Ook criminaliteit en asielzoekers horen tegenwoordig bij ‘het alledaagse’, zo lijkt het. Wie herinnert zich niet Marianne Vaatstra, die in 1999 werd vermoord in de buurt van een azc. Het lag zo voor de hand, ook gezien de gruwelijke details van de moord, dat die zou zijn gepleegd door een asielzoeker. Ik herinner mij dat ik de moord destijds uitvoerig heb besproken met een directe collega en een hoogleraar mensenrechten en politiestudies. Ook wij gingen ervan uit dat de moordenaar gezocht moest worden in kringen rond het azc. Uiteindelijk bleek, na een grootschalig dna-onderzoek, een 45-jarige veehouder, Jasper S., de moordenaar te zijn. Niet te snel een oordeel vellen, is mij bijgebleven. Jasper S. werd op 16 november 2024, na twee derde van zijn straf te hebben uitgezeten, op speciale voorwaarden vrijgelaten. ‘Veel te snel en oneerlijk,’ oordeelde de familie Vaatstra.  

Te soft 

Heleen Dupuis, voormalig VVD-senator en emeritus hoogleraar medische ethiek, liet zich in 2004 ondervragen voor de rubriek ‘Zelfportret’ in HP/De Tijd. Ze is het meest gelukkig, zei ze, met haar hond, haar tuin en haar boeken. Ze ergert zich het meest aan linkse dogmatici en op de vraag wie ze hoopt nooit meer terug te zien, antwoordde Dupuis: ‘Criminele asielzoekers. Die moeten gewoon weg. Het is zo vreselijk mis dat mensen die zich als vluchteling melden en van een land zoveel willen hebben en dan vervolgens crimineel blijken te zijn. Daar zijn we nog steeds te soft in.’   

Een week geleden was het weer raak. In de nacht van dinsdag op woensdag 27 augustus, om 3:30 uur, pakte de 17-jarige Lisa op het Leidseplein haar grijze e-bike. Ze begon aan een gebruikelijke rit terug naar haar woonplaats Abcoude. Ze kwam nooit in de ouderlijke woning aan. Op de Holterbergweg, halverwege de rit, werd ze achtervolgd door een haar onbekende jongeman.  

Op het moment dat ze werd aangevallen, belde ze 112, het politie-alarmnummer. Volgens De Telegraaf luisterde de politie zo live mee tijdens de aanval. Om 4:15 uur werd het levenloze lichaam langs het water in de berm gevonden. De politie sprak van ‘zeer ernstig geweld’. 

Een team van 110 politiemensen werd op de zaak gezet. Het gebied waar het meisje werd gevonden, werd minutieus uitgekamd. Een sloot werd drooggelegd, er werden metaaldetectors ingezet en camerabeelden nagekeken en waar mogelijk opgewaardeerd. ‘Speurhonden, forensisch specialisten, duikers, alles wordt uit de kast getrokken om dit op te lossen,’ zei een politiewoordvoerder.  

Een dag na de opzienbarende moord werd bekend dat de man die verdacht wordt van het plegen van een ernstig zedenmisdrijf op de Weesperzijde in Amsterdam, op 15 augustus, vermoedelijk ook degene is die Lisa om het leven heeft gebracht. Vervolgens bleek de man te worden verdacht van nóg een zedendelict in Amsterdam, dat op 10 augustus plaatsvond. In dat geval ging het om een poging tot seksueel geweld. 

De verdachte is een 22-jarige asielzoeker die verbleef op een hoofdstedelijke locatie van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Het journaille wilde graag meer weten over de achtergrond van de verdachte, maar de politie en het Openbaar Ministerie konden daarover geen nadere inlichtingen geven. Een week na de moord is de precieze identiteit van de verdachte nog altijd niet vastgesteld. ‘Wat doet zijn afkomst en identiteit ertoe?’ liet een andere woordvoerder van het OM weten. ‘Het gaat sowieso om een zeer ernstig feit.’   

‘Cadeautje voor de PVV’ 

Wat het OM kennelijk niet of onvoldoende begrijpt, is dat de afkomst en de status van de verdachte er wel degelijk toe doen. Je zou de situatie kunnen vergelijken met iemand die je opvangt in je eigen gezin en die spullen van je ontvreemdt. Doet het ertoe of je zoon zoiets doet of een gast? Ja, natuurlijk doet dat ertoe. In het laatste geval is immers sprake van grof misbruik van de geboden gastvrijheid en ligt het voor de hand dat de betrokkene wordt gevraagd zijn biezen te pakken.   

‘De moord is een cadeautje voor de PVV,’ hoorde ik in een winkel uit de mond van een jonge moeder met kind. Maar het punt is dat de politieke elite, het OM incluis, niet wil inzien dat het niet alleen gaat om een gruwelijke moord, maar ook om ernstig misbruik van geboden gastvrijheid.   

‘Hoe is ongeluk te vermijden?’ vroeg HP/De Tijd in 2004 aan Dupuis. Haar antwoord luidde, heel simpel: ‘Uitkijken.’ In dezelfde rubriek, drie jaar eerder, werd de vraag ook voorgelegd aan de socioloog Anton Zijderveld. Zijn antwoord: ‘We have got to live, no matter how many skies have fallen,’ tevens de beroemde eerste regel uit de roman Lady Chatterley’s Lover van D.H. Lawrence. Mijn persoonlijk advies komt op het volgende neer: ‘Jonge mannelijke asielzoekers die een ernstig delict hebben begaan, moeten uit onze samenleving worden verwijderd.’  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoezo ‘doet het er niet toe’ dat de vermoedelijke moordenaar van Lisa een asielzoeker is?   verscheen eerst op Wynia's Week.

In de periode 1992-2017 heb ik jaarlijks gemiddeld drie à vier cursussen gegeven aan rechters en andere justitiabelen. Die bijscholing werd georganiseerd door de Stichting Studiecentrum Rechtspleging van het ministerie van Justitie.  Op deze bijeenkomsten kreeg ik keer op keer de vraag voorgelegd waarom bij strafzaken steeds mannelijke minderjarigen van Marokkaanse herkomst voor het hekje staan. Veel meer dan personen uit andere etnische groepen, en ook veel meer dan autochtone verdachten.

Op 3 augustus schreef Paul Vugts, gerenommeerd misdaadjournalist van Het Parool, in zijn krant een artikel over migratieachtergrond als factor in strafzaken. Als vertrekpunt voor zijn analyse fungeerde een lijvig artikel van het onderzoekscollectief Investico in De Groene Amsterdammer van 9 oktober 2024 (kop: ‘Klassenjustitie in Nederland: lager op de ladder, zwaarder gestraft’), en een recent uitgebracht rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC), de afdeling van het ministerie van Justitie die over de cijfers gaat.

Onbesproken feiten

Dat rapport, getiteld Van verdenking tot vrijheidsstraf, is op 28 juni uitvoerig besproken door Arnout Jaspers in Wynia’s Week. Omdat twee derde van alle minderjarigen die gevangenisstraf krijgen migrant is, en slechts een derde autochtoon, spreken de onderzoekers van het WODC van ‘cumulatieve oververtegenwoordiging’ van migranten in de strafrechtketen. Jaspers stelt terecht dat het WODC belangrijke gegevens helemaal niet benoemt, laat staan er een analyse op loslaat. Bijvoorbeeld dat migranten crimineler zijn dan autochtonen en ook dat zij zwaardere delicten plegen.

Vugts besteedt, opvallend genoeg, in het geheel geen aandacht aan de kritische bijdrage van Jaspers. Hij durft in zijn Parool-artikel ook niet het echte probleem op tafel te leggen. Hij stelt alleen dat verdachten met een migratieachtergrond in de strafrechtsketen steeds in het nadeel zijn. Zou hier sprake zijn van systematische discriminatie, het resultaat van (onbewuste) vooroordelen of zelfs (onbedoeld) racisme? De onderzoekers van het WODC durven dit niet zo stellig te beweren. Nader onderzoek is hiervoor nodig, zeggen de onderzoekers. Vugts vindt dat het een grote winst is dat de mogelijke ongelijke behandeling van verdachten weer volop in de aandacht staat, maar de onderliggende feiten laat hij onbesproken.      

Staan de rechters en officieren van justitie – voornamelijk witte, hoopopgeleide vrouwen, de zogenoemde ‘witte magistratuur’ – niet te ver af van de verdachten? De door Vugts aangehaalde advocaat en hoogleraar Stijn Franken sprak in zijn boek De laatste man (2024) van een onoverbrugbare kloof tussen verdachten met een migratieachtergrond en rechters, officieren van justitie en andere justitiabelen, met zwaardere straffen als mogelijk gevolg. Een losse flodder, in mijn ogen.

Laat ik vaststellen dat ik op zittingen uitstekende rechters heb meegemaakt, die zich heel goed kunnen verplaatsen in de positie van de verdachte. Inderdaad, de communicatie verloopt vaak moeizaam, maar een rechter hoeft toch geen antropoloog te zijn. Ik heb ook pro deo advocaten meegemaakt die de verdediging van zo’n verdachte als een noodzakelijk ‘vluggertje’ beschouwen. Korte gevangenisstraffen hebben weinig effect, stelt Franken, maar een snelle en kordate reactie op overtredingen wél. Dat vereist maatwerk en kan in de gang naar het strafproces al veel eerder plaatsvinden.

Vugts besteedt in het geheel geen aandacht aan en ander belangrijk gegeven, te weten de proceshouding in de rechtszaal. Jaspers had daar in zijn beschouwing over het WODC-rapport wel aandacht voor. Marokkaanse verdachten zijn in staat een grote mond op te zetten tegen een vrouwelijke officier van justitie en blijven de voorgelegde feiten vaak, tegen beter weten in, glashard ontkennen. ‘Bekennen is justitie verwennen,’ zo heet het dan. Gevolg is dat dit type verdachten niet in aanmerking komt voor een taakstraf, want daarvoor moet je de feiten bekend hebben.

Onverschillige proceshouding

Ook heb ik kunnen constateren dat dit type verdachten in de rechtszaal zijn houding niet goed weet te bepalen. Men zit er onderuitgezakt bij en de pet blijft op. Het interesseert hen allemaal niet. Rechters en officieren van justitie worden met ‘je’ en ‘jou’ aangesproken. Met zo’n houding wek je geen sympathie op. In een Marokkaanse rechtszaal zou dit type verdachten keihard worden aangepakt.

Ook verschijnen verdachten met een migratieachtergrond vaak niet op de zitting en worden ze in zulke gevallen, zie de voetballer Quincy Promes, bij verstek veroordeeld. Die onverschillige proceshouding komt naar mijn overtuiging voort uit het idee van betrokkenen dat ze ‘niets te verliezen’ hebben. Dat is de kern van het probleem. Als je niets te verliezen hebt, is ook de stap naar de misdaad niet zo groot. De pakkans en – in het vervolgtraject – de kans dat je wordt berecht, is bovendien heel klein. Rinus Otte, hoofd van het Openbaar Ministerie, schrijft in zijn boek De troost van gebrekkig strafrecht (2024) dat 80 procent van de aangiftes van misdrijven niet worden opgepakt of opgelost.           

 Wordt een gemiddelde Nederlander geleerd om zijn of haar gevoelens te beheersen, in Islamitische gezinnen s geweld en agressie veel meer geaccepteerd. Ahmed Marcouch liet al eens weten dat de uitspraak ‘ik maak je dood’ in Marokkaanse kringen niet ongebruikelijk is, zeker wanneer het gaat om het verdedigen van je eer. Inzicht in het eigen gedrag is bovendien ver te zoeken. Meestal wordt de schuld van fout gedrag bij de ander gelegd, in casu de bemoeizuchtige hulpverlener, de rechter die ‘discrimineert’ of de onderzoeker die het probleem benoemt. Iemand uit de moslimcultuur zal zich niet afvragen ‘wat heb ik fout gedaan?’, maar ‘wie heeft mij dit aangedaan?’ Als je de factoren vooral buiten jezelf zoekt, zul je ook niet gauw gemotiveerd zijn om aan jezelf te werken. Dat is tevens een belangrijke reden dat in moslimkringen geen of weinig gedragstherapeuten werkzaam zijn.

Zouden juristen, rechters of advocaten met een andere etnische achtergrond en kleur het beter doen, zoals door Vugts en Franken wordt verondersteld? Ik waag dit sterk te betwijfelen. Misschien zullen allochtone rechters veel strenger oordelen, omdat zij uit eigen ervaring het milieu van de verdachte kennen. Het bekende argument van ‘meerkleurige zichtbaarheid’ vind ik ook niet overtuigend. Chirurgen hoeven toch ook niet gekleurd te zijn als zij allochtone patiënten opereren?

Andere conclusie

Verdachten met een migratieachtergrond, opgevoed met de gedragsregel ‘jij bent degene die anderen denken dat je bent’, zullen gevoeliger zijn voor het oordeel van familieleden of vrienden. Dit geldt ook voor allochtone strafadvocaten. Zij kunnen onder grote druk worden gezet door agressieve familieleden van verdachten, zeker als die familie de proceskosten betaalt.

Tenslotte speelt het feit dat bij overtredingen de etnische achtergrond van de verdachten niet mag worden genoemd óók een rol bij het niet kunnen beantwoorden van de door Vugts opgeroepen vragen. Als je iets wilt aanpakken en oplossen, moet je het probleem durven te benoemen. Dat leidt als vanzelf tot een andere conclusie dan ‘dat mannen met een migratieachtergrond altijd nét wat harder worden aangepakt’, zoals in het artikel van Vugts.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Dat allochtonen vaker in de gevangenis belanden, ligt echt niet per definitie aan ongelijke behandeling verscheen eerst op Wynia's Week.

De vroegere lijfwacht van Klaas Bruinsma, Charlie da Silva, werd in 2003 in Chili opgespoord en door Peter R. de Vries voor de camera gehaald. De gezette Chileen zei letterlijk: ‘Mabel, ken jai mai nog?’ en ‘Zai was die waif van die Lange’. Het was dus niet bij dat ene nachtje op de Neeltje Jacoba gebleven. ‘De Lange’ en ‘De Dominee’ waren de aliassen van de in 1991 vermoorde Bruinsma. Heel Nederland hing verlekkerd aan de buis.

Of neem het ‘gangsterliefje’ Sandra den Hartog. De blonde Sandra had eerst een relatie met crimineel Sam Klepper. Sandra wist alles van Sam; zijn bezittingen stonden zelfs op haar naam. Na de liquidatie van Klepper in 2000 papte ze aan met de crimineel Willem Holleeder. Holleeder wist als geen ander zijn beschermende rol te vervullen van iemand met wie je op de bank kunt uithuilen. Hij bood ook zijn hulp aan bij de afhandeling van de criminele erfenis van Klepper. Uiteindelijk zou Den Hartog in het Passage-proces tegen haar voormalige geliefde getuigen. De rechters in het Passageproces probeerden er nog achter te komen hoe het zat met de waarden en normen van het ‘gangsterliefje’. Dat vond Sandra niet relevant.      

Dure klokjes en mooie dames

Het zijn beslist niet allemaal ‘domme, onzekere blondjes’ of ‘dames op zoek naar macht en geld’ die zich door charmante hard core-criminelen laten verleiden. Ook de Amsterdamse studente Bregje Bleeker verloor haar hart aan een oudere crimineel die haar op een voetstuk zette. In haar autobiografische roman De Walrus (2008) is ze de onzekere studente ‘Bibi’, afkomstig uit het chique Amsterdam Oud-Zuid. Haar geliefde, de Walrus, verdiende zijn geld met de lucratieve handel in hasj. Ze schrijft dat het elke dag weer genieten was van het ontbijt bestaande uit verse aardbeien, slagroom en champagne.

Van Bleeker, inmiddels opgeklommen tot topambtenaar bij de gemeente Amsterdam, verscheen onlangs Criminaliteit voor ons soort mensen, een nogal saai misdaadboek over de vermoorde strafrechtadvocaat en consigliere Evert Hingst. Hingst was een jurist en fiscalist die al zeer jong op het verkeerde pad raakte. Hij leidde een luxe leven, met voortdurend nieuwe auto’s, dure klokjes en mooie dames – en vertelde daar graag over. Hingst werd meerdere keren gearresteerd op verdenking van witwaspraktijken en op 31 oktober 2005 vermoord in de Amsterdamse Beethovenbuurt.

De arrogante Hingst was, toeval of niet, de buurman van collega-topcrimineel Stanley Hillis. Ze bewoonden allebei een dure woning in de keurige Gerrit van der Veenstraat in Oud-Zuid. Dat was geregeld via de louche zakenman en witwasser Willem Endstra, die toen al naam had gemaakt als ‘de bank van de onderwereld’. In 2011 legde ook ‘De Ouwe’, de alias van Stanley Hillis, het loodje. Hij werd doodgeschoten onder de ogen van de politie, die hem observeerde in een geparkeerd busje.

Vrouwen komen en gaan in de levens van de criminelen. Natuurlijk vraagt Husken zich af wat de aantrekkingskracht is van deze ‘foute mannen’. Ze krijgen vaak karaktereigenschappen opgeplakt als gemoedelijk, vriendelijk, charmant, innemend, berekenend en slim. Maar wie wil overleven in de onderwereld moet ook meedogenloos zijn.

En ja, er zijn ook veel jonge vrouwen die deze criminelen willen redden of beschermen. Ze zoeken per brief contact met hen in de gevangenis, gevolgd door vele bezoekjes en, eenmaal verloofd, een ‘bezoek zonder toezicht’. Gaat het alleen maar om het vele geld, de mooie kleren, de vele reizen naar luxe oorden, de goedkope woning, het avontuur en een flinke dosis dark glamour? Lonneke, de ex-geliefde van topcrimineel Stanley Hillis, genoot van alle aandacht en het luxe leven dat ze met hem had. Overdag een beetje in een mooi hotel hangen en ’s avonds de stad in: ze kon vervelendere dingen bedenken. Natuurlijk had De Ouwe voor haar ook een goedkope, mooie woning geregeld bij zijn maatje Endstra.           

Symbool van vrijheid

Lonneke, echte naam Apolonia van der Vliet (65), publiceerde onlangs haar memoires Van donker naar licht. Met het boek wilde ze ook iets rechtzetten, namelijk dat ze een golddigger zou zijn geweest, die teerde op de zak van haar criminele geliefde. Aan de vooravond van de publicatie van haar boek wilde Marian Husken haar graag interviewen, maar ze weigerde. Damesblad Libelle had meer geluk. Van der Vliet vertelde hoe ‘een tutje uit een doorsneewijk in Amstelveen’ verstrikt raakte in de netten van de georganiseerde misdaad. Geld was voor haar hét symbool van vrijheid.                       

Na heel wat liefdesaffaires uit de schemer- en onderwereld te hebben opgediend, komt Husken in Misdaad en liefde met haar slotboodschap. In de onderwereld, schrijft ze, lopen niet alleen mensen rond die uitsluitend slecht zijn. Nee, je hebt ook criminelen die een geweldige echtgenoot zijn en een leuke vader. Ze kunnen ook grappig zijn en beschikken over allerlei goede eigenschapen, ook al hebben ze meerdere misdrijven begaan. De auteur sluit haar boek af met de wat onnozele zin: ‘Leve de serieuze liefde, de liefde die een mens hoop biedt’.                

Knuffelcrimineel Holleeder

Maar toch, het gaat wel om mannen die keihard en meedogenloos kunnen zijn, die opdrachten hebben gegeven tot brute moorden of zelf één of meerdere moorden hebben gepleegd. Volgens Willem Endstra, in een van zijn gesprekken op de achterbank van een politieauto, kon alleen Willem Holleeder al gelinkt worden aan zo’n vijfentwintig moorden. Advocaat Astrid Holleeder zei ooit dat je een valse hond in een hok moet opsluiten of hem moet laten inslapen. Die valse hond was haar oudere broer Willem. Toch ging zelfs Holleeder lange tijd door het leven als een knuffelcrimineel.                                      

De Marokkaans-Nederlandse Naima Jillal, de ‘Godmother of Coke’, was een van de weinige vrouwen in de top van de criminele wereld. Ook zij overleefde het niet. Foto’s van haar verminkte lichaam met een afgeknipte vinger en een teen op haar buik circuleerden in het criminele circuit. Dat kon worden uitgelegd als een maffiaboodschap. In 2021 werden onder de grond van Antwerpse havenloods enkele spullen gevonden (een handtas en wat kledingstukken), waarvan de politie vermoedt dat ze van Jillal afkomstig zijn. Misdaad loont niet, zeker niet op langere termijn. Veel criminelen belanden in de bak of ze worden vermoord. Daar was Apolonia, het ‘tutje uit Amstelveen’, ook achtergekomen.

Marian Husken: Misdaad en liefde. Daten en relaties op de grens tussen boven- en onderwereld. Uitgeverij Balans, Amsterdam, 352 pagina, € 24,99 euro

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk

Het bericht Waarom vallen zoveel vrouwen op foute, criminele mannen?    verscheen eerst op Wynia's Week.

Henk Hofland, die in 1999 door vakgenoten werd uitgeroepen tot ‘journalist van de eeuw’, was een verslaggever en columnist die volgens Hans Renders en Jeroen Vullings ‘de goed bevoorrade geest van de essayist bezat’. In zijn artikelen worden ook steeds aansprekende figuren ten tonele gevoerd die interessant zijn en hem, en mogelijk ook zijn lezers, in beweging brengen. Een journalist moet zijn publiek tot een inzicht brengen, het bewerken en tot iets overhalen. Vandaar de titel van de bloemlezing: Bemande essays.

Achtergronden worden niet vermeld

De artikelen in kranten en tijdschriften die betrekking hebben op recente ontploffingen, moorden en andere ophefmakende misdaden zijn in mijn ogen vaak onbemand. In de vele berichten over recente ontploffingen lezen we nooit iets over de daders, de opdrachtgevers en de motieven. Het blijft bij informatie over het aantal doden en gewonden, de schade en, tot slot, de angst en schrik bij omwonenden. Soms wordt nog melding gemaakt van de aanhoudingen van de jeugdige daders. Dat is het. Maar ik vraag mij af: wie is precies de examenleerling die op de Rotterdamse school een grote ontploffing heeft veroorzaakt? Wat is zijn motief en wat is de achtergrond van de dader? De politie geeft geen nadere inlichtingen en de journalistieke duiding blijft, zoals zo vaak, achterwege.

Dat geldt ook voor algemeen beschouwende analyses over de misdaad. In een artikel over het aantal moorden van het afgelopen jaar in Nederland door misdaadjournalist Gerlof Leistra in Elseviers Weekblad (EW) mis ik bijvoorbeeld informatie over de specifieke achtergronden van zowel daders als slachtoffers. Leistra blijft steken in zijn observatie dat de moorden vaak worden gepleegd in de relatiesfeer en dat het aantal oudere slachtoffers relatief hoog is. Daar blijft het dan bij.

Speelt er ook angst mee? In 1990 schreef de slavist Karel van het Reve in zijn boek De ondergang van het morgenland dat de Nederlandse journalisten mankgaan aan drie gebreken: modieuze goedgelovigheid, de dingen niet goed willen onderzoeken en de neiging tot opzettelijke duisterheid. Sinds de jaren tachtig ligt op het benoemen van etniciteit van daders een morele hypotheek. Je wilt als journalist liever niet in de ultrarechtse hoek worden weggezet.   

Is kennisname van de etniciteit van daders en slachtoffers van belang? Ik meen van wel. En daarin sta ik niet alleen. In een artikel in het minderhedenkrantje Contrast (13 februari 2004) schrijft de in Suriname geboren Anil Ramdas: ‘Het is typisch Nederlands om de ogen te sluiten voor uiterlijk verschil. Ik kijk niet naar kleur, want anders discrimineer ik. Veel Nederlanders zijn er juist trots op nooit op iemands buitenkant te letten, en er in principe vanuit te gaan dat iedereen net zo is als zijzelf. Ze vinden het een hele mooie eigenschap, maar in feite is het een vorm van arrogantie.’

Uiterlijk is van belang

Zoals bekend is Suriname een veelkleurige, gelaagde samenleving, met aan de top een kleine kaste van blanken. De Utrechtse cultureel antropoloog Harrie Hoetink, die veel onderzoek heeft gedaan in het Caribisch gebied, stelde al in de jaren zestig vast dat in dit type samenlevingen een permanente gespannen verhouding bestaat tussen de verschillende bevolkingsgroepen. Ieder lid van een groep heeft bewust of onbewust ‘een somatisch normbeeld’ van de ander. Dat beeld is in de meeste gevallen normatief. Ze beoordelen elkaar, mede op grond van uiterlijke kenmerken (de kleur van de huid, lichaamsbouw en de kleur van het haar), maar ook door middel van houding, gebaar en gedrag. Op de achtergrond spelen natuurlijk ook groepsvooroordelen een rol. 

Het is dus heel normaal om mensen te beoordelen op grond van huidskleur en specifiek gedrag. Alleen in Nederland willen we doen alsof kleur en culturele gedragspatronen er niet toe doen. De beeldend kunstenaar Raul Balai noemde in een interview in NRC (16 december 2022) de uitspraak ‘Ik zie geen kleur’ een van de meest racistische dingen die je kunt zeggen. ‘Patroniserend en volledig fout’. Ik kan mij daarin wel vinden. Het uiterlijk, huidskleur, haarkleur en haardracht, je kleding, je lengte en je houding zijn wel degelijk van belang bij de beoordeling van het gedrag.                 

Toen viel het kwartje

Naar aanleiding van de verwoestende explosie in de Haagse Tarwewijk miste ik lange tijd informatie over de etnische achtergrond van de opdrachtgever, de uitvoerders, het beoogde slachtoffer en het object. Het Openbaar Ministerie laat weten geen mededelingen te kunnen doen over de actuele stand van het onderzoek, het eventuele motief en de mogelijke oorzaak van de explosie. Lange tijd bleef ook journalistieke duiding achterwege.

Pas toen ik na een tijdje vernam dat de hoofdverdachte een Afghaan was en het beoogde object de bruidszaak was van zijn ex-vriendin viel bij mij het kwartje. Kennelijk ging het om een zaak van eerwraak. Zij, de Afghaanse vriendin, had hun relatie verbroken en dit kon de trotse Afghaanse jongeman niet verkroppen. Dan maar een bom op haar winkel in huwelijkskleding. En aan wie geeft deze niet onbemiddelde Afghaanse jongeman de geweldsopdracht? Aan een drietal Marokkaanse jongemannen uit West-Brabant die een busje hebben gehuurd en met zwaar vuurwerk de explosie hebben veroorzaakt. Dat de opdrachtgever een beroep heeft gedaan op Marokkaanse jongens, verbaast mij niet. Immers, jonge, laagopgeleide ‘Marokkanen’ kun je voor allerlei criminele klusjes inhuren. Ze stellen geen vervelende vragen en doen wat hen wordt opgedragen, mits het goed wordt betaald. De betreffende dame moest even een lesje worden geleerd. Het gevolg was een grote brand, ingestorte en zwaar beschadigde woningen en zes doden. Kortom, veel leed en ongenoegen.          

Speelt in deze zaak de etnische achtergrond en cultuur van de daders een rol? Já, wel degelijk. Journalisten die het als hun taak zien het publiek goed te informeren, zouden moeten beschikken over voldoende achtergrondinformatie. En dan is kleur en etniciteit ook van belang. In het verleden moest ik bij opvallende incidenten er steeds naar gissen. In zo’n geval kocht ik De Telegraaf waar ik op basis van de voorletters of het woordje ‘el’ bij een achternaam, al gauw de etniciteit van de verdachte kon afleiden. Hierdoor kon ik beter begrijpen wat er zich mogelijk had afgespeeld.

Lezer is mans genoeg

Een veel gehoord argument van de politie, het Openbaar Ministerie en keurige journalisten, aangestoken door de activiteiten van zwart-wit predikers, om de culturele of etnische achtergrond van verdachten en slachtoffers niet te benoemen, is dat het zou kunnen leiden tot vormen van discriminatie en onnodige generalisering. Maar mag ik dat als lezer of toehoorder van het nieuws alsjeblieft zelf bepalen? 

De gewelddadige incidenten en ontploffingen moeten daarom, naar de maatstaven van H.J.A. Hofland, worden benoemd en bemand. We hoeven toch niet te wachten tot het moment waarop de verdachten eindelijk voor de rechter verschijnen?

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Kennis van etniciteit van daders en slachtoffers is wel degelijk van belang verscheen eerst op Wynia's Week.

De biografie met als titel Den Hollander. Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie (uitgeverij Blauwburgwal) verscheen n het jaar 2021. In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw was hoogleraar A.N.J. den Hollander het gezichtsbepalende boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Onder zijn studenten behoorden ook vele, later bekend geworden journalisten, onder wie H.J.A. Hofland, Emma Brunt, Renate Rubinstein en Jan Donkers.

Oefening in sociologisch kijken

Den Hollander (1906-1970) was een begaafd waarnemer van de sociale werkelijkheid. Hij meende dat de waarneming altijd door een waas tot stand zal komen. Den Hollander noemde dat waas of beeld  ‘het raster’, bij wijze van spreken de bril waardoor iemand de sociale werkelijkheid waarneemt. Ongerichte, onbevangen waarneming bestaat niet. De romanticus zal vooral het bijzondere zien, terwijl de realist het alledaagse zal waarnemen. Een goede socioloog moet ook oog hebben voor de spruitjesgeur in het trappenhuis.                                                                                     

Den Hollander was een begenadigd docent. Het waren inleidende hoorcolleges Sociologie voor studenten sociologie, antropologie, pedagogiek, politicologie en pedagogiek. Ze waren verplicht en zeer populair. Wie te laat kwam, kon rekenen op de toorn van de professor. Den Hollander wilde bij de eerstejaars studenten vooral ‘het gevoel voor het sociale leven’ bijbrengen. De studie sociologie zou ertoe moeten leiden dat studenten de werkelijkheid heel anders gingen benaderen dan ze altijd hadden gedaan. Zijn colleges waren, aldus oud-hoogleraar Lodewijk Brunt, ook een oefening in kijken, vooral in sociologisch kijken. Mocht je dat niet willen of ervaren, dan kon je, aldus Den Hollander, beter kruidenier worden.

Het raster, dat het sociologisch kijken verhindert, is de irrationeel tot stand gekomen voorkennis, zeg maar de vooroordelen die we allemaal hebben en onbewust koesteren. Een geoefend waarnemer moet dit raster kunnen doorbreken. Ieder land kent ook zijn eigen nationale denkstijl, die net als het nationale karakter vele subnationale variaties heeft. Daarnaast is ook de specifieke persoonlijkheid van de waarnemer van belang. Karakter, sociale positie, opleiding en andere persoonlijke eigenschappen bepalen hoe iemand denkt, reageert en wat zijn voorkeuren zijn.                                         

De Amerikaanse intellectuelen werkzaam op de universiteit, bij wie ik in 2016 vertoefde, waren ervan overtuigd dat Hillary zou winnen. Ze hadden allemaal een progressief raster, dat hen naar mijn mening belette de Amerikaanse sociale werkelijkheid goed te zien en te doorgronden. In de ogen van Den Hollander waren zij ‘kruideniers’.

Neerbuigend

De schok onder hen was daarom groot dat Donald Trump de Amerikaanse verkiezingen, weliswaar op het nippertje, had gewonnen. Ook toen ging het om de kiesmannen in de zogeheten Swing States in het midden van de VS. In die staten woonden veel hardwerkende ‘gewone mensen’, ook mensen die plotseling werkloos waren geworden door de grootschalige ontslagen in de auto-industrie.

In de politieke beschouwingen achteraf deed Hillary’s neerbuigend citaat over de zogeheten ‘deplorables’, ‘lower class people’ die op de Republikeinse kandidaat Donald Trump zouden stemmen, haar de das om. Hillary werd algemeen gezien als een progressieve vrouw, de vrouw van ex-president Bill Clinton, afkomstig van de East-Coast, de staat New York, en in haar opvattingen elitair. Duidelijk een kandidaat uit de bovenlaag van de Amerikaanse samenleving, iemand die de onderlaag niet kent.

Strijdende stijl

Donald Trump was volks, conservatief, tegen abortus, anti-migratie en een vrouwenhater. Ook al was hij miljardair, Trump kende wel de gevoelens in de onderlaag van de samenleving. Zijn stijl van argumenteren was op de man af, agressief en beledigend naar vrouwen. Deze strijdende stijl had Trump geleerd in de periode dat hij een machtig en succesvol zakenman werd. 

Nu, acht jaar later, lijkt de strijd zich te herhalen. Ditmaal tussen Kamala Harris, de kandidaat van de Democraten, en wederom Donald Trump, de Republikeinse kandidaat. Zoals in 2016 komt Trump nu ook op voor de gewone man, tegen abortus, tegen beperkingen op wapenbezit, tegen het betalen van belastingen en zeer nationalistisch van toon. Wederom kiest hij voor de aanval en de belediging. Kamala Harris heeft geleerd van de fouten van Hillary Clinton en gaat ook volop in de aanval. Het zal wederom een nek-aan-nek-race worden.

In mijn directe Amsterdamse omgeving – op zich zegt dat ook veel – krijg ik veel opmerkingen, vooral van hoog opgeleide mensen, te horen in de trant van: ‘Hoe is het mogelijk dat die lompe fascist en vrouwenhater Donald Trump meer dan 50 procent van de Amerikaanse kiezers gaat binnenhalen?’ In Nederland zou Donald Trump, zo luiden de inschattingen, niet meer dan twee procent van de stemmers krijgen. Alle Nederlandse media zijn voor presidentskandidaat Kamala Harris.

Premie op veerkracht

Het antwoord daarop valt onder meer te destilleren uit het werk van  Den Hollander die al in 1968(!) schreef: ‘Meer in het algemeen stellen de Amerikaanse massamedia een premie op veerkracht, ambitie, sociale mobiliteit en zakenflair.’ Aan al die kenmerken voldoet de figuur van presidentskandidaat Trump in hoge mate, veel meer dan Kamala Harris.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Trump versus Harris. Gezien door de bril van de socioloog A.N.J. Den Hollander verscheen eerst op Wynia's Week.

De positie van de verdachte wat betreft de interne openbaarheid van het strafproces is zo mogelijk nog beroerder, meent Spong. Het recht om kennis te nemen van alle processtukken raakt in zijn visie het hart van een eerlijk proces. Immers, de verdediging moet in staat worden geacht kennis te nemen van alle procesinformatie. Er behoort bijvoorbeeld geen plaats te zijn voor geheime infiltranten en het achterhouden van ontlastend bewijsmateriaal. Spong neemt het op voor de positie van de verdachte, hetgeen te begrijpen valt vanuit zijn rol als raadsman.

Verdachte kan in verzet gaan

Hier wil ik het opnemen voor het slachtoffer. Aan de hand van de twee hoofdbegrippen, eerlijk proces en interne openbaarheid, zal ik het procesmodel, de besluitvorming door de officier van justitie zonder dat het slachtoffer en/of zijn advocaat daarbij aanwezig mag zijn, aan de kaak stellen. In dit zogenaamde officiersmodel is geen plaats voor de rechter en er is geen zitting. De officier beslist en maakt een strafbeschikking. Hij heeft de beschikking over zes mogelijkheden: hij kan aan de verdachte een taakstraf opleggen, de verdachte moet een cursus volgen of de verdachte moet een boete en/of schadevergoeding betalen. Per strafbeschikking kan ook de rijbevoegdheid worden ontzegd. Een combinatie van deze opties is ook mogelijk. De officier kan ook beslissen geen straf op te leggen.

Is de verdachte het niet eens met de beslissing? Dan kan hij in verzet gaan. In zo’n geval moet hij alsnog voor de rechter komen en beslist een rechter over de straf.  Dat kan voor de verdachte lonend zijn, want de rechter komt heel snel tot een vrijspraak of een beduidend lagere straf.

In dit model is geen plaats voor getuigen à charge of décharge. Er wordt ook niet aan de mogelijkheid gedacht dat de andere partij het niet eens zal zijn met de beslissing. Sterker nog, in deze procedure is het slachtoffer lijdend voorwerp. De advocaat Geertjan van Oosten noemt dit model een vorm van ‘rechtspraak’ waar ze in Noord-Korea jaloers op zouden zijn. Opsporing, vervolging en berechting zijn namelijk in handen van de uitvoerende overheid. Als niet-jurist meen ik dat dit model ook in strijd is met het principe van fair trial en interne openbaarheid.

Het mag duidelijk zijn dat justitie het ‘officiersmodel’  heeft geïntroduceerd om de rechterlijke macht te ontlasten. Dan hebben we het nog niet gehad over de uitvoering, want daar kan ook het een en ander fout gaan. ‘Meestal gaat de zaak op de schop als je er al iets van hoort’, laat mijn advocaat weten.                                                  

Opgelicht

In deze casus ben ik zelf het slachtoffer en dus ook partij. Wat wil het geval? Op 30 januari 2024 ben ik slachtoffer geworden van een vorm van phishing. Ik kreeg een sms met het bericht: ‘Hoi Pap, ben je druk. Mijn telefoon is gevallen. Ik krijg nu een leentoestel. Kan je me een bericht sturen naar mijn leentoestel? Dit is het nummer (…) . Er volgt een conversatie per whatsapp waarin mijn zoon, althans ik verkeerde in de veronderstelling dat het mijn zoon was, vraagt om een bedrag van 1870 euro over te maken. Hij belooft het geleende bedrag de volgende dag terug te storten.

Natuurlijk heel dom van mij dat ik in deze valstrik ben getrapt, maar ik wilde hem heel graag ter wille zijn. Hierdoor was ik minder kritisch. In het kort komt het erop neer dat ik 1870 euro heb overgemaakt aan een zekere persoon, met de door mij bedachte naam G. van Houten.

Briefwisseling met ING

In deze oplichtingszaak fungeerde Van Houten als geldezel, dat wil zeggen een persoon die als financieel tussenschot dient bij de oplichting. Deze Van Houten stelde zijn bankrekeningnummer ter beschikking aan de feitelijke oplichters. Hij heeft in opdracht gehandeld van de persoon die mij heeft benaderd met het verzoek 1870 euro over te maken. Ik verkeerde toen nog in de veronderstelling dat deze persoon mijn zoon was. Het feit zelf wordt ‘overige horizontale fraude’ genoemd.

Met de betrokken bank, ING, heb ik een intensieve briefwisseling gevoerd. Naar mijn mening had de bank het rekeningnummer van deze Van Houten meteen moeten blokkeren, nadat gebleken was dat hij zijn bankrekening eerder had misbruikt. Dit baseerde ik op het feit dat in het telefoongesprek met een medewerker van de bank, dat vrijwel direct na het overmaken van het geld plaatsvond, hij mij nadrukkelijk had verzocht aangifte te doen en een afschrift van het proces-verbaal naar de bank te sturen. Ik leidde hieruit af dat sprake was van dossiervorming.

Op 13 februari 2024, je moet hiervoor een afspraak maken, heb ik bij de politie in Amsterdam aangifte gedaan van de oplichting. Ik word door de verbalisant keurig te woord gestaan. Een kopie van de aangifte heb ik naar ING gestuurd. De uitgebreide briefwisseling heeft echter niet geleid tot het door mij beoogde resultaat: financiële compensatie van het door mij overgemaakte bedrag van 1870 euro. ING vindt dat zij niet aansprakelijk kan worden gesteld voor de geleden schade. Ik heb immers zelf opdracht gegeven voor de betaling en die geaccordeerd.

Op 8 mei 2024 word ik door het Arrondissementsparket Rotterdam op de hoogte gesteld van het feit dat de politie de verdachte heeft kunnen opsporen en aanhouden. Hij moet op 9 juli 2024 bij het Openbaar Ministerie (OM) verschijnen. De officier van justitie beslist dan over de op te leggen straf. In de brief staat dat ik noch mijn advocaat op deze bijeenkomst aanwezig mag zijn. Er is immers geen zitting. Na de bijeenkomst zal ik per brief op de hoogte worden gesteld van de beslissing. Ik heb wel de mogelijkheid de voortgang van de strafzaak online te volgen. Als ik over deze procedure vragen heb, kan ik contact opnemen met het Informatiepunt Slachtoffers. In mijn antwoord heb ik de officier laten weten dat ik graag bij de zitting aanwezig wil zijn. Ik wilde graag kennismaken met de verdachte en weten wie zijn opdrachtgever was. Niets van dit alles.

Geen toevoeging van een advocaat

Bij de brief bevindt zich een bijlage met vragen of ik nader geïnformeerd wil worden over de strafzaak en of ik een schadevergoeding wil. Op beide vragen reageer ik positief, met daarbij mijn verzoek ook inzage te krijgen in het proces-verbaal. Als slachtoffer heb ik immers ook recht op informatie. Ik wil weten wat door het OM is gedaan aan vervolging, niet alleen van de geldezel, maar ook van de opdrachtgevers. Als slachtoffer voelde ik mij ook behoorlijk gedupeerd, want ik verkeerde in geldnood en kon bijgevolg mijn huur niet meer betalen. Ik heb geld moeten lenen. Ook laat ik op het antwoord-formulier weten dat ik veel correspondentie heb moeten voeren met de ING-bank, die de door mij geleden schade niet wil vergoeden.

Om wat meer gewicht in de schaal te leggen, besluit ik een advocaat in de arm te nemen. Mijn advocaat, Geertjan van Oosten, schrijft een brief naar het OM met de aankondiging dat ik een beroep zal doen op schadevergoeding. Een toevoeging van de advocaat door de overheid is in mijn geval niet mogelijk. Dat hebben professionele drugscriminelen beter geregeld.

Geen poging opdrachtgevers te achterhalen

Tot mijn vreugde en verrassing is de dader in april 2024 aangehouden. Chapeau politie. Na herhaald verzoek, kennelijk is dit niet gebruikelijk, krijg ik via het Informatiepunt Slachtofferhulp Rotterdam inzage in het proces-verbaal, dat werd opgemaakt op 22 april 2024. Het blijkt te gaan om een 22-jarige jongeman met een uitkering, die verslaafd is aan drugs. Hij kreeg een bedrag van 50 euro aan drugs om zijn gironummer ter beschikking te stellen. Hij zou benaderd zijn door twee personen, naar ik vermoed dealers. Hij is woonachtig te Rotterdam en is in het bezit van de Nederlandse nationaliteit. De dader is geboren in Dinant, België. Mijn Vlaamse vriendin stelt meteen vast dat het om een Waal gaat.

In het proces-verbaal wordt geen enkele poging gedaan de opdrachtgevers te achterhalen. Wel krijgen we een overzicht van zijn bankafschriften, waaruit blijkt dat ik aan G. van Houten een bedrag van 1870 euro heb overgemaakt.                                                            

Ik bel nog een keer met Slachtofferhulp. Ze laten mij weten dat de uitspraak van de zitting is: 40 uur taakstraf en het betalen van een schadevergoeding van 1870 euro in tien termijnen te voldoen. Ik laat mijn advocaat weten dat dit trekken wordt aan een dood paard, want de dader heeft een uitkering. Ik veronderstel dat hij, bij het horen van deze beslissing, zijn uitkering zal opzeggen. ‘Zou wel eens mee kunnen vallen. Het Centraal Juridisch Incassobureau (CJIB) neemt waarschijnlijk de incasso voor zijn rekening’, is de korte reactie van mijn advocaat.

Sindsdien hoor ik niets meer. Ik besluit halverwege augustus maar weer eens contact op te nemen met het Informatiepunt Slachtofferhulp Rotterdam (IPS). De ambtenaar laat mij weten dat de beslissing nog geaccordeerd moet worden. Op mijn vraag wat dat accorderen precies inhoudt kan hij geen antwoord geven. ‘En waarom moet dit zo lang duren?’ Hij zal mijn vragen aan de betreffende officier van justitie voorleggen en verzoeken om contact met mij op te nemen. Dat is niet gebeurd.

Rechtszitting moet toch openbaar zijn

Eind augustus ga ik met vakantie en ik neem daarna weer contact op. ‘Oh, heeft de officier nog geen contact met u opgenomen om uitleg te geven’, is de verbaasde reactie van IPS. ‘Nee, dat heeft-ie niet gedaan,’ laat ik de medewerker weten. Ik vraag hem de naam te noemen van de betreffende officier van justitie, zodat ik hem zelf kan benaderen. ‘Nee, dat is niet mogelijk’. 

Rond 12 september krijg ik een mailbericht van het IPS. De betrokken ambtenaar laat mij weten dat na het sturen van een aantal mails duidelijk is geworden dat de beslissing tot het vergoeden van de schade niet juist is verwerkt. Immers, de schadevergoeding was niet bij de beslissing ingevoerd, waardoor de verwarring is ontstaan. Er is een nieuwe strafbeschikking uitgestuurd, waardoor het CJIB nu wel een melding zou moeten krijgen dat er acceptgiro’s naar de verdachte, de dader G. van Houten, moeten.

Ik geef de informatie door aan mijn advocaat, die al op 5 juli 2024 een bescheiden rekening had gestuurd. Ik laat hem weten – en dat is geen verwijt – dat dit niet gebeurd zou zijn als ik niet zelf zo nadrukkelijk aan het dode paard had getrokken. Er volgt een brief (12 september 2024) waarin staat dat de beslissing van de officier nog niet definitief is en dat ik mij voor vragen kan wenden tot Slachtofferhulp.

Ombudsman protesteerde al

Een collega maakt mij nog attent op een brief (16 december 2021) van de Ombudsman aan de toenmalige minister en staatssecretaris. De ombudsman merkt op dat deze vorm van strafbeschikking onvoldoende recht doet aan de belangen van het slachtoffer, in het bijzonder waar het gaat om zijn spreekrecht en in situaties waarin hij zich laat voegen, dat wil zeggen zich laat bijstaan door een raadsman.

En nu maar wachten op de eerste betaling. In gemoede vraag ik mij af wat Gerard Spong hiervan zal vinden.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Eerst slachtoffer van oplichting en daarna van Noord-Koreaanse rechtspleging verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij het mannenbolwerk van de politie hoorden vroeger de namen van fameuze hoofdcommissarissen als Eric Nordholt (Amsterdam), Jan Wiarda (Utrecht, Den Haag) en Bernhard Welten (Amsterdam). Dat waren mannetjesputters die er niet voor terugdeinsden hun mening te verkondigen. In hun ogen had de politie ook en vooral een maatschappelijke taak, in die zin dat zij er was om urgente problemen in de samenleving te signaleren en om zo nodig te bemiddelen.

De politie was in deze visie niet alleen handhaver, maar ook bruggenbouwer. ‘De vrede in de stad bewaren’, luidde toen nog de missie van het Amsterdamse korps en in advertenties profileerde de politie zich als ‘je beste kameraad’. Eric Nordholt – die naast de landelijke politieacademie ook een universitaire studie sociologie had gevolgd – was een groot voorstander van de wijkagent en de wijkpolitie.

Een nieuw tijdperk in de onderwereld

Dat was een ander Nederland, dat inmiddels niet meer bestaat. In de criminele onderwereld brak een nieuw tijdperk aan. De oude penoze maakte geleidelijk plaats voor een nieuwe elite van criminelen, de poldermaffia. Een van hen was de criminele ondernemer Klaas Bruinsma. Als gevolg van de grootschalige import van soft en later hard drugs, was sprake van een enorme verharding. Bruinsma, alias ‘de dominee’ of ‘de lange’, was een van de eersten die het loodje legde. Hij werd op 27 juni 1991 geliquideerd voor het Hilton Hotel in Amsterdam.

Twee jaar later barstte de IRT-affaire los, inclusief onthullingen over het gecontroleerd doorlaten van drugs onder regie van politie en justitie. Vanaf eind jaren negentig was er bovendien sprake van een golf van liquidaties in de Amsterdamse onderwereld, crimineel gedrag waar de politie in het geheel geen greep op had.

In 2024 is de Nationale Politie met 65.000 medewerkers de grootste werkgever van Nederland. Wat zouden de ambities zijn van de nieuwe korpschef Janny Knol?

Onlangs gaf ze een interview aan NRC Handelsblad. Ik verwachtte iets te lezen over het oplossen van de reeks aanslagen met zwaar vuurwerk op woningen, winkels en panden van ondernemers. Vorig jaar waren er 465 van zulke aanslagen, meer dan een keer zoveel als in 2022.

Ook verwachtte ik dat Knol iets zou zeggen over de vloed van plofkraken op geldautomaten in Duitsland, gepleegd door een ploeg van jonge Utrechtse criminelen van Marokkaanse afkomst. Weliswaar is sprake van intensieve samenwerking met de Duitse politie, maar de inspanningen van de Nederlandse politie zijn nog altijd niet optimaal.

Discriminatie en racisme

Maar in haar interview met NRC heeft Knol het daar niet over. Wel spreekt ze haar afkeuring uit over incidenten waarbij agenten zich ‘discriminerend en racistisch uitlieten over burgers of over collega’s met een migratieachtergrond’ en maakt ze een groot punt van het respecteren van het recht op demonstratie. ‘Of het nou gaat om demonstraties tegen Zwarte Piet, voor het klimaat, een boerenprotest of om een conflict elders in de wereld: het komt erop aan hoe wij handelen. Het is heel belangrijk dat de politie het grondrecht om te demonstreren beschermt.’

Ook ziet de nieuwe korpschef een taak voor haar organisatie om nadrukkelijker deel te namen aan het publieke debat. ‘Om te signaleren welke onderwerpen op de politiek-bestuurlijke agenda moeten komen.’ Tegelijkertijd klaagt zij steen en been over het feit dat de politie steeds moet opdraven bij meldingen over mensen met verward gedrag. Dat kost de politie handenvol werk en een hoop tijd.

In de ogen van Knol moet de politie ‘waakzaam en dienstbaar’ zijn. Haar bevindingen en plannen, zo lezen we, heeft ze genoteerd in de zestien pagina’s tellende, interne notitie: Stevig Staan, tussen samenleving en rechtsstaat.

Tja, alweer die rechtsstaat die kennelijk voortdurend onder druk staat. Zou dat wellicht ook komen omdat 80 procent van de aangiftes door de politie niet wordt opgepakt of opgelost? Rinus Otte, hoogleraar en als voorzitter van het College van procureurs-generaal de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, suggereert in zijn nieuwe boek De troost van gebrekkig strafrecht dat het interessant zou zijn om te achterhalen of de niet behandelde aangiftes mogelijk vooral afkomstig zijn van burgers in achterstandswijken. Misschien, schrijft hij, versterkt het huidige opsporings- en vervolgingsbeleid de tweedeling in de samenleving.

De Politiewet is duidelijk

Niks doen met aangiftes, jarenlang slechte cijfers krijgen over de opsporing van strafbare feiten en tegelijkertijd een grote mond opzetten over de politie die nadrukkelijker zou moeten participeren in het publieke debat: lef kunnen we Knol niet ontzeggen. Maar moet de diender, in plaats van te ‘verbinden’, niet gewoon zijn of haar werk doen?

Het is daarom goed nog eens te kijken naar de Politiewet van 2012. ‘De politie,’ zo vermeldt artikel 3, ‘heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven’. De politie dient dus vooral op te treden tegen overtredingen en misdrijven. Daarnaast verleent zij hulp aan burgers die dat nodig hebben. En in acute noodsituaties grijpt de politie dwingend in, zonder aanziens des persoons. 

Ook Knol noemt in NRC artikel 3 van de Politiewet. Toch legt ze haar oor kennelijk liever te luisteren bij politiek correcte bestuurders en wetenschappers. De politie doet de samenleving tekort, niet omdat dienders niet genoeg deelnemen aan het publieke debat, maar omdat ze er onvoldoende in slagen daders van delicten op te sporen.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!   

Het bericht Dienders moeten niet debatteren, maar boeven vangen. Snapt de nieuwe korpschef dat wel? verscheen eerst op Wynia's Week.

Sinds 1995 moeten de vorderingen van advocaten via reguliere banken verlopen, terwijl een deugdelijke boekhouding vereist is. Advocaten verwijzen in dit verband naar een brief van de procureurs-generaal uit 1995. Dat ‘herenakkoord’ is uitgewerkt tot de ‘Bruyninckx-richtlijnen’. Deze richtlijnen houden in dat de advocaat geen betalingen per kas mag verrichten of bedragen aanvaarden hoger dan 25.000 gulden en dat betaling van declaraties volledig giraal moet geschieden. Het is ook in principe verboden, hoewel de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) hierover niet echt duidelijk is, om girale betalingen uit belastingparadijzen en cash-betalingen te ontvangen.

Scherpe daling contante betalingen

Deze richtlijnen zijn sinds 2014 verwerkt in de Verordening op de advocatuur, de zogeheten Voda-regeling. Slechts in bijzondere gevallen, zo schrijft artikel 6.27 van de Voda voor, kan er nog met cash worden betaald; namelijk ‘indien feiten en omstandigheden dit rechtvaardigen’. Beloopt de contante betaling een bedrag van 5.000 euro of meer dan is overleg met de plaatselijke Deken verplicht. Sindsdien is het aantal contante betalingen scherp gedaald. Veel advocatenkantoren hebben volledig afscheid genomen van betalingen met cashgeld.

Toch ligt het soms gecompliceerd, laat Deken Taco van der Dussen in een interview met De Gelderlander (28 april 2023) weten: ‘Als Dekens doen we elk jaar onderzoek naar contante betalingen. Vorig jaar heb ik een aantal advocaten uitgenodigd bij wie het aantal contante betalingen opviel. Eentje had zich tientallen malen cash laten betalen. Maar wat bleek: ‘Die advocaat trad op voor Roma’s. Roma’s zijn soms vermogend, maar hebben meestal geen bankrekening en kunnen er vaak ook geen openen. Maar zwart geld aannemen kan niet, dan hang je …’ Sommige advocaten hebben om deze reden dit type cliënten niet meer in hun bestand.

Toch zijn er nog steeds advocaten die zich, willens en wetens, voor hun diensten laten betalen in natura. Zo kon een Amsterdamse advocaat, een zekere Mr. X, twee weken gratis verblijven in een vakantievilla op het Spaanse vakantie-eiland Ibiza die toebehoorde aan zijn vermogende cliënt. Op deze wijze wilde de cliënt een nog openstaande rekening van naar schatting 20.000 euro aan mr. X voldoen, die daarvan gretig en dankbaar gebruik maakte. Het feit is door een vroegere collega gemeld aan de plaatselijke Deken.

Voor mijn onderzoek in ‘De Zaak Ridouan T.’  kwam ik erachter dat Taghi over een vermogen zou beschikken van 500 miljoen, evenveel als het totale budget van het Openbaar Ministerie. Dit vermogen zou hij gestald hebben in Dubai, waar zijn gezin nog steeds woont. Zijn zoon Faisal, naar wie het verzoek om uitlevering is gedaan, zou dit vermogen beheren, na raadpleging en in overleg met de familie Taghi in Nederland. Dit opmerkelijke gegeven leidde bij mij tot de vraag door wie en hoe zijn advocaatkosten worden betaald.

Burger draait op voor advocaatkosten

De vraag heb ik voorgelegd aan Michael Ruperti, Taghi’s ex-advocaat. Hij liet mij weten hierover geen uitsluitsel te kunnen geven, want hij was gehouden aan zijn geheimhoudingsplicht. De vraag heb ik vervolgens voorgelegd aan strafadvocaat Peter Plasman. Hij kon mij niet vertellen hoe dit in het specifieke geval van Ridouan Taghi is geregeld, maar ik mocht ervan uitgaan dat betalingen van advocaatkosten, ook in het geval van vermogende drugscriminelen, door de gewone belastingbetaler worden betaald. Dergelijke betalingen door de overheid voor gemaakte advocaatkosten heten ‘toevoegingen’. De eigen bijdrage bij een toevoeging bedraagt 200 euro. Een advocaat bij megaprocessen tegen vermogende criminelen kan dus procederen op staatskosten, betaald uit de portemonnee van de burger.

Daar zitten wel limieten aan en het hoeft ook geen vetpot te zijn. Zo laat een advocaat weten: ‘Dan heb je soms verhoren van tien uur of langer. Als je het omrekent, krijg je 30 euro per uur. Bij een drugszaak zit je op 15 euro per uur. Daar moet je je reiskosten van betalen, je secretaresses, je ict, je kantoorpand: dan ben je verlies aan het draaien, hoor. Je moet ook nog een pleitnota schrijven. Voor een pro-formazitting krijg je niks, dat zit allemaal in die 800 euro. Ons uurtarief voor betalende cliënten ligt tussen 200 en 350 euro.’    

Verbod op cash-betalingen massaal overtreden        

Je zou zeggen dat sinds 2015 een en ander rond de betalingen goed is geregeld. Niets is minder waar. In een recent onderzoek, uitgevoerd door de Unit Financieel Toezicht Advocatuur, in opdracht van de gezamenlijke Dekens, werd de financiële administratie van de jaren 2018 tot 2020 van 45 strafrechtkantoren bekeken. Wat bleek? Vooral in de jaren 2018 en 2019 werden de tuchtregels rond cash-betalingen massaal overtreden. In 2020 nam het aantal cash-betalingen sterk af, mede door het aankondigen van het onderzoek.

De toenmalige Amsterdamse deken Evert-Jan Henrichs zegt hierover (NRC,31 juni 2022): ‘We hebben moeten constateren dat er een cultuur is ontstaan waarin onvoldoende is gelet op de regels rondom contante betalingen. En als toezichthouder op de advocatuur hadden wij daar misschien ook wel eerder tegen moeten optreden.’ Advocaten gaven voor het accepteren van contante betalingen de volgende redenen op. Familieleden zouden een inzamelingactie hebben gehouden om de advocaat te betalen of de cliënt werkte in een omgeving waarin contant geld de norm is. 

Opmerkelijk genoeg volgden er geen tuchtrechtelijke sancties. Evert-Jan Henrichs: ‘Dit onderzoek was thematisch en geen opsporingsonderzoek. Omdat de regels in zulke brede zin werden overtreden, maar de advocaten ook in brede zin tot inkeer zijn gekomen, hebben we besloten die zaken niet voor de tuchtrechter brengen. (…) De uitkomst van dit onderzoek en de aandacht voor het onderwerp kun je als waarschuwing zien. Zoals een agent iemand die geen licht op de fiets heeft ook niet altijd een boete hoeft te geven.’

Alweer die vergoelijkende, begripsvolle attitude, kenmerkend voor de houding van de achtereenvolgende toezichthouders ten opzichte van hun collega’s. Een ex-Deken liet mij niettemin weten dat van de 600 dossiers/klachten in zijn ambtstermijn er per jaar 200 zaken naar de tuchtrechter gingen, de rest werd opgelost door middel van een indringend gesprek, een schikking of een andere afdoening.         

Hoe controleer je het?

Niemand mag geld aannemen waarvan hij weet of had kunnen weten dat het uit illegale bron komt, is de mening van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie. Dat geldt ook voor advocaten, ongeacht welke werkzaamheden zij daarvoor verrichten. Toch kan het OM in de praktijk weinig beginnen tegen verdachte betalingen aan advocaten, omdat die onder het schild van geheimhouding vallen. Een plaatselijke Deken kan wel onderzoek verrichten, maar zal dit pas doen wanneer er een verdenking bestaat. Of er wel of niet cash of in natura betalingen plaatsvinden is daarom moeilijk vast te stellen.         

In de zaak rond de ‘cash-betalingen’ hebben de Dekens aangekondigd in een paar gevallen ‘nader onderzoek’ te zullen doen. Ook gaan zij strenger toezien op strikte naleving van de regels rondom contante betalingen. Onder meer via bestaande toezichtinstrumenten zoals kantoorbezoeken en specifieke onderzoeken naar aanleiding van ontvangen signalen.

Nieuw is dat advocaten elk jaar zullen worden benaderd om vragenlijsten in te vullen, met daarin de expliciete vraag hoeveel cash in dat jaar is aangenomen. Als toezichthouder hoopt men beter in staat te zijn een vinger aan de pols te houden. Mocht blijken dat advocaten de lijst niet naar waarheid hebben ingevuld, dan zal men genadeloos zijn. Dan volgt zeker een gang naar de tuchtrechter. Maar hoe controleer je zoiets? vraag ik mij af.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!   

Het bericht Verdachte betalingen aan advocaten komen veel voor maar zijn moeilijk controleerbaar verscheen eerst op Wynia's Week.

De toppers onder hen konden zelfs een zeer goed salaris verdienen. In de meeste gevallen was dat crimineel geld, maar dat was lange tijd geen discussiepunt. Immers, zo liet menig strafrechtadvocaat weten, ook criminelen hebben recht op een advocaat. Bovendien zou het buitengewoon lastig zijn om de herkomst van de betalingen in contant geld vast te stellen. Er zijn echter maar weinig particuliere cliënten die een voorschot van 5000 of 10.000 euro zo maar kunnen ophoesten, en dat bovendien steeds met contant geld plegen te doen.

Spong rekent gemiddeld 600 euro per uur

Dat waren de gouden jaren voor menig strafadvocaat, tevens de periode dat topadvocaat Gerard Spong het thema van cash-betalingen in zijn boek Leugens om bestwil aanstipte. In dat boek uit 1997 besteedt hij ook ruim aandacht aan de ethiek van het beroep als strafpleiter. In een interview erkent hij ruiterlijk dat hij ‘vermogend is geworden dankzij de misdaad. Deels door geld dat uit drugstransacties is betaald’. Spong vraagt voor zijn juridische dienstverlening gemiddeld 600 euro per uur.

In de podcast Napleiten laat hij zijn ondervragers, Parool-journalist Wouter Laumans en advocaat Christian Flokstra, weten geen drugscliënten meer te willen verdedigen. ‘Teveel gedoe met betalingen.’ Hij legt zich nu toe op cassatiezaken. De raadsman verdient nog steeds niet slecht, want hij laat zich vervoeren in een Royce Rolls, gespoten in de kleur roze. De ‘topjongens’ onder het legertje strafrechtadvocaten, door de media gepromoveerd tot ‘bekende Nederlanders’, hoeven niet op de blaren te zitten.

Criminaliteit heeft ook amusementswaarde en het is de romantiek van de strafrechtadvocatuur die volop de aandacht trekt. Door de geringe pakkans, de zeer lage straffen en de zeer hoge inkomsten kon een nieuwe generatie drugscriminelen lange tijd ongestoord haar gang gaan. En als zij kwamen vast te zitten, konden ze een beroep doen op de beste advocaten. Zware criminelen hebben het nummer van hun advocaat in hun mobieltje staan. Het is overigens een grandioos misverstand te denken dat de meest bekende strafpleiters ook automatisch de beste zijn.

Ook ‘bekende advocaten’ kunnen in de fout gaan. Hoe is dat mogelijk? Het boek van Inez Weski, waarin zij zich opwerpt als onschuldig slachtoffer die door justitie in een onderaardse kerker is geworpen, staat niet voor niets op nummer 1 in de Boeken Top10. Mensen zijn nieuwsgierig, zeker als een bekende gothic advocaat, die continu in de media aanwezig is, in een gevangeniscel belandt. Haar boek, Het geluid van de stilte, wordt door de uitgever ook nog eens gepromoot door een opvallende poster met daarop afgebeeld het portret van Weski.

Absurde focus voor belang cliënt

De strafpleiter stelt zich op als een sfinx en als iemand die tegen de stroom inzwemt, maar door de bloeddorstige ‘vervolgers’ van justitie in het nauw is gedreven. Sinds haar arrestatie op 21 april 2023 en de lovende reacties van haar collega’s, die haar vakbekwaamheid roemen en vinden dat ze onschuldig is tot haar schuld bewezen is, staat de strafadvocatuur in zijn geheel in de schijnwerpers. Het ‘entre-nous’ gehalte onder strafadvocaten is opmerkelijk hoog.

In het algemeen hebben strafrechtadvocaten een absurde focus voor het belang van hun cliënt. Ze hoeven in een strafproces niet mee te werken aan de waarheidsvinding, maar wat zij nogal eens vergeten is dat een strafadvocaat niet alleen een partijdige dienaar is van zijn of haar cliënt, maar ook dienaar van de rechtsstaat, overigens net als het Openbaar Ministerie.

Cliënt is ook een zak met geld

Bij (strafrecht)advocaten gaat het echter niet alleen om het verlenen van juridische bijstand aan een cliënt, maar, aldus NRC-journalist Folkert Jensma, ook om rechtsstatelijke dienstverlening, meer in het bijzonder controle op de opsporing, garantie op een eerlijk proces en bescherming van de grondrechten van verdachten. In grote drugszaken lijkt het alsof het in een proces niet gaat om waarheidsvinding, maar juist om de formele kanten van een rechtszaak. Is de officier van justitie niets vergeten, moet er niet nog een getuige in de zaak worden opgeroepen, is de kroongetuige wel betrouwbaar, zijn de geheimhoudingsrechten niet geschonden en is het fysieke bewijs wel op de juiste manier verkregen?

De cliënt is ook een zak met geld, bij vermogende drugscriminelen een hele grote tas met contant geld. Strafadvocaten zijn zich hiervan bewust, maar verdedigen zich in de regel met de uitspraak dat elke verdachte, ook een vermogende drugscrimineel, recht heeft op juridische bijstand. Tegelijkertijd willen ze vermijden dat hun juridische bijstand door het grote publiek wordt gezien als hulp aan de criminaliteit. Hun verweer op kritiek vanuit de samenleving luidt: advocaten verdedigen de dader en niet de daad. Alsof de daad in een strafproces volledig kan worden losgekoppeld van de identiteit van de verdachte. In een interview noemt Geertjan van Oosten, partner bij advocatenkantoor OSK, het beroep van strafadvocaat ‘een heel subtiel vak’. Zijn gouden tip aan collega-advocaten is heel goed naar je gevoel te luisteren.

Strafadvocaten worden geacht, conform dat onmiskenbare ‘gevoel’, weerstand te bieden aan criminelen, ook als het gaat om vaste cliënten. Daarbij moet een aantal spelregels in acht worden genomen. De eerste gedragsregel verplicht de advocaat zich zodanig te gedragen dat het vertrouwen in de advocatuur of in zijn eigen beroepsuitoefening niet wordt geschaad.

Regel twee is dat de advocaat moet vermijden dat zijn vrijheid en onafhankelijkheid in de uitoefening van zijn beroep in gevaar zouden kunnen komen. Advocaten moeten daarom durven te weigeren informatie, ook al gaat het om een kleinigheid, over te brengen van en naar hun cliënt. De zogeheten ‘geheimhouder telefoon’ van een advocaat mag niet worden uitgeleend aan de cliënt of aan diens contactpersonen. Het verzoek van een cliënt aan zijn advocaat: ‘Mag ik even bellen met mijn vrouw’, moet altijd worden afgewezen. Advocaten mogen ook geen instructies van anderen dan de eigen cliënt accepteren en niets ‘regelen’ dat geen direct verband houdt met de strafzaak.

Mag je je cliënt zomaar overdragen?

Maar wat doe je als piketadvocaat wanneer bepaalde collega’s je heel dringend verzoeken je nieuwe cliënt over te dragen aan advocaten, die de leiders van een criminele organisatie bijstaan? Het hogere doel van dit type criminelen is immers om precies te weten wie wat heeft gezegd om zo mogelijk sancties tegen bijvoorbeeld familieleden van de kleinere vissen op te leggen. Dit soort praktijken komen meer dan eens voor, maar zouden niet mogen passeren in een rechtsstaat. Toch gebeurt het, ook in de grote Marengo-zaak met Ridouan Taghi als hoofdverdachte en zijn raadsvrouw Inez Weski als ‘topadvocaat’.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Strafrechtadvocaten vergeten vaak dat zij niet alleen hun cliënt maar ook de rechtsstaat moeten dienen verscheen eerst op Wynia's Week.

De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) zag zich, mede naar aanleiding van de ‘zaak Weski’, genoodzaakt initiatieven te ondersteunen om strafrechtadvocaten beter te beschermen, via een noodnummer en noodknop. Er zijn ook ‘vertrouwensadvocaten’ aangesteld, met wie bedreigde of geïntimideerde advocaten off the record verontrustend gedrag van hun cliënten kunnen bespreken. Het zijn initiatieven van de Taskforce ‘bescherming tegen ondermijning’ die ook trainingen in weerbaarheid en een ‘kantoorscan’ aanbiedt.   

Bevoorrechte positie advocaat dwingt tot integriteit

In 2008 stelde advocaat Pim de Vos dat hij dit soort zware criminelen, die meer dan tien bv’tjes hebben in fiscale paradijzen, in gepantserde auto’s rondrijden, in verband worden gebracht met drugstransporten en liquidaties en daar lachend hun schouders over ophalen, uit principe niet wil verdedigen. In zijn boek haalt hij hoogleraar Floris Bannier aan, die schreef dat de advocaat niet alleen de partijdige dienaar van de cliënt is, maar ook dienaar van de rechtsstaat.

Advocaten, ook al zijn ze niet meer in functie (de geheimhoudingsplicht heeft in zo’n geval een postprofessionele werking), dienen te voldoen aan vijf kernwaarden: onafhankelijkheid, integriteit, partijdigheid, vertrouwelijkheid en deskundigheid. De wet beschermt advocaten, in ruil voor zulke strenge beroepsregels, met het verschoningsrecht en beloont hen met het procesmonopolie. Die bevoorrechte positie, ‘als gids in de jungle van het recht’, dwingt de advocaat tot een zuivere en integere beroepsuitoefening.

Toezicht op de klachtenafhandeling regelt de advocatuur primair zelf via een toezichtorgaan, de Nederlandse Orde van Advocaten. Grotere kantoren beschikken over een klachtenfunctionaris, in de regel een advocaat.                     

Advocaten zijn onderworpen aan het tuchtrecht (art. 46 Advocatenwet), dat ervan uitgaat dat personen uit eigen kring het beste weten wat wel en niet hoort. In het geval van een klacht wordt het vooronderzoek verricht door de plaatselijke Deken. De Deken heeft als toezichthouder een hybride taak: hij of zij is onderzoeker, bemiddelaar en aanklager tegelijk. Na het vooronderzoek kan (op verzoek van klager: moet) de Deken de klacht doorsturen naar de Raad van Discipline. In het tuchtrecht kan niet worden gesproken van een delict (het is immers geen strafrecht), slechts over ‘tekortschietend handelen’ oftewel ‘nalaten dat een behoorlijk advocaat niet betaamt’.

Hof van Discipline

De Raden van Discipline zijn onafhankelijke tuchtcolleges en vormen geen onderdeel van de Orde van Advocaten. De Raad bestaat uit twee respectievelijk vier advocaten en een rechter-voorzitter, alsmede een griffier. Het lidmaatschap van de raad staat, aldus een door mij benaderde advocaat, goed op je cv en je kunt naar de functie van raadslid solliciteren. In de praktijk is vaak sprake van coöptatie, waarbij de leden kandidaten kunnen voordragen.      

De Raad kan een advocaat, die meermalen over de schreef is gegaan, zelfs van het tableau schrappen. Tegen zo’n beslissing kan de advocaat in hoger beroep gaan bij het Hof van Discipline.

‘Incassotruc’

Meerdere strafrechtadvocaten, en nog veel meer civilisten, zijn het onderwerp geweest van tuchtrechtelijk onderzoek. In het Algemeen Dagblad hebben we kunnen lezen dat Khalid Kasem, destijds werkzaam als advocaat en kantoorgenoot van Royce de Vries, functionele contacten zou hebben gehad met de verdachte Ridouan Taghi en diens Italiaanse kompaan, maffiabaas Raffaele Imperiale.

Ook werd Kasem ervan verdacht een ambtenaar van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) te hebben omgekocht. Kasem stelde zijn cliënt voor 12.000 euro te betalen om bij een ambtenaar te ‘regelen’ dat hij eerder uit de gevangenis kwam – door Kasem een ‘incassotruc’ genoemd. ‘Dat deed ik ook bij mijn vorige werkgever,’ stelde hij. Dat was het advocatenkantoor Van Oosten, dat de handelwijze van ‘de incassotruc’ meteen heeft weersproken en daar een klacht over heeft ingediend. Advocatenkantoor Van Oosten heeft laten weten dat er op hun kantoor geen enkele ’trucs’ werden toegepast.

Het gesprek met Peter R. de Vries, toen acterend als directeur van het kantoor, is op de band opgenomen en in handen gekomen van een drietal lieden die zich schuil houden onder de naam ‘De Drie Musketiers’.      

De beschuldiging was aanleiding voor een ‘oriënterend onderzoek’ door de plaatselijke Deken, alsmede door de Rijksrecherche. De Amsterdamse toezichthouder, Deken Barbara Rumora-Scheltema, heeft getracht de gestolen tapes op te eisen van het AD, omdat zij vindt dat dit soort informatie vertrouwelijk moet blijven. Dat is niet gelukt. Op grond van het onderzoek, dat drie maanden heeft geduurd, pleit zij Kasem grotendeels vrij, hoewel het feit overeind blijft dat hij zich ongepast heeft uitgelaten tegenover een gedetineerde cliënt. Dat  was op zijn zachtst gezegd onhandig, goed voor een formele waarschuwing en een ‘normoverdragend gesprek’. Een gang naar de tuchtrechter is hem bespaard gebleven. Of Kasem nu wel of niet cash geld heeft gevraagd blijft onduidelijk. Royce de Vries, zijn vroegere partner van het advocatenbureau, spreekt van een ‘broodjeaapverhaal’.

Advocaten hebben een verantwoordingsplicht jegens de Deken. De Deken meent nu dat er onvoldoende bewijs is van omkoping, ook al heeft Kasem dat in het vertrouwelijk gesprek met Peter R. de Vries wel toegegeven. Rumora heeft, naar ik heb begrepen, een groot aantal personen gesproken en vele honderden pagina’s aan documentatie verkregen en bestudeerd. Wie die personen zijn wil de Deken niet zeggen. Het is de ‘bredere context’ op basis waarvan zij heeft vastgesteld dat er geen aanwijzingen zijn gevonden voor omkoping. Volledige zekerheid kan en wil zij niet geven. Van Oosten heeft de Deken verzocht het onderzoek te heropenen.

Lekken van geheime informatie

Los van die ‘bredere context’ vindt advocaat Geertjan van Oosten de afdoening van de klacht onjuist. Kasem ziet de ernst van zijn gedragingen niet in en beschouwt zichzelf als ‘vrijgepleit’. ‘Hij heeft ons kantoor in een verkeerd daglicht gezet’, zegt Van Oosten. Of het verhaal van Kasem jegens Van Oosten waar of niet waar is, staat echter niet vast.

Het Openbaar Ministerie bracht in 2020 in een eerdere zaak Kasem in verband met het lekken van geheime informatie uit het 26Koper-dossier. Die informatie werd door Taghi c.s. opgehaald bij de advocaten die werkzaam waren bij het kantoor Ficq & Partners, zelfs tijdens de beperkingen. Binnen een mum van tijd moest Kasem de zaak overdragen aan zijn kantoorgenoot, Leon van Kleef. Het geconstateerde lek heeft mogelijk geleid tot een opdracht voor moord.

Op liegen staat kennelijk geen sanctie

De Amsterdamse Deken, Evert-Jan Henrichs, heeft destijds vastgesteld dat er is gelekt, maar dat de advocaten ‘niet tuchtrechtelijk verwijtbaar’ hebben gehandeld. Ook voor de beschuldiging dat Kasem de bron van het lek zou zijn is geen bewijs gevonden. Wel is gebleken dat Kasem, ondanks zijn ontkenning, contact heeft gehad met Taghi. Tegen zijn kantoorgenoten verzweeg Kasem dat hij in Dubai als advocaat was geraadpleegd door de rechterhand van Taghi. ‘Advocaten mogen niet liegen’, liet strafadvocaat Peter Plasman mij eens weten. Maar kennelijk staat daar geen sanctie op.

Probleem van dit soort oriënterende onderzoeken door de plaatselijke Deken is dat, mede als gevolg van de geheimhoudingsplicht, voor een buitenstaander veel in nevelen blijft gehuld.

Gebrek aan transparantie en hoog ‘entre-nous’ gehalte

Advocaten in het strafrecht zitten vaak klem in het verhaal van hun cliënten, maar dat ze ook onderdeel kunnen worden van of fungeren als boodschappenjongen voor een criminele organisatie is niet geheel nieuw. Recent is de naam van strafrechtadvocaat Gerald Roethof opgedoken. De Raad van Discipline heeft vastgesteld dat Roethof de aan hem opgelegde beperkingen heeft geschonden door met derden informatie over de strafzaak van zijn cliënt te delen. In juristenkringen is dat een doodzonde. Roethof is onvoorwaardelijk voor zes weken geschorst. Daarnaast zijn aan hem nog eens vier weken schorsing opgelegd vanwege eerdere tuchtrechtelijke overtredingen. In dit geval is hoger beroep niet mogelijk. 

Standaard-bezwaar tegen de Raad van Discipline is dat de slager zijn eigen vlees keurt. Daar is niets op tegen zolang dit te goeder trouw gebeurt en het onderzoek degelijk en grondig heeft plaatsgevonden. Er is echter een groot gebrek aan transparantie en een hoog ‘entre-nous’ gehalte. Wat moet je bijvoorbeeld met de bewering van de Amsterdamse Deken dat die op grond van een ‘bredere context’ heeft besloten de zaak-Kasem niet voor te leggen aan de tuchtrechter. 

Rechterlijke beslissingen zijn niet eenvoudig. Maar is het niet van belang, ook voor de advocatuur, dat iedereen, dus ook de gewone burger, de beslissing van de Raad van Discipline kan volgen en controleren? Nu blijft er een zweem van ‘handjeklap’ hangen, zeker in de zaak tegen Khalid Kasem.

De huidige demissionaire minister voor Rechtsbescherming, Franc Weerwind, wil nu het hele toezicht op de advocatuur extern maken. De door mij benaderde advocaten zijn daar geen voorstander van. Ze wijzen erop dat zo’n nieuw instituut, dat al gauw gaat fungeren als een aparte rechtbank, ook veel geld zal kosten.

Laat ook deskundige niet-juristen toe in tuchtcollege

Met de geconstateerde foute stappen van vooraanstaande advocaten,  alsmede de feitelijke oncontroleerbaarheid van de onderzoeken, krijgt het voorstel van Weerwind ‘de wind in de rug’. Bij de Nederlandse Orde van Advocaten heerst nog altijd de gedachte dat ze hun eigen zaken het beste zelf kunnen oplossen. Dat is nog maar de vraag. De medici hebben wel buitenleden (geen medici, maar juristen) in hun tuchtcolleges – in alle gevallen als voorzitter en plaatsvervangend voorzitter. Die hebben vaak een wat onbevangener kijk op een klacht of zaak.

Wellicht is er voldoende reden om ook deskundige niet-juristen als buitenleden toe te laten bij de beoordeling van misstanden binnen de advocatuur. Dit zou ook meer maatschappelijke steun geven aan het beeld van de advocaat als integere vechter van de belangen van de verdachte en dienaar van de rechtsstaat. 

Naschrift: Deze tekst is op donderdag 4 april licht aangepast.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!               

Het bericht Zaak Khalid Kasem bewijst: tuchtrecht advocatuur moet veel transparanter verscheen eerst op Wynia's Week.