Dus schreef Van de Weghe een ronduit fascinerend boek over het land waar hijzelf jarenlang correspondent was. ‘De Chinese overheid polijst het beeld dat de meeste mensen hier in Europa van China hebben.’

We schrijven augustus 2004 wanneer Tom Van de Weghe voor het eerst voet zet op Chinese bodem. Drie jaar later verhuisde hij met vrouw en dochter naar Peking, waar hij uiteindelijk vijf jaar lang aan de slag zou blijven als correspondent van de Vlaamse publieke omroep VRT.

Bijna twintig jaar later bracht zijn boek Terug naar China hem opnieuw naar het land dat hem levenslang zal blijven fascineren, en dat in die tijdspanne uitgroeide tot dé plaats waar de toekomst vorm krijgt. Ook onze toekomst, al lijken vele mensen dat nog altijd niet goed te beseffen of correct inschatten.

‘Ja, soms is het frustrerend,’ klinkt het, wanneer we hem strikken voor een lang gesprek in het Gentse Wintercircus. ‘Het nieuws dat uit China komt, is niet altijd hard nieuws, en dus vliegt het land nog veel te vaak onder de journalistieke radar door. Maar eigenlijk kunnen we ons dat niet veroorloven.’

China is de voorbije twee decennia uitgegroeid tot een heuse wereldmacht, maar het is ook – dat blijkt bijzonder goed uit je boek – een land dat een eigen logica volgt en dat je eigenlijk amper kunt begrijpen als je er nooit geweest bent. Heb je het gevoel dat Europese politici dat voldoende beseffen, en handelen ze daar ook naar?

Politici spreken heel vaak over China, maar niet zelden zijn ze daar amper of zelfs nooit geweest. Dat is inderdaad echt wel een probleem. Telkens ik daar kom, overvalt me het gevoel dat ik de toekomst heb gezien, en dat de urgentie om vanuit Europa een coherente China-strategie te ontwikkelen weer groter is geworden. Alles gaat daar zo razendsnel in vergelijking met de evolutie in Europa dat je echt ter plaatse moet gaan om dit te beseffen.

Politici hier spreken veel óver China en zien het land nu vooral als een bedreiging. Je pleit in uw boek vooral voor meer nuance?

Absoluut, het is veel gelaagder, en dat probeer ik in mijn boek nu ook duidelijk te maken.

Wat is de grootste inschattingsfout die wij Europeanen vandaag maken in de wijze waarop we China politiek en economisch benaderen?

Hier leeft toch vooral nog het idee dat de Chinese overheid massaal geld pompt in een aantal belangrijke sectoren en dat dit de enorme industriële en technologische opmars van het land verklaart. Dat is evenwel maar een deel van het verhaal. De Chinezen zetten al jarenlang heel zwaar in op nieuwe infrastructuur, wegen en industriezones, maar tegelijk hebben ze ook een indrukwekkend ecosysteem uitgebouwd op vlak van AI en robotica.

Daarnaast, en zo mogelijk nog belangrijker: ze investeren al jarenlang heel zwaar in onderwijs, en daar plukken ze nu de vruchten van. Het zijn ook die topingenieurs en state-of-the-art computerwetenschappers die de Chinese technologische voorsprong mogelijk hebben gemaakt. Ik heb het gevoel dat we dat deel van het verhaal vanuit Vlaanderen en Europa veel te weinig zien.

‘De Chinezen maken zich schuldig aan oneerlijke concurrentie,’ hoor ik dan vaak. Maar we lijken niet te beseffen dat we het ook aan onszelf te wijten hebben als we op tal van vlakken achterop hinken. Ik hoor politici hier al jaren verkondigen dat we zwaarder moeten inzetten op bèta-onderwijs, maar toch slagen we er anno 2026 nog amper in om voldoende mensen van eigen bodem te vinden om hier een proefschrift af te werken.

Dat inzicht kronkelt als een rode draad door je boek: het oude Europa zou er niet slecht aan doen zich wat minder zelfgenoegzaam – ja zelfs arrogant – op te stellen?

Absoluut. We moeten echt eens gaan beseffen dat de Chinese aanpak en strategie vooral op de lange termijn gericht zijn, en ik krijg almaar meer het gevoel dat wij eigenlijk al te laat zijn. De zonnepanelen op ons dak zijn van Chinese makelij, in onze zak zit een Chinese gsm en intussen rijden we ook almaar vaker met Chinese auto’s rond.

Het is de wereld zoals wij die kenden op zijn kop: decennialang hebben we kwalitatieve Europese producten in China aan de man gebracht, denk maar aan de Duitse luxewagens. Voortaan zijn het de Chinezen die zélf hoogwaardige producten op de markt brengen die ze vervolgens hier tegen zeer scherpe prijzen verkopen. Indien nodig zullen ze die ook produceren, kijk maar naar de Chinese auto’s die in Duitsland van de band gaan rollen.

We zullen dus moeten erkennen dat we op heel wat vlakken een achterhoedegevecht leveren. In heel wat sectoren lijkt de strijd intussen al verloren, tenzij we bereid zijn heel hard terug te slaan. Maar in dat geval wacht ons een nooit eerder geziene handelsoorlog.

Maar het is niet allemaal kommer en kwel: de Chinezen hebben ons ook nog nodig, de Europese markt blijft voor hen voorlopig cruciaal om hun producten te slijten, zeker als de VS met torenhoge handelstarieven blijven schermen?

Dat klopt, maar we moeten wel uitkijken. Ik schat dat we nog hooguit vijf jaar hebben, na die periode zullen de markten in Afrika en uiteraard ook in Azië wellicht een volwaardig alternatief bieden voor de Europese markt. In die vijf jaar moeten we dus een eigen Europees verhaal opbouwen en aanbieden. Daarmee bedoel ik: we moeten ons aanpassen aan hun spelregels, en die zoveel mogelijk ook zelf gaan toepassen. We moeten streven naar een soort van slimme strategische alliantie die voor beide partijen rendeert. Het heeft geen zin om hen al te veel tegen de haren te strijken, maar we moeten ook durven uitgaan van de eigen sterktes.

Is dat realistisch? China wil de Europese markten, maar wijst de Europese regels af. Wij verwachten daarentegen goedkope Chinese producten te blijven kopen, terwijl we intussen onze Europese normen willen blijven opleggen?

Dat is natuurlijk het eeuwige dilemma waar Europa al veel langer mee worstelt. De Chinezen hebben ook perfect begrepen hoe ze Europa uit elkaar kunnen spelen. Als puntje bij paaltje komt, rijdt elke EU-lidstaat natuurlijk toch voor eigen rekening. We moeten dus nog veel meer als een Europees blok optreden, en een soort van radicale wederkerigheid op tafel leggen. Daarmee bedoel ik: als China het spel op een bepaalde manier speelt, dan moeten we dat ook doen. Ik begrijp bijvoorbeeld perfect dat onze bedrijven nu in China willen investeren, maar zodra je ook je onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling naar daar verhuist, geef je ook je allerlaatste troef weg. Die naïviteit moet eruit.

En vergis je niet: daarmee bouw je bij Chinezen veel meer respect op dan met de huidige, vaak wat onderdanige, aanpak. Als ikzelf één les geleerd heb in China, dan is het wel dat zij alleen maar respect opbrengen voor een sterke partner. Zij buiten onze gespreide slagorde natuurlijk ook heel slim uit: tot voor kort was het Hongarije dat zich in het merendeel van de Chinese investeringen in Europa mocht verheugen, nu lijkt Spanje aan de beurt.

Voor mij mogen de Chinezen naar hier komen, maar dan wel op voorwaarde dat er ook technologieoverdracht gebeurt, net zoals westerse bedrijven jarenlang in China hebben gedaan. En waarom proberen we de Europese consument, overheden en bedrijven ook niet veel harder te overtuigen van het ‘koop Europees’-principe? Dát hebben we zelf wél nog in handen.

Je zat eerst jarenlang in China als correspondent en verkaste vervolgens naar de VS: waar zit het grootste verschil tussen die twee grootmachten?

Het Chinese vooruitgangsoptimisme, het besef dat je met hard werken ook een nieuwe toekomst schept. Ondanks het systeem in China, dat de meeste Chinezen er dan maar noodgedwongen bij nemen. De Chinezen – en bij uitbreiding alle Aziaten – geloven echt nog in die maakbaarheid van de samenleving. Je zal me niet horen zeggen dat er in pakweg Silicon Valley niets gebeurt, maar dat is toch veel meer nog een bubbel. Ik volg de Belgische premier Bart De Wever dan ook volledig wanneer die zich afvraagt of wij hier nog wel bereid zijn om pijn te lijden.

Wat voor veel Europeanen bijzonder lastig te begrijpen valt, is dat honderden miljoenen Chinezen er blijkbaar geen been in zien om in een autoritaire controlemaatschappij te leven, zolang ze daar economisch maar beter van worden. Gelooft je dat dit model nog jarenlang houdbaar is?

Dat is heel dubbel, ik noem China in mijn boek niet voor niets een ‘overlegdictatuur’. De Chinese overheid is als een octopus met gigantisch veel armen. De nagenoeg onbeperkte mogelijkheden die honderden miljoenen camera’s en AI vandaag bieden, zorgen er ook voor dat de communistische partij héél snel weet wanneer er ergens iets broeit.

Ik geef in mijn boek het voorbeeld van de luchtvervuiling. Ik heb aan den lijve meegemaakt wat de impact daarvan kan zijn, toen ik en mijn gezin twintig jaar geleden soms dagenlang vastzaten in onze flat in Peking omdat de vervuilingspiek zo hoog was dat je eigenlijk niet naar buiten kon. Op een gegeven moment zag het regime in dat de gewone Chinees de potentiële gezondheidsschade daarvan niet langer zou blijven pikken en dus greep men in. Er werd planmatig ingezet op een indrukwekkende vergroening van de economie. Als je vandaag Peking bezoekt, kan je het verschil met twintig jaar geleden letterlijk ruiken.

Tegelijk merk je nu dat de overheid op andere terreinen de zaak niet echt in de hand heeft, of de impact ervan onderschat. Neem nu de torenhoge jeugdwerkloosheid, een probleem dat ik de voorbije jaren enkel maar heb zien toenemen. Mede hierdoor draaien er vandaag in China vele honderden fabrieken met verlies, maar lokale overheden blijven daar geld in stoppen omdat ze het zich niet kunnen veroorloven de boel te sluiten en zo extra banen te laten sneuvelen.

Zeker onder de jongeren leeft er dus wel degelijk de nodige wrevel, en bij een aantal van hen is de geest wellicht ook definitief uit de fles. Maar of dit nu echt de stabiliteit van het model bedreigt, dat betwijfel ik. We mogen niet in de val trappen het land te veel door een westerse bril te bekijken.

Een beproefd recept voor een regime dat zich enigszins in de hoek geduwd voelt, is natuurlijk het trekken van de nationalistische kaart. Denkt je dat we binnenkort een invasie van Taiwan mogen verwachten?

Ik geloof niet echt dat China zich daar aan een militair avontuur zal wagen. Eigenlijk huldigen ze naar Taiwan toe min of meer hetzelfde recept als naar Europa toe: economische dwang, ze wurgen de Taiwanezen langzaam. Dat is even efficiënt maar minder schadelijke dan bruut geweld. De Chinese economie én het imago van het land zouden zwaar te lijden hebben onder een gewapend conflict. Ze hebben overigens ook nog even tijd: 2049, het jaar waarin de Volksrepubliek zijn honderdjarige bestaan viert, dat moet hun gloriemoment worden.

China bouwde de voorbije jaren wereldwijd een indrukwekkende economische invloedssfeer uit, onder meer dankzij een project als de Nieuwe Zijderoute. Tegelijk botst die aanpak hier en daar ook op almaar meer verzet, bijvoorbeeld in Afrika. Dreigt de nieuwe, op China gebaseerde wereldorde zo op termijn geen doorslagje te worden van het eerdere westerse kolonialisme?

Ik zie natuurlijk de gelijkenissen, maar ook de verschillen. De Chinezen gaan toch een stuk pragmatischer te werk, terwijl ze natuurlijk ook het moralistische kantje achterwege laten dat vele Europese landen wél meenamen in hun Afrika-beleid. China bouwt snelwegen, ze leggen nieuwe spoorwegen aan, en in ruil daarvoor kopen ze natuurlijk macht en invloed. Maar tegelijk zijn ze ook gaan beseffen dat ze meer rekening moeten houden met lokale gevoeligheden, en ze bespelen Afrika nu heel sluw en gelaagd.

Daar staat tegenover dat ze op termijn wel degelijk meer hun verantwoordelijkheid zullen moeten opnemen op het wereldtoneel, iets wat ze vandaag eigenlijk nog niet echt doen. Zij hebben voorlopig niet de ambitie om de politieman van de wereld spelen. Ze bouwen wel degelijk aan een nieuwe wereldorde, maar het is ook een andere wereldorde, gebaseerd op het Chinese DNA.

Veel mensen zijn geneigd de oude bondgenoot de VS nu vaker als een tegenstander te beschouwen dan de eenpartijstaat China. Dat is toch hoogst opmerkelijk?

We begaan een cruciale denkfout: we verwarren voorspelbaarheid met betrouwbaarheid. De VS zijn dezer dagen allesbehalve voorspelbaar, China is dat juist wel. Maar die voorspelbaarheid staat niet gelijk met betrouwbaarheid. En we moeten vooral niet naïef zijn: zodra de Chinese belangen niet meer stroken met onze eigen belangen, zullen we dat heel snel ondervinden.

Wat is de belangrijkste les die je zelf als journalist hebt geleerd – na je eerdere correspondentschap in China en na de research en de reizen voor dit boek – over onze Europese wereldvisie?

Ik denk dat ik het Europese superioriteitsgevoel, dat aanvankelijk toch ook nog mijn blik op China kleurde, grotendeels heb afgeschud. De hele wereld is jaloers op onze hoge levenskwaliteit hier, en terecht, maar ik besef almaar meer dat er meer nodig is dan dat alleen. Die fantastische levenskwaliteit zullen we onmogelijk kunnen aanhouden op een industrieel kerkhof.

Het lijkt wel alsof we hier in Europa met een virtual reality-bril op de neus rondlopen, waardoor we niet meer zien wat er buiten écht gebeurt. En het idee van ons Europeanen dat we de Chinezen wel snel even zullen veranderen of bekeren, daar moeten we echt vanaf. Wij zullen ons ook moeten aanpassen.

Het interview van Filip Michiels met Tom Van de Weghe verscheen eerder op doorbraak.be

Terug naar China is uitgegeven bij Borgerhoff & Lamberigts en onder meer hier verkrijgbaar.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Het idee dat we de Chinezen wel snel even zullen veranderen, daar moeten we echt vanaf. De naïviteit moet er uit’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De EU besloot onlangs de Iraanse Revolutionaire Garde op de Europese terrorismelijst te zetten. Is dat meer dan een symbolische beslissing?

Keyvan Shahbazi: ‘Deze maatregel zorgt ervoor dat ook de financiële tegoeden van de toplui van die Revolutionaire Garde bevroren worden, en het beperkt hen in hun bewegingsvrijheid. Een volgende stap zou de uitvaardiging van arrestatiebevelen door het Internationaal Strafhof kunnen zijn. De impact hiervan mag dus echt niet onderschat worden, ook al omdat de kinderen of gezinnen van heel wat commandanten van de Revolutionaire Garde in het Westen wonen.

‘Doorgaans in zeer grote weelde overigens: de voorbije jaren doken er heel wat filmpjes op die daarvan getuigden. Ze wonen in luxe villa’s, rijden met exclusieve wagens en feesten erop los. Allesbehalve een streng-islamitische levensstijl, en dit illustreert natuurlijk ook de enorme hypocrisie van het Iraanse regime. Last but not least zal de Revolutionaire Garde het hierdoor almaar lastiger krijgen om nieuwe mensen te rekruteren. Kandidaten weten nu immers dat ze nooit meer naar Europa zullen kunnen reizen.’

Heel wat mensen begrijpen niet waarom het zo lang geduurd heeft voor de EU die maatregel nam. Speelde de angst voor represailles tegenover westerlingen in Iran mee?

‘Ongetwijfeld, maar dat Iran met die gijzeldiplomatie een stevig wapen achter de hand houdt, ligt natuurlijk vooral aan de halfslachtige houding van het Westen zelf. Westerse landen hadden reizen naar Iran al veel langer moeten verbieden. En de Revolutionaire Garde had al veel langer op de terreurlijst moeten staan, maar tot anderhalf jaar geleden blokkeerde onder meer de vroegere socialistische EU-buitenlandchef Josep Borrell die beslissing met allerlei smoesjes.’

U had enkele dagen geleden opnieuw contact met een oude vriend in Iran. Wat vertelde hij u? Hoe veilig is het daar voor de man in kwestie?

‘Het regime heeft de internetverbinding enorm vertraagd, zodat er maar weinig beelden het land uit kunnen komen. Ook via WhatsApp bellen – wat in theorie behoorlijk veilig is – lukt amper, maar ik ben er inderdaad in geslaagd om contact te maken met die vriend. Omwille van zijn eigen veiligheid kan ik niet echt in detail treden, maar ik kan wel meegeven dat hij een relatief hoge functie bekleedt in de gezondheidszorg.’

‘Hij vertelde me dat de huidige schatting van 30.000 doden wellicht behoorlijk conservatief is. Omdat de gevangenissen overvol zitten, reden er de voorbije dagen moordcommando’s rond op motorfietsen. Mensen die ervan verdacht worden mee te protesteren, krijgen ter plekke meteen een nekschot. Hij wist ook van een ziekenhuis waar men de eerste hulpafdeling was binnengevallen en iedereen die daar verzorgd werd ijskoud afgemaakt was, inclusief de arts die daar de eerste zorg toediende. Gruwelijke verhalen dus, maar dit is op dit moment het lot van de Iraanse bevolking.’

Hoe blijft een regime dat zo gehaat wordt er toch in slagen om voldoende beulen te vinden om een dergelijke wrede repressie in stand te houden?

‘Ik verwijs daarvoor graag naar een uitspraak van ayatollah Khomeini, de grondlegger van de Iraanse islamitische republiek. Hij zei in 1979 al: “Als wij een van hen doden, dan gaan we naar het paradijs. Als zij ons doden, gaan we ook naar het paradijs.” Dit vat de ideologie van het regime treffend samen.

‘Dit gezegd zijnde: ze krijgen het wel degelijk almaar lastiger om voldoende vers bloed te vinden, bijvoorbeeld voor de Republikeinse Garde. En dus gaan ze nu ook rekruteren in het buitenland, bij terreurorganisaties die ze zelf ooit mee hebben opgericht en die ze vaak ook al jarenlang financieren. Van Hezbollah in Libanon en Hamas in Gaza tot minder bekende terreurgroepen in Irak en Afghanistan. Die rekruten worden dan ingeschakeld bij eenheden van de Republikeinse Garde.’

Wat kan het Westen anno 2026 concreet nog doen, in de wetenschap dat Khamenei en co er blijkbaar niet voor terugdeinzen om desnoods duizenden of zelfs tienduizenden van de eigen burgers af te maken? Ziet u heil in een buitenlands militair ingrijpen?

‘Nee. U moet weten: Iran is een bergachtig land, ruim vijftigmaal zo groot als Nederland. Dat kan je onmogelijk onder controle krijgen met buitenlandse troepen. Niet voor niets is Iran nooit gekoloniseerd geweest. Wat de Israëli’s in juni 2025 hebben gedaan, toen ze met chirurgische precisie een heel aantal topfiguren van het regime hebben geliquideerd, lijkt me ook in de toekomst de te volgen weg. Daarna moet je het overlaten aan de Iraniërs zelf. Eventueel kan de zoon van de voormalige sjah een rol spelen als overgangsfiguur om het land na een regimewissel bij elkaar te houden.’

‘Iran is géén Syrië of Irak, en het is ook geen Arabisch land, dat moeten we in Europa of in de VS goed beseffen. Maar tegelijk moet het voor iedereen hier heel duidelijk zijn dat de islamisten daar niets meer te verliezen hebben en dus ook voor niets meer zullen terugdeinzen. Ik acht hen zelfs in staat om de eigen steden te bombarderen indien nodig.’

U hecht weinig geloof aan de hernieuwde dreigementen van de Amerikaanse president Trump?

‘Trump heeft het nu constant over een nieuwe nucleaire deal met Iran, maar laat de bevolking zelf intussen al vier weken in de steek. Komt die deal er effectief, dan heeft hij zijn doel bereikt en verandert er niets voor de bevolking. We moeten vooral goed beseffen dat we met het moorddadige regime in Teheran echt geen deals meer kunnen sluiten. Het is primair gericht op de vijandschap met de VS en Israël in het bijzonder, en met het Westen in het algemeen. Het bestaat en overleeft enkel daarvoor.’

Maar u benadrukt wel al langer dat het Westen er wel degelijk veel belang bij heeft dat de islamisten daar ten val worden gebracht.

Absoluut. Met de Iraanse revolutie van 1979 is wereldwijd de grondslag gelegd voor de opmars van de politieke islam. Als de islam als politieke ideologie in Iran begraven wordt, dan zal dit ook grote positieve gevolgen hebben voor het Westen. Dit gaat dan over de steun aan allerlei islamitische terreurgroepen die wegvalt en de islamisering van heel wat Europese steden die op termijn zal afnemen, maar ook over de olieprijzen, over de machtsbalans in de regio, over de toekomst van Israël, noem maar op.’

U klaagde de voorbije weken in Nederland de nogal aarzelende steun in de media en de politiek voor de opstand aan. Speelt de aanwezigheid van een groot moslimelectoraat daarbij een rol, of is het toch vooral misplaatste politieke correctheid tegenover de islam?

‘Dat zijn twee belangrijke factoren, maar er speelt nog meer. Linkse politici en middenveldorganisaties in Europa zijn de wereld de voorbije jaren almaar meer gaan opdelen in slachtoffers versus daders. Wie een andere huidskleur of een andere religie heeft, is haast automatisch een slachtoffer. Wie blank of westers is, is doorgaans een dader. In die eenzijdige opdeling, kunnen Iraniërs – die nooit gekoloniseerd werden door het Westen – uiteraard geen slachtoffers zijn.

‘Hun echte onderdrukkers zijn islamisten, wat botst met het idee hier dat moslims juist deel uitmaken van de slachtoffergroep. Dat leidt, zeker ter linkerzijde, tot een soort van intellectuele kortsluiting. Op de koop toe komen de Iraniërs in opstand tegen een regime dat terroristische organisaties bewapent en financiert die ook tegen Israël strijden. Ook dat draagt natuurlijk bij tot die opvallende stilte bij de culturele elite in West-Europa.’

De geschiedenis lijkt zich te herhalen: ook na de revolutie van 1979 steunde die intellectuele elite, bijvoorbeeld in Frankrijk, voluit de ayatollahs.

‘Inderdaad. Men is in Europa bijzonder hardleers en men weigert blijkbaar ook lessen te trekken uit de geschiedenis. Iemand zoals Michel Foucault, de beroemde Franse filosoof die zelf nota bene homoseksueel was, verdedigde de Iraanse revolutie vol passie. Tot hij zelf naar Teheran reisde en daar zag hoe homoseksuelen er zonder genade werden opgeknoopt. Waarna hij plots zweeg, maar nooit durfde toe te geven dat hij het volledig bij het verkeerde eind had gehad.’

In Duitsland doken er onlangs Afghaanse tegenbetogers op, gewapend met messen, die demonstreerden tegen Iraniërs die betoogden tegen de moordpartijen in Iran. Dat is best merkwaardig, in de wetenschap dat ook die Afghanen een islamitisch terreurregime ontvlucht zijn.

‘Absoluut. En dat doet dus ook meteen vragen rijzen bij de échte intenties en motivatie van die mensen die zich hier als asielzoekers aanmeldden.’

U klaagt al jarenlang aan dat we hier in West-Europa veel te naïef en te tolerant zijn voor het islamisme. Wie vandaag kritiek durft te uiten op de islam, wordt meteen weggezet als islamofoob of racistisch. Hoe moeten we daarop reageren?

‘We moeten vooral níet zwijgen. Ikzelf weet uit ervaring wat het islamisme inhoudt, en precies daarom weiger ik ook mijn mond te houden. We kunnen niet tolerant zijn voor intolerantie, ook wanneer die uitgaat van een religie die onze samenleving plots allerlei dwaze regels wil opleggen. Ik vind eigenlijk dat iedereen islamofoob moet zijn.

‘Dat is, voor alle duidelijkheid, iets heel anders dan ‘moslimofoob’. In tegenstelling tot mensen hebben religies of ideeën geen rechten. Integendeel, ze horen bekritiseerd of zelfs bespot te worden. Wie het daar niet mee eens is, kan uiteraard het debat aangaan.’

U liet onlangs blijken dat u overweegt om Nederland te verlaten, niet in de laatste plaats omdat u er zich almaar onveiliger voelt door de ‘morele deken’ die over het land is komen te hangen. Is de situatie de afgelopen weken dan erger geworden?

‘Ik heb nog niet meteen concrete plannen, maar ik denk wel dat ik op termijn eventueel moet uitkijken naar een woning ergens in een Zuid-Europees land. De voorbije dagen kreeg ik via mijn website een aantal bedreigingen, al kan ik daar niet al te veel over kwijt. Ik ben bezorgder dan vroeger, dat klopt, maar tegelijk heb ik ook al aangegeven dat ik niet beveiligd wil worden. Van een kogelvrije wagen naar een huis dat beveiligd is als een gevangenis, dat is geen leven. Mijn woning hangt nu al vol met camera’s.

‘Ik ben ooit naar Nederland gevlucht op zoek naar vrijheid. Blijkt die vrijheid ook hier niet langer mogelijk te zijn, dan zal ik mijn conclusies moeten trekken. Maar mijn mond houden omdat ik bedreigd word, dat zal niet gebeuren. Ik hoop echt dat Nederland wakker wordt.’

Keyvan Shahbazi bundelde zijn persoonlijke ervaringen en essays in ‘De prijs van vrijheid’

Dit interview verscheen 31 januari in Doorbraak.be.

Wynia’s Week bestaat officieel 7 jaar! Met dank aan alle auteurs, donateurs en alle andere lezers, kijkers en supporters. Op naar de volgende 7 jaar! www.wyniasweek.nl/doneren

Het bericht Keyvan Shahbazi: ‘Ik vind eigenlijk dat iedereen islamofoob moet zijn’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Europese asiel- en migratiepact begint vorm te krijgen. De ministers van Migratie zijn het eens over een lijst met veilige landen van herkomst, waaronder Tunesië, Marokko en Egypte. Afgewezen asielzoekers die weigeren mee te werken aan hun terugkeer zouden voortaan ook hun uitkering kunnen verliezen of opgesloten kunnen worden. Daarnaast werkt de EU ook aan een lijst met zogenaamd veilige derde landen, wat de deur openzet voor een behandeling van asielaanvragen buiten de EU zelf.

Meer duidelijkheid

Het Europarlementslid Assita Kanko (N-VA), die mee heeft onderhandeld over het akkoord, zegt: ‘De deal die nu voorligt, blijft de grondrechten van elke individuele asielzoeker garanderen. Mensen die bescherming nodig hebben, moeten die krijgen, maar dus niet langer noodzakelijkerwijs in de Europese Unie. Op voorwaarde dat zij eventueel ook opvang kunnen krijgen in een derde land dat voor hen als veilig wordt beschouwd.’

De EU-lidstaten gaven de voorbije jaren vaak een uiteenlopende invulling aan het concept ‘veilig derde land’, wat tot veel onduidelijkheid en verwarring leidde, niet in het minst op juridisch vlak. Met het voorstel dat nu op tafel ligt, komt er meer duidelijkheid over de criteria om als een veilig derde land te worden beschouwd.

Assita Kanko: ‘Het internationale recht schrijft niet voor dat er een persoonlijke band moet bestaan tussen een asielaanvrager en het land dat als veilig wordt beschouwd. Die band wordt voortaan dus facultatief, waardoor de lidstaten de flexibiliteit krijgen om te bepalen of en hoe zij dat criterium zullen toepassen.’

‘Nieuw in het voorstel is ook dat een beroep tegen een geweigerde asielaanvraag niet meer automatisch opschortend zal werken tot er een definitieve uitspraak is gedaan. Dat leidde de voorbije jaren vaak tot jarenlang aanslepende rechtszaken én een inconsistente aanpak in de verschillende lidstaten. Die automatische schorsing wordt nu afgeschaft, al kunnen asielzoekers zelf nog altijd om zo’n schorsing vragen bij een rechtbank. Oordeelt die dat er effectief een groot risico bestaat dat de asielzoeker wordt teruggestuurd naar zijn land van herkomst, dan kan er alsnog tot schorsing beslist worden.’

Heilige verontwaardiging

Migratie-experts en mensenrechtenactivisten luidden al meteen de alarmbel over de stevige koerswijziging van de EU. Zij vinden de voorstellen te repressief en zien er ook een uitholling in van het recht op asiel in de EU. Die heftige reacties waren te voorspellen, maar zijn desondanks ook enigszins merkwaardig. Het recht op asiel garandeert immers geen keuzevrijheid, wél opvang in een veilig land.

Zo weten we dat een groot deel van de asielzoekers die in Nederland en België een aanvraag doen al een hele reeks veilige landen is gepasseerd. Daarnaast kan men zich de vraag stellen wat, naast het verlies van uitkering en eventuele opsluiting, de andere opties zouden kunnen zijn om afgewezen asielzoekers die weigeren mee te werken aan hun terugkeer op andere gedachten te brengen.

Het protest ter linkerzijde tegen wat nu op tafel ligt – en wat uiteraard ook de vertaling is van het gewijzigde politieke landschap in Europa – lijkt dan ook vooral gedreven te worden door verontwaardiging over een EU die zich nu een stuk migratie-kritischer opstelt.

Fabrice Leggeri

Hoe radicaal die koerswijziging wel is, mag ook blijken uit de getuigenis van Fabrice Leggeri. Die Fransman leidde van 2015 tot 2022 het Europese grensbewakingsagentschap Frontex, en stond dus jarenlang letterlijk en figuurlijk in de frontlinie van het Europese migratiebeleid. Anno 2025 zetelt hij in het Europees Parlement voor het radicaal-rechtse Rassemblement National.

Onder het bewind van Leggeri nam het personeelsbestand van Frontex stevig toe en transformeerde het naar een volwaardige politiemacht met meer dan 2.000 medewerkers en een budget van ruim 800 miljoen euro. In een gesprek met Doorbraak schetst Leggeri de context waarin hij in die periode moest werken.

‘Ik voelde me toen eigenlijk verraden door de Europese Commissie’, zo blikt hij terug. ‘De toenmalige Europese commissaris voor Migratie en Asiel, de Zweedse sociaal-democrate Ylva Johansson, liet er geen twijfel over bestaan dat het níét mijn taak was om illegale migranten buiten de EU te houden.’ ‘Whether you like it or not, your job and the job of border guards is to welcome migrants. Because Europe is an aging continent’, kreeg ik te horen in een gesprek waarbij alleen ikzelf en een naaste medewerker aanwezig waren.’

Twee strekkingen

Die niet mis te verstane boodschap, zo geeft Leggeri aan, ging nochtans volledig in tegen het takenpakket dat de Europese wetgever voor Frontex had vastgelegd. Officieel moet dat agentschap instaan voor de veiligheid van de lidstaten en voor veilige en goed functionerende buitengrenzen. Leggeri: ‘Dat impliceert dat we onder meer strijd moesten voeren tegen illegale migratie en tegen mensenhandel. Maar het moet gezegd worden: al vanaf de oprichting van Frontex in 2004 waren er ook op de werkvloer twee strekkingen.’

‘De eerste – en officiële – was dat Frontex in het leven was geroepen om de lidstaten te helpen bij hun grensbewaking. De tweede zag het agentschap eerder als een instrument om migranten te helpen.’

‘Toen ik er in 2015 aan de slag ging, viel het me ook meteen op dat vele zogenaamde migratie-experts daar een verleden hadden bij ngo’s. Dankzij de grote migratiecrisis van 2015 is het budget fors de hoogte ingegaan, maar de weerstand tegen een al te repressieve aanpak bleef bestaan. Ook op politiek niveau dus.’

Het volledige interview met Fabrice Leggeri verschijnt eind december.

Dit artikel verscheen eerder op 10 december in Doorbraak. De uitspraken van Assita Kanko zijn ontleend aan een artikel van Filip Michiels in Doorbraak van 5 december.  

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Gewezen Frontex-topman: ‘Ik voelde me verraden door het pro-migratiebeleid van de Europese Commissie’ verscheen eerst op Wynia's Week.

U blikt met dit boek terug op flink wat decennia journalistiek werk en legt daarbij heel vaak de link met de actualiteit. Mag dit boek ook een waarschuwing heten voor de jongere generaties?

Doornaert: ‘Ik heb dit boek effectief deels geschreven voor jonge mensen die toch wel een hernieuwde belangstelling in geschiedenis lijken te hebben. En die geschiedenis kan ons inderdaad ook helpen om de actualiteit te begrijpen. Ik stoor me bijvoorbeeld mateloos aan de veralgemeningen over de VS, zeker nu Trump daar aan de macht is. Het verleden leert ons nochtans dat dit land altijd al fundamenteel verschillend is geweest van West-Europa en dat het idee dat die cowboys dringend wat meer hun best moeten gaan doen om te worden zoals West-Europa, echt nergens op slaat.

‘Ik ben intussen ook oud genoeg om bepaalde patronen die terugkeren te herkennen. Zo herinner ik me nog heel levendig hoe de linkse intelligentsia in het Frankrijk van de jaren tachtig seks tussen meisjes van amper veertien jaar oud en mannen van vijftig doodnormaal vonden. Mensen die toen de moed hadden om dit te veroordelen en het te benoemen als pedofilie – wat het uiteraard ook was – werden geridiculiseerd door een arrogante elite. Pas decennia later durfden die meisjes schrijven hoe ontwrichtend die relatie voor hen was geweest.

‘Welnu, ik ben zeker dat er binnen twintig of dertig jaar ook boeken zullen verschijnen van jonge mensen die vandaag de diagnose genderdysforie kregen en daarvoor veel te vroeg en veel te ingrijpend medisch behandeld zijn. En dus moeten we nu de vraag durven stellen: waarom gaat onze intellectuele elite vandaag kritiekloos mee in dat beleid? Alsof borstjes amputeren van een jong en gaaf lichaam zomaar een doorsnee medische ingreep zou zijn.’

Het boek leest regelmatig ook als een scherpe aanklacht tegen de aanpak van de media vandaag, die uit politieke correctheid geregeld de vragen niet stellen die ze wél zouden moeten stellen. Zou u anno 2025 zelf nog kunnen meedraaien in de journalistiek?

‘Ik ben gestart op een redactie [bij het Vlaamse dagblad De Standaard – FM] waar een zeer grote diversiteit in opvattingen heerste. Vandaag heb ik almaar meer het gevoel dat heel wat redacties verworden zijn tot sekten, waar er echt sprake is van een pensée unique. Nu, dit geldt uiteraard niet enkel voor de media. In de Angelsaksische wereld richten de universiteiten tegenwoordig zelfs safe rooms in voor studenten die zich gekwetst zouden voelen. Waarvoor dient onderwijs aan een universiteit anders dan om onder meer geconfronteerd te worden met schurende gedachten?’

U verwijst er op het einde van uw boek zelf nog even naar: het satirische weekblad ’t Pallieterke omschreef u jarenlang als ‘Rode Mia van De Standaard’. Hoe ironisch is het dan niet dat u vandaag om de haverklap verweten wordt dat u ‘veel te rechts’ geworden bent?

‘Ik ben het daar uiteraard niet mee eens, al vind ik het natuurlijk ook al veelzeggend dat “rechts” blijkbaar een verwijt is. Maar ten gronde: ik ben altijd op dezelfde tegel blijven staan, ik was en ben nog altijd een ouderwetse progressief. Het is mijn vader die me ooit mijn gevoel voor sociale rechtvaardigheid heeft bijgebracht, en dat is altijd mijn drijfveer gebleven.

‘Tot vandaag blijf ik vinden dat we in dit leven heus niet allemaal met dezelfde kansen aan de startlijn komen. Dus moeten we mensen zoveel mogelijk helpen om minstens met dezelfde kansen te kunnen vertrekken. Wat dit dan aan de eindstreep oplevert, dat hebben we als maatschappij natuurlijk veel minder in de hand. In mijn ogen is het onderwijs daarvoor cruciaal. Door dat te verwaarlozen, vergroten we ook de sociale kloof. Ooit was dit een progressief standpunt, maar vandaag is een pleidooi voor een kwalitatief onderwijs en een goede taalverwerving blijkbaar elitair en conservatief geworden.’

Toen u in 1990 de eerste vrije verkiezingen in de toenmalige DDR versloeg, verwierf u daar een fundamenteel inzicht: geloof nooit dat de elite weet wat er onder de bevolking leeft. Academici, diplomaten, schrijvers en kunstenaars, een deel van de kwaliteitspers: ze zitten vaak in dezelfde bubbel, zonder echte voeling met het volk. Er is de voorbije veertig jaar niet al te veel veranderd, denk ik dan.

‘Toen de linkse coalitie in Nederland twee jaar geleden plots met Frans Timmermans in zee ging, heb ik me afgevraagd of ze gek geworden waren. Meer dan wie ook was hij de belichaming van de afstandelijke, regelgevende en totalitaire Europese bureaucratie. Maar voor de elite had hij het uiteraard bij het rechte eind met zijn Green Deal, het stomme volk had er niets van begrepen. Dit voorbeeld illustreert perfect dat die bubbel dus nog altijd bestaat, maar tot vandaag begrijp ik niet hoe het kan dat ook zoveel journalisten blijkbaar niet weten wat er bij de bevolking echt leeft. Is het niet net de primaire taak van de media om dat uit te vlooien?’

Wanneer en waarom heeft links in West-Europa de écht progressieve idealen opgegeven?

‘Het is natuurlijk al fout beginnen te lopen in mei 1968. Wat een Afghaan me in Londen op een donorconferentie voor zijn geboorteland ooit nog omschreef als the modest miracle of a normal life, werd hier in Europa plots afgedaan als een haast truttig ideaal. Métro, boulot, dodo, daar keken die verwende mei 68’ers maar wat graag op neer. Als mensen welstand verwerven, worden ze blijkbaar opstandig en gaan ze zich verzetten tegen de maatschappij. Waarbij ze gemakshalve lijken te vergeten dat een maatschappij maar kan functioneren als iedereen meewerkt en zijn verantwoordelijkheid opneemt.

‘Inciviek gedrag werd zo stilaan beschouwd als een rechtmatige daad van verzet en werd een nieuw links ideaal. Daarnaast heeft natuurlijk ook de razendsnelle ontkerkelijking van West-Europa een grote rol gespeeld, links heeft daar zeer handig op ingespeeld.’

De ironie wil dan wel dat links in West-Europa het geweer plots van schouder veranderde toen de islam hier de neus aan het venster stak.

‘Inderdaad. Zo antiklerikaal als de pest, maar geen kwaad woord over de islam, graag. Dat is in mijn ogen de tweede fase van de metamorfose van links. Die viel ook min of meer samen met de erosie van de maakindustrie in West-Europa, waardoor plots een stevig deel van de klassieke linkse achterban verdween. In die tijd stond links immers nog pal achter de arbeiders, tegen het kapitaal. Liever dan een nieuwe filosofie te ontwikkelen voor de arbeidersklasse, gingen linkse partijen hun discours almaar meer afstemmen op de moslims in Europa. Ronduit onbegrijpelijk, in de wetenschap dat die doelgroep de voorbije decennia ook vaak heeft bewezen niet bepaald vies te zijn van geweld.’

In uw columns en publieke optredens bent u vaak uitermate scherp over de islam en over de wijze waarop die godsdienst vrouwen systematisch achterstelt. Hoe komt het toch dat de islam, ook na vele decennia aanwezigheid in Europa, hier toch maar bitter weinig lijkt te evolueren?

‘Dat is natuurlijk een van de belangrijke rode draden in mijn boek: vreemdelingen zijn anders en wij zijn anders voor vreemdelingen. Het historische dna van iemand is een zeer hardnekkig beestje. Ik kan alleen maar vaststellen dat wij Europeanen al decennialang in dezelfde val blijven trappen: in een mengeling van naïviteit en arrogantie blijven we maar denken dat iedereen denkt zoals wij of wil zijn zoals wij. Quod non.

‘We onderschatten ook systematisch hoe ingrijpend het is voor nieuwkomers – niet in de laatste plaats moslims dus – om hier plots in een vrije samenleving te belanden, waar iedereen onverbloemd zijn mening kan uiten. En waar je niet op een bepaalde manier handelt omdat het altijd al zo geweest is of omdat de traditie het zo wil, maar wel omdat wetenschappelijk onderzoek aangeeft dat het anders en beter kan. Het is naïef én geestelijk lui om ervan uit te gaan dat iedereen dat zomaar zal aanvaarden en overnemen. Terwijl het natuurlijk wél aan de mens is om te beslissen hoe hij zijn leven en maatschappij organiseert, dat zijn geen wetmatigheden die door een godsdienst moeten worden bepaald.

‘Tegelijk moeten we ook durven te erkennen dat het idee van universaliteit veel meer in de evangeliën dan in de Koran vervat zit. Het is dus heus geen toeval dat grondbeginselen die mee aan de basis lagen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, hun wortels hebben in Europa. Voor moslims komt de wet van God, en God staat boven de mens. Voor ons staat niemand boven de mens, en is het ook aan de mens om die maatschappij vorm te geven. Waarbij geloof een privézaak is en dus geen identiteit. De islam blijft een zeer gesloten religie. Dat blijkt ook bijvoorbeeld uit het feit dat de zowat 1,9 miljard moslims tot nog toe goed waren voor amper 0,5 procent van alle Nobelprijzen in de wetenschappen. Dat zijn welgeteld vier laureaten.’

Wie hier twijfels uit over de haalbaarheid van een échte multiculturele samenleving krijgt steevast het ‘geslaagde’ voorbeeld van de VS voor de voeten geworpen. Zijn beide maatschappijmodellen vergelijkbaar?

(resoluut) ‘Nee. Ik ben heel vaak in de VS geweest en stelde er telkens opnieuw vast hoe groot de maatschappelijke contrasten daar zijn. Toen ik begin jaren zeventig met mijn man een tijdlang in San Francisco verbleef, was dat dé gay city van de wereld. Maar ging je vijftig kilometer verder, dan belandde je plots in een uiterst conservatief dorp waar homo’s als verwerpelijke wezens werden weggezet.

‘Mensen leefden in de VS decennialang veel meer in afgescheiden gemeenschappen – ook op godsdienstig vlak overigens – en onder meer daardoor is dat land ook heel anders geëvolueerd dan Europa. We kunnen daar dan ook niet zoveel van leren en moeten hier nu vooral durven opkomen voor de eigen waarden en tradities. We moeten die minder snel opgeven, uit lafheid of uit angst voor geweld, en we moeten afstappen van onze zelfkastijding en ons historisch schuldbesef. Je kan aan mensen die zich hier zouden moeten integreren niet vragen om ons te respecteren wanneer we onszelf en onze eigen waarden niet eens respecteren.’

U beschrijft in uw boek hoe er in diverse Europese landen, tijdens de langste periode van vrede ooit, net voor de Eerste Wereldoorlog plots een soort van verveling ontstond. Een verlangen naar oorlog als een reinigend ritueel, zowel bij de elite als bij de massa’s. Ziet u parallellen met het heden?

‘Nee, helemaal niet. De troepen die naar het front vertrokken, dachten met Kerstmis weer thuis te zijn. Die oorlog is daarentegen een ontzettend bloedbad geworden. En daar is dan de moordende Tweede Wereldoorlog op gevolgd. Geen enkele Europeaan wenst nu oorlog, maar ik stel wel vast dat wij Europeanen vervolgens decennialang vakantie hebben genomen uit de geschiedenis. Onder meer dankzij het Amerikaanse Marshallplan zijn we er economisch behoorlijk snel bovenop gekomen en konden we een stevig sociaal vangnet uitbouwen. Daar was geld voor, omdat we ook onze militaire verdediging toevertrouwd hebben aan de VS.

‘Ik ben als journalist behoorlijk vaak in Centraal- en Oost-Europa geweest, en daar begreep men niet hoe linkse activisten in West-Europa “Yankee go home” schreeuwden. Zij hadden namelijk aan den lijve ondervonden wat het betekende om onder de Russische, communistische bezetting te leven. Ze wisten uit eigen ervaring hoe wreed de Russen konden zijn. Dat zien we vandaag opnieuw in Oekraïne. Mochten we ons wat meer in de Russische geschiedenis verdiept hebben, dat hadden we dat kunnen zien aankomen. Tegelijk wekt een figuur als Trump natuurlijk ook bijzonder veel weerstand op, maar onze morele superioriteit is wat mij betreft bijzonder misplaatst. We stellen op wereldvlak amper nog iets voor, maar we blijven  Amerika en anderen de les lezen. Voor Europa is het een lang en pijnlijk ontwaken.’

‘Een bevoorrecht leven’ luidt de ondertitel van uw boek. Dat klinkt ook een beetje als: beter wordt het niet meer.

‘Ik moet mijn ouders dankbaar zijn voor de opvoeding en de kansen die ze me gegeven hebben, maar ik maak zonder twijfel ook deel uit van de meest bevoorrechte generatie ooit. Ik vrees dat die tijd nooit meer terugkomt.’

‘Alles welbeschouwd. Een bevoorrecht leven’ verscheen bij uitgeverij Ertsberg in Antwerpen en is onder meer hier verkrijgbaar.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht ‘Wij Europeanen blijven maar denken dat iedereen wil zijn zoals wij’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Een van de vaststellingen in uw boek Waarheid is dat ‘waarheid meer kans maakt naarmate ze minder wordt uitgesproken’. We leven in een tijdperk waarin vooral zeer expliciete meningen en roeptoeters het publieke debat domineren. Sneuvelt de waarheid dan als eerste? 

Rik Torfs: ‘In onze samenleving, die almaar angstiger wordt, zoeken mensen vaak een gemakkelijk houvast. Dan is hun waarheid al snel de enige waarheid waar ze zich graag aan vastklampen, terwijl alle andere manieren om naar waarheid te zoeken worden weggezet als dom of pervers. Waar dit toe kan leiden, hebben we de voorbije jaren inderdaad ook gezien. Het is geen toeval dat uitspraken zoals ‘feiten zijn feiten’ of ‘wie dit ontkent, is een wetenschapsontkenner’ de voorbije jaren steeds meer opgang maakten.’

Wie er vandaag in slaagt om met succes op latente angsten in de samenleving in te spelen, heeft dus sowieso een stapje voor. Ongeacht of daarbij al dan niet een loopje wordt genomen met de waarheid.

‘Absoluut. Het inspelen op angst werkt altijd, maar het probleem stelt zich vandaag een stuk scherper. Dat blijkt ook uit het almaar groeiend aantal mensen dat met mentale problemen kampt. De waarheid wordt dan ingezet als een soort van reddingsboei. Daarnaast speelt er anno 2025 nog iets anders: de waarheid is een instrument geworden om in de cultuurstrijd de macht te bewaren. Wie vandaag cultureel of maatschappelijk in een machtspositie zit, probeert de waarheid ook in te zetten om die macht te behouden.’

Het is bijzonder verleidelijk om vooral figuren zoals Donald Trump, die niet altijd in deugdzaamheid uitblinken, van leugens te beschuldigen. Dat is een gevaarlijke vergissing, zo waarschuwt u: ook leuke en aaibare machthebbers, zelfs wetenschappers, nemen regelmatig een loopje met de waarheid. Was de coronacrisis op dat vlak een veelzeggende testcase?

‘Achteraf bekeken was de pandemie in elk geval een interessant experiment. Op het vlak van autoritair denken bijvoorbeeld: het geldende discours was het enig juiste en daarvan kon niet worden afgeweken. Terwijl men beter had gezegd: “Met wat we nu weten, is dit wellicht de beste beslissing”. Daarnaast werden er toen natuurlijk ook regelrechte leugens verteld door de overheid. Op een bepaald ogenblik hadden mondmaskers zogezegd geen zin meer, terwijl de waarheid was dat er eenvoudigweg niet voldoende meer in voorraad waren.

‘Ook werd collaboratie met het beleid – indien nodig ook je eigen vrienden of buren verklikken – plots iets goeds, het werd zelfs aangemoedigd. Een schril contrast met de wijze waarop er in het verleden ooit naar collaboratie werd gekeken. Ik denk dat het covidbeleid tot vandaag nog bij heel wat mensen nazindert, en ook de wetenschap heeft toen zeker niet de allerbeste beurt gemaakt.’

U stelt vast dat wetenschappelijke consensus eigenlijk niets anders is dan consensus onder wetenschappers. In tijden waarin technologie en wetenschap steeds meer het maatschappelijke discours bepalen, moeten we wel vaststellen dat niet-wetenschappers dat discours nog amper kunnen controleren.

‘U heeft natuurlijk gelijk: het is onmogelijk om als niet-wetenschapper een gefundeerd oordeel te vellen over wetenschappelijke claims. Daarom moeten we het ook anders aanpakken. Zo kan de stelligheid waarmee bepaalde “wetenschappelijke” uitspraken gedaan worden een alarmsignaal zijn.

‘Een expert die een beroep doet op zijn expertise om een discussie definitief te beslechten, gaat eigenlijk in tegen een basisregel van de wetenschap. Wetenschap kan immers hoogstens spreken over de huidige stand van zaken, nooit over het eindpunt. Daarnaast werken wetenschappers ook heel vaak met modellen, die op een eventualiteit wijzen. Dat was zo tijdens de covidcrisis en dat is net zo wanneer het over de klimaatverandering gaat. Als niet-wetenschapper kan je dus ook de vraag stellen naar de gebruikte modellen, naar de ingezette variabelen, noem maar op.’

Heeft de wetenschappelijke consensus vandaag het vroegere religieuze dogma vervangen?

‘Deels wel. De mens is sowieso geneigd om dogmatisch te denken, ook wanneer hijzelf beweert tegen dogma’s te zijn. Eigenlijk is het religieuze dogma in eerste instantie ontstaan uit een soort van schriftelijke neerslag van een al bestaande consensus onder gelovigen. Pas later is dit ook een autoritair argument geworden dat door machtshebbers werd gebruikt.

‘Parallel daarmee zou je kunnen stellen dat een schijnbare consensus onder wetenschappers aanvankelijk ook een soort van natuurlijk proces is, waarna het finaal wordt gebruikt als een stok om mensen te slaan. Zeker voor politici is dit bijzonder handig: zo zijn ze zelf vrijgesteld van hun plicht om iets te beargumenteren. Dat mechanisme moeten we dan ook absoluut ter discussie blijven stellen.’

In tijden waarin desinformatie in een mum van tijd massaal kan worden verspreid, wordt er nu vaak een beroep gedaan op zogenoemde factcheckers om te bepalen wat al dan niet waar is. U bent daar nogal sceptisch over, omdat die factcheckers de feiten durven te interpreteren en er dus eerder sprake is van een geconstrueerde waarheid. Ziet u alternatieven?

‘Ik denk dat we de factchecker zelf ook moeten relativeren: die mag geen ultieme politionele bevoegdheid krijgen en verdient op zijn beurt een soort van controle. Hoe staat hij zelf in de samenleving, wat is zijn uitgangspunt en in welke mate interpreteert hij zelf bepaalde feiten? In sommige media worden feiten zo sterk in een bepaalde richting geïnterpreteerd dat die analyse de feitelijkheid finaal fel overstijgt.’

Een aantal media beroept zich juist op die factcheckers om het aura van kwaliteitsmedium te ondersteunen.

‘Ook kwaliteitskranten zijn natuurlijk maar een speler in de samenleving, en hebben dus ook een bepaalde machtspositie te verdedigen. Net zoals bij universiteiten krijg je dan ook een soort van coöptatiemechanisme, waarbij er almaar meer mensen worden aangeworven die min of meer hetzelfde denken. Alleen al om die reden denk ik dat we voor het behoeden van de vrije samenleving niet meteen naar de media moeten kijken.’

U koestert ook reserves tegenover een andere beroepsgroep die flink wat maatschappelijk aanzien geniet: rechters. Zorgt de te ruime interpretatie van bepaalde wetgevende teksten ervoor dat zij soms ook politieke spelers dreigen te worden? En is de rechterlijke macht in sommige dossiers te ruim en te dominant geworden, in vergelijking met de politiek?

‘Een van de uitgangspunten van de scheiding der machten is dat geen van de drie machten té allesoverheersend mag zijn. Nu overvleugelt de uitvoerende macht natuurlijk al veel langer de wetgevende: een parlementslid van een regeringspartij zal zich doorgaans eerder gedeisd houden. Maar ik stel vast dat rechters vandaag toch ook een stukje verder durven te gaan in de interpretatie van bepaalde rechten. Denk aan mensenrechten, maar net zo goed aan bepaalde sociale rechten. Wat daarin volgens mij ook een rol speelt, is de statusvermindering van rechters binnen het bredere juristenleger. Anno 2025 gaan de echte topjuristen amper nog richting magistratuur, en ik heb het gevoel dat dit statusverlies ook wel meespeelt in hun scherpere maatschappelijke profilering.

‘Natuurlijk moet een rechter zich uitspreken over iets wat niet kan of niet mag, maar hij moet zich ver houden van een meer globale politieke conclusie. Neem nu de stikstofnormen: een rechter kan perfect beslissen dat een bepaalde norm gerespecteerd moet worden, maar hij mag zich niet uitspreken over de brede politieke of economische gevolgen daarvan. Doet hij dat wél, dan komt hij onvermijdelijk op het terrein van de wetgevende en de uitvoerende macht. Met als gevolg dat burgers het gevoel krijgen dat hun stem er eigenlijk niet meer toe doet én dat voornamelijk linkse politici nu de rechterlijke macht inzetten om het pad te effenen voor beslissingen die ze er politiek niet meer door krijgen.’

Gaat u dan zo ver om begrip te vragen voor rechters die bij een keuze tussen twee haalbare oplossingen zich ook zouden laten leiden door wat politiek en maatschappelijk meer steun geniet?

‘Recht is flexibel, en een rechter kan doorgaans verschillende uitkomsten ook perfect waterdicht legitimeren. Rechters hebben dus zeker de nodige flexibiliteit en beleidsruimte, maar ze moeten er wel over waken zich niet te veel op het terrein van de politiek of de wetgever te begeven. Wie bijvoorbeeld mensenrechten al te ver gaat interpreteren, brengt het evenwicht der machten in gevaar.’

Stelt de opmars van de islam in sterk geseculariseerde West-Europese samenlevingen ons voor nieuwe uitdagingen als het om juridische waarheidsbeleving gaat? Religieuze tradities, zeker binnen een godsdienst waar vaak nog behoorlijk conservatieve stromingen de dienst uitmaken, durven weleens te botsen met een nuchtere en meer wetenschappelijke benadering van maatschappelijke problemen.

‘We moeten er hier over waken om de vrijheid van godsdienst – die uiteraard een door en door westers concept is – te kunnen blijven verzoenen met een aantal concrete religieuze praktijken. Dat bleek bijvoorbeeld heel duidelijk in het debat over rituele slachtingen, waarbij het Europees Hof van Justitie de Vlaamse wetgever toch gelijk gaf. Ook al bleek die Vlaamse wetgeving voor sommige joden of moslims niet ver genoeg te gaan. In dit debat werd wel duidelijk hoe de wetgever kan proberen om een evenwicht te vinden tussen bepaalde religieuze voorschriften enerzijds en westerse waarden – in dit geval de aandacht voor dierenwelzijn – anderzijds. Zo ontstaat er al minstens een gesprek.

‘Dat sommige politici hier dan toch op springen, om louter politiek-electorale redenen, mag ons niet tegenhouden om bepaalde religieuze ideeën toch zoveel mogelijk te laten samenvloeien met onze moderne westerse samenleving. Waarbij we uiteraard bepaalde grenzen moeten bewaken. Maar laat ons wel wezen: heel wat miserie waar we op dat vlak mee geconfronteerd worden, vloeit ook voort uit onzorgvuldig wetgevend werk. Open rechtsbegrippen zoals racisme of seksisme dragen ertoe bij dat wetgeving vaak niet voldoende dichtgetimmerd blijkt.’

Over het verband tussen de waarheid en religie schrijft u: ‘Ik geloof niet in een gedeelde moraal zonder een dieper gezamenlijk gedachtegoed. Dat ontbreekt in onze geseculariseerde, zeer diverse samenleving.’ Is het niet kort door de bocht om enkel religie dat vermogen toe te kennen, wetende dat religie ook zeer verdelend kan werken?

‘Ik vraag me altijd af: de normen en waarden waar we zo graag naar verwijzen, wat zijn die precies? In West-Europa verwijzen we dan al snel naar de acceptatie van abortus en euthanasie, naar de rechten van transgenders, noem maar op. Alleen: veel van die verwezenlijkingen zijn van recente datum, terwijl de klassieke rechten en vrijheden toch een stuk dieper zitten en doorgaans ook een eind verder teruggaan. Denk aan de vrijheid van vereniging, de persvrijheid of het legaliteitsbeginsel als hoeksteen van onze rechtspraak. Ik vind die waarden een stuk belangrijker dan een aantal overwinningen van de voorbije dertig jaar waar nu vaak naar verwezen wordt als we het over “onze normen en waarden” hebben.

‘Uiteraard hebben die recente verwezenlijkingen ook een aantal taboes doen sneuvelen, maar voor mij vormen ze zeker niet de kern van wat de westerse samenleving nu verbindt. En ik stel vast dat onze hedendaagse samenleving fel verbrokkeld is, waardoor ook de sokkel waarop die samenleving gebouwd is misschien wat uit de aandacht is verdwenen.’

Heeft waarheid in onze samenleving een te grote betekenis gekregen?

‘Ik vind vooral dat waarheid te defensief geworden is. Het is een instrument geworden om het grote eigen gelijk te bewijzen en het gesprek vervolgens af te sluiten. Waarheid zou net iets moeten zijn dat we constant blijven zoeken en nastreven door het gesprek. Ze zou veel offensiever moeten worden ingevuld: hoe meer iets bespreekbaar is in een samenleving, hoe groter ook de dynamiek van die samenleving. Het brengt ons nergens wanneer we ons verschuilen achter een schijnbare intellectuele consensus. Moraliteit mag geen stok achter de deur zijn, zo sluit je andersdenkenden immers snel uit.’

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht ‘Laat rechters geen politieke conclusies trekken’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Nog geen drie maanden geleden overleefde Von der Leyen een eerste vertrouwensstemming in het Europees Parlement. Die was toen nog ronduit historisch te noemen: het was de eerste keer in elf jaar dat de positie van een Commissievoorzitter op die manier ter discussie werd gesteld. Maar kijk, het nieuwe politieke jaar is amper begonnen of er liggen al meteen twee nieuwe vertrouwensstemmingen op tafel.

Eentje komt er op initiatief van de radicaal-linkse fractie The Left, voor de tweede verzamelden de radicaal-rechtse Europese Patriotten voldoende steun in het Europees Parlement. Ook nu ziet het er niet naar uit dat de liberale en de socialistische fractie, die samen met de christendemocratische EVP de zogenaamde pro-Europese meerderheid vormen, Von der Leyen zullen laten vallen.

Het is wél duidelijk dat de figuur en de aanpak van de Commissievoorzitter stilaan zoveel frustratie en weerstand oproepen dat haar moreel gezag er stevig onder begint te lijden. In de eerste plaats binnen de EU, maar onvermijdelijk ook wereldwijd.

Verlichte dictator

Voor almaar meer liberale en socialistische Europarlementsleden lijkt vooral de politieke leegte die na een eventuele val van de Commissievoorzitter gaapt – iets wat nooit eerder gebeurde – de voornaamste reden om haar voorlopig toch te blijven steunen. Vorige week publiceerde de Europese nieuwssite Politico ook al een snoeihard artikel waarin onder de kop ‘Ursula von der Leyen’s communications breakdown’ brandhout werd gemaakt van de media-aanpak van de Europese Commissie.

Hoewel er op de communicatie-afdeling van de Europese Commissie zowat tachtig mensen een goed belegde boterham verdienen, beklagen journalisten zich steeds openlijker over de stugge communicatie en het gebrek aan openheid over de besluitvorming. In het Politico-artikel geven hoge ambtenaren, die uiteraard enkel anoniem wilden getuigen, Von der Leyen daarover de volle laag. De Commissievoorzitter wordt er net niet als een soort van verlichte dictator en absolute controlfreak weggezet.

Alsof dat nog niet genoeg is, kondigde de nieuwe Europese ombudsvrouw Teresa Anjinho eind september aan dat ze een onderzoek gaat openen naar de manier waarop de Europese Commissie omgaat met mobiele berichten die impact hebben op het beleid.

Concrete aanleiding hiervoor is een Signal-bericht dat de Franse president Emmanuel Macron begin 2024 naar Von der Leyen stuurde. Daarin uitte hij zijn ongenoegen over het op til zijnde Mercosur-handelsakkoord tussen de EU en Zuid-Amerika. Toen een Franse journalist later inzage verzocht in dat bericht – op basis van de Europese wetgeving rond de openbaarheid van bestuurlijke documenten – werd hij met een kluitje in het riet gestuurd.

Automatisch verwijderd

Volgens de officiële uitleg van de woordvoerder van de Europese Commissie was dat bericht niet langer beschikbaar. In de Signal-app op Von der Leyens telefoon was immers, zo klonk het, de optie ‘berichten automatisch verwijderen’ ingeschakeld. Dit zou ook in overeenstemming zijn met de richtlijnen daarover van de Europese Commissie zelf.

Nog volgens de uitleg van de woordvoerder was het bewuste bericht ook nergens anders geregistreerd als officieel document ‘omdat het geen bijzondere administratieve of juridische gevolgen had voor de Commissie’. Een uitleg waarmee de ombudsvrouw dus geen genoegen neemt.

De hele affaire roept nare herinneringen op aan Pfizergate. Die affaire draaide om de weigering van Von der Leyen om inzage te geven in de sms-berichten die ze had uitgewisseld met de topman van farmareus Pfizer in de aanloop naar het miljardencontract voor de coronavaccins.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Het politieke krediet van Ursula von der Leyen begint op te raken verscheen eerst op Wynia's Week.

Het was Florence Bergeaud-Blackler die jaren geleden als eerste de kat echt de bel aanbond: via allerlei schimmige en minder schimmige organisaties waren de Moslimbroeders erin geslaagd een meer dan stevige voet tussen de EU-deur te krijgen. Zo benoemde de Europese Commissie tien jaar geleden al een coördinator tegen moslimhaat en werd er – met honderden miljoenen EU-steun – werk gemaakt van een European Network Against Racism (ENAR). Daarvan maakten ook tal van Belgische ngo’s deel uit.

Als klap op de vuurpijl pakte de Raad van Europa (die geen officiële link heeft met de EU) in 2021 uit met de campagne ‘Echte schoonheid vind je enkel terug in verscheidenheid, net zoals je de vrijheid terugvindt in de hijab’. Daarmee wilde de Raad van Europa actievoeren tegen de ‘discriminatie van moslims in Europa’, maar dat pakte anders uit. Vooral in Frankrijk ontstond er grote opschudding. Kort nadien werd de campagne ingetrokken.

Dreigtelefoontjes

Diezelfde Florence Bergeaud-Blackler – die dezer dagen Europa rondreist om de structuur en aanpak van de Moslimbroeders in de EU uit de doeken te doen – stond woensdagavond voor een goedgevulde zaal in Anderlecht, op uitnodiging van Centre Jean Gol, denktank van de centrumrechtse Mouvement Réformateur (MR). Dat hebben ze bij de MR geweten: woensdagmorgen werd de gevel van het partijhoofdkwartier in Elsene beklad met de slogan ‘GLB=fascist‘. Even later onderging het conferentiecentrum in Anderlecht hetzelfde trieste lot, al werd de hele partij daar weggezet als ‘racistes’. Donderdagochtend bleek ook het graf van Jean Gol, Waals liberaal en Jood, besmeurd met graffiti.

Een culturele hoofdstad waar je zelfs geen voordracht over het islamisme kan organiseren zonder zware politiebewaking? In surrealistisch Brussel kan blijkbaar alles.

MR-Voorzitter Bouchez getuigde woensdagavond zelf over de online-intimidaties en de dreigtelefoontjes die hij en de partij kregen naar aanleiding van deze conferentie. O ironie: uitgerekend donderdag streek een delegatie van de Europese Commissie neer in Molenbeek, op nog geen 500 meter van het bewuste conferentiecentrum. Die delegatie moet oordelen over de kandidatuur van die gemeente voor de titel van Europese culturele hoofdstad in 2030. Een culturele hoofdstad waar je zelfs geen voordracht over het islamisme kan organiseren zonder zware politiebewaking? Het lijkt ondenkbaar, maar in surrealistisch Brussel kan blijkbaar alles.

‘De Moslimbroeders vormen een transnationaal netwerk dat perfect inspeelt op de democratische, multiculturele en liberale samenleving hier in Europa,’ waarschuwde Bergeaud-Blackler in Anderlecht. ‘Het is géén abstracte theologische stroming, maar eerder een concreet actieplan dat mikt op een modern kalifaat. Onder meer via hun infiltratie in de politiek, het liefdadigheidswerk en sportverenigingen. In dat Europese kalifaat zijn voor alle duidelijkheid ook niet-moslims welkom, maar ook zij zullen er verplicht onder de sharia moeten leven.’

Hun doel is niet om de islam te moderniseren, maar om de moderniteit te islamiseren. Dat dit scenario niet eens zo utopisch is, bleek eerder deze week overigens ook in het Britse parlement. Daar zei een Labour-parlementslid dat sharia-rechtbanken binnen de Britse traditie van religieuze tolerantie passen.

Consequent verzet

Bergeaud-Blackler onderstreepte dat migranten en vluchtelingen uit moslimlanden al jarenlang een cruciale rol spelen in de opmars van de Moslimbroeders in Europa. ‘We zien nu een re-islamisering van Europa, en de voornaamste opdracht van die militanten bestaat erin om Europa sharia-compatibel te maken. We moeten ons vooral niet vergissen: hun doel is niet om de islam te moderniseren, maar om de moderniteit te islamiseren.’

In zijn voorwoord toonde MR-voorzitter Bouchez zich bijzonder scherp voor mensen die – in eigen land en in de rest van de EU – pleiten voor een meer pragmatische aanpak van moslims die voor hun geloof een plaats opeisen in de openbare ruimte.

‘Hoe zouden ze neutraal kunnen zijn in hun dienstverlening, terwijl ze blijkbaar niet in staat zijn om nog geen acht uur per dag afstand te doen van die hoofddoek? Leg me eens uit hoe moslims die nu het recht opeisen om pakweg een hoofddoek te dragen in een openbare functie wél neutraal zouden kunnen zijn in hun dienstverlening, terwijl ze blijkbaar zelfs niet in staat zijn om nog geen acht uur per dag afstand te doen van die hoofddoek? Vooral omdat ze zelf altijd benadrukken dat zo’n hoofddoek toch niet meer is dan een “symbool”. Willen we niet dat ambtenaren binnenkort ook met een T-shirt van pakweg de PTB of het Vlaams Belang opdagen op het werk, dan moeten we ons even consequent verzetten tegen geloofssymbolen in de openbare diensten.’

Zelfbenoemde elites

Volgens de MR-voorzitter, die daarvoor stevig applaus kreeg, zijn onze grootste vijanden overigens niet ‘de nuttige idioten’ die hier in Europa de islam willen uitdragen. ‘Nee, dat zijn vooral onze vaak zelfbenoemde elites, die het Westen haten en ons elke dag opnieuw uitleggen hoe het Westen verantwoordelijk is voor al het kwaad van de wereld.’

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Doorbraak.be.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In de Europese hoofdstad Brussel kan een lezing over de Moslimbroeders alleen nog met zware politiebewaking verscheen eerst op Wynia's Week.

Nauwelijks drie maanden geleden pakte de Franse krant Le Figaro uit met een vertrouwelijk rapport waarin de Franse inlichtingendiensten waarschuwden voor het snel oprukkende islamisme in Frankrijk. In het rapport werd vooral gewezen op de ondermijnende rol van de Moslimbroeders, die als een wolf in schaapsvacht infiltreren in onder meer het onderwijs, de politiek en het bredere sociale weefsel in Europa. Volgens het rapport heeft de organisatie intussen stevig voet aan de grond gekregen in tal van Europese landen. Naast Frankrijk werden onder meer Oostenrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en België genoemd.

Wetenschappelijk onderzoek

Enkele Europarlementsleden van de radicaal-rechtse Patriotten voor Europa-fractie bonden de kat de bel aan. Zij vinden het onbegrijpelijk dat de Europese Commissie de voorbije jaren al ruim 17 miljoen euro aan subsidies uittrok voor ‘islamgerelateerd’ onderzoek. Dat geld belandde bij de European Research Council (ERC), zowat de belangrijkste EU-instelling voor de financiering van wetenschappelijk onderzoek. Voor de periode 2021-2027 beschikt de ERC over een budget van ruim 16 miljard euro. Volgens onder meer het Italiaanse Europarlementslid Silvia Sardone (Lega) en haar Franse collega Jean-Paul Garraud (Rassemblement National) gaf die ERC voor miljoenen aan publieke middelen uit aan ‘onderzoek van twijfelachtig nut, gericht op de islam’. Die studies zouden de islam in de EU promoten of het probleem van de ‘islamofobie’ in Europa opblazen.

De Europarlementsleden komen ook met enkele concrete voorbeelden. Zo trok de Europese Commissie 2,5 miljoen euro uit voor Frans onderzoek dat de ontwikkeling van de shariawetgeving in kaart brengt en nog tot 2029 loopt. Een ander project, gecoördineerd door de Bilgi Universiteit in Istanboel, kon rekenen op 2,3 miljoen euro aan Europese subsidies en onderzocht de opkomst van het ‘populistische’ en ‘islamofobe’ discours in Europa. Onderzoekers van de Ludwig-Maximilians-Universiteit in München mochten zich dan weer verheugen in een bedrag van 2,3 miljoen euro voor een studie over – we verzinnen het niet – de rol van dieren in de islamitische filosofie.

Het meest opvallende onderzoeksproject, dat al zes jaar loopt, gaat over de ‘Europese Koran’ en vertrekt van het idee dat de invloed van de islam op de Europese cultuur sterk wordt onderschat. Hiervoor trekt de EU zomaar eventjes 9,8 miljoen euro aan subsidies uit. ‘Ons project is gebaseerd op de overtuiging dat de Koran een belangrijke rol heeft gespeeld in de vorming van de religieuze diversiteit en identiteit van Europa in de middeleeuwen en het begin van de moderne tijd en dat dit nog steeds het geval is,’ klinkt het bij de betrokken onderzoekers, die afkomstig zijn van een hele rits universiteiten.

Op zich een even waardevol als controversieel uitgangspunt, maar in Frankrijk klonken er de voorbije jaren almaar meer waarschuwingen dat verschillende academici die betrokken zijn bij dit project ook nauwe banden zouden hebben met – jawel – de Moslimbroeders. De krant Le Journal de Dimanche beet zich enkele maanden geleden ook in het project vast en vroeg zich daarbij openlijk af waarom de Europese Commissie zoveel geld uittrok voor een project dat de geschiedenis blijkbaar deels wil herschrijven.

Wereldklasse

De Europese Commissie reageerde vorige week opvallend heftig op de beschuldigingen uit radicaal-rechtse hoek. Volgens Ekaterina Zaharieva, die als Europees commissaris voor Startups, Onderzoek en Innovatie de European Research Council onder haar hoede heeft, gaat het stuk voor stuk om ‘wetenschappelijke projecten van wereldklasse die de grenzen van de kennis verleggen’. De onderzoekssubsidies zouden bovendien toegewezen zijn na een ‘transparant en zeer competitief proces’.

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 21 augustus op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Terwijl de Moslimbroeders volop infiltreren, trekt de EU miljoenen uit om ‘islamofobie’ en ‘populisme’ te onderzoeken verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is in het Europees Parlement al veel langer heisa over de EU-financiering van ngo’s en lobbygroepen. Vaak hebben die een groene of linkse achtergrond, waardoor er vooral vanuit de christendemocratische EVP, de rechtse ECR en de radicaal-rechtse Patriotten ook almaar meer vragen worden gesteld bij die subsidies. Enkele weken geleden nog keurde het Europees Parlement – tot ongenoegen van de liberale, socialistische en linkse fracties – de oprichting goed van een werkgroep om de financiering van ngo’s vanuit de Commissie te onderzoeken.

Subsidieregister online

Eerder al waren er beschuldigingen dat de Commissie – en dan vooral gewezen ‘Green Deal-commissaris’ Frans Timmermans — groene ngo’s subsidieerde om Timmermans’ strenge klimaatmaatregelen te promoten. Ook de Europese Rekenkamer, de financiële waakhond van de EU, toonde zich begin april in een scherp rapport kritisch over de geldstromen vanuit de Commissie richting ngo’s. De Rekenkamer had het toen over ‘een gebrek aan controlemechanismen’.

Na maanden van intensief speurwerk en parlementaire vragen door het Hongaarse EP-lid Csaba Dömötör zette zijn fractie van Patriotten voor Europa nu een soort subsidieregister online. Daarin worden alle ngo’s en lobbygroepen opgesomd die zich in de periode 2019-2023 op Europese subsidies mochten verheugen. In totaal ging het in die vier jaar om een bedrag van 17 miljard euro dat werd verdeeld onder 37.000 begunstigden vanuit de hele EU.

Dat register is dus – en dat is toch best opmerkelijk – géén initiatief van de Commissie. Terwijl je toch zou mogen verwachten dat die zelf ook een inkijk wil geven in de initiatieven en organisaties die met Europees belastinggeld worden ondersteund. En die zijn, zo stelt Vlaams Belang-Europarlementslid Tom Vandendriessche, opvallend vaak activistisch links. ‘Doorgaans onder het mom van de strijd voor de mensenrechten, gendergelijkheid of burgerparticipatie. Onder de gesubsidieerde activiteiten vinden we onder meer een genderanalyse in Myanmar, tal van projecten rond klimaatactie en het Belgische project “Moslimvrouwen tegen genderislamofobie”.’

Dit laatste initiatief – dat 290.000 euro subsidie ontving – ging overigens uit van het Collectif contre l’Islamophobie en Belgique, een vereniging die nadrukkelijk aan de Moslimbroederschap wordt gekoppeld.

‘Ik heb er uiteraard geen enkel probleem mee dat de Commissie ook ngo’s ondersteunt die ideologisch niet stroken met mijn ideeën,’ zegt Vandendriessche. ‘We leven immers in een pluralistische samenleving. Wat wij aanklagen is dat de Europese Commissie toch voornamelijk initiatieven financiert die de eigen politieke agenda ondersteunen.’

Democratische controle

Volgens Vandendriessche gaat de vergelijking met nationale of regionale regeringen — die uiteraard ook bijzonder gul zijn met subsidies — hierbij niet op. ‘In de eerste plaats gaat het bij de Europese Commissie om ambtenaren, die uiteraard niet verkozen zijn. De Commissie is bovendien ook geen Europese regering. Het is een orgaan dat moet uitvoeren wat de Europese Raad en het Europees Parlement beslissen. Daarnaast lijkt het me ook maar evident dat de Commissie al veel eerder zelf inzage zou hebben gegeven in de besteding van Europese subsidies, zodat wij daar vanuit het EP ook democratische controle op kunnen uitoefenen. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat Europarlementsleden zelf zo’n register online moeten zetten op basis van parlementaire vragen en eigen speurwerk?’

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 11 juli op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat als donateur mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Eindelijk inzage in de miljarden die Frans Timmermans en zijn Europese Commissie uittrokken voor linkse lobbygroepen verscheen eerst op Wynia's Week.

In 2007 woonden er in Frankrijk zowat 1600 Afghanen, nu zijn dat er al meer dan 100.000. Driekwart van hen vestigden zich pas de afgelopen tien jaar in het land. In een rapport voor het Office Français de l’Immigration et de l’Intégration (OFII) trekt Didier Leschi, de topman van dat Franse migratie-agentschap, stevig aan de alarmbel. Leschi, die met een politiek verleden bij de Franse Parti Socialiste niet meteen van radicaalrechtse sympathieën kan worden beschuldigd, heeft het over ‘een massaal en recent fenomeen, onverwacht in zijn omvang.’

Massale instroom

Bijna 90.000 Afghanen kregen in Frankrijk intussen al een verblijfsvergunning, nog eens 10.000 anderen zitten volop in de procedure en mogen zich normaal dit of volgend jaar in zo’n verblijfsrecht verheugen. Daarmee zijn de Afghanen opgeklommen tot de top 10 van de grootste buitenlandse gemeenschappen in Frankrijk. Hun aantal is intussen dubbel zo groot als dat van de Syriërs, terwijl de historische banden tussen Frankrijk en Syrië veel dieper zijn.

In zijn rapport wijst Leschi er ook op dat de massale instroom van Afghanen zich niet uitsluitend tot Frankrijk beperkt. In Duitsland, dat alleen al vorig jaar 34.000 Afghaanse asielaanvragen registreerde, was die instroom de voorbije jaren zelfs nog een stuk groter. Ook in België staan Afghanen al jarenlang in de top 3 van de nationaliteiten met het hoogste aantal asielaanvragen. Op EU-niveau staan ze nu zelfs al op de tweede plaats. In Nederland woonden er op 1 januari 2024 61.473 mensen met een Afghaanse achtergrond. 

Uit Eurostat-data blijkt dat er in 2023 maar liefst 100.930 Afghanen een asielaanvraag in de Europese Unie indienden. Duitsland, Griekenland en Frankrijk waren daarbij de populairste landen. Over de gehele EU werden gemiddeld 63 procent van die aanvragen ook positief beoordeeld. In Frankrijk lag dat percentage met 70 procent nog een stukje hoger. In België kreeg amper 34 procent van de aanvragen een positief antwoord, al steeg dit percentage de eerste vier maanden van dit jaar tot 41 procent. In Nederland hebben vorig jaar ongeveer 1740 Afghaanse asielzoekers een eerste asielverzoek ingediend.

Volgens Leschi is de populariteit van Frankrijk onder de Afghanen deels te wijten aan ‘gunstige omstandigheden’ — lees: een grote moslimbevolking — in het land. Hij wijst er ook op dat een hoger aantal goedgekeurde asielaanvragen op termijn ook leidt tot extra ‘secundaire bewegingen’: Afghanen die hun asielaanvraag in een ander EU-land geweigerd zien, proberen daarop vaak hun geluk in Frankrijk.

Geen terugkeerakkoord met Taliban-regime

In België dienden vorig jaar 3511 Afghanen een asielverzoek in, een lichte daling tegenover 2023. Daarmee vormden ze, na de Palestijnen en de Syriërs, nog altijd de derde grootste groep asielaanvragers in ons land. Zoals al aangegeven, krijgt ruim 60 procent van de Afghaanse asielzoekers in ons land uiteindelijk het verzoek het land te verlaten, maar dat blijkt – net zoals in de rest van de EU – pure theorie. Eurostat-cijfers geven immers aan dat in 2023 alleen al 23.515 Afghanen te horen kregen dat ze geen asiel kregen in de EU. Daarvan werden er welgeteld 65 ook effectief teruggevlogen naar hun geboorteland. Onder meer omdat geen enkele EU-lidstaat momenteel een terugkeerakkoord heeft met het Taliban-regime.

Wél worden afgewezen Afghaanse asielzoekers vanuit ons land al regelmatig teruggestuurd naar andere EU-lidstaten, omdat ze niet zelden een herhaalde asielaanvraag indienen in België. Vorig jaar gebeurde dat in 159 gevallen gedwongen, zes asielzoekers keerden toen vrijwillig terug naar een ander EU-land. Hoe groot de illegale instroom van Afghanen in ons land vanuit de rest van de EU is, kan uiteraard niet gemeten worden.

Diplomatie en gerichte actie

‘Sinds de machtsovername door de Taliban in 2021 zijn er belangrijke juridische en diplomatieke obstakels ontstaan, die we nu stap voor stap moeten wegwerken’ geeft de Belgische minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) aan. ‘We onderzoeken verschillende pistes, waaronder samenwerking met andere landen, en nemen deel aan Europese initiatieven zoals de Coalition of the Willing. Dit dossier vergt diplomatie en gerichte actie en daar zetten we achter de schermen ook volop op in.’

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 13 juni op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Franse immigratiedienst meldt dat Afghaanse asielzoekers massaal naar Europa komen verscheen eerst op Wynia's Week.