In de kabinetsformatie van 2023-’24 moest er zelfs wekenlang vergaderd worden over de veronderstelde bedreiging van de rechtsstaat door verkiezingswinnaar PVV. Pas nadat PVV-partijleider Geert Wilders enkele wetsvoorstellen (over de islam, met name) op aandrang van VVD en NSC introk kon de formatie verder.

Ondermijnt de overheid niet vooral zelf de rechtsstaat?

Zonder dat altijd duidelijk wordt waaruit de actuele kwetsbaarheid van de rechtsstaat precies bestaat – de spraakverwarring is groot – werd die rechtsstaat geleidelijk tevens gezien als een juridisch bolwerk tegen groeiend (rechts) ‘populisme’. De rechtsstaat die de democratie in toom houdt, eigenlijk.

Maar is de rechtsstaat wel bedoeld om de democratie aan banden te leggen? En wat is die rechtsstaat dan wel en wordt die echt zo bedreigd? En, mocht dat al zo zijn: ondermijnt de overheid niet vooral zelf de rechtsstaat? We checken in dit artikel drie voorbeelden: de aanpak van de misdaad, de stand van de democratie en de greep van particuliere actiegroepen (‘NGO’s’) op de rechtspraak.

De aanpak van misdaad is een belangrijk onderdeel van de rechtsstaat: de overheid heeft tot hoofdtaak om lijf en goed van burgers te beschermen. Voor de uitvoering zijn politie en Openbaar Ministerie verantwoordelijk. De politieke verantwoordelijkheid voor de nationale veiligheid ligt bij de minister van Justitie en Veiligheid (JenV), die ook de brede landelijke aanpak van criminaliteit coördineert.

Duizenden aangiften worden niet behandeld

Op zijn zachtst gezegd kan de vraag worden gesteld of de hele strafketen zoals die nu functioneert geen ondermijning is van de rechtsstaat. De Algemene Rekenkamer publiceerde onlangs het onderzoeksrapport ‘Een ernstige zaak’. Daarin valt te lezen dat de politie in 2024 in totaal 755.300 aangiften heeft opgenomen en afgehandeld. Bijna de helft van al deze aangiften (47 procent) werd niet verder onderzocht. In 53.000 gevallen deed de politie dat vanwege capaciteitsgebreken bij de politie en/of het OM.

Nog opvallender is dat in 2024 ruim 10.000 aangiften van ernstige misdrijven – ongeveer 17 procent van alle aangiften van ernstige misdrijven – niet in behandeling zijn genomen. 1.600 daarvan zijn ‘geprioriteerde misdrijven’: dat zijn misdrijven die prioriteit hebben voor het OM en/of de minister. 3.000 van de in totaal 10.000 afgewezen aangiften van ernstige misdrijven zijn niet behandeld wegens capaciteitstekorten bij de politie en/of het OM. Aangiften van zware geweldsdelicten, zedenmisdrijven en andere ‘high impact crimes’ (zoals wapenbezit, drugsbezit of handel in harddrugs, witwassen) zijn onbehandeld gebleven.

Het doen van aangifte wordt bemoeilijkt

Dan hebben we het alleen nog maar over gevallen waarin aangifte is gedaan van misdrijven. Vaak wordt namelijk überhaupt geen aangifte gedaan. In een eerder artikel zijn we al uitvoerig ingegaan op het feit dat de politie het doen van aangifte door de jaren heen heeft bemoeilijkt en de indruk wekt dat de criminaliteit minder ernstig wordt.

De afgelopen jaren is het aantal politiebureaus echter sterk afgenomen en zijn de nog bestaande politiepanden minder toegankelijk geworden vanwege beperktere openingstijden en het verplichten van het maken van een (online-) afspraak. Daarnaast komt het voor dat de politie burgers ontmoedigt om aangifte te doen van een strafbaar feit (bij de politie bekend als ‘platlullen’), en aangiften van misdrijven ‘downgradet’: delicten als lichter registreert dan ze in feite zijn.

Het resultaat van dit alles is evident: criminelen gaan vrijuit omdat de politie of het OM aangiften afwijst, of krijgen lichtere straffen doordat de delicten worden ‘gedowngraded’. Mede daardoor is de aangiftebereidheid laag: bij slachtoffers van geweldsmisdrijven is deze bereidheid slechts 17 procent, zo blijkt uit CBS-cijfers. De meest voorkomende verklaring voor het niet doen van aangifte is dat ‘het toch niets helpt’ (44 procent). Als burgers onvoldoende worden beschermd tegen criminaliteit en criminelen niet of niet naar behoren worden gestraft, is dat geen aantasting van de rechtsstaat?

Afschaffing referendum

Volgens veel bezorgden staat ook de democratie op het spel door de ondermijning van de rechtsstaat (bedoeld wordt dan door ‘rechtspopulisten’ of erger). Maar hoe zit het eigenlijk met de staat van de democratie? Daar waren tien jaar geleden ook los van die populisten al zorgen over, wat toen reden was om onder leiding van VVD-prominent Johan Remkes een staatscommissie in te stellen, die onder meer concludeerde dat een derde van de bevolking zich niet (meer) vertegenwoordigd voelde en onder meer directe democratie wilde. Maar wat geschiedde?

Een van de eerste daden van het derde kabinet-Rutte was in 2018 het definitief afschaffen van het raadgevend referendum, dat nog maar drie jaar bestond en de enige vorm van directe inspraak was die de Nederlandse kiezer had. Dat gebeurde op voorstel van toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren van D66, de partij die sinds 1966 juist geijverd had voor het referendum. Nog altijd wil een meerderheid van de Nederlandse kiezers een vorm van referendum: een ruime meerderheid (58 procent) is voorstander van bindende referenda. 64 procent van de Nederlanders is voorstander van referenda in het algemeen.

Belangenverstrengeling

In de plaats van referenda worden sinds enkele jaren ‘burgerberaden’ opgetuigd die de suggestie wekken dat burgers iets te zeggen hebben, maar in feite worden deze beraden met zeer gerichte vragen gebruikt om, zo blijkt uit de praktijk, een progressieve agenda door te drukken. Zo kregen de 175 deelnemers van het beroemde (of beruchte) Nationaal Burgerberaad Klimaat de vraag ‘hoe’ we in Nederland kunnen ‘eten, spullen gebruiken en reizen op een manier die beter is voor het klimaat’. De vraag of het peperdure klimaatbeleid überhaupt wenselijk, effectief en noodzakelijk is, werd niet gesteld.

De meeste Nederlandse politici – en ook veel Nederlandse burgers – mogen nog een relatief gunstig zelfbeeld hebben van de Nederlandse democratie, maar toezichthoudende instanties als de Raad van Europa denken daar heel anders over. Die kritiseren – doorgaans zonder veel succes – het feit dat in Nederland ‘handel in invloed’ door belangenverstrengeling van politici nog steeds niet strafbaar is en dat Nederlanders noch hun staatshoofd noch het hoofd van provincie of gemeente mogen kiezen.

Overdracht van bevoegdheden

Ondanks alles hebben Nederlanders nog het meeste vertrouwen in de nationale parlementaire democratie, maar die wordt systematisch zwakker door de overdracht van bevoegdheden aan internationale organisaties, in het bijzonder de Europese Unie. Enerzijds wordt de EU steeds groter, waardoor de invloed van Nederland steeds kleiner wordt, bovendien neemt het aantal terreinen waarop de EU domineert steeds groter. Zo is ook defensie nu aan het groeien als Europees beleidsterrein. Ook de tendens om vetorechten van individuele lidstaten als Nederland af te pakken – zoals het buitenlands beleid – wordt sterker. Dat impliceert een verschuiving van macht, geld en invloed van het nationale parlement naar Brussel en Straatsburg. Gaandeweg opereert de EU steeds meer als een staat – een supranationale federale staat.

Voor alle burgers maar zonder hun instemming

De parlementaire democratie – en daarmee de rechtsstaat – wordt ook nog langs een andere weg ondermijnd. Particuliere organisaties hebben vaak veel invloed op het overheidsbeleid, vaak meer dan de kiezers. Dat wreekt zich onder meer bij het immigratiebeleid. Een bijzondere vorm van deze ‘lobbycratie’ is de invloed van vaak overheidsgesubsidieerde ‘NGO’s’: particuliere stichtingen en actiegroepen die mee mogen praten over het overheidsbeleid en speciale voorrechten hebben als ze daarbij naar hun idee onvoldoende hun zin krijgen. Dat speelt vooral bij het klimaat-, milieu- en natuurbeleid.

Voor activistische clubs en NGO’s geldt dat zij steeds vaker namens ‘het algemeen belang’ naar de rechter stappen om bepaald beleid af te dwingen. Artikel 3:305a van het Burgerlijk Wetboek bepaalt sinds dertig jaar dat stichtingen of verenigingen die volgens hun statuten opkomen voor een collectief of algemeen belang een rechtsvordering ter behartiging van dit belang kunnen instellen bij de burgerlijke rechter. Het opmerkelijke is dat organisaties bij de rechter kunnen claimen op te komen voor álle burgers, zonder dat de organisatie ook maar enige instemming van die burgers nodig heeft, of ze op de hoogte hoeft te stellen van de procedure.

Zo kreeg de kleine stichting Urgenda het met een beroep op het ‘algemeen belang’ in 2015 voor elkaar dat de rechter de Staat opdroeg de uitstoot van broeikasgassen in 2020 met 25 procent te verminderen ten opzichte van 1990. Hetzelfde kunstje herhaalde Milieudefensie in 2021 door Shell voor de rechter te dagen, ook met een beroep op het algemeen belang. De rechtbank Den Haag legde Shell een emissiereductiebevel op van 45 procent in 2030. Weliswaar werd dit bevel eind 2024 door het gerechtshof Den Haag vernietigd, maar het hof liet wel overeind dat Shell een ‘verplichting’ heeft om ‘gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan’. Zo hebben milieuclubs als Urgenda en Milieudefensie met een beroep op de algemeenbelangactie van artikel 3:305a BW zeer ingrijpend klimaatbeleid afgedwongen bij de rechter.

Wie ondermijnt nu eigenlijk de rechtsstaat?

Is het geen ondermijning van de democratische rechtsstaat dat NGO’s zonder expliciete instemming van burgers wél namens deze burgers naar de rechter kunnen stappen om beleid af te dwingen? En is het geen ondermijning van de rechtsstaat dat de rechter kan bepalen wat wel of niet het algemeen belang is, en dat de rechter in het geval van Urgenda de Staat kan verplichten om de CO2-uitstoot te reduceren?

Er mag dus veel geklaagd worden over de bedreiging van ‘de rechtsstaat’ door ‘populisten’ maar deze hoeders van de rechtsstaat – politici en anderen – mogen zich om te beginnen wel eens wat meer zorgen maken over de ondermijning van democratie en rechtsstaat door de staat zelf.

Opmerkelijk genoeg had de Tweede Kamer die zorgen over het krakkemikkig functioneren van de rechtsstaat zelf ook al. Op aandrang van de toenmalige CDA-Kamerleden Pieter Omtzigt en Chris van Dam stelde het kabinet-Rutte in 2022 een staatscommissie in die de rechtsstaat moest onderzoeken.

De aanleiding was toen niet ‘de populisten’ maar de beroerde bejegening van burgers in het Toeslagenschandaal, door zulke uiteenlopende staatsinstanties als de Belastingdienst, de ministerraad en de Raad van State. Die staatscommissie rapporteerde in 2024 al dat de rechtsstaat versterkt moest worden, door de staat zelf namelijk. Dat de Corona-pandemie in de jaren 2020-’22 als ‘crisis’ werd aangegrepen om eindeloos speciale bevoegdheden van de staat in het leven te roepen en aan te houden was die staatscommissie ook niet ontgaan.

Juist hierdoor wordt ‘populisme’ aangejaagd

Deze voorbeelden illustreren dat er inderdaad ernstige redenen zijn voor zorgen over de stand van de Nederlandse rechtsstaat, inclusief de Nederlandse democratie, maar zeker niet alleen omdat er politici zouden zijn die democratie en rechtsstaat zouden willen ondermijnen. De overheid verwaarloost en ondermijnt die zelf. De strafketen functioneert ondermaats, de EU en Den Haag zelf halen steeds meer inspraak bij de bevolking weg, en NGO’s krijgen met behulp van rechters ruim baan om, buiten de burgers om, namens het volk beleid af te dwingen. Zou het niet zo kunnen zijn dat juist daardoor het beweerde ‘populisme’ aangejaagd wordt waar de ‘rechtsstaat’-roepers zo tegen ageren? De vraag stellen is het antwoord geven.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De overheid ondermijnt zelf de rechtstaat door burgers onvoldoende te beschermen tegen criminaliteit en hen steeds minder politieke zeggenschap te geven. verscheen eerst op Wynia's Week.

In een korte serie inventariseerde Calvin Schukkink voor Wynia’s Week de reeks van pressiegroepen die de massale migratie naar Nederland gaande houden. De eerste vier afleveringen leest u hier, hier, hier en hier. In dit afrondende artikel: de lobbycratie achter de voortgaande immigratie is overal en is diepgeworteld in de Nederlandse politiek. Hoezo ‘grip op migratie’?

Eind februari van dit jaar schreef de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) samen met de Economic Boards (hierover straks meer) en de CEO’s van een aantal grote bedrijven – zoals Ahold Delhaize, Bol.com, Just Eat Takeaway, Marktplaats, Booking.com en Picnic – een brief aan het zojuist aangetreden kabinet-Jetten.

De opstellers verklaarden dat Nederland verwikkeld is in een ‘slag om talent’ en dat er ‘divers en internationaal talent’ nodig is om die slag te winnen. Volgens de briefschrijvers moet het bedrijfsleven daar ‘ruim baan’ voor krijgen en moet ook het ‘internationale karakter’ van het hoger onderwijs behouden blijven. Universiteiten zouden meer autonomie en regie moeten krijgen over de instroom van buitenlandse studenten.

Het is niet zomaar dat deze bedrijven en organisaties vragen om ander of beter beleid. In het geval van de UNL, de Economic Boards en enkele andere partijen is sprake van een zeer nauw en stevig netwerk dat voortdurend de politiek weet te beïnvloeden.

Te beginnen bij de rol voor de Universiteiten van Nederland (UNL) – de koepelorganisatie dus van alle Nederlandse universiteiten. Sinds juni 2024 is Caspar van den Berg voorzitter van de UNL. Van den Berg heeft zijn voorzitterschap enige tijd gecombineerd met zijn Eerste Kamerlidmaatschap voor de VVD.

Van den Berg heeft in het verleden vaker namens alle universiteiten gepleit voor meer ‘internationaal talent’. Niet alleen de werving ervan: hij ondersteunt ook het behouden van deze ‘internationals’ voor de arbeidsmarkt. Het is niet onwaarschijnlijk dat hij een kort lijntje heeft naar de huidige onderwijsminister Rianne Letschert van D66. Letschert was rector magnificus – men noemde haar de ‘rector of diversity’ – van de Universiteit Maastricht. In die rol pleitte ze al voortdurend voor internationalisering, verengelsing en het ‘diverser’ worden van de universiteit.

Economic Boards van Nederland

Van den Berg was een van de grote pleitbezorgers van de ‘nationale talentstrategie’ die nu in Den Haag wordt uitgerold. Dat is een samenhangende visie om binnenlands en internationaal talent aan te trekken, te ontwikkelen en te behouden. Daarvoor pleitte hij samen met de Economic Boards van Nederland – 19 regionale netwerken van grote bedrijven, kennisinstellingen en politiek bestuurders die met elkaar overleg voeren over hoe de regio ‘beter’ gemaakt kan worden.

Neem de Economic Board van Utrecht: die bestaat onder meer uit burgemeester Sharon Dijksma (Pro), wethouder van Utrecht Susanne Schilderman (D66), wethouder van Amersfoort Willem-Jan Stegeman (D66), directeuren van de Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht en Nyenrode, gedeputeerde André van Schie (VVD), KNMI-hoofddirecteur Maarten van Aalst en Rabobank-bestuurslid Janine Vos.

Beroepslobbyist

Van den Berg werkt vooral nauw samen met de voorzitter van de Economic Boards Nederland Michiel Dijkman. Dijkman heeft een rijk cv: zo heeft Dijkman ruim 7 jaar lang gewerkt bij de Europese tak van Samsung. Later was hij lid van de raad van bestuur bij Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationalisering in het onderwijs. En tot heden is hij ook lijsttrekker voor het CDA in Zuid-Holland, bestuurslid van Media Campus NL (de mediaorganisatie die bestaat uit NPO, RTL, Ster, Beeld & Geluid), voorzitter van de ledenraad van Rabobank in Rotterdam, afgevaardigde voor het ‘Healthy Cities Network’ van de WHO én afgevaardigde van de Davos Baukultur Alliance van het WEF van Klaus Schwab. Dijkman weet wel het een en ander van lobbyen.

De grote bedrijvenlobby van VNO-NCW heeft ook een groot aandeel in het ijveren voor arbeidsmigranten. Voormalig voorzitter Ingrid Thijssen stond bekend als de ‘meest invloedrijke lobbyist van Nederland’. In 2022 deed ze nog de uitspraak dat ‘er geen tomaat op je bord ligt zonder arbeidsmigranten’. Ze heeft ook hard geijverd voor het behoud van de omstreden 30-procentregeling voor expats.

‘Young Global Leader’ als voorzitter VNO-NCW

Sinds 1 mei 2026 is Coen van Oostrom de voorzitter van VNO-NCW. Hij is al sinds 2011 betrokken bij het globalistische WEF: hij was begonnen als ‘Young Global Leader Alumni’ en is nu lid van de stuurgroep van ‘Net Zero Carbon Cities’.

Ook zit Van Oostrom in de raad van de European Council on Foreign Relations (ECFR), een internationale denktank die tot doel heeft om ‘een veilige ontmoetingsplaats te bieden waar beleidsmakers, activisten en opinieleiders ideeën kunnen uitwisselen’. Vanuit Nederland zitten ook Sigrid Kaag (D66), Kati Piri (Pro), Lilianne Ploumen (Pro) en Karien van Gennip (CDA) in de ECFR. Allemaal politici uit de pro-globalisatie en pro-immigratiehoek.

Rol voor LTO Nederland

De agrarische sector – waar relatief veel (goedkope) buitenlandse werknemers actief zijn – heeft eveneens een aandeel in het pleidooi voor meer arbeidsmigranten. Met name voor LTO (Land- en Tuinbouworganisatie Nederland) is een grote rol weggelegd. In een ouder interview met de ABU zei voormalig LTO-voorzitter en oud-CDA’er Sjaak van der Tak nog dat ‘arbeidsmigratie een noodzaak is en blijft om onze economie draaiende en onze welvaart op peil te houden’.

In hetzelfde interview pleitte Van der Tak er zelfs voor dat tegen de wil van de gemeenteraad in moet worden gezorgd voor huisvesting voor arbeidsmigranten: ‘Toen ik burgemeester van Westland was, hadden we als College van B&W zeventien mogelijke huisvestingslocaties voorgesteld. Die werden allemaal afgewezen door de gemeenteraad. In dat soort gevallen moet de provincie zijn verantwoordelijkheid nemen om in te grijpen. Want ook arbeidsmigranten […] hebben recht op goede huisvesting.’

Spin in het web: Van Gool

Centraal in de ‘huisvesting voor arbeidsmigranten’-lobby staat overigens de invloedrijke arbeidsmigratie-ondernemer Frank van Gool over wie Wynia’s Week al eerdere enkele malen berichtte, zoals hier. Van Gool was of is niet alleen groot in het binnenhalen van buitenlandse arbeid, maar inmiddels ook in het onderbrengen van die buitenlandse werknemers. Hij heeft nauwe banden met politiek en media.

Zo is Van Gool als lid (dan wel voorzitter) van de Raad van Toezicht ook weer betrokken bij de een jaar geleden opgerichte ‘anti-populistische’ beweging ‘Voor Ons Nederland’ van VVD-prominent Klaas Dijkhoff en enkele (andere) ex-campagnevoerders van de VVD, aangevuld met politici van andere partijen, onder wie Van Gools medewerker Gert-Jan Segers, die als leider van de ChristenUnie nog gekant was tegen arbeidsmigratie.

In het Comité van Aanbeveling van de beweging van Dijkhoff en Van Gool zit ook Lodewijk Asscher, die als PvdA-minister van Sociale Zaken juist nog – zij het vergeefs – ijverde voor de inperking van arbeidsmigratie.

Pikant: acht jaar geleden nam de Tweede Kamer de breed gesteunde motie-Dijkhoff van de toenmalige VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff aan, waarin de regering om onderzoek naar de bevolkingsgroei en immigratie werd gevraagd. Die motie legde de basis voor de staatscommissie-Van Zwol, die ruim twee jaar geleden pleitte voor ‘grip op migratie’.

Twee jaar na de motie kondigde Dijkhoff aan uit de politiek te stappen. Nadat hij dat begin 2021 daadwerkelijk deed kreeg hij meteen functies in de onderneming van Frank van Gool en nam zijn nieuwe lobby- en campagnebureau opdrachten aan van Van Gool, onder meer bij het bewerken van gemeenten om onderdak voor arbeidsmigranten mogelijk te maken.

Veel van de hiervoor genoemde organisaties zijn in verschillende mate betrokken bij de succesvolle lobby voor verdere ‘internationalisering’ van Nederland. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het debat rondom de voor expats zeer aantrekkelijke 30-procentregeling. Expats hoeven over 30 procent van hun inkomen geen belasting te betalen. Op een gemiddeld jaarsalaris scheelt dat enkele duizenden euro’s aan belasting.

Met name op de woningmarkt levert dat expats een groot voordeel op. Makelaarsvereniging NVM rapporteerde in 2025 dat internationals, mede vanwege de expatregeling, ‘met hetzelfde bruto inkomen een hogere hypotheek kunnen krijgen dan niet-internationals’.

Versobering expatregeling teruggedraaid

Pieter Omtzigt, toen nog een van de populairste Kamerleden, pleitte voor het stevig afbouwen van de expatregeling. Hij stelde de bekende 30-20-10-regeling voor, die in 2023 in de Tweede Kamer werd aangenomen. De politieke plannen voor het versoberen van de expatregeling kregen echter veel kritiek vanuit de grote bedrijven. Toenmalig ASML-topman Peter Wennink dreigde met het verhuizen van zijn bedrijf. Toenmalig VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen noemde de 30-procentregeling ‘onmisbaar’ voor de kenniseconomie.

In 2024 draaide kabinet-Schoof, dat nota bene juist het mandaat van de kiezer kreeg om de migratiestromen en vergaande verengelsing te beperken, de versobering terug. De onbelaste vergoeding voor expats zal wel vanaf 2027 naar 27 procent dalen.

Lobby tegen de taaltoets

Een ander succesverhaal is dat van de Wet Internationalisering in Balans (WIB) van oud-Onderwijsminister Robbert Dijkgraaf. Deze wet was in het leven geroepen om de internationalisering in toom te houden vanwege de aanhoudende woningnood, verengelsing van opleidingen en de druk op toegankelijkheid voor Nederlandse studenten.

Onder de WIB zou de minister meer mogelijkheden krijgen om anderstalige trajecten te begrenzen en internationale studentenstromen te reguleren. Daarnaast moesten universiteiten met de nieuwe wet aantonen waarom een bepaalde opleiding Engelstalig is, en niet Nederlands – de zogeheten Toets Anderstalig Onderwijs (TAO).

Hier moesten de VNO-NCW en de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) niets van hebben. In een reactie op het wetsvoorstel van de WIB adviseerde de VNO-NCW om de Nederlandse taaleis te schrappen. De UNL reageerde met ‘zorgen’ over de uitvoering van de TAO en het ‘verlies van de voordelen van internationalisering’.

Ook acht provincies riepen kabinet-Schoof op om de WIB ‘af te zwakken’. Ze vrezen dat het vertrek van buitenlandse studenten het hele onderwijsaanbod in de provincie kan ‘verschralen’ omdat opleidingen niet rendabel zouden zijn met louter binnenlandse instroom.

Tweede Kamer haalt de taaltoets van tafel

Enkele universiteiten lieten door het SEO onderzoeken wat de economische gevolgen zouden zijn van de WIB. De conclusie: de economische impact van minder internationale studenten in de Randstad zou een bbp-verlies betekenen van 3,9 tot 4,8 miljard euro.

Met die gegevens gingen de universiteiten en de media aan de haal. ‘Miljardenverlies samenleving bij inperking internationale studenten,’ klinkt een nieuwsbericht van de Universiteit Utrecht en Universiteit Leiden. BNR kopte: ‘Daling buitenlandse studenten kost Nederland miljarden, waarschuwen universiteiten’. Het leidde tot nieuwe debatten in de Tweede Kamer. In mei 2025 nam de Tweede Kamer een motie aan om de TAO voor bestaande opleidingen uit de WIB te halen.

Beleid ten gunste van verdere ‘internationalisering’

De Nederlandse bevolking laat voortdurend weten alle vormen van migratie te willen beperken. Daartegenover staat een machtige lobby die baat heeft bij internationale studenten en arbeiders. Niet alleen de uitzendorganisaties, maar ook de Nederlandse universiteiten, Economic Boards en werkgeversorganisatie VNO-NCW weten met succes beleid te realiseren dat juist gericht is op verdere ‘internationalisering’ van Nederland.

Samengevoegd met de eveneens succesvolle lobby’s voor asiel, studiemigratie en gezinsmigratie staat dat haaks op de wens van kiezers en van de staatscommissie Van Zwol en op wat er door de regering en de volksvertegenwoordiging met de mond wordt beleden.

Maar de lobbycratie blijkt sterker dan de democratie: van grip op migratie is in Nederland geen enkele sprake. Wat de Nederlanders willen lijkt uiteindelijk nauwelijks een rol te spelen. Sectorale en particuliere belangen wegen zwaarder.

Wynia’s Week kijkt verder als anderen aarzelen. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Hartelijk dank!

Het bericht De immigratielobby is sterker dan de kiezers: er wordt niets nagelaten om Nederland ‘internationaler’ te maken verscheen eerst op Wynia's Week.

Behalve om gelijk te krijgen, kunnen rechtszaken ook worden gebruikt (lees: misbruikt) om journalisten, onderzoekers en klokkenluiders te intimideren of financieel uit te putten. In de jaren negentig bedachten de Amerikaanse rechtswetenschappers George Pring en Penelope Canan daarvoor een term: Strategic Lawsuit Against Public Participation (SLAPP).

De aandacht voor SLAPP-procedures kwam in Europa op gang na de moord op de journaliste Daphne Caruana Galizia, die onder meer schreef over corruptie in de Maltese politiek, witwasconstructies en andere geheime banden tussen de zakenwereld en het openbaar bestuur. Ze kwam in 2017 om het leven door een aanslag met een autobom, en was op dat verwikkeld in tientallen civiele procedures. De meeste eisers waren politici en zakenmensen waarover zij kritische stukken had geschreven.

Betere bescherming

Volgens de Europese Commissie en de Coalition Against SLAPPS in Europe (CASE) is er sprake van een toename van dergelijke intimiderende rechtszaken. Daarom zijn nieuwe regels geïntroduceerd om ‘publieke participatie’ beter te beschermen.

In dit kader is in 2024 de Europese anti-SLAPP-richtlijn in het leven geroepen. De richtlijn geeft rechters onder meer de bevoegdheid om SLAPP-rechtszaken in een vroeg stadium af te wijzen en eisers te veroordelen tot volledige vergoeding van de proceskosten van de verweerder. Daarnaast wordt in SLAPP-gerelateerde zaken de bewijslast omgedraaid: de eiser moet aantonen dat de vordering legitiem is en niet is bedoeld om te intimideren.

De richtlijn lijkt, kort gezegd, bedoeld om relatief zwakke stemmen in het publieke debat te beschermen. Toch kunnen er kanttekeningen bij worden geplaatst.

Allereerst rijst de vraag of optreden vanuit Brussel hier wel noodzakelijk is. Het is namelijk zo dat het Europese subsidiariteitsbeginsel – dat volgt uit artikel 5 van het EU-werkingsverdrag – bepaalt dat de EU slechts buiten zijn bevoegdheid mag optreden wanneer doelen niet voldoende door de afzonderlijke lidstaten kunnen worden bereikt.

Is dat het geval? Het lijkt erop dat SLAPP-zaken niet overal in de Europa even makkelijk zijn te voeren. In Polen werden er tussen 2010 en 2023 maar liefst 135 gerapporteerd, maar in bijvoorbeeld Zwitserland, Slowakije, Hongarije, Denemarken en Nederland komen ze vrijwel niet voor. Bij ons kwamen volgens CASE tussen 2010 en 2023 welgeteld twaalf SLAPP-zaken bij de rechter.

Brede definitie

Daarnaast wordt uit de preambule van de anti-SLAPP-richtlijn duidelijk dat het niet alleen gaat om het beschermen van journalisten, onderzoekers en klokkenluiders. ‘Publieke participatie’ wordt namelijk gedefinieerd als ‘het doen van elke verklaring of activiteit door een natuurlijke persoon of rechtspersoon in de uitoefening van haar grondrechten zoals de vrijheid van meningsuiting en van informatie, vrijheid van kunsten en wetenschappen, of vrijheid van vergadering en vereniging en betreffende een zaak van huidig of toekomstig algemeen belang’.

Onder ‘algemeen belang’ wordt verstaan: ‘aangelegenheden die relevant zijn voor het genot van de grondrechten’. Voorbeelden daarvan die in de richtlijn worden genoemd zijn kwesties als ‘gendergelijkheid, bescherming tegen gendergerelateerd geweld en non-discriminatie, bescherming van de rechtsstaat en vrijheid en pluriformiteit van de media’. Ook zaken op het gebied van mensenrechten, volksgezondheid, veiligheid, milieu of het klimaat worden gezien als zaken van algemeen belang.

Het is uiteindelijk aan de rechter om te oordelen wanneer er sprake is van publieke participatie, wanneer iets het algemeen belang dient en of er sprake is van een ‘kennelijk ongegronde’ SLAPP-zaak. Al eerder schreef Lucas Bergkamp in Wynia’s Week dat de discretionaire macht van de rechter zo ‘onverantwoord groot’ wordt.

De rechter kan bijvoorbeeld oordelen dat sprake is van misbruik van procesrecht wanneer (een deel van) de vordering van de eiser een onredelijk karakter heeft, de eiser een verleden heeft van juridische intimidatie of procestactieken gebruikt in combinatie met intimidatie, pesterijen of bedreigingen. Er kunnen dan flinke sancties worden opgelegd.

In de preambule van de richtlijn wordt ook een paragraaf gewijd aan mensenrechtenverdedigers. Zij moeten, zo heet het, actief aan het openbare leven kunnen deelnemen en ‘de verantwoordingsplicht bevorderen zonder vrees voor intimidatie’. Daarmee zal niemand het oneens zijn, maar krijgen pro-lifeorganisaties en stichting CLINTEL dan dus dezelfde bescherming als Greenpeace en Dolle Mina’s? De financiering van CASE – lobbyist voor de richtlijn – door de Limelight Foundation (voorzitter: Hans Laroes, oud-hoofdredacteur van het NOS Journaal) en de Open Society Foundation van George Soros, wijst niet onmiddellijk in die richting.

Greenpeace voorop

Het zal nog even duren voordat de anti-SLAPP-richtlijn ook in Nederland wordt geïmplementeerd. Eerst is er op 25 mei nog een debat in de Tweede Kamer. Wel loopt er al een zaak waarin op de richtlijn een beroep wordt gedaan: door Greenpeace, die zo een Amerikaanse miljoenenboete hoopt te ontlopen. Op 3 juni zal de rechter beslissen of hij bevoegd is om te oordelen over deze zaak.

Het heeft er alle schijn van dat de anti-SLAPP-richtlijn – onder het mom van bescherming van ‘publieke participatie’ – in ieder geval de positie van ngo’s en andere gesubsidieerde actiegroepen zal versterken. Met misschien wel Greenpeace voorop.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht NGO’s en andere gesubsidieerde actiegroepen krijgen in de rechtszaal nog meer macht – met dank aan de Europese Unie verscheen eerst op Wynia's Week.

In een korte serie inventariseert Calvin Schukkink voor Wynia’s Week de reeks van pressiegroepen die de massale migratie naar Nederland gaande houden. De eerste drie afleveringen leest u hier, hier en hier. In deze aflevering blijkt dat de Nederlandse universiteiten – plus het bedrijfsleven – permanent ijveren voor het binnenhalen van (meer) studenten en dat het kabinet-Jetten (opnieuw) grote bedragen beschikbaar stelt om die buitenlandse studenten te werven. Hoezo ‘grip op migratie’?

Kabinet stimuleert werving van buitenlandse studenten

Het hoger onderwijs krijgt van het kabinet-Jetten meer geld om buitenlandse studenten aan te trekken. Dat blijkt uit een recente beleidsbrief van minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en staatssecretaris Judith Tielen. Als het aan de D66-minister ligt, wordt in totaal €1,5 miljard beschikbaar gesteld voor onderwijs en onderzoek. Daarvan wordt €154 miljoen speciaal gereserveerd voor de mogelijkheid voor universiteiten en hogescholen om studenten uit het buitenland te werven. Ook wil het kabinet de ‘blijfkans’ van deze internationale studenten verhogen, onder meer door de studenten de Nederlandse taal te leren, en ‘in verbinding te brengen met de Nederlandse arbeidsmarkt en maatschappij’.

Hiermee breekt het kabinet met de plannen van de vorige coalitie om te bezuinigen op het aantal buitenlandse studenten en Engelstalige studies. Met name Pieter Omtzigt (NSC) was kritisch op de internationalisering in het hoger onderwijs. Omtzigt stelde in zijn
HJ Schoo-lezing dat de studiemigratie ‘helemaal door het dak’ is gegaan. Hij wees erop dat ongeveer 40 procent van de instroom van studenten aan de universiteit uit het buitenland komt, en dat daar verandering in moest komen. Het aantal internationale studenten aan Nederlandse universiteiten is tussen 2009 en 2018 bijna verdriedubbeld: van 20.591 naar 55.969. In het huidige studiejaar 2025/2026 ligt dat aantal op 91.000.

‘Rector of diversity’ nu minister

Voor wie de achtergrond van minister Letschert kent, is het besluit om meer geld vrij te maken voor ‘internationalisering’ niet vreemd. Ze was vanaf 2016 tot en met begin 2026 rector magnificus en bestuursvoorzitter van de Universiteit Maastricht (UM) – die zichzelf ‘Maastricht University’ noemt. De UM is met ruim 61 procent buitenlandse studenten (14.000 van de 24.000) en 49 procent buitenlandse werknemers de meest internationale universiteit van Nederland.

Bij haar inaugurele rede – met de titel ‘Stronger through Diversity’ – bepleitte Letschert onder meer het belang van diversiteit in wetenschappelijk onderzoek. Letschert heeft zich als zelfverklaard ‘rector of diversity’ lang ingezet voor het ‘diverser’ en ‘inclusiever’ maken van de universiteit. Het lijkt codetaal voor minder westers, meer kleur en meer vrouwen.

Buitenlandse studenten zijn verdienmodel

Achter het halen van buitenlandse studenten schuilt een verdienmodel. Dat begint al met het geld vanuit de overheid. Universiteiten en hogescholen krijgen hun geld uit het onderwijsbudget van de overheid. Dat budget wordt mede verdeeld op basis van het aantal studenten en het aantal uitgereikte diploma’s. Hoe meer studenten en uitgereikte diploma’s, hoe meer budget. Dat geldt niet alleen voor Nederlandse studenten, maar ook voor studenten uit de EU.

Voor studenten van buiten de EU geldt dat zij het zogeheten ‘instellingstarief’ betalen. Dat is het volledige collegegeld, variërend van €6.000 tot €20.000 per jaar, afhankelijk van de studie en het niveau (bachelor of master). Deze studentengroep is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Er verblijven ongeveer 36.000 studenten van buiten de EU (voornamelijk uit China, India en de VS) in Nederland. Dat is bijna 28 procent van de populatie buitenlandse studenten.

‘Cash cow’-opleidingen

De internationale student lijkt aantrekkelijker te zijn dan de Nederlandse. Buitenlandse studenten van binnen en buiten de EU bezorgen de universiteiten in Nederland een betere reputatie op het vlak van ‘internationalisering’. De groep niet-EU-studenten brengen bovendien veel geld in het laatje vanwege het hogere collegegeld dat ze betalen. Om de instroom van buitenlandse studenten te behouden worden speciaal opleidingen in het leven geroepen.

In beleidsdocumenten van de Rijksuniversiteit Groningen van 2014 werd bijzondere aandacht gegeven aan zogeheten ‘cash cow programmes’: studies met een groot internationaal marktpotentieel zoals International Business, International & European Law, Psychology en Chemical Engineering.

Engels is daarmee steeds vaker de standaardtaal in het hoger onderwijs geworden. Cijfers van het ministerie van OCW laten zien dat in 2024 van de 430 wo-bacheloropleidingen maar liefst 144 volledig in het Engels worden gegeven, en 221 in het Nederlands. De wo-masteropleidingen in 2024: 537 in het Engels, tegenover 112 in het Nederlands.

Wervingsbureaus

Die buitenlandse studenten komen niet aanwaaien bij de Nederlandse universiteiten. Ze worden actief geworven, vaak in specifieke ‘focuslanden’. Dat zijn landen waar volgens de onderwijsinstellingen veel potentie ligt. Hoewel die werving enkele decennia geleden vooral werd gedaan door semi-publieke organisaties zoals NESO-kantoren (Netherlands Education Support Offices), zijn het nu vooral ‘private recruitment agents’ die wereldwijd voor universiteiten studenten aantrekken.

Voorbeelden van bureaus die voor de Nederlandse universiteiten en hogescholen werven zijn de CHEER Foundation, Navitas en KC Overseas Education. CHEER Foundation is een recruitmentorganisatie in China en werft Chinese studenten voor Nederlandse instellingen zoals de Universiteit Twente (UT), de Tilburg University, Hogeschool Utrecht en de Erasmus Universiteit. Navitas is een wereldwijde recruitmentmachine en koppelt studenten aan verschillende universiteiten over de hele wereld. KC Overseas zit in India, en werft Indiase studenten voor onder meer Nederlandse universiteiten.

Werving blijkt miljoenenbusiness

Er gaan miljoenen euro’s om in die werving. Dat gaat als volgt: een universiteit schakelt een bureau in, en dat bureau maakt vervolgens reclame voor deze universiteit. Het bureau werft studenten en koppelt deze aan de partneruniversiteit (of hogeschool). De universiteit int het collegegeld van de buitenlandse student, en betaalt commissie aan de agent.

Dit is voor alle betrokken partijen een win-win: de internationale student verrijkt zijn cv (want heeft aan een Nederlandse universiteit gestudeerd), de universiteit zamelt flink wat collegegeld in, en het wervingsbureau krijgt commissie per geplaatste student. Volgens een artikel in De Correspondent verdiende een wervingsbureau in het geval van de Rijksuniversiteit Groningen in 2021 ongeveer 250 euro per EU-student en 800 euro per student van buiten de EU.

Betere scores op de ranglijsten

Daarnaast scoren internationaliserende universiteiten beter op de wereldranglijsten. Zo weegt internationalisering – het hebben van een (groot) internationaal studenten- en personeelsbestand – positief op de Times Higher Education-ranglijst en de QS World University Rankings. Bij de Times Higher Education-ranglijst telt ‘international outlook’ mee voor 7,5 procent van de beoordeling; bij de QS-ranglijst zelfs 10 procent. Universiteiten met meer internationale studenten en medewerkers krijgen meer punten dan soortgelijk presterende, maar minder internationale universiteiten.

Ook bedrijfsleven wil meer buitenlandse studenten

Ook het bedrijfsleven en de Economic Boards (samenwerkingsorganisaties van bedrijven, overheden en het hoger onderwijs) lobbyen voor het halen van buitenlandse studenten. In februari van dit jaar schreven de Universiteiten van Nederland (UNL) samen met de Economic Boards van Nederland en de CEO’s van grote bedrijven (Ahold Delhaize, Bol, Takeaway, Marktplaats, Booking) een brief aan de nieuwe regering met een pleidooi voor een ‘coherent en toekomstbestendig talentbeleid’. Volgens de opstellers zou het bedrijfsleven ook ‘ruim baan’ moeten krijgen om het talent aan te trekken ‘dat zij nodig hebben’.

Ook wordt in de brief gepleit voor het in stand houden van de regelingen die Nederland aantrekkelijk maken voor internationale studenten: een herstel van de 30%-regeling (de regeling voor expats waarbij een werkgever 30 procent van het salaris belastingvrij mag uitbetalen), het behoud van de kennismigrantenregeling maar ook het ‘versimpelen en versnellen van visumaanvragen’. De politiek moet het internationale ‘talent’ ook meer stimuleren zich langdurig in Nederland te vestigen, ‘zodat kennis en ervaring niet verloren gaan aan het buitenland’.

Nederlandse studenten verdrongen?

Hoogleraar Boudewijn van Dongen trok in het universiteitsblad Cursor van de TU Eindhoven vorige maand aan de bel over een minder bekend aspect van het werven van buitenlandse studenten. Hij vertelde dat niemand uit de klas van zijn zoon is toegelaten tot de numerus fixus-opleidingen werktuigbouwkunde en bouwkunde. Vermoedelijk werden daarvoor in de plaats internationale studenten toegelaten, die in steeds grotere aantallen populaire studies bezetten.

In het geval van werktuigbouwkunde hadden slechts 279 van de 1445 aanmelders de Nederlandse nationaliteit, en bij bouwkunde 236 van de 509 aanmelders. Nederlandse studenten lijken dus te worden verdrongen door internationale instromers, wat ook een bijzonder licht werpt op de klacht van (grote) bedrijven dat er in Nederland te weinig hoogopgeleide technici beschikbaar zijn.

Hoe dan ook, met hernieuwde financiële middelen vanuit het kabinet kan het werven van buitenlandse studenten onverminderd worden voortgezet. En universiteiten, wervingsbureaus en grote bedrijven zullen zich daarvoor blijven inzetten. Van veel ‘grip op migratie’ is er ook bij de studiemigratie geen sprake.

Wynia’s Week stelt de vragen en zoekt de antwoorden waar anderen al te vaak voor weglopen. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke, ongebonden en ongesubsidieerde journalistiek? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Hoezo ‘grip op migratie’? Onze universiteiten gebruiken onverminderd belastinggeld om buitenlandse studenten naar Nederland te lokken verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat komt deels doordat vaak schimmige belangengroepen er alles aan doen om de immigratie in stand te houden. Eerder brachten we de asiellobby in kaart. Nu besteden we aandacht aan de lobby voor (meer) arbeidsmigranten, met een centrale rol voor Frank van Gool.

Publieksvraag arbeidsmigratie

Tijdens het SBS-verkiezingsdebat van 2023 stelde een man uit het publiek aan Pieter Omtzigt (NSC) een vraag over arbeidsmigratie. Omtzigt was zeer kritisch op arbeids- en studiemigratie en pleitte voor beperkingen. De vraag van de man in de studio luidde als volgt:

‘We hebben in Nederland arbeidsmigranten nodig die schappen in de winkels vullen. We hebben arbeidsmigranten nodig in de techniek en in de zorg. […] Hoe gaat u het oplossen als er minder arbeidsmigranten komen?’

De vervolgvraag: ‘De arbeidsmigranten die hier tijdelijk zijn, wonen in verkamerde woningen. Dat moeten we hier niet hebben. We moeten die mensen aan hun woonbehoefte voldoen. […] Wat gaat Omtzigt doen om ervoor te zorgen dat er heel snel mooie woonlocaties worden gebouwd?’

Die vraag kwam niet van een ‘bezorgde burger’ of een ‘zwevende kiezer’, maar van multimiljonair Frank van Gool. Van Gool verdiende (en verdient) als oprichter en CEO van uitzendbureau OTTO Work Force en KaFra Housing zelf een fortuin met het binnenhalen én het huisvesten van arbeidsmigranten in Nederland. Duidelijk was tijdens het verkiezingsdebat al dat Van Gool zelf maar liefst €100.000 gedoneerd had aan de verkiezingscampagne van de VVD en dat twee van zijn medebestuurders bij OTTO elk €50.000 hadden gedoneerd. Duidelijk werd ook dat Van Gool het telefoonnummer had van fractievoorzitter Yesilgöz.

Schattingen arbeidsmigranten in Nederland

Op dit moment telt Nederland volgens schattingen van de overheid ruim 700.000 arbeidsmigranten. Volgens het onderzoeksbureau Intelligence Group telt de Nederlandse arbeidsmarkt in werkelijkheid rond de 1,7 miljoen buitenlandse werknemers. En jaarlijks komen er nog altijd tienduizenden arbeidsmigranten bij. Dat is inclusief kennismigranten, gedetacheerde buitenlandse werknemers in dienst van buitenlandse werkgevers, illegale derdelanders, maar ook Oekraïense vluchtelingen en internationale studenten. Uit cijfers van het CBS blijkt dat van de 767 duizend arbeidsmigranten in 2020 ongeveer 44 procent werkte in de logistiek, 19 procent in de tuinbouw en 13 procent in de voedingsindustrie.

Grote spin in het web

Van Gool is een grote spin in het web van de arbeidsimmigratielobby. Het door hem opgerichte OTTO Work Force is het grootste uitzendbureau voor arbeidsmigranten in Europa. Waar het bedrijf in 2005 een omzet behaalde van €46 miljoen, was dat in 2024 meer dan €1 miljard. Onder meer Jumbo en Albert Heijn zijn grote partners van Van Gool: de distributiecentra van beide supermarkten draaien op arbeidsmigranten van OTTO. Van Gool verliet OTTO in 2025, maar is nog altijd nauw betrokken bij het uitzendbureau.

Van Gool is ook oprichter en tot op heden CEO van KaFra Housing, een bedrijf dat het volledige huisvestingsproces – van vergunning tot realisatie – regelt voor arbeidsmigranten, maar ook voor asielzoekers. Ook heeft hij zijn eigen vliegmaatschappij genaamd KiMi Aviation. Tot zijn passagiers behoren onder anderen Mark Rutte en Ursula von der Leyen.

Omdat hij er zelf zijn miljoenen mee verdient, komt Van Gool sterk op voor de arbeidsmigrant. Daarvoor maakt hij vooral gebruik van zijn politieke lijntjes. In 2023 nam Van Gool de oud-ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers in dienst bij OTTO als ‘Strategisch Adviseur Circulaire Arbeidsmigratie’. Sindsdien is Segers regelmatig in de media te vinden om te pleiten voor arbeidsmigratie, ook van buiten Europa.

Ook oud-VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff is enkele jaren geleden door Van Gool binnengehaald, maar dan bij KaFra Housing. Zijn rol is om politieke partijen en de maatschappij zover te krijgen dat er ‘Flex Homes’ worden gerealiseerd voor arbeidsmigranten. Bij een recent KaFra evenement deed Dijkhoff de uitspraak dat ‘als elke gemeente een weiland aanwijst voor wat grootschalige huisvesting (voor arbeidsmigranten), dan heeft iedereen een dak boven zijn hoofd.’

(Al eerder schreef Wouter Roorda in Wynia’s Week over Van Gools neusje voor politieke relaties. Lees dat hier.)

Afkopen bezwaren omwonenden

KaFra Housing bouwt er inmiddels flink op los. Op ruim 20 locaties worden duizenden arbeidsmigranten en asielzoekers gehuisvest in Flexwoningen, KaFra wooncomplexen en KaFra Towers: allemaal huisvestingconcepten van KaFra. En allemaal worden deze woningen in een bijzonder snel tempo gerealiseerd: ‘Dankzij de modulaire opzet van onze nieuwbouwconcepten kunnen wij deze over het algemeen binnen 9 maanden na vergunningafgifte realiseren.’

Projecten van KaFra stuiten nog weleens op bezwaren van omwonenden. In het glastuinbouwgebied Californië in Venlo zou KaFra een heel Mobile Home Park bouwen: maar liefst 200 flexwoningen voor 800 arbeidsmigranten – inmiddels 400 arbeidsmigranten en 400 Oekraïense vluchtelingen. Omwonenden dienden daartegen bezwaar in vanwege mogelijke overlast en impact op de leefomgeving in de buurtschap.

Die bezwaren werden door Van Gool afgekocht: ieder adres kreeg een geldbedrag tussen de 4000 en 6000 euro, bedoeld om de ‘nodige aanpassingen’ te doen. Volgens Van Gool: ‘Voor de een zijn dat de kosten om straks aan te sluiten op de riolering die we gaan aanleggen bij de flexwoningen, voor de ander is dat het wegnemen van een gevoel van onveiligheid door bijvoorbeeld een camera op te hangen.’ Het vermoeden bestaat dat dit niet de eerste keer is dat KaFra omwonenden afkoopt.

‘Arbeidsmigratie werkt’

Van Gool is lang niet de enige die ijvert voor arbeidsmigratie. Ingrid Thijssen, tot voor kort voorzitter van VNO-NCW, deed niet lang geleden nog de uitspraak dat er ‘geen tomaat op je bord’ ligt zonder arbeidsmigranten, en dat het ‘belang van arbeidsmigratie de komende jaren alleen maar zal toenemen’. In 2023 schreef Antoine Reijnders, beleidssecretaris voor zowel VNO-NCW als MKB-Nederland, een column waarin hij stelde dat, ‘of we het nou leuk vinden of niet’, Nederland migranten nodig heeft. Ook van buiten de EU.

Zo is er ook de Stichting Ontmoet de Arbeidsmigrant. Deze heeft de campagne ‘Arbeidsmigratie werkt’ opgezet. Doel van de campagne is om het belang van arbeidsmigratie voor Nederlanders aan te tonen en aan te sturen op ‘kennismaking’ tussen Nederlanders en arbeidsmigranten. Partners in de campagne zijn de twee grootste brancheorganisaties van uitzendbureaus in Nederland: de NBBU (Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen) en de ABU (Algemene Bond Uitzendondernemingen). Ook de ZLTO, de belangenorganisatie voor agrarische ondernemingen in Zuid-Nederland, is aangesloten. Net als OTTO Work Force, KaFra Housing (Van Gool zelf zit in het bestuur van de Stichting), de ministeries van Buitenlandse Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en vele gemeenten.

VVD-netwerk

De voorzitters van de NBBU en de ABU zijn oude vertrouwde politici van de VVD. NBBU-voorzitter is oud-fractievoorzitter en oud-minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra. ABU-voorzitter is oud-VVD-staatssecretaris en -minister Bruno Bruins. Bruins was onlangs nog op visite bij VVD-minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) om zijn inspiratiegids Laat Talent Werken aan de minister te presenteren. De inspiratiegids gaat onder meer in op het belang van een ‘inclusievere arbeidsmarkt’ en het inzetten van asielzoekers op de arbeidsmarkt.

Nog in 2025 veegde demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Mariëlle Paul (VVD) de afschaffing van de huisvestingsregeling – de mogelijkheid voor werkgevers om een kwart van het loon van arbeidsmigranten in te houden in ruil voor huisvesting – van tafel. Een feestje voor de arbeidsmigratielobby, aangezien de werkgevers flink profiteren van deze regeling.

Prangende vragen over transparantie en invloed

Er is een nauwe verwevenheid waarneembaar tussen bedrijfsleven, politiek en belangenorganisaties rondom arbeidsmigratie. Ze roepen prangende vragen op over transparantie en invloed. Het belang van arbeidsmigratie lijkt vooral te worden onderstreept door mensen en organisaties die ook financieel belang hebben bij arbeidsmigranten. Frank van Gool heeft er zijn geld en aanzien aan te danken, en veel politici lijken er ook een goede baan aan over te houden (Segers, Dijkhoff, Zijlstra en Bruins, om maar een paar te noemen).

De lobby is echter nog uitgebreider dan slechts uitzendbureaus en de grote werkgevers. Ook in het hoger onderwijs wordt gelobbyd voor migranten. Zowel arbeids- als studiemigranten. In een volgend artikel zal daar uitvoeriger op worden ingegaan.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De arbeidsimmigratielobby: miljonairs, politici en uitzendbureaus halen met succes tienduizenden arbeidsmigranten per jaar naar Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Zorgfraude in verschillende vormen

Zorgfraude – het opzettelijk en doelbewust tegen de regels in gebruik maken van zorggeld voor eigen of andermans voordeel – komt in Nederland op verschillende manieren voor. In een rapport uit 2014 onderscheidt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) vijf categorieën van fraude in de zorg. De eerste is spookzorg: dat is zorg die niet geleverd, maar wel gedeclareerd is. De tweede is onverzekerde zorg: niet-verzekerde zorg die als verzekerde zorg wordt gedeclareerd.

De derde categorie betreft declaratie-overtredingen: bijvoorbeeld het dubbel declareren van zorg, maar ook het zogeheten ‘upcoding’, waarbij zwaardere zorg wordt gedeclareerd terwijl er lichtere en goedkopere zorg gerechtvaardigd is. De vierde categorie is fraude tegen of om de patiënt: zoals patiënten laten bijbetalen voor verzekerde zorg of ziekenhuizen die verwijsvergoedingen betalen aan huisartsen die patiënten doorverwijzen. De laatste categorie is ongepast gebruik, zoals bijvoorbeeld meer zorg leveren dan noodzakelijk is of juist minder zorg leveren dan vergoed wordt.

De meest voorkomende fraude in de Nederlandse zorg is het declareren van meer uren zorg dan daadwerkelijk is geleverd of het declareren van zorg die überhaupt niet is geleverd. Ook komt het steeds vaker voor dat zorg wordt gedeclareerd voor een hoogopgeleide zorgmedewerker, terwijl die zorg geleverd is door een laagbetaalde medewerker of iemand die niet over de juiste diploma’s of certificaten beschikt. Vooral kwetsbare ouderen – vaak met een persoonsgebonden budget (PGB) – lijken de dupe van zorgfraude.

Georganiseerde criminaliteit infiltreert de zorg

Die zorgfraude wordt steeds crimineler. Zo is de betrokkenheid van georganiseerde netwerken en ondermijnende criminaliteit met de jaren toegenomen. Kwaadwillenden kunnen relatief eenvoudig zorgbedrijven oprichten en kwetsbare mensen gebruiken om drugsgeld wit te wassen. Deze malafide zorgbedrijven factureren vanuit de PGB’s bij bijvoorbeeld de gemeente of de Sociale Verzekeringsbank, en de zorg wordt via onderaannemers en uitzendbureaus cash afgerekend met verzorgers of cliënten. Via andere ondernemingen wordt de zorg weer ‘wit’ bij het zorgbedrijf gefactureerd.

Met name het PGB is zeer fraudegevoelig: de budgethouders beheren vaak hun eigen budget, en hebben daarmee veel ruimte en weinig controle op hoe ze hun geld besteden. Daarnaast zijn veel PGB-houders (ouderen, verstandelijk beperkten) kwetsbaar, en daardoor sterk gevoelig voor druk, misleiding en financiële uitbuiting. Personen met een hoog PGB – oplopend tot soms €200.000 per jaar – zijn aantrekkelijk voor criminelen in de zorg.

Ook andere regelingen worden regelmatig misbruikt om zorggeld te ontvangen: nog in maart dit jaar werd een man in Den Haag aangehouden op verdenking van het onterecht ontvangen van 2 miljoen euro via de OVV-regeling (Regeling onverzekerbare vreemdelingen). 1,5 miljoen euro hiervan werd weggesluisd naar het buitenland, en dus niet besteed aan zorg.

Hoeveel zorggeld verdwijnt door fraude?

Hoeveel zorggeld door zorgfraude daadwerkelijk verdwijnt in de zakken van criminelen, is onduidelijk. Schattingen van de financiële schade lopen sterk uiteen. Een onderzoek uit de Verenigde Staten (Gee et al., 2011) schat de omvang van zorgfraude in westerse landen op 3 tot 15 procent van de uitgaven, met een gemiddelde van zo’n 7 procent. Het European Healthcare Fraud & Corruption Network (EHFC) schat het percentage aan fraude in het Nederlandse zorgsysteem op 3 tot 10 procent van de totale zorguitgaven. In 2013 werd de zorgfraude in Nederland door PWC geschat op 2,8 miljard euro – toen 3 procent van de zorguitgaven. De schatting van het OM dat er jaarlijks ruim 10 procent van het zorggeld verdwijnt door fraude is daarmee eerder een worstcasescenario dan een realistische (of lage) schatting.

Veilige haven voor criminelen

Hoe dan ook is zorgfraude een dure realiteit. Dat komt omdat de zorg – met name binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en jeugdzorg – om verschillende redenen een veilige haven is voor criminelen. Het begint al bij de cultuur van vertrouwen in de zorg waardoor misbruik makkelijker wordt: denk aan de indicatiestelling door verpleegkundigen zonder externe goedkeuring, het systeem van de PGB en de automatisering van het declaratiesysteem.

Daarnaast wordt gewezen op een gebrek aan controle, deskundigheid en capaciteit bij gemeenten, opsporingsdiensten (zoals de Opsporingsdienst van de Arbeidsinspectie) en het Openbaar Ministerie (OM) om fraude in beeld te krijgen en op tijd te herkennen. Gemeenten zijn sinds de decentralisaties van 2015 (mede-) verantwoordelijk voor de ouderenzorg en jeugdzorg, maar hebben geen of slechts een handvol toezichthouders om soms honderden zorgaanbieders te controleren. Ook is er weinig communicatie tussen gemeenten in het kader van zorgfraude, waardoor malafide praktijken bij verdenking van fraude gemakkelijk het bedrijf kunnen opdoeken om opnieuw te beginnen in een andere gemeente.

Maatregelen tegen zorgfraude

In 2025 is de nieuwe Wet bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg (Wbsrz) ingegaan, die het mogelijk maakt dat zorgverzekeraars en gemeenten elkaar makkelijker kunnen waarschuwen voor personen of bedrijven over wie een gerechtvaardigde overtuiging van zorgfraude bestaat. Vanaf 2027 worden extra financiële middelen beschikbaar gesteld voor de voorkoming, opsporing en bestraffing van zorgfraude, oplopend tot €50 miljoen per jaar vanaf 2030. Daarbovenop wordt in verschillende zorgregio’s geëxperimenteerd met toepassing van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob) bij het onderzoeken van zorgaanbieders.

Toch laat de aanpak van fraude volgens gezondheidseconoom Wim Groot nog te wensen over, zo laat hij weten aan Wynia’s Week. Dat heeft volgens hem grofweg twee oorzaken: ‘De eerste is gebrek aan deskundigheid om fraude te herkennen. Vooral bij gemeenten zie je nog altijd dat er te weinig deskundigheid is om frauduleuze organisaties tijdig te herkennen. Het tweede is een gebrek aan aandacht. Bij de Arbeidsinspectie, maar vooral bij het OM is er te weinig aandacht en wordt er te weinig capaciteit vrijgemaakt voor het vervolgen van fraude.’ Het OM vervolgt jaarlijks slechts een kleine twintig zorgfraude-zaken, terwijl er veel meer worden aangedragen door verzekeraars en gemeenten.

PGB aan banden leggen

Louter wetgeving en extra financiële middelen zullen wel wat betekenen, maar zijn niet voldoende. Volgens Wim Groot zijn er meer mogelijkheden om fraude in de zorg te voorkomen. Zo stelt hij voor om het fraudegevoelige PGB niet langer te gebruiken voor mensen die niet in staat zijn regie over hun PGB en zorg te houden, zoals dementerenden of anderszins kwetsbaren. In vergelijking met andere westerse landen met een soortgelijk persoonlijk budget-systeem is het PGB in Nederland erg breed toegankelijk en is er relatief weinig controle vooraf.

Daarnaast pleit Groot voor meer aandacht voor opsporing en vervolging van zorgfraude: ‘Met name het OM zou er meer prioriteit aan moeten geven. We zien nu al dat de georganiseerde criminaliteit geïnfiltreerd is in de zorg en het kost veel moeite om dat weer ongedaan te maken.’

Criminaliteit in de zorg

De criminaliteit heeft zijn weg gevonden in de Nederlandse zorg. Zelfs volgens de meest gunstige schattingen gaan er jaarlijks miljoenen euro’s aan zorggeld naar malafide zorgaanbieders in plaats van naar zorgbehoevenden, terwijl het op papier lijkt alsof deze zorg wel geleverd wordt. De vraag is of de maatregelen die genomen worden om zorgfraude aan te pakken soelaas bieden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Zorgfraude kost miljarden en justitie en gemeenten blijven in gebreke bij de bestrijding ervan verscheen eerst op Wynia's Week.

De druk werd deze keer vooral uitgeoefend op regeringspartij CDA, in de senaat een van de grotere fracties. Daarbij was een prominente rol weggelegd voor de Raad van Kerken, een landelijk samenwerkingsverband van negentien christelijke kerken en organisaties, waaronder de protestantse PKN en de rooms-katholieke kerk. De wetsvoorstellen, aldus voorzitter Derk Stegeman van de werkgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken, ‘maken het leven van mensen zonder papieren nog onveiliger en sluiten hen verder uit van basisvoorzieningen zoals zorg en hulp’.

Herhaling van zetten

Het was in veel opzichten een herhaling van zetten, die deed denken aan de behandeling van het zogenoemde kinderpardon in 2019. Bij monde van toenmalig staatssecretaris Mark Harbers (VVD) kondigde het derde kabinet-Rutte toen strenger asielbeleid aan, dat aanvankelijk ook leek te worden gesteund door coalitiepartner CDA.

Tot de kerkelijke asiellobbyisten in actie kwamen. Voormalig CDA-senator en voorzitter van de Haagse Bethelkapel Rein Willems – die toen kerkasiel verleende aan een Armeens gezin – noemde het asielstandpunt van zijn partij ‘onbarmhartig’. Mede dankzij CDA-Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg – nu asielwoordvoerder van het CDA in de Eerste Kamer – gingen de christendemocraten vervolgens om en dwongen ze samen met D66 en ChristenUnie een verruiming van het kinderpardon af. Het leidde ertoe dat honderden kinderen, die eerder uitgeprocedeerd waren, alsnog een verblijfsvergunning kregen.

Kerkasiel is al vele jaren een beproefd pressiemiddel van de asiellobby. Het werd in 1975 voor het eerst succesvol ingezet bij 182 Marokkaanse gastarbeiders die aanvankelijk van de overheid geen permanente verblijfsvergunning kregen. Sinds november 2024 bivakkeert een uitgeprocedeerde Armeense familie in kerkelijk centrum Open Hof in Kampen. De overheid staat vrijwel machteloos, want tijdens godsdienstoefeningen is het de politie niet toegestaan om gebedshuizen te betreden.

Kansfonds voor illegalen

Een opvallende rol bij de asielperikelen in het CDA is weggelegd voor Theo Bovens, voormalig commissaris van de koning in Limburg en sinds 2023 fractievoorzitter in de Eerste Kamer. In januari 2014 trad hij aan als voorzitter van Kansfonds, een stichting die zich naar eigen zeggen inzet voor ‘de 1 miljoen mensen die geen thuis hebben’.

Kansfonds financiert in dat kader ook initiatieven voor illegalen, zoals het programma ‘Een thuis zonder papieren’, dat in 2024 werd ondersteund met maar liefst 1,7 miljoen euro, bijna 19 procent van het totale budget van de stichting.

In februari van dit jaar trad Bovens plotseling af als voorzitter van Kansfonds. Net op tijd om bij de stemming in de Eerste Kamer over de asielwetten van Marjolein Faber – onder meer bedoeld om illegaliteit voortaan strafbaar te stellen – niet te kunnen worden beschuldigd van een dubbelrol.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wat maakt het CDA altijd weer gevoelig voor de moralistische praatjes van de asiellobby? verscheen eerst op Wynia's Week.

Steeds meer oudere werknemers zijn bereid om langer bij hun werkgever te blijven dan nodig is. Het aantal ‘doorwerkers’ (mensen die na de pensioengerechtigde leeftijd op de arbeidsmarkt blijven) is volgens cijfers van het CBS de afgelopen twintig jaar bijna vervijfvoudigd. In 2005 waren er ongeveer 90.000 65-plussers met een baan. In 2015 lag dat aantal net onder de 200.000, en in 2025 op 440.000.

Ook 70-plussers zijn steeds sterker vertegenwoordigd op de werkvloer. De arbeidsdeelname onder 70 tot 75-jarigen steeg tussen 2004 en 2024 van 3,6 naar 9,7 procent. Onder 75-plussers was er een stijging van 1,2 naar 3,7 procent. Het aantal doorwerkende ouderen zal in de toekomst nog verder toenemen, voorspelt ABN AMRO in het rapport Grijs Potentieel (2024). Voor de komende tien jaar wordt gerekend op een verdubbeling.

Geen ambtenaren

Waar vinden we de doorwerkers? De sectoren met het grootste aandeel 65-plussers zijn de landbouw, bosbouw en visserij (7,1 procent), cultuur, sport en recreatie (6,6) en vervoer en opslag (6,1). Doorwerkende ambtenaren zijn er daarentegen amper. Zij verlaten de arbeidsmarkt het vroegst, in 2024 op een gemiddelde leeftijd van 65 jaar en drie maanden. Cijfers van pensioenfonds ABP laten zien dat bijna de helft van de gemeente- en provincieambtenaren in 2024 en 2025 gemiddeld drie jaar vóór de AOW-leeftijd met pensioen ging. Ook in de horeca is doorwerken zeldzaam: het aandeel 65-plussers bedraagt in deze sector slechts 2 procent.

Feit is dat de huidige 65-plussers zich vitaler voelen dan vorige generaties. Ook verrichten zij minder fysiek zwaar werk, waardoor langer doorwerken eerder voor de hand ligt. Tegelijkertijd komen ouderen steeds meer tot het inzicht dat, voor zover het fysiek en mentaal mogelijk is, doorwerken allerlei positiefs brengt. Het belangrijkste motief, zo blijkt uit een NIDI Pensioen Panel Studie over de jaren 2015-2023, is ‘plezier in het werk’, gevolgd door ‘het gevoel nuttig te zijn’ en ‘iets te kunnen betekenen voor anderen’. Financiële motieven spelen een veel kleinere rol.

Er bestaat ook een grote groep ouderen die wel bereid is langer door te werken, maar dit (nog) niet doet – het zogeheten ‘onbenut arbeidspotentieel’. Dat blijkt uit een onderzoek van Ellen Dingemans (Universiteit Tilburg) en NIDI-onderzoekers Kène Henkens en Hanna van Solinge uit 2023. Ongeveer één op de vier niet-werkende AOW’ers toont belangstelling voor een terugkeer naar betaald werk, en naar schatting ruim 200.000 ouderen zouden in deeltijd willen werken, maar doen dat (nog) niet. ABN AMRO schat het ‘onbenut arbeidspotentieel’ zelfs op ongeveer 250.000 personen. Ook geruime tijd na uittreding blijkt een aanzienlijk deel van de gepensioneerden interesse te hebben in een terugkeer op de arbeidsmarkt.

Terughoudende werkgever

Deze gepensioneerden staan open voor betaald werk mits het plezier oplevert, er sprake is van flexibele werktijden en ze door een werkgever gevraagd worden. Maar ondanks de krapte op de arbeidsmarkt zijn die werkgevers nog altijd terughoudend met het actief bespreken van mogelijkheden om door te werken.

Dat een deel van de personeelstekorten alleen kan worden opgelost door de inzet van ouderen, wordt ondertussen steeds duidelijker. Vooral in sectoren als onderwijs, zorg en ICT is sprake van structurele krapte. Opvallend genoeg is juist daar ook veel onbenut arbeidspotentieel. Volgens CBS-onderzoek (2019) zijn in de ICT (62 procent), landbouw, bosbouw en visserij (53,2), het onderwijs (53,2) en in de gezondheids- en welzijnszorg (44,5) grote groepen 45- tot 65-jarigen bereid om door te werken, liefst met minder uren of dagen per week.

Financiële voordelen

De inzet van ouderen is niet alleen een oplossing voor een deel van de tekorten op de arbeidsmarkt, waardoor ook minder arbeids- en kennismigranten naar Nederland hoeven te worden gehaald. Het brengt ook financiële voordelen voor werkgevers. Die hoeven voor doorwerkers geen premies te betalen voor de WW en de meeste andere werknemersverzekeringen. Ook hebben AOW-gerechtigde personeelsleden bij ontslag geen recht op een transitievergoeding en hoeft bij ziekte slechts zes weken te worden doorbetaald – in plaats van 104 weken voor ‘gewone’ werknemers.

Voor de doorwerker geldt dat zijn inkomen geen gevolgen heeft voor de hoogte van de AOW-uitkering. Het mes snijdt aan alle kanten tegelijk.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Doorwerken na je 67ste: waarom steeds meer mensen het doen – en hoe we daar allemaal beter van worden verscheen eerst op Wynia's Week.

Vluchtelingenwerk Nederland

Een van de grootste en meest invloedrijke organisaties op het gebied van asielmigratie is het in 1979 opgerichte Vluchtelingenwerk Nederland (VWN). Wat opvalt aan Vluchtelingenwerk is dat het een organisatie met een dubbele rol is. Enerzijds houdt ze zich bezig met het begeleiden van asielzoekers bij hun asielprocedure en daarna ook met hun vestiging in gemeenten en met het verzorgen van inburgeringscursussen en integratieprogramma’s. Daarvoor krijgt de organisatie veel overheidssubsidies: in 2024 kreeg VWN volgens de jaarstukken ruim €107 miljoen van gemeenten, ministeries en de Raad voor Rechtsbijstand. Ruim driekwart van de inkomsten van VWN is afkomstig van de overheid. Ook de Nationale Postcodeloterij is een vaste financier met ruim €10 miljoen per jaar.

(Over de financiering van VWN en de verwevenheid met de overheid heeft econoom en auteur Wouter Roorda eerder geschreven. Lees zijn stuk hier)

Aan de andere kant doet Vluchtelingenwerk Nederland veel op het gebied van collectieve belangenbehartiging en beleidsbeïnvloeding in Nederland en Europa op het gebied van asielzoekers en vluchtelingen. Dat doet VWN vooral door te lobbyen. Dat beaamt VWN ook zelf: ze noemt het lobbyen op haar website ‘een belangrijk onderdeel van ons werk’. Op de webpagina legt Vluchtelingenwerk stap voor stap uit hoe het te werk gaat in het beïnvloeden van de politiek: ‘We kijken eerst of we er met de betrokken uitvoeringsinstanties uitkomen: zien jullie het ook zo? Kunnen we het oplossen? (…) Lukt het niet op uitvoeringsniveau, dan volgt stap twee: het ministerie.’ VWN-lobbyist Sander Laban vertelt daarna dat als het ministerie niet luistert, stap drie wordt gezet: ‘De politieke lobby bij de Tweede Kamer.’

Lobby Vluchtelingenwerk werkt uitstekend

Uit de praktijk blijkt dat die lobby uitstekend werkt. Zo noemt Vluchtelingenwerk op de webpagina uit 2022 zelf enkele lobbysuccessen uit die tijd: een lobby tegen het wetsvoorstel om asielvergunningen te verkorten in 2019, het in stand houden van rechtsbijstand aan asielzoekers in 2020 en een aangenomen motie voor het terughalen van Afghaanse tolken naar Nederland in 2021. Maar ook daarna heeft VWN successen behaald met lobbyen. In 2023 drong de organisatie bij de IND en het ministerie van Justitie en Veiligheid er met succes op aan om een spoedprocedure in het leven te roepen voor gezinshereniging van Palestijnen in Nederland.

Lobbyen voor de Spreidingswet

Met het COA en de VNG heeft Vluchtelingenwerk er ook voor gelobbyd dat de controversiële Spreidingswet is aangenomen. In 2023 deed toenmalig COA-bestuursvoorzitter en oud-VVD’er Milo Schoenmaker een ‘dringende oproep’ aan de Tweede Kamer om de Spreidingswet te behandelen en aan te nemen. Het invoeren van deze wet was volgens hem en Vluchtelingenwerk ‘ronduit noodzakelijk’ en ‘essentieel voor menswaardige asielopvang’.

In het regeerakkoord van kabinet-Jetten wordt voor de toekomst een nóg grotere rol weggelegd voor VWN: ‘Wij willen dat VluchtelingenWerk, in samenwerking met het COA en de IND, op alle (asielopvang-)locaties actief kan zijn en daarmee ook het COA en de IND ontlast bij de asielprocedure.’

Kinderrechten

Over de boeg van kinderrechten wordt ook voortdurend gelobbyd voor onder meer het in stand laten van de Spreidingswet en ruime regels ten aanzien van gezinshereniging. Daar maakt de Werkgroep Kind in azc zich hard voor: een samenwerkingsverband van Defence for Children, Save the Children, Stichting de Vrolijkheid, Vluchtelingenwerk Nederland, INLIA Foundations en UNHCR (de VN-Vluchtelingenorganisatie).

In een brief aan de woordvoerders asielbeleid van de Tweede Kamer en toenmalig Asielminister Faber van 9 september 2024 maakte de Werkgroep korte metten met de asielplannen van Faber: de asielstop zou ‘juridisch onhoudbaar’ en ‘zeer zorgelijk’ zijn. De beperking van gezinshereniging zou volgens de Werkgroep in strijd zijn met het VN-Kinderrechtenverdrag, en de versobering van asielopvang ‘desastreus voor kinderen’. De Spreidingswet zou vanuit het oogpunt van opvang voor kinderen juist in stand moeten blijven.

Asieladvocaten

Evident is dat Vluchtelingenwerk aardige lijntjes heeft met Den Haag. En met de regering onder leiding van D66 al helemaal: voormalig D66-Kamerlid Sjoerd Warmerdam is nu directeur Public Affairs en Strategie van Vluchtelingenwerk, en nog steeds lid van D66. Voormalig D66-minister van Justitie en voormalig staatsraad van de Raad van State Winnie Sorgdrager is voorzitter van de Raad van Toezicht. Naast de politieke lijntjes heeft Vluchtelingenwerk ook steun van grote asiel- en mensenrechtenadvocaten om het gewenste asielbeleid, als de politiek niet meewerkt, via de rechter af te dwingen.

Commissie Strategisch Procederen

In 2014 heeft Vluchtelingenwerk de Commissie Strategisch Procederen (CSP) opgericht. De CSP is een samenwerkingsverband waarin asieladvocaten, -wetenschappers en Vluchtelingenwerk kennis delen en zaken aanspannen om benadeelde asielzoekers of vluchtelingen te helpen. Dat doen ze tot aan de hoogste Nederlandse en EU-rechters. Het doel van deze Commissie is, aldus CSP-projectleider Sadhia Rafi, om ‘op een structurele manier het Nederlandse beleid via rechtspraak te beïnvloeden.’

Asieladvocaat Prakken d’Oliveira

In de Commissie Strategisch Procederen zitten enkele grote asieladvocaten. Twee asieladvocaten die recentelijk tot aan het Hof van Justitie en de Raad van State hebben geprocedeerd namens de CSP zijn Flip Schüller en Marq Wijngaarden. Beiden werken voor advocatenkantoor Prakken d’Oliveira, dat bekend staat om het vertegenwoordigen van linksextremisten (Volkert van der Graaf, RaRa, RAF), aanklagers in de Wilders-zaak, de terrorist Samir A. en andere leden van de Hofstadgroep. Verschillende advocaten bij Prakken d’Oliveira hebben ook een verleden bij Vluchtelingenwerk: advocaat Marq Wijngaarden is tot op heden lid van de Adviescommissie Asiel van VWN, en ook advocaten Isa van Krimpen en Larab Mohammad hebben eerder bij VWN gewerkt.

Daarnaast komt het vaker voor dat Prakken d’Oliveira rechtszaken voert samen met of ondersteund door Vluchtelingenwerk. Zo wisten beide partijen bij het Europese Hof van Justitie vorig jaar af te dwingen dat Nederland sneller moet beslissen op asielaanvragen, en kregen ze het in februari 2025 bij de rechtbank Amsterdam voor elkaar dat toenmalig Asielminister Faber de subsidie voor Vluchtelingenwerk niet mocht verminderen.

Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland

Prakken d’Oliveira-advocaat Wil Eikelboom is dan weer voorzitter van het bestuur van de Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland (VAJN) – een vereniging voor professionals die gespecialiseerd zijn in asielrecht en vreemdelingenrecht. De VAJN, die het hoofdkantoor op enkele straten afstand heeft van Prakken d’Oliveira, lobbyt met allerlei adviezen en reacties voor de instandhouding van ruimhartig asielbeleid. Zo schreef de VAJN bij monde van voorzitter Eikelboom als respons op de Asielnoodmaatregelenwet van Faber dat ‘ze (Faber) niet alleen lak heeft aan grondrechten, maar dat ook de uitvoerbaarheid en het effect van haar beleid haar kennelijk niets kunnen schelen’.

In februari 2025 schreef de VAJN een reactie op de internetconsultatie van het EU-Migratiepact. Ze adviseerde daarin tegen de invoering van het tweestatusstelsel, het beperken van gezinshereniging en rechtsbijstand en het verkorten van de beroepstermijn voor asielzoekers. Logisch, want waarom zouden asieladvocaten voorstander zijn van iets dat hun verdienmodel bedreigt?

Opmerkelijk is dat de Commissie Strategisch Procederen van Vluchtelingenwerk ook een nauwe band lijkt te hebben met de rechterlijke tak van de Raad van State, waar ze zelf voortdurend procederen voor asielzoekers en andere migranten. Zo was Hanna Sevenster, voorzitter van de Vreemdelingenkamer van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (= de kamer die het laatste en daarmee beslissende oordeel geeft in vreemdelingenzaken), aanwezig bij de jubileumviering van het tienjarig bestaan van de Commissie Strategisch Procederen. Bij deze viering ‘feliciteerde’ Sevenster de CSP met het grote aantal successen in de gevoerde zaken. De Commissie draagt volgens Sevenster ‘enorm bij aan het kanaliseren van juridische vragen en aan de kwaliteit van de procesvoering zowel in Nederland als bij het Europees Hof van Justitie in Luxemburg.’

Asiellobby bepaalt asielbeleid

Vluchtelingenwerk Nederland drukt als uitvoeringsorganisatie én als belangenbehartiger en beleidsbeïnvloeder een zwaar stempel op het algemene asielbeleid in Nederland. Met overheidsgeld en vrij directe lijntjes naar parlement en regering lukt het Vluchtelingenwerk c.s. vaak om het gewenste beleid uitgevoerd te krijgen. Mocht de politieke wind echter niet waaien zoals gewild, dan staan vooraanstaande asieladvocaten en -wetenschappers klaar om langs de (bevriende) rechter het gewenste resultaat te behalen. Niet de Asielminister, maar de asiellobby bepaalt het asiel- en vluchtelingenbeleid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Achter het ruimhartige vluchtelingenbeleid van Nederland schuilt een machtige asiellobby verscheen eerst op Wynia's Week.

Stientje van Veldhoven is de nieuwe minister van Klimaat en Groene Groei. Zij was vanaf 2012 Tweede Kamerlid voor D66 en bekleedde tweemaal de functie van staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat in het kabinet-Rutte III: van oktober 2017 tot november 2019 en van april 2020 tot juli 2021. Tussen deze periodes was ze minister voor Milieu en Wonen in hetzelfde kabinet. Van Veldhoven trok de aandacht toen ze in de blessuretijd van het derde kabinet-Rutte plotseling ontslag nam en een nieuwe functie accepteerde bij het Europese hoofdkantoor van een invloedrijke internationale klimaatorganisatie, ‘strategisch’ gevestigd in Den Haag.

Dubbele pet

Van Veldhoven onderhield als staatssecretaris en minister nauwe banden met internationale klimaatclubs. Eén daarvan was het Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE), naar eigen zeggen een ‘neutraal, publiek-privaat samenwerkingsplatform dat wereldwijde changemakers en hun organisaties verbindt om de transitie naar een circulaire economie te versnellen’.

PACE werd in 2018 opgericht door het World Economic Forum (WEF) van Klaus Schwab en werd door Van Veldhoven als staatssecretaris jarenlang gefinancierd. In januari 2020 trad Van Veldhoven bovendien toe tot het bestuur van PACE; volgens de website is ze nog steeds vicevoorzitter. Die combinatie van functies en belangen is ongekend en verboden bovendien, maar trok tot dusverre opmerkelijk weinig aandacht.

Toen Van Veldhoven in 2020 opnieuw staatssecretaris werd, verlengde ze wederom – in 2018 deed ze het ook al voor de jaren 2019-2021 – de bijdrage van 200.000 euro voor PACE, bestemd voor de jaren 2022-2024. Daarnaast verstrekte zij een eenmalige subsidie van bijna een ton aan PACE voor ‘monitoringsonderzoek naar de transitie van de circulaire economie’. Kort en goed: Van Veldhoven verzorgde als staatssecretaris ruimhartig de financiering van een organisatie waarvan ze zelf bestuurder was.

In juli 2021 stapte Van Veldhoven uit het demissionaire kabinet-Rutte III en werd ze vicepresident en directeur van de Europese tak van het World Resources Institute (WRI) – WRI Europe. Het WRI is een internationale klimaatorganisatie met een hoofdvestiging in Washington D.C.; het Europese kantoor bevindt zich in Den Haag.

Wat opvalt is dat het WRI geen ‘gewone’ ngo is, maar een organisatie die zich al jarenlang – dus ook onder het bestuur van Van Veldhoven – richt op lobbyen bij overheden en het helpen van andere ngo’s met het pushen van klimaatalarmisme.

Invloedrijke ngo

Dat het WRI een invloedrijke ngo is, valt mede af te leiden uit de grote bedragen die de organisatie jaarlijks krijgt. Niet alleen van diverse nationale overheden (zoals Nederland, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Australië en Duitsland), maar ook van miljardairs en multinationals. ‘Major donors’ (geldschieters die meer dan 750.000 dollar bijdragen) zijn onder meer de Bill & Melinda Gates Foundation, Jeff Bezos, Rockefeller, Google en IKEA. Ook de Europese Unie, de Verenigde Naties en de Wereldbank behoren tot de grote financiers. Opmerkelijk is dat het WRI tevens de moederorganisatie is van het door het WEF opgerichte PACE, waar Van Veldhoven dus sinds 2020 in het bestuur zit.

Op de LinkedIn-pagina van Van Veldhoven valt te lezen hoe zij als vicepresident van WRI Europa de hele wereld over reisde om bij allerlei grote conferenties aanwezig te zijn, vaak ook als spreker. Zo vloog ze in november 2025 naar Brazilië om te spreken bij de VN Climate Change Conference (COP30), was ze in januari van dit jaar nog bij het WEF in Davos om te pleiten voor ‘klimaatactie’, en was ze onder meer spreker bij het ‘Leaders of Progress Summit ‘van de VN, het door de Financial Times georganiseerde ‘Climate & Impact Summit’ in Londen en de jaarlijkse meeting van de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB) in Peking. Daar benadrukte ze het belang van een nauwere samenwerking tussen de EU en China bij het ‘accelereren van de globale groene transitie’.

Dat Van Veldhoven een actieve klimaatlobbyist is, blijkt ook uit EU-connecties die zij als vicepresident en chef-Europa van het WRI legde. In 2023 ging WRI Europa samenwerking aan met GLOBE EU, een platform van Europarlementariërs die zich bezighouden met klimaatbeleid. In datzelfde jaar ondertekenden het WRI en de Europese Investeringsbank (EIB) een ‘Memorandum of Understanding’. In deze overeenkomst worden volgens Van Veldhoven ‘EIB’s financiële en multilaterale expertise gecombineerd met WRI’s baanbrekende onderzoek en ervaring zodat wereldwijde financiering voor klimaat en biodiversiteit terechtkomt waar die het hardst nodig is’.

Gefinancierd met belastinggeld

In 2023 werd het ‘strategisch partnerschap’ tussen het WRI en het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken verlengd met zes jaar. Dat vierde het WRI met een post op LinkedIn: ‘Samen zullen we onze gezamenlijke doelstellingen opschalen om vooruitgang te boeken op het gebied van klimaat, natuur en mens.’

Gratis is de liaison tussen het WRI en Buitenlandse Zaken niet, althans niet voor de Nederlandse belastingbetaler. Hoewel het WRI de laatste jaren niet wordt genoemd in de jaarverslagen van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp, spreekt de subsidie-database van het ministerie van Financiën duidelijke taal: het WRI kreeg in 2023 11 miljoen en in 2024 6,6 miljoen euro.

Om een idee te krijgen: blijkens de ANBI-aangifte voor de Nederlandse Belastingdienst gaf de WRI Europe Stichting (voorzitter: Stientje van Veldhoven) in de jaren 2023 en 2024 in totaal achtereenvolgens 13,3 en 15,7 miljoen euro uit, voor een belangrijk deel aan de personeelskosten voor de 129 medewerkers. De verwevenheid van particuliere lobbyclub WRI Europe met de Nederlandse overheid is dus substantieel.

Botsende opvattingen

Interessant is ook dat Van Veldhovens (eerdere) opvattingen op een zeer belangrijk onderdeel van haar huidige portefeuille nogal schuren met het regeringsbeleid. Waar het kersverse kabinet-Jetten het nucleaire cluster in Nederland wil ‘versterken’ en minstens vier nieuwe kerncentrales wil realiseren, lijken Van Veldhoven – en het WRI – allerminst fan van kernenergie.

In 2016 werd Van Veldhoven in een interview met VNO-NCW de vraag gesteld: ‘Kolen of kernenergie?’ Haar respons: ‘Als ik écht moet kiezen, dan maar kernenergie, want we moeten gewoon van de kolen af vanwege het klimaatprobleem. Wat niets afdoet aan de nadelen van kernenergie: het afvalprobleem en de veiligheid.’

In 2018, toen Van Veldhoven nog staatssecretaris was, organiseerde het WRI een prijsuitreiking ter ere van twee activisten die erin geslaagd waren de bouw van een kerncentrale in Zuid-Afrika tegen te houden. Het duo werd door het WRI geprezen voor een ‘overwinning die Zuid-Afrika heeft behoed voor een ongekende uitbreiding van de nucleaire industrie’.

De benoeming van Van Veldhoven tot klimaatminister roept een reeks vragen op. Ten eerste haar dubbelrol als staatssecretaris en sponsor van een organisatie waar ze zelf in het bestuur zat. Ten tweede haar ongebruikelijke en vroegtijdige overstap van het kabinet naar een activistische particuliere lobbyclub die aanhoudend en ook ruimhartig wordt gesubsidieerd door de Nederlandse overheid. Vervolgens werd Van Veldhoven een schoolvoorbeeld van een draaideurpoliticus: door daarna weer op te duiken in de landspolitiek, als klimaatminister in het kabinet-Jetten.

En dat allemaal zonder dat er een haan naar kraait, terwijl het fenomeen van de draaideurpoliticus onder meer bij de Raad van Europa sinds jaar en dag onder vuur ligt. Voor burgers en kiezers komt daar nog bij dat er alle reden is voor gerede twijfel aan de inzet van Van Veldhoven om de door het kabinet beloofde kerncentrales te bouwen. En hoe zijn de banden tussen de lobbyclubs PACE en WRI en het kabinet-Jetten nu? Worden die wellicht onderhouden door Van Veldhoven die daar de beste contacten heeft?

Het personeelsbeleid van Rob Jetten

Bij dat alles dient opgemerkt dat Van Veldhoven in 2021 weliswaar uit het derde kabinet-Rutte stapte, maar – niet heel ongebruikelijk in lobbyland – de politiek nooit verlaten heeft. Haar activiteiten als vice-president van de Europese afdeling van het WRI bewijzen dat meer dan voldoende. Zo bleef Van Veldhoven ook nauwe banden onderhouden met haar partij D66, zoals ook mag blijken uit de uitnodiging die toenmalig klimaatminister Rob Jetten kreeg bij het 40-jarig bestaan van het WRI.

Jetten was ook de man die, nu als partijleider van D66, de activistische lobbyist Van Veldhoven terughaalde naar het landsbestuur, in een nieuwe rol als klimaatminister. Jetten moest al een beoogde D66-staatssecretaris (Nathalie van Berkel) terugtrekken omdat ze haar cv wel heel royaal had opgepoetst. Jetten selecteerde een minister voor Buitenlandse Handel (Sjoerd Sjoerdsma) die als Tweede Kamerlid door China de toegang was geweigerd. Jetten selecteerde een hoge militair (Elanor Boekholt-O’Sullivan) voor het ministerschap van Volkshuisvesting die al meteen onder vuur kwam te liggen. Het zou zeer voor de hand liggen wanneer ook het door Jetten bewerkstelligde ministerschap van Stientje van Veldhoven door de Tweede Kamer eens kritisch onder de loep werd genomen.

Wynia’s Week is wakker als anderen slapen. Steunt u onze broodnodige onafhankelijke journalistiek? Hartelijk dank!

Het bericht Korte lijntjes: hoe draaideurpoliticus Stientje van Veldhoven (D66) probleemloos klimaatlobbyist kon worden en daarna weer net zo makkelijk klimaatminister verscheen eerst op Wynia's Week.