Een Syrisch gezin in het Overijsselse Geesteren kreeg deze week voor de vierde keer te maken met intimidatie, er klaarblijkelijk op gericht het gezin weg te krijgen. In Engelen (bij Den Bosch) worden bewoners die sympathiek staan tegenover de komst van een POA in hun plaats (POA betekent procesopvanglocatie, een speciale plek voor jonge, mannelijke asielzoekers) geïntimideerd door andere bewoners die daar fel op tegen zijn. Vooral huishoudens met een poster van Stichting Vluchtelingenwerk zijn het slachtoffer.

‘Moreel leiderschap’

Klaver vindt het allemaal heel erg:

‘Het is te krankzinnig voor woorden wat we de afgelopen dagen hebben gezien. En bovenal gevaarlijk. Mensen die zich niet veilig voelen in hun eigen buurt. Die uit voorzorg maar posters van het raam halen omdat ze bang zijn.’

En het staat allemaal niet op zichzelf, weet Klaver. ‘Al maanden zien we een patroon van intimidatie, bedreigingen, vernielingen en geweld, soms zelfs extreemrechts geweld, rond de opvang van vluchtelingen.’

Dat is heel erg, want we dreigen eraan te wennen, het normaal te gaan vinden. Waar is Jetten, waar het kabinet? Zij zwijgen. Klaver zou het veel beter doen, ‘moreel leiderschap’ tonen. ‘Politieke meningsverschillen mogen nooit ontaarden in het terroriseren van mensen of het intimideren van medeburgers.’

Heeft Klaver ongelijk? In zekere zin niet, natuurlijk. Het bedreigen van een gezin, het bekladden van huizen met scabreuze leuzen is een vorm van intimidatie en geweld, en in een democratische samenleving hebben we met elkaar afgesproken dat we conflicten verbaal beslechten.

Maar het is niet alleen het toontje en dat uit zijn op politiek gewin, dat de post van Klaver zo ongeloofwaardig maakt. Het probleem, van Klaver en van al zijn maatjes op links, is dat hij niet ziet dat het niet voor niets is dat het zo uit de hand gelopen is.

Terechte zorgen

Er zijn weinig politici die daarop wijzen. Donderdagavond zat Caroline van der Plas (BBB) bij Goedenavond Nederland, de talkshow van WNL op de late avond, en zij deed het wel. (Op zo’n moment is het moeilijk niet een beetje van haar te houden.)

Ook zij keurde het geweld af, uiteraard, maar vroeg aandacht voor de terechte zorgen van heel veel mensen, zorgen omtrent hun veiligheid, een betaalbare woning, de sociale cohesie. Bestuurders kunnen daar ‘rapportjes’ (dixit La Van der Plas) tegenover zetten en heel bestuurlijk met landelijke gemiddelden over criminaliteitscijfers komen aanzetten, maar dat telt niet. Het gaat om de gevoelens van gewone mensen in heel gewone wijken, die zich overvallen zien door politici die in hun achtertuin een onderkomen voor minderjarige mannelijke asielzoekers komen plempen.

Er zijn dus twee werkelijkheden, die steeds verder uit elkaar gaan lopen: die van bestuurlijk ingestelde politici, die niet verder komen dan ‘wet is wet’ (dan gaat het over de Spreidingswet, en ineens niet meer over het vuurwerkverbod, bijvoorbeeld), rapporten met cijfers die zouden aantonen dat het allemaal wel meevalt en vervolgens nog wat klagen over rechtse stemmingmakerij – en de werkelijkheid van straten en wijken waar mensen geconfronteerd worden met decennia van wanbeleid. Lees over Engelen en kijk naar de beelden van duizenden Marokkaanse jongens die naar Spaans grondgebied zwemmen, en iedere politicus zou genoeg moeten weten.

Dat niet willen zien en niet willen benoemen, zit diep. Van de week liep een moslim met een machete door Parijs en reed een andere moslim op bezoekers van de Pride in Berlijn in. Ook bij Goedenavond Nederland moest het daar natuurlijk even over gaan, over deze haat tegen de lhbti-agenda. Het was, nota bene, een week waarin de lhbti-gemeenschap zelf aandacht vroeg voor de voortdurende bedreigingen vanuit de moslimwereld.

Maar wat deed WNL? Het liet oude beelden zien van het programma Nieuwsuur die duidelijk maakten dat op de homo-acceptatie op christelijk-reformatorische scholen ook nog niet optimaal is. Alsof, om een gevleugelde uitdrukking van collega Roelof Bouwman te citeren, het de bezorgers van het Reformatorisch Dagblad zijn die gewapend met machetes de Amsterdamse straten onveilig maken.

Steeds hetzelfde liedje

Het is steeds hetzelfde liedje: verbreden, veralgemeniseren, relativeren, een smoes om weg te kijken, en dan gaan klagen over een zwijgend kabinet, met de boodschap dat jijzelf het veel beter zou doen. Dat is geen ‘moreel leiderschap’, maar plat opportunisme gebaseerd op flinterdunne emoties.

Zolang dat doorgaat, gaan we nog heel veel Geesterens en Engelens zien. De mens, zei de Engelse dichter T. S. Eliot, kan niet veel werkelijkheid verdragen. Dat is in z’n algemeenheid vast waar, maar het zou niet voor politici moeten gelden met de verantwoordelijkheid om de migratie, als het grootste probleem van het land, in de buurt van een oplossing te brengen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Geen oplossing voor de asielcrisis, maar wel een geheven vingertje: daar is Jesse Klaver weer verscheen eerst op Wynia's Week.

Als minister van Volksgezondheid (2018-2021) verzette de Duitse CDU/CSU-politicus Jens Spahn (1980) zich in 2020 tegen de legalisering van draagmoederschap. Draagmoederschap bleef daarmee in Duitsland verboden. Maar vorige week werd bekend dat het leven ook voor Spahn, sinds mei vorig jaar fractievoorzitter van zijn partij in de Duitse Bondsdag, toch sterker was dan de leer. En dat in zijn opvatting wetten en regels wel voor de samenleving golden maar klaarblijkelijk niet voor politici zelf.

Met Daniel Funke, de man met wie hij in 2017 in het huwelijk is getreden, heeft hij via een Amerikaanse draagmoeder een kind gekregen. Toen dat een week geleden bekend werd, liep dat uit op een zo grote rel dat Spahn zijn functie binnen een dag moest neerleggen – waarbij hij het argument gebruikte dat het stichten van een gezin met zijn politieke functie onverenigbaar was.

Hopen op een aanbod

Ook in Nederland hebben we een politicus die met zijn vriend graag een kind zou krijgen via een buitenlandse draagmoeder: Rob Jetten, momenteel premier van het land. Maar tot nog toe vond hij het te duur. Onze premier, toen nog D66-kamerlid, en zijn Argentijnse verloofde, Nicolás Keenan, hadden begrepen dat zij als homostel moesten uitwijken naar de Verenigde Staten, waar draagmoederschap al gauw zo’n 150.000 dollar kost, en dat vond Jetten ‘echt een bizar bedrag’.

In Nederland is het volgens Jetten ‘best slecht geregeld’. Je mag een vrouw niet vragen draagmoeder van jouw kind te worden; zij moet dat uit zichzelf aanbieden. ‘Dus moet je hopen dat je tegen iemand aanloopt die draagmoeder wil zijn en jouw kinderwens in vervulling wil laten gaan. Wij hebben in onze omgeving nog niemand gevonden die staat te springen om dit te gaan doen. Misschien is dat wel iets moois voor 2025’, zei hij begin januari 2025, ‘dat we iemand vinden die zegt: voor deze twee mannen zou ik heel graag een kind op de wereld zetten’.

Of het in 2025 is gelukt, is niet bekend, en ook niet of het dit jaar is gelukt of gaat lukken, maar er staan wettelijke veranderingen op stapel. Nog altijd staan er ook hier in Nederland, evenals in Duitsland, wetten in de weg en praktische bezwaren. Maar er ligt nu een wetvoorstel waarover de Tweede Kamer (volgens de huidige agenda) begin oktober gaat debatteren, en die wet moet het gemakkelijker maken dat wensouders (volwassenen met een kinderwens) gebruik maken van een draagmoeder om hun kinderwens te vervullen. De belangen van de wensouders wegen in de wet veel zwaarder dan de belangen van de draagmoeder en het kind dat uit draagmoederschap wordt geboren.

Twee soorten draagmoederschap

Draagmoederschap betekent dat een vrouw (de draagmoeder) zwanger wordt met de intentie het kind na de geboorte af te staan aan de wensouders. Dat zwanger worden van de draagmoeder kan op twee manieren tot stand komen:

* De eicel van de draagmoeder wordt bevrucht met het zaad van de wensvader of een donor. Dit gebeurt meestal via kunstmatige inseminatie. De draagmoeder is hier dus de biologische moeder van het kind waarvan zij zwanger is (laag-technologisch draagmoederschap).

* Via een ivf-behandeling wordt een embryo gecreëerd van de eicel en zaadcel van de wensouders (of donoren), dat vervolgens wordt ingebracht bij de draagmoeder (hoog-technologisch draagmoederschap).

Nederland ontmoedigt draagmoederschap

Draagmoederschap wordt niet alleen als oplossing voor medische onvruchtbaarheid gezien maar ook (en vooral) voor sociale onvruchtbaarheid onder stellen met een LHBTI-achtergrond. Zoals de openstelling van het huwelijk, vijfentwintig jaar geleden, een verworven recht is geworden, zo wordt ook het krijgen van kinderen steeds meer als een recht gezien (wat het niet is). Wat ook een rol speelt, is het feit dat de adoptie van buitenlandse kinderen sinds 2021 aan banden is gelegd. Mensen met een kinderwens (de wensouders) wijken sindsdien in toenemende mate uit naar de optie van het draagmoederschap.

Het verschijnsel draagmoederschap is in Nederland tot nog toe altijd ontmoedigd. Bemiddelingsbureaus zijn verboden. Draagmoeders mogen zich niet via advertenties aanbieden. Wensouders mogen niet op sociale media kenbaar maken dat ze een draagmoeder zoeken. Wensouders mogen een vrouw niet betalen om een kindje voor hen te dragen.

Wetsvoorstel

Ons huidige kabinet wil draagmoederschap gemakkelijker en toegankelijker maken. Een wetsvoorstel (dat overigens al onder het derde kabinet Rutte is geschreven en medio 2023 door toenmalig minister Franc Weerwind naar de Kamer is gestuurd) wordt in week 36 in de Tweede Kamer besproken.

Het wetsvoorstel wil de volgende zaken regelen:

– Een nationale draagmoederbank moet wensouders en draagmoeders aan elkaar gaan koppelen.

– De wensouders en de draagmoeder dienen een verzoek in bij de rechter, vóór de conceptie plaatsvindt. Als de rechter zijn goedkeuring verleent, dan zijn de wensouders vanaf de geboorte direct de juridische ouders van het kind. De rechter toetst of de draagmoeder vrijwillig instemt met het traject.

– De ‘draagmoederovereenkomst’ kan tot uiterlijk drie maanden na de geboorte bij de rechter worden herroepen.

– De draagmoeder beslist gedurende de zwangerschap zelf over medische ingrepen bij haarzelf en het kind en over een eventuele abortus.

– Internationaal draagmoederschap wordt makkelijker gemaakt.

De zorgen gaan in eerste instantie uit naar het internationale draagmoederschap. De Nederlandse rechter speelt dan geen rol meer; er wordt vertrouwd op een toets in het buitenland. In 2016 bracht een staatscommissie een rapport uit over ‘herijking ouderschap’ (Kind en ouders in de 21^ste eeuw). Daarin sprak deze commissie vooral haar zorgen uit over de situatie van draagmoederschap in het buitenland. ‘In verschillende landen is de positie van de draagmoeder onvoldoende beschermd, is het onderscheid tussen draagmoederschap en kinderkoop niet scherp te maken en ligt zelfs kinderhandel op de loer.’ Het gevaar van commercieel draagmoederschap is in het buitenland dus heel groot.

Daar komt nog bij dat afstammingsinformatie in het buitenland vaak onbetrouwbaar is. In Nederland worden de gegevens van alle mogelijke betrokkenen – zaaddonor, eiceldonor en draagmoeder – in een register vastgelegd. Deze Nederlandse waakhond voor de gegevens van donorconceptie (Cdkb) geeft zelf aan dat zij niet kan instaan voor de gegevens uit het buitenland.

Tijdelijk een vrouw huren

De indruk is dat het belang van de wensouders leidend is in het nieuwe wetsvoorstel. De bedoeling van het wetsvoorstel is om de procedures voor wensouders korter en gemakkelijker te maken, via onder meer counselinggesprekken en een rechterlijke toetsing voorafgaand aan de zwangerschap. De rechten van het kind (om uiteindelijk te mogen weten wie zijn/haar echte ouders zijn) en de sociale positie en eventuele emotionele problemen van de draagmoeder worden genegeerd of gebagatelliseerd.

Draagmoederschap roept een wereld in het leven waarin twee partners die sociaal onvruchtbaar zijn maar toch een kind willen, tijdelijk een vrouw kunne n huren om hun kinderwens in vervulling te laten gaan – waarbij de rechten van het kind en van de draagmoeder ondergeschikt worden gemaakt aan het project van de wensouders. De weg naar deze wereld kan in het Kamerdebat van oktober worden geopend.

CDA is verdeeld

Hoe de stemverhoudingen precies gaan liggen, is nu nog niet bekend, maar het CDA lijkt het voorstel om tot een ‘goede regeling’ te komen, te gaan steunen. Tijdens het debat over de regeringsverklaring, begin februari van dit jaar, zei Henri Bontenbal: ‘Iets wat al gebeurt in de praktijk en waarvan je niet wilt dat het misgaat, zou je moeten willen normeren als politiek.’

Maar de partij is verdeeld. In het partijblad Christen Democratische Verkenningen (CDV) van maart dit jaar schreef Gerben Horst, duovoorzitter van het LHBTI-netwerk binnen het CDA (CDA Pride), dat het centraal stellen van het belang van het kind slechts ‘een morele reflex’ is. Het gaat om de vraag of het kind ‘duurzaam in liefdevolle verantwoordelijkheid wordt gedragen’. De tegenstem in dit nummer van CDV werd vertolkt door Maarten Neuteboom, die zich afvroeg of de kinderwens van volwassenen een afdoende rechtvaardiging is om een kind ‘één of zelfs beide biologische ouders te onthouden’.

‘Een nieuw adoptieschandaal’

Bontenbal benadrukt graag dat zijn CDA ‘een moreel en ethisch kompas’ heeft. Hij stoort zich aan de houding van ChristenUnie en SGP, die zich tegen het wetsvoorstel hebben uitgesproken. De ChristenUnie, bij monde van Mirjam Bikker, omdat er ‘grote risico’s op misstanden’ bestaan; de SGP omdat ‘de politiek niet moet overgaan tot wetgeving die opnieuw leidt tot een bewust georganiseerde scheiding van moeder en kind’.

De SGP verwees met die zin naar de excuses die het kabinet begin deze maand maakte aan afstandsmoeders die vroeger werden verplicht om hun kind ter adoptie af te staan. Dit argument is ook aangedragen door Christel Don, schrijfster van een boek over Afstandsmoeders. Als het belang van de wensouders leidend wordt, gaat de geschiedenis zich herhalen, schreef zij in NRC.

De bezwaren van de ChristenUnie vinden steun tot in de kringen van de rechterlijke macht en bij hoogleraren. Familierechters vrezen een ‘nieuw adoptieschandaal’ en Britta van Beers – hoogleraar recht, ethiek en biotechnologie – zei in maart in de Volkskrant dat niet de wens van de ouders, maar de rechten van het kind en de draagmoeder centraal moeten staan in de wetgeving.

Bontenbal kan wel zeggen dat het CDA nog altijd een eigen moreel kompas heeft, maar waarnemers komen steeds meer tot de conclusie dat het CDA – waarvan de constituerende partijen toch ooit zijn opgericht om de wil Gods den volke kond te doen – van God losraakt. In het al even zeer gevoelige debat over proeven met late abortussen (22-24 weken) zonder medische indicatie, zei CDA-woordvoerder André Poortman dat hij geen ethische norm wil stellen maar het alleen wil hebben over de oorzaken die ten grondslag kunnen liggen aan de wens om een abortus op een foetus van 22-24 weken uit te voeren.

Volgend jaar?

De dominante redenering in het debat over draagmoederschap is vooralsnog dat onvruchtbaarheid, sociale (bij LHBTI-koppels) of medische wensouders toch wel naar een draagmoeder doet zoeken en dat kun je dan maar beter legaliseren en begeleiden. Dus lijkt het erop dat Jetten en zijn verloofde hun kindje zullen krijgen – vorig jaar is het klaarblijkelijk niet gelukt, en dit jaar voorzover bekend ook nog niet, maar ergens in de loop van volgend jaar zal de weg wel eens gebaand kunnen zijn.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Krijgt Rob Jetten zijn kindje? verscheen eerst op Wynia's Week.

De discussie over migratie en asiel bereikte eind mei/begin juni de Tweede Kamer in een wat ongemakkelijk debat waarin de vraag nadrukkelijk aan de orde kwam wie of wat een echte Nederlander is. Dat debat ging eigenlijk over de ‘normalisering’ van extreemrechts gedachtegoed, mede naar aanleiding van enkele uitspraken van ex-PVV’er Gidi Markuszower.

U weet nog wel, dat debat waarin Jesse Klaver probeerde om de coalitie te verleiden tot het standpunt dat PVV, JA21 en Markuszower ‘af’ zijn en hij zelf dus de enige geloofwaardige partner voor het vinden van meerderheden in beide Kamers zou zijn.

De pijlen van links richtten zich niet alleen op Markuszower, maar vooral op Lidewij de Vos van Forum voor Democratie. Zij zou, op een congres in Portugal, het Nederlanderschap etnisch en exclusief gedefinieerd hebben. Een Nederlander is een autochtone Nederlander, inheems want geboren op Nederlandse bodem, blank. Uitheemse Nederlanders hebben wel een Nederlands paspoort, maar zijn geen echte Nederlanders, want ze zijn hier niet geboren en delen niet in de cultuur van de hier-geborenen.

Oude Polygoon-journaals

Die exclusieve visie op het Nederlanderschap heeft iets nostalgisch, weerspiegelt de beelden van de oude Polygoon-journaals, waar je naar terug kunt verlangen omdat het toen nog niet zo vol was hier, veiliger, overzichtelijker, vertrouwder. Die wereld bestaat niet meer, de jaren van de wederopbouw en de loonexplosie, van welvaart en vrijheid en vertrouwen. Wie deze wereld heeft gekend, ervaart verlies, en dat is een begrijpelijk en fatsoenlijk sentiment.

Die wereld bestaat niet meer, met name als gevolg van de immigratie van grote groepen mensen, gastarbeiders en vluchtelingen, mensen met een andere huidskleur, een andere cultuur, een ander geloof. Dit nieuwe palet heeft geleid tot onvoorspelbaarheid en geweld. De Nederlandse vrijmoedigheid van bezorgde heren als Pim Fortuyn en Theo van Gogh heeft hen het leven gekost.

De nieuwe werkelijkheid is een feit maar geen ideaal. Ze leidt tot de marginalisering van veel autochtone Nederlanders, die goede burgers zijn geweest maar nu moeten toezien hoe hun gerechtvaardigde verlangens (veiligheid, een huis, bestaanszekerheid) worden genegeerd en hoe de laatste restjes cohesie worden ondermijnd door een aanhoudende toestroom van asielzoekers. Lokale autonomie wordt hardhandig onderdrukt door een minister van Asiel die de instroom maar niet onder controle krijgt en geen grip heeft op het geweld in Ter Apel.

Die nieuwe werkelijkheid van het moderne Nederland wordt goed gepraat door dagdromers die inclusieve waarden propageren. Ieder beroep op het eigene, onvervreemdbare en ononderhandelbare wordt daarbij verdacht gemaakt. Je bent al gauw nationalistisch, rechts, radicaal-rechts of extreemrechts als je het eigene benoemt.

En toch moeten we dat blijven doen, want er is een vorm van trots, van patriottisme die gepast en geboden is. Trots op een geschiedenis, een cultuur, een taal, een landschap, een vorm van samenleven waarmee je bent opgegroeid, die je je eigen hebt gemaakt en die je wilt doorgeven. Trots op wat Nederlanders in de loop der eeuwen in deze lage landen bij de zee hebben opgebouwd, trots op het respect voor de menselijke waardigheid die grenzen aan de macht van de overheid heeft gesteld, trots op de scheiding die we tussen kerk en staat hebben aangebracht, trots op de arrangementen die we hebben bedacht om het leven in een pluriforme samenleving te ordenen, trots op dichters en schrijvers die we hebben gelezen en die ons hebben ontroerd, trots op een cultuurlandschap waarin menselijke activiteit en natuur harmonieus samengingen.

Linkse nonchalance

Deze trots – en al die vormen van gepaste trots samen heet patriottisme, de liefde tot een vaderland – wordt getart door linkse nonchalance en karakterloosheid, in zijn ergste vorm belichaamd in ‘islamogauchisme’, het onzalige verbond tussen links en het nieuwe geloof van de islam in zijn meest rabiate, occidentalistische vorm: wat beide verenigt is een afkeer van de westerse beschaving die te ‘wit’, niet ‘woke’, te materialistisch en te individualistisch is.

In dat krachtenveld is er één totempaal waar alle Nederlanders (autochtoon en allochtoon) met elkaar omheen moeten gaan zitten. In de huidige chaos is er één cordon sanitaire dat we met elkaar moeten optrekken. En die onaantastbare en ononderhandelbare kern bestaat in een besliste bereidheid om de arrangementen die we met elkaar over de tijd in lange discussies hebben opgebouwd, onvoorwaardelijk te verdedigen.

Die arrangementen kun je benoemen als de spelregels die we met elkaar hebben afgesproken, onze constitutie. Vrijheid voor burgers staat daarbij centraal, sinds Thorbecke, sinds 1848: vrijheid van expressie, associatie en religie. Geen almachtige, activistische overheid, geen autocratie, geen tirannie van de meerderheid. Maar die vrijheid impliceert dat iedereen die die vrijheden voor zichzelf opeist, diezelfde vrijheden aan een ander niet misgunt.

Geen tolerantie voor intoleranten

Geen tolerantie dus voor de intoleranten, voor mensen die een heilig geschrift principieel boven onze constitutie stellen, of op welke manier dan ook de vrijheid die ze zelf genieten, zouden willen misbruiken om de macht te veroveren en diezelfde vrijheid vervolgens voor anderen af te schaffen.

Geen tolerantie voor mensen die niet bereid zijn om geschillen verbaal en vreedzaam op te lossen, maar naar geweld of intimidatie grijpen. Of om een actueel onderwerp te noemen, nu duizenden, in Nederland woonachtige vrouwen en meisjes in deze vakantieperiode het gevaar lopen om in hun land van herkomst (Soedan, Somalië) te worden besneden: de aanwezigheid in Nederland van mensen die met een volkomen gebrek aan respect voor de menselijke waardigheid deze handeling willen verrichten, betekent dat wij mensen hebben toegelaten die hier niet horen.

Nederlanderschap wordt dus niet bepaald door huidskleur of religie maar door het verinnerlijken en onderschrijven van verworven spelregels en fatsoenlijke omgangsvormen. Wie dat niet doet, en niet deelt in deze westerse, liberale cultuur waarop wij terecht trots zijn, hoort er niet bij en moet dat te verstaan krijgen – ook al heeft hij (inmiddels) een Nederlands paspoort. Een cultuur is exclusief wil zij blijven voortbestaan.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Is iedereen die hier woont een echte Nederlander? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het CDA heeft deze week op opvallende wijze positie gekozen. In een brief aan zijn achterban en in een groot interview met het Nederlands Dagblad sprak Henri Bontenbal zich onomwonden tegen een nieuw kinderpardon en kerkasiel uit. In een rechtstaat moeten uitspraken van de rechter gerespecteerd worden. Als een asielverzoek, vaak na een lange en zorgvuldige procedure, wordt afgewezen en een asielzoeker wordt uitgewezen, dan moet daaraan gehoor worden gegeven – hoe lang de eventuele kinderen ook al in Nederland verblijven en hoe verworteld zij hier ook zijn geraakt.

12 jaar procederen

De casus heeft een gezicht gekregen in de Oezbeekse familie Babayants: vader Aleksandr, moeder Karina en hun vier kinderen (waarvan de jongste twee in Nederland zijn geboren): Aram (22), Ariana (15), Amelia (12), Aleksa (5). Zij vroegen in maart 2014 asiel aan omdat Aleksandr zich in eigen land (Oezbekistan) onveilig voelde vanwege het werk dat hij voor de veiligheidsdienst had verricht. In september 2014, minder dan zes maanden na de aanvraag, werd het asielverzoek afgewezen. Babayants ging in beroep, en dat beroep werd in juli 2016 afgewezen.

In 2017 volgden twee nieuwe asielverzoeken, die binnen twee maanden zowel door de rechter als door de Raad van State werden afgewezen. In 2019, het jaar van het kinderpardon onder Rutte-III, wilde de familie Babayants ook van deze speciale regeling profiteren, maar ook dat werd afgewezen omdat de kinderen toen nog geen vijf jaar in Nederland waren. In juni 2022 volgde een nieuw verzoek, nu met als argument dat de kinderen inmiddels westers waren. De IND wees dit nieuwe verzoek in maart 2023 af, de rechter en de Raad van State volgden deze afwijzing in april en september 2023. Een vijfde asielverzoek in juli 2024 werd in augustus 2024 afgewezen, en de rechter wees het beroep tegen deze beslissing in oktober 2024 af.

Toen, na 12 jaar procederen, moest het gezin Babayants toch echt terug naar Oezbekistan: de rechter vond de ouders niet zo getraumatiseerd dat zij de terugkeer van hun kinderen niet goed kunnen begeleiden. Maar de Babayants doken onder in de Open Hof-kerk in Kampen. Vijftig vrijwilligers houden daar een doorlopende kerkdienst gaande, die de overheid nu eenmaal niet mag verstoren, en voorkomen zo de uitzetting van het gezin. De familie Babayants verblijft nu al zo’n anderhalf jaar in deze kerk.

Het is nog maar de vraag of dit ‘kerkasiel’ in overeenstemming is met de eigen criteria van de kerken. De Raad van Kerken (waar de grote kerken van Nederland bij aangesloten zijn) heeft in een notitie bepaald dat kerkasiel alleen ‘in uiterste nood’ mag worden ingezet, bijvoorbeeld als er voor de asielzoeker bij uitzetting een levensbedreigende situatie kan ontstaan, of wanneer zijn mensenrechten ernstig geschonden dreigen te worden. Daarvan is bij de familie Babyants dus geen sprake. De organisatoren van het kerkasiel brengen alleen naar voren dat het voor de kinderen moeilijk kan zijn om zich in Oezbekistan aan het leven daar aan te passen.

‘Weer bespreekbaar maken’

De Kampense kerk organiseerde ook een petitie, waarbij op 23 juni j.l. 120.000 kaarten (‘#laatzeblijven’) aan de vaste Kamercommissie voor Asiel en Migratie werden aangeboden. Het gaat daarbij niet alleen om de familie Babayants. Het verzoek is om 420 ‘gewortelde’ asielkinderen, met hun ouders, niet uit te zetten maar asiel te verlenen.

Bij de overhandiging van die kaarten zei een D66-Kamerlid iets opvallends. ‘Ik vind een situatie waarin mensen letterlijk zijn opgesloten door muren niet gezond’, merkte hij op. Hij kondigde daarbij aan dat hij binnen de coalitie een uitzondering voor ‘schrijnende gevallen’ bespreekbaar wilde gaan maken.

De kans op zo’n ‘weer bespreekbaar maken’ leek groter te worden toen de Raad van State op 2 juli uitsprak dat drie gezinnen met in totaal zeven kinderen (uit Armenië en Nigeria) toch in Nederland mochten blijven. In het belang van de kinderen die al langdurig in Nederland verblijven. Dat belang woog zwaarder dan het belang van een restrictief toelatingsbeleid.

Heldere boodschap

Toen achtte Bontenbal het moment gekomen om zich uit te spreken. Zijn woordvoerder was niet aanwezig geweest bij de aanbieding van de 120.000 kaarten, omdat de fractievergadering die dinsdag was ‘uitgelopen’. Nu sprak de leider zelf, via een brief aan zijn CDA-achterban en via een groot interview in het ND. En het moet gezegd, zijn boodschap was helder.

‘In een rechtstaat bepaalt de rechter, niet de politiek’, probeerde Bontenbal de weg naar een nieuw kinderpardon af te snijden. Hoe schrijnend een gedwongen terugkeer ook kan zijn, de schuld ligt uiteindelijk bij de almaar door procederende ouders. ‘Het zou een slechte prikkel zijn in het systeem om “onder het mom van: belang van het kind” iedereen in Nederland te houden. Het is een prikkel die ouders beloont voor gedrag dat niet in het belang van kinderen is. Ik vind het ethisch niet verantwoord. Want wat zeg je tegen alle ouders die wél in het belang van hun kinderen hebben gehandeld? Die wél uitspraken van rechters hebben nageleefd?’ En ook: ‘Barmhartigheid en rechtvaardigheid hoeven niet tegenover elkaar te staan. Maar de overheid kan en moet grenzen stellen aan wie in Nederland mogen blijven.’

Naastenliefde en barmhartigheid niet leidend

Bontenbal verwees naar eerdere afspraken uit 2019, toen er voor het laatst een kinderpardon kwam, in ruil voor het afschaffen van de discretionaire bevoegdheid van de minister. Het CDA had die deal gesteund, maar onder het uitdrukkelijke beding dat het kinderpardon voor nieuwe gevallen zou verdwijnen (de Afsluitingsregeling). ‘Een nieuw kinderpardon doet geen recht aan de gemaakte afspraken’, aldus Bontenbal nu.

Bontenbals positiekeuze ligt ook in het verlengde van uitspraken van zijn minister van Asiel, Bart van den Brink. Die zei eerder dit jaar al dat ook voor hem de rechtvaardigheid voorop staat en dat hij voor kerkasiel geen uitzondering wil maken. En in zijn campagneboek Het kan echt anders (september 2025) schreef Bontenbal ook al dat naastenliefde en barmhartigheid voor de overheid geen leidende principes kunnen zijn. De overheid moet zich aan de regels van een rechtvaardig asielbeleid houden, en ook de ‘uitgeprocedeerde vluchteling’ moet dat doen.

Onmiddellijk na zijn stellingname meldde het radicale deel van zijn achterban zich in het huisorgaan, het dagblad Trouw. Usual suspects als oud-senator Rein Willems, oud-CNV-voorzitter Doekle Terpstra en natuurlijk oud-Kamerlid Kathleen Ferrier protesteerden tegen de beslissing van hun partij en bepleitten een kinderpardon dat om de zeven jaar zou moeten worden verstrekt.

‘Katholiekere’ presentatie

Waarom heeft Bontenbal van de week zo scherp positie gekozen in een debat dat voor een deel van zijn achterban zo gevoelig ligt? Het is ongetwijfeld een manmoedige poging om zijn CDA op de verrechtste electorale markt te positioneren als een partij die wél – na het mislukte experiment van het kabinet-Schoof – een streng en rechtvaardig asielbeleid weet te realiseren. Geen pardon. Uitgeprocedeerde asielzoekers dienen te vertrekken en de instroom moet – via Europese regels en nationale aanvullingen – dalen.

Een spraakmakend deel van zijn eigen achterban – de Ferriers en de Terpstra’s – hebben die lijn in de afgelopen decennia systematisch gesaboteerd. Zij sputterden deze week nog wat na, maar duidelijk is dat hun rol wat Bontenbal betreft is uitgespeeld. Een derde deel van het electoraat zit tegenwoordig bij rechtse(re) partijen, en het CDA heeft veel aan die partijen verloren, vooral in het zuiden. Die kiezers moeten worden teruggewonnen met een ander asielbeleid en een partij die zich minder calvinistisch, ‘katholieker’ presenteert en daarmee ook voor niet-gelovigen weer aantrekkelijker wordt. De oude gereformeerde voorstanders van ‘naastenliefde’ en ‘barmhartigheid’ moeten daarbij genegeerd worden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Henri Bontenbal keert zich tegen kinderpardon en kerkasiel in manmoedige poging om zijn CDA aantrekkelijk te maken voor de rechtsere kiezers verscheen eerst op Wynia's Week.

Alle uitdagingen waar het kabinet-Jetten zich tot nog toe door gemodderd heeft, zijn nog kinderspel met de opgave waar het nu voor staat: het opstellen van een nieuwe begroting. VVD, CDA en D66 moeten het niet alleen onderling eens worden over belangrijke keuzes, maar ook eindelijk eens een list verzinnen om als minderheidskabinet meerderheden in Tweede en Eerste Kamer te vormen.

Dit minderheidskabinet, vandaag 124 dagen aan de macht, had een moeizame, zo niet valse start. De verhoudingen met de linkse oppositie en de zogeheten ‘sociale partners’ (vakbonden en werkgeversorganisaties) kwamen direct op scherp te staan. De voorgenomen verhoging van de AOW-leeftijd, de bezuinigingen op de sociale zekerheid (6,5 miljard), en het moeizame debat rond Sjoerd Sjoerdsma’s begroting voor ontwikkelingssamenwerking tekenden het moeizame begin van de nieuwe regering.

De plannen met betrekking tot de AOW-leeftijd werden schielijk ingetrokken om de bonden aan tafel te krijgen, maar deze week staakte de NS nog om álle bezuinigingen van tafel te krijgen. Sjoerdsma heeft zijn begroting weten te redden met een ‘kasschuif’-truc, maar de gelijktijdige deal met de VVD over een wetsvoorstel tegen de verheerlijking van terroristisch geweld, heeft de verhouding tussen dit kabinet en de linkse oppositie natuurlijk geen goed gedaan.

Gisteren presenteerde het kabinet een pakket aan stikstofplannen. Wat de inhoud en verdere uitwerking van dit pakket ook zal zijn, nu al is duidelijk dat die plannen vergaande consequenties voor boerenbedrijven in de omgeving van natuurgebieden zullen hebben. PRO (voorheen GL-PvdA) kan de coalitie in de Tweede Kamer aan een meerderheid voor deze plannen helpen, maar in de Eerste Kamer is meer nodig dan alleen de steun van PRO. En nu al tekent zich een hete zomer van boerenprotesten af.

Alle plannen kunnen binnen de coalitie alleen na moeizame debatten tot stand komen. De VVD staat nu eenmaal (iets) anders in de wedstrijd dan CDA en D66. De VVD is wel overtuigd van de noodzaak van bezuinigingen op de sociale zekerheid en heeft over het algemeen oog voor de belangen van ondernemers.

Onderschatting bij Jetten

En als die plannen al tot stand komen, is het een titanenklus om er in het parlement meerderheden voor te vinden. Jetten heeft dit onderschat. Bij het aantreden van zijn kabinet werd nog gedacht dat de ministersploeg met een beroep op een nieuwe cultuur van denken in termen van het algemeen belang, met wisselende meerderheden haar plannen kon realiseren. Bij onderwerp X over rechts, bij onderwerp Y over links.

Maar dat was buiten de werkelijkheid gerekend. Een deal met rechts is voor links reden om een andere deal af te wijzen of de prijs die voor steun moet worden betaald, te verhogen. En vice versa. Denk aan de steun van de VVD voor de begroting van Sjoerdsma, in ruil voor het opnieuw indienen van het wetsvoorstel tegen terrorismeverheerlijking. En wil PRO de stikstofplannen steunen als de bezuinigingen op de sociale zekerheid daarnaast gewoon doorgaan?

De oplossing is dan natuurlijk om met een vaste gedoogpartner te gaan werken, die bereid is om de regering en haar begroting te steunen in ruil voor enkele afspraken op voor die partij belangrijke dossiers. Deze optie is eigenlijk al in de formatie afgewezen: de VVD blokkeerde een akkoord met PRO, D66 wilde niets weten van vaste gedoogsteun van JA21.

Steun van rechts

De onzekerheid waar dit kabinet mee worstelt, kwam duidelijk aan de oppervlakte in het recente debat over de vermeende normalisering van extreemrechts gedachtegoed in samenleving en politiek. Het debat was aangevraagd door Jesse Klaver, in een opzichtige poging niet alleen Forum voor Democratie maar ook de PVV en de groep-Markuszower in een cordon solitaire te isoleren en het kabinet daarmee tot een onvoorwaardelijke keuze voor samenwerking met links te dwingen. Maar die keuze maakte Jetten niet: samenwerking met bijvoorbeeld Markuszower werd niet onverbiddelijk uitgesloten.

Al die politieke kwesties en de moeizame discussies van de afgelopen honderd dagen zijn nog maar een luchtig voorspel op de uitdaging voor deze hete zomer: het opstellen van een begroting. Voordat minister Heinen van Financiën zijn koffertje met de Miljoenennota naar de Tweede Kamer kan brengen, moeten er of de nodige interne discussies worden gevoerd.

En de belangrijkste discussie betreft natuurlijk de vraag: meer geld lenen, belastingverhoging voor de rijken of juist bezuinigen? De VVD wil natuurlijk ‘hervormen’ en de staatsschuld niet verder laten oplopen, de anderen zullen ruimte zien bij het feit dat de staatsschuld op dit moment ‘slechts’ 44 procent van het bbp bedraagt, terwijl die van de EU 60 procent mag zijn. Bij de al bestaande heikele kwesties zijn de box3-problematiek gekomen en de miljarden aan investeringen die nodig zijn om onze wegen en bruggen te onderhouden.

Voor Defensie zijn investeringen nodig die voorheen ondenkbaar waren. Al die miljarden worden voor een deel betaald met een nieuwe ‘vrijheidsbelasting’ (5 miljard) en met bezuinigingen in de sociale zekerheid, kortingen op het eigen risico in de zorg en een hogere inkomstenbelasting. De kans is zo goed als nihil dat deze plannen het in de huidige Tweede Kamer gaan halen.

En dan hebben we het nog niets eens over de maatschappelijke protesten die de plannen van dit kabinet oproepen. Een uitweg zou het sluiten van brede, meerjarige akkoorden zijn, maar de oude Haagse logica (de tegenstelling tussen coalitie en oppositie) heeft natuurlijk nog geen plaats gemaakt voor een nieuwe politieke cultuur waarin kabinet én oppositiepartijen over hun eigen schaduw heen springen.

Het kan niet goed gaan, deze zomer. Het scenario dat zich aftekent is ruziën en voortmodderen, waarbij de val van dit mislukte experiment met een minderheidskabinet slechts uit vrees voor verkiezingen wordt voorkomen.

Wynia’s Week is er altijd, koud of warm. Steunt u onze vrije journalistiek? Hartelijk dank!

Het bericht Haalt Jetten Prinsjesdag? verscheen eerst op Wynia's Week.

Op zaterdag 11 juni 1977 hadden wij een atletiekwedstrijd bij Sportclub Reeuwijk. Voor het begin van de wedstrijden hadden we ons omgekleed en stapten we de kantine van het clubgebouw binnen om nog even wat te drinken – ‘we’, dat waren mijn vrienden Rick en Milco en ik. Zij kwamen uit Zoetermeer, ik uit Boskoop, we waren dus lid van andere verenigingen, en zij waren Moluks. In de kantine stond een televisie aan: bijzondere eenheden en mariniers van het Nederlandse leger, geruggesteund door F-104 Starfighters, maakten hardhandig een einde aan de treinkaping bij De Punt (Drenthe), de al drie weken durende kaping van de intercity Assen-Groningen door negen gewapende Zuid-Molukkers.

Toen wij gedrieën op de drempel van de kantine stonden, keken de andere aanwezigen op. Even viel er een ongemakkelijke stilte. Toen draaiden alle gezichten weer naar de zwart-wit-tv op het dressoir. Het maken van onderscheid tussen individuen en de gemeenschap waartoe zij behoren was een welbegrepen kunst.

Die kaping van De Punt ging vergezeld van de gijzeling van kinderen op een lagere school in Bovensmilde, en was een reprise van een eerdere kaping, in december 1975, bij Wijster (eveneens in Drenthe), ook door jonge Zuid-Molukkers. Een jaar later, in maart 1978, zouden Zuid-Molukkers mensen gijzelen in het Provinciehuis in Assen. Het geweld van al deze acties (er vielen in totaal zestien doden te betreuren) was de uitbarsting van de frustraties en woede die in een kwart eeuw waren opgebouwd.

Aan hun lot overgelaten

De grootvaders van deze militante Zuid-Molukkers waren in 1951 per boot in Nederland aangekomen, op bevel van de Nederlandse overheid. Na afloop van de ‘politionele acties’ had Nederland in 1949 de Indonesische onafhankelijkheid erkend en besloten de Molukse militairen die gedurende de oorlogsjaren in Indonesië loyaal in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) hadden gediend, met hun gezinnen naar Nederland te halen. Dat is dit jaar dus 75 jaar geleden en zondag zal premier Jetten een Nationaal Monument (Ulu Kora, het voorsteven van een staatsieprauw) onthullen aan de Rotterdamse Lloydkade (waar de meeste schepen met de Molukkers aankwamen) en naar verwachting zijn excuses aanbieden.

Het ging in 1951 in totaal om zo’n 12.500 Molukkers, die in twaalf transporten in vier maanden tijd naar Nederland werden gebracht. Zij zouden in eerste instantie ongeveer een half jaar in Nederland verblijven, om daarna terug te keren naar de Zuid-Molukken om daar een eigen republiek te stichten (RMS). De Nederlandse regering beloofde daarbij alle steun.

Maar het liep natuurlijk anders. Ambon was en bleef Indonesisch, meldde het nieuwe postkoloniale bewind in Jakarta, en de inmiddels ontslagen KNIL-militairen, onder erbarmelijke, mensonterende omstandigheden ondergebracht in voormalige concentratiekampen in onder meer Vught en Westerbork, werden aan hun lot overgelaten. De kampen werden later aparte woonwijken in verschillende Nederlandse plaatsen, maar de problematiek onder de Molukse gemeenschap was groot. Inmiddels zijn er volgens het CBS 71.000 Molukkers in Nederland.

Er kwam een gebaar in de jaren tachtig, toen toenmalig premier Ruud Lubbers een overeenkomst met de Molukse gemeenschap sloot: de eerste generatie Molukkers die in 1951 naar Nederland was gekomen, kreeg een jaarlijkse uitkering van 2.000 gulden, er kwam een banenplan om de hoge werkloosheid onder Molukse jongeren te bestrijden, het Moluks Historisch Museum werd opgericht en oud-militairen kwamen in aanmerking voor een herdenkingspenning. Er werden geen excuses aangeboden – al moet oud-premier Dries van Agt daar achter de schermen wel op aangedrongen hebben.

Een grote Kamermeerderheid, aangevoerd door Don Ceder (ChristenUnie), heeft de Nederlandse regering per motie opgeroepen om een ‘onafhankelijk onderzoek’ naar dit verleden te verrichten. De Kamer wil dat op een ‘gepaste wijze recht kan worden gedaan aan de Molukse gemeenschap’. Op basis van gesprekken met de Molukse gemeenschap en dat onderzoek wil Ceder een ‘nationale agenda’ opstellen. Wat daar in moet komen te staan, is nog onbekend.

Overbodig onderzoek

Dat wetenschappelijk onderzoek is overbodig. Er is niet alleen een Moluks Historisch Museum maar er zijn ook tal van wetenschappelijke publicaties over de dekolonisatie en wat die voor de Molukse gemeenschap heeft betekend. En de conclusie van die 75-jarige geschiedenis kan niet anders zijn dan dat de Nederlandse staat onthutsend deloyaal is geweest tegenover de meest loyale soldaten die het KNIL heeft gekend, de belofte aan de Molukkers van een eigen staat niet waar heeft kunnen maken, en de Molukkers hier in Nederland schandalig heeft behandeld. De Nederlandse staat heeft de Molukkers verraden.

Excuses daarvoor blijven een loos gebaar zonder dat een serieuze poging wordt gedaan om iets van het veroorzaakte leed te herstellen. Het is eigenlijk beschamend hoe vele jaren er moeten verlopen voordat die excuses er komen. Er leven nog maar heel weinig KNIL-militairen, dus de excuses worden gericht aan hun nabestaanden. Sommigen zullen dat alsnog waarderen, anderen zullen er hun schouders over ophalen. En wat de frase ‘op gepaste wijze recht doen’ ook precies gaan inhouden, die ‘nationale agenda’ zal kwalitatief en kwantitatief een teken moeten zijn van volledig eerherstel voor de Molukse gemeenschap.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Excuses aan de Molukse gemeenschap blijven een loos gebaar als niets wordt gedaan om het veroorzaakte leed te herstellen verscheen eerst op Wynia's Week.

De Eerste Kamer heeft gedebatteerd over de zogeheten anti-conversiewet, een wet die ‘conversiehandelingen’ verbiedt, en gaat daar a.s. dinsdag hoofdelijk over stemmen. ‘Conversiehandelingen’ zijn handelingen of gesprekken die erop gericht zijn iemands seksuele gerichtheid te veranderen of te genezen.

Vroeger noemde men dit ‘homogenezing’. Die term veronderstelde dat homoseksualiteit een ziekte was, die met therapie te genezen zou zijn. In dat kader hadden er praktijken plaats (elektroshocktherapie, duivelsuitdrijvingen) die ieder weldenkend mens alleen maar met afschuw kunnen vervullen.

Het is dan ook begrijpelijk dat de indieners van de initiatiefwet het frame ‘homogenezing’ hebben gekozen. Maar er zit hier een addertje onder het gras. De betekenis van het begrip ‘conversiehandelingen’ is inmiddels danig opgerekt. Ook jonge mensen (jonger dan achttien jaar) met genderdysforie moeten kunnen zijn wat ze willen zijn en mogen niet tot de heteroseksuele norm worden ‘bekeerd’.

Waar is het voor nodig?

Dit wetsvoorstel is de Tweede Kamer al gepasseerd, en in de Eerste Kamer tekent zich een overgrote (zo’n tweederde) meerderheid af die het wetsvoorstel eveneens steunt (inclusief het CDA). Opmerkelijk is dat de BBB in de Tweede Kamer vóór het wetsvoorstel stemde maar dat de Eerste Kamerfractie, op voorstel van woordvoerder Marquart Scholtz, dat niet van plan lijkt.

In het debat ging het om de vraag of dit wetsvoorstel nou wel zo nodig is. Er is een rapport uit 2020 waaruit zou blijken dat er in Nederland nog zo’n vijftien organisaties actief zijn die conversiehandelingen aanbieden, met name in ‘orthodox-christelijke’ kring. De politici erkennen zelf dat het hier om een zeldzame praktijk gaat die in slechts weinig gevallen tot vervolging zal leiden.

Maar om de urgentie te benadrukken mocht Jacques Zonne op de ochtend van het debat overal zijn verhaal doen en een petitie aanbieden. Hij presenteerde zich als slachtoffer van pogingen – ruim vijftig jaar geleden, in 1974, ondernomen – tot duiveluitdrijving in een zomerkamp van Youth for Christ. Zijn verhaal vormde de opmaat van de bijdrage van D66’er Boris Dittrich in het debat: zulke dingen gebeuren nog steeds en er moet een einde aan komen. Maar het bewijs voor de stelling dat ‘zulke dingen nog steeds gebeuren’ ontbreekt. En als ze al gebeuren, waren ze in bestaande wetgeving al strafbaar. De kritiek van de Raad van State luidde dan ook dat deze nieuwe wet eigenlijk helemaal niet nodig is.

En waar moet nu precies een einde aan komen? Het debat spitste zich vooral toe op de vraag naar de precieze reikwijdte van het wetsvoorstel. Welke handelingen, c.q. gesprekken worden nu exact strafbaar, en vallen ook ouders, ambtsdragers en leraren onder de strafbepaling?

BIG-geregistreerde zorg- en hulpverleners vallen niet onder de reikwijdte van de wet. Maar ouders, leraren en pastores kunnen er wel onder vallen. Bij het sluiten van de markt hadden de initiatiefnemers (van VVD, D66, PvdA-GroenLinks, de Partij voor de Dieren en de SP) in de Tweede Kamer hun bedoelingen verduidelijkt door de woorden ‘stelselmatig of anderszins indringend’ toe te voegen.

Af en toe een gesprekje met iemand die met zijn seksuele gevoelens worstelt, een ‘open verkenning’ van de mogelijkheden, wordt niet strafbaar, zo verzekerden de verdedigers van de initiatiefwet, de dames Bente Becker (VVD) en Wieke Paulusma (D66). Christelijke scholen mogen ook blijven zeggen dat homoseksualiteit zondig is, en predikanten mogen zoiets ook in een preek zeggen.

Maar er zijn wel grenzen aan de vrijheid van onderwijs, de persoonlijke levenssfeer en de rechten van ouders, zo betoogden de verdedigers. Als predikanten de zondigheid van homoseksualiteit herhaaldelijk aan de orde stellen (wat iets kan doen met homoseksuele jongeren onder zijn gehoor), als pastores, mentoren of ouders stelselmatig en indringend op jongeren inpraten en druk uitoefenen, met het doel hun seksuele gerichtheid te veranderen (te ‘genezen’) of hen van een leven volgens die seksuele voorkeur af te doen zien, dan dreigt wel degelijk een hoge boete of een gevangenisstraf. Er is dan immers sprake van ‘onderdrukking’, van een vorm van geweld die strafbaar moet worden gesteld.

Hulp strafbaar?

Terecht concludeerde de NOS dan ook dat de vrijheid van godsdienst met deze wet scherper wordt begrensd: de wet stelt grenzen aan de manier waarop kerken en kerkelijke organisaties mogen omgaan met jongeren die twijfelen over hun genderidentiteit.

Daarmee dient zich echter een fors discussiepunt aan. De laatste jaren kloppen jaarlijks honderden meisjes op de deuren van genderklinieken met twijfels over hun geslacht. Voor de wetenschap is deze grote stijging nog altijd onverklaarbaar. Maar vast staat dat die twijfels in 80 procent van de gevallen van voorbijgaande aard zijn en dat aan die twijfels vaak een andere psychische problematiek ten grondslag ligt. Bevestiging van die twijfels ligt dan niet in de rede, goede gesprekken en psychologische hulp wel. Worden gesprekken en doorverwijzingen naar professionele hulp dankzij deze wet strafbaar?

Tijdens het debat viel het woord ‘jurisprudentiebeleid’. Het viel uit de mond van minister David van Weel van Justitie en Veiligheid. Daarmee wordt bedoeld dat de exacte grenzen in de praktijk zullen worden vastgesteld, door rechters welteverstaan. Dat is natuurlijk allerminst een lokkend perspectief.

Een gevaarlijke wet

Deze wet is dus een gevaarlijke wet, omdat de vrijheden van geloof en expressie worden begrensd en een bepaalde moraal (die allerminst bedreigend is) verdacht wordt gemaakt en in bepaalde omstandigheden strafbaar gesteld. En er hangen donkere wolken boven deze wet. In Genève bijvoorbeeld, zijn een vader en een moeder uit de ouderlijke macht ontzet omdat zij niet wilden meegaan in de weg die hun dochter op basis van haar seksuele gevoelens wilde bewandelen.

Maar het is ook van belang om vast te stellen dat deze wet één bepaalde opvatting over seksuele moraal voorschrijft, en dat andere opvattingen strafbaar worden gesteld. Een inperking van de godsdienstvrijheid en een instrument in linkse handen om in het leven van andersdenkende gemeenschappen in te grijpen: dat is het betreurenswaardige resultaat van deze wet.

Hier wordt het schrikbeeld van Alexis de Tocqueville realiteit, die begin negentiende eeuw al voorzag dat een verzorgingsstaat steeds dieper in het leven van burgers zou ingrijpen. Het zou burgers totaal afhankelijk maken van de staat, met uitkeringen en subsidies in de eerste plaats, maar ook door de burgers voor te schrijven hoe ze moeten denken. Een immense macht, aldus Tocqueville, werkt aan het geluk van de burgers, regelt hun behoeften en verdeelt hun erfenissen – ‘waarom kan zij hun niet volledig de moeite van het denken en de last van het leven besparen?’

Wynia’s Week volgt ontwikkelingen die burgerrechten in Nederland ondermijnen op de voet. Steunt u deze kritische, onafhankelijke journalistiek? Hartelijk dank!

Het bericht De overbodige ‘anti-conversiewet’ beperkt de vrijheid van denken en van geweten verscheen eerst op Wynia's Week.

De politieke stijl van minister Sjoerd Sjoerdsma (D66) van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking roept het beeld op van een skiër die een berg afdaalt, wat houterig en onzeker, maar af en toe toch een poortje weet te ronden. Het is de vraag wanneer hij de ultieme smak maakt en in de ijskoude sneeuw belandt.

Sjoerdsma haalde deze week opnieuw heel vreemde capriolen uit om zijn begroting door het parlement te loodsen, en opnieuw is het hem gelukt om links en rechts tegen zich in het harnas te jagen.

Sjoerdsma heeft voor 0,4 miljard euro een deal gesloten met Jesse Klavers GroenLinks-PvdA. Het geld is onder andere bedoeld voor noodhulp aan gebieden in Afrika die door ebola zijn getroffen (200 miljoen) en voor extra steun aan Oekraïne (180 miljoen). Maar het geld wordt aan de ngo’s overgemaakt en die mogen uiteindelijk zelf bepalen wat zij ermee gaan doen. Dat geld is ‘urgent nodig’, hadden representanten van deze schaduwmacht aan woordvoerster Suzanne Kröger (GroenLinks-PvdA) duidelijk gemaakt.

Ongekende blamage

Met deze deal koopt Sjoerdsma de steun van GroenLinks-PvdA en dat zou genoeg moeten zijn om hem te redden van de ongekende blamage dat zijn begroting in de Eerste Kamer zou worden verworpen. (Het was voor het laatst in 1919 dat de Kamer een begroting verwierp.) Die afgang dreigde eerder dit jaar ook al in de Tweede Kamer, maar toen wist hij het onheil af te wenden door een kunstgreep waarmee hij links en rechts in de gordijnen kreeg: met rechts sloot hij in maart de deal om Nederlandse hulpgelden aan UNWRA (de VN-organisatie die hulp biedt aan Palestijnen) te schrappen en enkele dagen later links te paaien door te verkondigen dat hij toch 19 miljoen zou overmaken aan de organisatie die van al te nauwe banden met Hamas wordt verdacht. Sjoerdsma trok toen het boetekleed aan en ging door.

Nu gaat het om een eenmalige plus die wordt betaald met geld uit begrotingen van de komende jaren: uit die van 2027 en 2028 en die van 2031 (wanneer dit kabinet er helemaal niet meer zit). Een ‘kasschuif’ heet zo’n truc in Den Haag, een truc die de internationale norm voor ontwikkelingsuitgaven (0,7 procent van het bbp) eenmalig herstelt maar natuurlijk niet kan verhullen dat er in de komende jaren alsnog een gat op de begrotingen ontstaat. De begroting waar Sjoerdsma nu zo voor vecht, is een oude begroting van het vorige kabinet-Schoof die nog steeds niet is goedgekeurd.

Het is allemaal wat cynisch en op de korte termijn gedacht. Coalitiepartijen CDA en D66 willen het natuurlijk graag, opgejaagd door de machtige lobby van ngo-netwerken: extra geld voor hulp aan andere landen. De VVD is niet zo’n fan van het ontwikkelingshulp-speeltje en ziet het vooral als een bezuinigingspost. De VVD heeft weliswaar ingestemd met een verzachting van 257 miljoen op de ingeboekte bezuinigingen ter grootte van 2,5 miljard, maar heeft tegelijkertijd bedongen dat dit geld vooral naar de opvang van asielzoekers in Nederland gaat.

Die verdeeldheid kwam ook in het Kamerdebat aan het licht. Waarom gaat al dat geld niet gewoon naar de eigen bevolking die de boodschappen niet meer kan betalen, zo vroeg Hidde Heutink van de Groep Markuszower zich af. Michiel Hoogeveen (JA21) stelde vast dat Sjoerd Sjoerdsma en Jesse Klaver nu samen een kratje bier leegdrinken, ‘maar volgende week is er geen bier meer’. Links, in dit debat versterkt door ChristenUnie en SGP, is boos omdat Sjoerdsma de echte kentering die volgens hen nodig is, niet weet te realiseren: het herstel van de oude praktijk (sinds Jan Pronk) dat het budget voor ontwikkelingssamenwerking met de groei van de Nederlandse economie meegroeit. Óf Sjoerdsma’s begroting op 16 juni door de Eerste Kamer komt, is dus nog altijd niet zeker.

Deze week werd ook bekend dat de VVD met de kasschuif akkoord gaat omdat er binnen de coalitie nog een deal is gesmeed. In ruil voor het steunen van deze deal mag de VVD nu alsnog het wetsvoorstel indienen dat het verheerlijken van terrorisme strafbaar stelt. De Kamer was hierover niet geïnformeerd, maar het nieuws was naar Trouw gelekt. ‘Partijwoordvoerders voeren constant oorlog via de kranten’, klaagde Don Ceder van de ChristenUnie.

Bizarre capriolen

In de coalitieonderhandelingen heeft D66 zich tegen deze wet verzet en er is toen een mondelinge afspraak gemaakt dat de wet niet opnieuw zou worden ingediend. David van Weel mag als minister van Veiligheid en Justitie nu jacht gaan maken op organisaties die in een speech of geschreven tekst een terroristische aanslag toejuichen, videobeelden verspreiden waarin terroristisch geweld wordt verheerlijkt of met vlaggen of afbeeldingen van terroristische organisaties zwaaien. Deze prijs, gevoegd bij het feit dat de deal met GroenLinks-PvdA geen extra geld maar een greep uit de kas met toekomstig geld wordt gefinancierd en dat dit geld deels ook wordt ingezet om Syriërs naar hun geboorteland te doen terugkeren, was voor de VVD genoeg.

Maar de deals maken vooral duidelijk dat dit minderheidskabinet de meest bizarre capriolen moet uithalen om over links of rechts, of allebei, plannen door het parlement te krijgen: dit keer met een deal die geld aan ngo’s uitdeelt, in ruil voor de mogelijkheid om op andere ngo’s te gaan jagen. Het is allemaal van een ongeloofwaardigheid die de conclusie dat het experiment met een minderheidskabinet niet kán lukken, onontkoombaar maakt.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Sjoerd Sjoerdsma is op weg naar de uitgang. Maar eerst koopt hij nog even de steun van Jesse Klaver – met 380 miljoen euro belastinggeld verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze week zagen we de Tweede Kamer op haar lelijkst. Er was een lang debat over ‘normalisering van geweld in politiek en samenleving’, aangevraagd door Jesse Klaver, fractievoorzitter van GL-PvdA. Waar zag Klaver dit geweld? Op de straat in de protesten tegen azc’s en in de mond van ex-PVV’er Gidi Markuszower: de brandstichting in Loosdrecht en het pleidooi voor ‘maximaal geweld’ van de staat tegen Palestijnse vluchtelingen.

Kamerleden hadden de protesten bezocht en gesteund, er waren woorden als ‘omvolking’ gemompeld en er was gepleit voor remigratie. Niet alleen Markuszower had van zich doen spreken, maar ook Lidewij de Vos van de FVD. Was in de boezem van ons eigen parlement een fascistische beweging neergestreken die Nederland wilde terugbrengen tot de ‘blanke etnostaat’ die het ooit was, en niet schuwde het middel van deportaties in te zetten.

Lelijke pose

Het is een vreemde figuur: een Kamerdebat over de daden en uitspraken van collega-Kamerleden, in plaats van een debat waarin het parlement de regering controleert. Het debat moest het podium bieden om een grens te trekken, een rode lijn van morele verontwaardiging over een deel van de Kamer dat eigenlijk niet meer mag meedoen.

De eerste lelijkheid was de pose die daarbij werd ingenomen: die van diepe bezorgdheid over acties en woorden die op z’n minst onwelwillend werden geframed. Een politicus is alleen bezorgd als er met de geëtaleerde zorg iets te winnen valt. En de aap kwam al snel uit de linkse mouw. Klaver was er vooral op uit om de fractie van Markuszower (DNA) zo zwart mogelijk weg te zetten en daarmee iedere vorm van samenwerking met de regerende minderheidscoalitie onmogelijk te maken – zodat die coalitie geen andere keus overblijft dan de afslag over links.

Illustratief was de hypocriete onwil om ook over links geweld te spreken. Het geweld en de vernielingen bij pro-Palestina-demonstraties of de ontwrichtingen van XR-protesten vielen wel mee en waren niet aan de orde van het debat omdat een insluiting van links geweld rechts geweld zou normaliseren. Alles en iedereen die de vergelijking maakte of het woord ‘remigratie’ gebruikte of het woord ‘omvolking’ in de mond nam, diskwalificeerde zich als extreemrechts.

Het doel van deze bewust uitgevente selectieve verontwaardiging was dus eigenlijk een soort ‘cordon sanitair’ rondom alles rechts van de VVD, zodat het ‘midden’ alleen nog maar over links kon, als het tenminste nog enig fatsoen in het lijf had. Klaver bereed een duizelingwekkende moral high ground, waarbij alle andersdenkenden niet gewoon anders denken maar niet deugen. Het was maar goed dat Joost Eerdmans (JA21) die strategie door had en expliciet benoemde.

Betreurenswaardige dubbelzinnigheid

Lelijk waren ook de discussies tussen bijkans de ganse Kamer en Markuszower en De Vos. Dat zij onder vuur kwamen te liggen, was te voorzien. Het is druk op rechts (met negen fracties rechts van het tobberige midden, tezamen goed voor 73 zetels), maar alleen Markuszower is een potentiële kandidaat voor ‘structurele samenwerking’ en alleen Forum groeit in de peilingen.

Markuszower had zich geëmotioneerd uitgelaten bij het vooruitzicht van Palestijnse vluchtelingen, maar het werd hem niet gegund om weg te komen met zijn nadere toelichting (dat hij het had gehad over de overheid die met ‘passende geweldmiddelen’ mensen zonder visum moest weren).

Lidewij de Vos werd ad nauseam verweten dat zij zich niet nadrukkelijk genoeg distantieerde van de racistische en fascistische hondenfluitjes die alle anderen vanuit de gelederen van haar partij menen te horen, maar bleef zich dubbelzinnig uitlaten. Terwijl zij toch gewoon had kunnen zeggen, klip en klaar, dat het haar niet om een roomblanke natie, om een ‘Joods complot’ achter een omvolkingsstrategie of om gewelddadige deporaties gaat. Je hoeft niet links te zijn om die dubbelzinnigheid te betreuren.

Gewelddadig moddergooien

Lelijk was ook het opportunisme van de coalitie. Jan Paternotte (D66) zei enerzijds dat Markuszower zich met zijn ‘absurde uitspraken’ buiten ‘elke constructieve rol’ in de Tweede Kamer had geplaatst, maar voegde daar tegelijk aan toe dat er geen ‘contactverbod’ was. Iets van ‘structurele samenwerking’ met DNA lag ‘op dit moment niet voor de hand’, zeiden de premier en de fractievoorzitters van D66, VVD en CDA. De coalitie was dat nu ‘niet van plan’ en het lag ‘niet in de rede’. Als je rechts dan toch als fascistisch en extreemrechts weg probeert te zetten, pak dan ook door.

En zo verwerd een debat over de normalisering van geweld tot gewelddadig moddergooien. Dat was waarschijnlijk ook de bedoeling. Maar niemand die er iets mee opgeschoten is.

Het zou al een stap vooruit zijn in de huidige impasse, als een aantal zaken gewoon werd erkend. Dat ‘omvolking’ geen theorie is en al helemaal geen complot, maar een demografisch feit. Dat de veranderende samenstelling van de bevolking een probleem is, niet als gevolg van ‘rassen’ die een voorheen roomblanke natie zouden bedreigen (leve de veelkleurigheid), maar vanwege de intrede van mensen uit culturen met waarden en normen die zich ongemakkelijk verhouden tot die van onze democratische rechtsstaat. We moeten het zo langzamerhand weer eens wat nadrukkelijker over inburgering en integratie gaan hebben.

Geen resultaten

En vooral: dat mensen politici wel horen praten over Europese verdragen en nationale toevoegingen en ‘vliegende brigades’, maar dat er nog steeds 1000 vluchtelingen per week bij komen, en dat hun manier van leven dus blijvend onder druk staat. En dat al die azc’s of noodopvanglocaties veelal in de sociaaleconomisch zwakste wijken worden gerealiseerd (hulde aan Jimmy Dijk van de SP, die dit punt inbracht).

De woede en het afhaken en de groeiende, steeds radicalere steun voor rechts vinden hun bron in deze incompetentie en ongeloofwaardigheid: streng praten als het electoraal uitkomt, modder gooien naar rechts, maar geen resultaten boeken.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Lelijk Kamerdebat verhult dat de politiek er niet in slaagt de komst van 1000 vluchtelingen per week te beperken verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie de naam van Judith Tielen googelt, komt erachter dat zij onze nieuwe staatssecretaris van Onderwijs is. In haar vrije tijd is zij lid van de VVD. Deze week was zij te gast een uitzending van het onderzoeksprogramma BOOS van BNNVARA. Zij sprak zich daar uit tegen thuisonderwijs. En daarmee bewees Tielen dat zij ondanks haar lidmaatschap van de VVD geen echte liberaal is.

Waar gaat het over? Er zijn ouders in Nederland die hun kinderen niet naar een school sturen omdat zij geen school kunnen vinden die aansluit bij hun geloof of levensovertuiging. Het kan dan gaan om evangelischen, holisten, oud-katholieken, joden, gereformeerden en humanisten. Zij kunnen dan, op grond van artikel 5B van de Leerplichtwet, bij de gemeente vrijstelling van de leerplicht voor hun kinderen aanvragen en hun kinderen vervolgens zelf thuis onderwijs te geven.

Aanscherping van de regels

Het aantal ouders dat daarvoor kiest, neemt in Nederland vrij gestaag toe. In 2015-2016 waren zo’n 700 kinderen van de leerplicht vrijgesteld, in 2024-2025 ging het om zo’n 2800 kinderen. De cijfers suggereren dat de coronaperiode een rol bij deze stijging heeft gespeeld. Ouders die voor thuisonderwijs kiezen, hebben zich verenigd in de Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs.

Die stijging roept in de politiek vragen en discussies op. En er zijn rechtszaken. Eind vorige maand stelde de Hoge Raad dat er meestal geen reden is voor thuisonderwijs zolang er een openbare school in de buurt is. Die uitspraak betekent een duidelijke aanscherping van de regels.

Aanleiding was de zaak van twee ouders die hun dochter vanwege hun geloofsovertuiging – het soefisme, een mystieke stroming binnen de islam – niet naar een school wilden sturen. De rechter oordeelde dat het bezwaar van de ouders tegen openbaar onderwijs niet ‘concreet en zwaarwegend’ genoeg was. De Hoge Raad nam dat oordeel over. Alleen onder ‘uitzonderlijke omstandigheden’, oordeelde de Hoge Raad, zal een beroep op de uitzondering in de Leerplichtwet nog kans van slagen hebben. De ouders moeten namelijk kunnen aantonen dat geen enkele school in de buurt ‘objectief, kritisch en pluralistisch’ lesgeeft over godsdienst, levensbeschouwing en maatschappij.

Meerdere bewindslieden op Onderwijs hebben de groei van het aantal vrijstellingen al willen aanpakken. Tielen wordt ‘niet heel enthousiast’ van de bestaande situatie. ‘Ik ben ervan overtuigd dat het het beste voor kinderen is om met leeftijdsgenoten naar een goede school te gaan waar goed onderwijs wordt gegeven door bevoegde leraren.’ Zij wil het liefst de uitzonderingsbepaling ‘vanwege richtingsbezwaren’ uit de Leerplichtwet afschaffen. Of anders het toezicht op het thuisonderwijs aanscherpen, maar in dat laatste geval moet thuisonderwijs eerst als wettelijke vorm van onderwijs worden erkend. Ouders die hun kinderen thuishouden, moeten dus met steeds betere argumenten komen (als gevolg van het arrest van de Hoge Raad), of ze kunnen een verbod tegemoet zien of een ambtenaar aan de keukentafel.

De discussie over thuisonderwijs is in een stroomversnelling gekomen door de komst van de islam naar Nederland. In 2011 besloot toenmalig CDA-minister Marja van Bijsterveldt het Islamitisch College in Amsterdam te sluiten, en toen bleek dat de ouders alle scholen in Nederland zo haram vonden dat ze hun kinderen thuis onderwijs wilden gaan geven. Toenmalig wethouder Lodewijk Asscher (PvdA) vond dat geen goed idee, en dreigde de ouders met de rechter. Ook toen al kondigde de minister wetgeving aan om de mogelijkheden tot thuisonderwijs te beperken.

De mogelijkheid kinderen thuis onderwijs te geven, is dus nog altijd wettelijk verankerd, maar kwam ter discussie te staan toen die moslimouders in Amsterdam dat ook wilden. Moslims vormen wel vaker een probleem als zij een beroep doen op vrijheden die, vinden wij, anders moeten worden gebruikt dan zij willen, en in ieder geval niet voor islamitisch onderwijs dat bedoeld is om integratie te voorkomen. Ook het debat over informeel onderwijs is door deze stand van zaken ingegeven geweest.

Goeden lijden onder de kwaden

Met welk wetsvoorstel Tielen ook zal komen, het schrappen of beperken van de uitzonderingsbepaling raakt aan de keuzevrijheid van ouders. Van wie is het kind, van de ouders of van de staat? Publiek onderwijs is ooit uitgevonden om van de inwoners van Nederland voorbeeldige, nuttige burgers te maken. De opvattingen over goed burgerschap lopen uiteen, en de visie die de overheid daarop heeft is net zo goed ideologisch gekleurd als die van ouders met andere opvattingen over goed burgerschap. Zij laten zich de indoctrinatie van hun kinderen op openbare scholen niet welgevallen.

Ook hier moeten de goeden onder de kwaden lijden. Er zijn ouders die hun kinderen vanuit de beste motieven thuis houden en zelf onderwijs geven – vanuit een overtuiging over wat zij het beste voor hun kinderen vinden. En dat is een fundamenteel recht. Het is anderzijds goed voor te stellen dat die uitzonderingsbepaling wordt misbruikt om kinderen een vijandige houding jegens de Nederlandse samenleving en de democratische rechtsstaat aan te leren. Dat misbruik moet niet door een algeheel verbod worden tegengegaan, maar door gerichte opsporing van die praktijken. Veranker thuisonderwijs in de wet. Dan kunnen we eisen aan de kwaliteit van dat onderwijs worden gesteld en kan er toezicht plaatsvinden.

Liever zo af en toe een ambtenaar aan de keukentafel, dan het schrappen van een vrijheid die iedere liberaal, als het goed is, ter harte gaat.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Kinderen zijn van de ouders en niet van de staat. En dus kunnen echte liberalen nooit principieel tegen thuisonderwijs zijn verscheen eerst op Wynia's Week.