Als oudere (75 jaar) voel ik me wel schuldig. Mijn pensioen lijkt tot op heden in orde, al heeft voormalig minister Carola Schouten daar – met de nieuwe pensioenwet en zonder onze mening daarover te vragen – flink wat onzekerheid aan toegevoegd. Maar ja, van die onzekerheid zullen vooral jongere deelnemers aan collectieve pensioenregelingen last krijgen.

Voorgetrokken ouderen

Ook het zorgstelsel is behoorlijk op ouderen ingericht. Mocht ik bijvoorbeeld nog eens slecht ter been worden en (mede) daarom niet meer zelfredzaam zijn, dan moet mijn gemeente mij ondersteunen met een Wmo-voorziening (Wet maatschappelijke ondersteuning). Tenminste, dat moet mijn gemeente voor mij doen als ik onvoldoende hulp heb om het zelf op te lossen.

Dat ik die scootermobiel of die huishoudelijke hulp ook wel zelf zou kunnen betalen, doet er daarbij niet toe. Zo kan het erop neerkomen dat de arme jongeren hogere belastingen moeten betalen voor de zorg van rijke ouderen. Daar zou je als arme jongere spinnijdig over worden, inderdaad. Waarom worden de ouderen toch steeds zo voorgetrokken? Waarom kunnen zij vrijwel gratis huishoudelijke hulp krijgen, ook als ze als Dagobert Duck in het geld drijven?

Maar hebben ouderen wel zo veel invloed op besluiten in de Tweede Kamer? In het meerpartijenstelsel dat Nederland kent, stemmen ouderen niet noodzakelijk op de politieke partijen die later de regeringscoalitie zullen vormen. Voor de huidige minderheidscoalitie van D66, CDA en VVD geldt dat overigens wel. Uit het Nationaal kiezersonderzoek 2025 blijkt namelijk dat vooral ouderen op het CDA en de VVD hebben gestemd. D66 deed het in de laatste Tweede Kamerverkiezingen echter beter onder jongeren dan onder ouderen.

Zoals bekend zal de steun voor de plannen van de minderheidscoalitie van links (vooral Pro) of van het rechtse gelegenheidsverbond (JA21, BBB en SGP) moeten komen. Pro is vooral populair onder ouderen, het rechtse verbond is – enigszins verrassend – daarentegen vooral populair onder jongeren. Het uiteindelijke beleid kan dus zowel naar de kant van de jongeren (bij een keuze voor rechts) als naar de kant van de ouderen (bij een keuze voor links) overhellen.

Hoe dan ook, in Nederland wordt het beleid niet noodzakelijk bepaald door de belangen van de ouderen. Het tamelijk onnodige plan van de huidige coalitie om de AOW-leeftijd extra te verhogen, maakte dat al duidelijk. Of neem de afschaffing van de bejaardenhuizen in 2013; sommigen spreken zelfs van de afbraak van de ouderenzorg. Opmerkelijk genoeg vormden toen de ‘grijze’ partijen PvdA en VVD de regerende coalitie. Beter bewijs voor de stelling dat ouderen weinig gewicht in de politiek hebben, kan er niet geleverd worden.

Leuke dingen voor de kiezers

Je zou haast gaan denken dat momenteel geen enkele leeftijdsgroep serieus aandacht van de politiek krijgt. Mijn interpretatie van het Nederlandse regeringsbeleid van de afgelopen decennia is daarom dan ook als volgt. Opeenvolgende regeringscoalities bedenken leuke dingen voor de kiezers, voeren die in en constateren dan na verloop van tijd dat men de grip op de regeling kwijt is. Dat gold voor de WAO en voor zijn opvolger de WIA, het gold voor de toeslagenregeling. Ook bij de jeugdhulp is de overheid allang haar controle kwijt.

Laten we vooral ook het migratiebeleid niet vergeten. Sinds 2008 is de migratie naar Nederland hoger dan de emigratie vanuit Nederland. Het gevolg is een netto toename van de bevolking met meer dan een miljoen personen, alleen door migratie. De migranten willen en moeten vanzelfsprekend ergens wonen. Het wordt niet vaak gezegd, maar de extra vraag naar woningen die het gevolg is van immigratie, is niet erg gunstig voor de kans op een woning voor jongeren die op zoek zijn naar een huis.

Maar genoeg over beleid. Laten we ter nuancering van het bovenstaande nog even het jaar van het Communistisch Manifest in herinnering roepen: 1848.

Het was in Europa een jaar van revolutionaire woelingen. Het begon in januari met onrust in het zuiden van Italië. Die onrust bereikte al gauw Frankrijk. In februari 1848 werd koning Louis Philippe van zijn troon verdreven. Die koninklijke troon werd letterlijk uit het raam van het paleis gegooid en het paleis werd vervolgens geplunderd. Het schijnt dat studenten een belangrijke rol speelden in die opstand.

Een maand later, in maart 1848, kwam de revolutionaire geest in Berlijn aan. Hier geen plunderingen, maar een opstand die door het Pruisische leger bloedig werd neergeslagen: tweehonderd doden.

En Nederland? Geen grootse protesten, maar onze koning (Willem II) vreesde wel dat de revolutionaire woelingen naar Nederland zouden overslaan. Die vrees deed hem ‘in één nacht van conservatief in liberaal veranderen’. We kregen, dankzij Johan Rudolph Thorbecke, een nieuwe grondwet, waarin onze huidige parlementaire democratie voor het eerst vorm kreeg.

Mei 1968 in Parijs

Dan was er het revolutiejaar 1968. Mijn politieke bewustwording had zich toen zo ongeveer voltooid (ik was 17 jaar oud) en de gebeurtenissen in Parijs slokten mij mentaal helemaal op. Die gebeurtenissen hadden wel wat weg van wat er zich in 1848 afspeelde.

De protesten begonnen in mei 1968 met studenten die demonstreerden tegen het verouderde onderwijssysteem. President Charles de Gaulle probeerde de demonstraties te beëindigen door het inzetten van politie. Dat had echter alleen maar averechtse effecten: straatgevechten tegen de politie in het Quartier Latin en een landelijke staking waren het gevolg.

De leuzen die studenten toen meevoerden bij hun demonstraties lieten vooral hun afkeer van het saaie burgerlijke leven van hun ouders zien. Teksten als ‘Het is verboden te verbieden’ en ‘De verbeelding aan de macht’ beloofden iets nieuws wat er nog niet eerder was.

Praagse Lente

Ook elders in Europa broeide het, zoals achter het IJzeren Gordijn, waar in januari 1968 de zogeheten Praagse Lente was uitgebroken: het streven naar socialisme met een menselijk gezicht. Maar alle revoluties bloedden dood.

Op 30 mei 1968 hield de oude, 78-jarige De Gaulle een fameuze radiotoespraak waarin hij nieuwe verkiezingen aankondigde en waarschuwde voor een communistische dictatuur. De Gaulle won de verkiezingen overtuigend. De straatrevolutie was voorbij en de studenten gingen weer naar hun collegebanken.

Op 21 augustus 1968 werd ik ’s ochtends wakker en hoorde op de radio de boze en verdrietige stem van An Salomonson. Zij gaf als ooggetuige een verslag van het gewelddadige einde van de Praagse Lente: Sovjettanks waren Praag binnengevallen. Dit deed me nog meer dan het einde van de mei-revolutie in Parijs. Het leek wel of alle hoop op vernieuwing en verbetering de grond werd ingeslagen.

Permanente vernieuwing

Maar dat was natuurlijk niet waar. Er is altijd vernieuwing – hoewel niet altijd ten goede – maar die komt niet van straatrevoluties. Wie had in 1968 kunnen bedenken dat je met een enkele druk op de AI-knop de geschiedenis van de strijd van jong tegen oud weer voor je kunt zien? Wie had na 21 augustus 1968 nog het idee dat de Sovjet-Unie ooit zou verdwijnen? Maar de Sovjet-Unie loste toch op. Helaas kregen we er een andere dictatuur voor terug: die van Vladimir Poetin.

Sommige dingen verdwijnen dus niet. Zo zullen er altijd protesterende jongeren zijn die zich later naar de macht weten te werken. Een voorbeeld is Joschka Fischer. Hij nam als jongere deel aan de studentenprotesten van de jaren 1960. In 1998 werd hij in Duitsland minister van Buitenlandse Zaken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Overal in Europa jongerenprotesten. Maar hoe terecht is hun onvrede? En zijn ouderen echt beter af? verscheen eerst op Wynia's Week.

Die crash komt tot stand als ouderen gedurende ruime tijd hun vermogen in de vorm van aandelen en obligaties op de markt aanbieden om met de opbrengst hun oude-dagsconsumptie te kunnen betalen.

Te weinig jongeren

In Nederland bestaat het vermogen deels uit zelf opgebouwd privévermogen, maar veel mensen zijn ook aangesloten bij een pensioenfonds waaraan zij pensioenpremies betalen tijdens hun werkende leven en waarvan zij een inkomen ontvangen tijdens hun pensioen. Het argument voor deze vergrijzingscrash gaat voor de Nederlandse situatie ongeveer als volgt.

Laten we eerst kijken naar de (collectieve) pensioenfondsen. Er zijn veel gepensioneerde ouderen die allemaal een (hoog) pensioeninkomen van hun pensioenfondsen willen hebben. Gelukkig voor de pensioenfondsen ontvangen ze pensioenpremies van de jongere deelnemers. Maar omdat er (relatief) weinig jongeren zijn is de inleg van jongere deelnemers niet voldoende om de pensioenen van de ouderen mee te financieren. Dat betekent noodzakelijkerwijs dat de pensioenfondsen een deel van hun vermogen weg moeten doen. Aangezien het vermogen van pensioenfondsen voor het grootste deel bestaat uit aandelen en obligaties, zullen de pensioenfondsen een deel hiervan op de markt moeten zien te verkopen.

Dan het privévermogen. In beginsel geldt daar hetzelfde als bij het vermogen dat via pensioenfondsen wordt opgebouwd. Als je ouder en ouder wordt, wordt de noodzaak om dat privévermogen aan te houden steeds kleiner. Je houdt immers steeds minder tijd over om dat vermogen op te souperen. Dus, als dat vermogen in aandelen en obligaties zit – voor een deel zit het ook in de (over)waarde van huizen – zullen ouderen die aandelen en obligaties op de markt proberen te slijten.

Overaanbod leidt tot dalende koersen

Maar wie wil al die aandelen en obligaties hebben? Jongeren zullen voor de opbouw van hun eigen privévermogen een deel daarvan willen opnemen, maar zeker niet alles. Er zijn namelijk betrekkelijk weinig jongeren in vergelijking met eerdere perioden. .

Conclusie is dus dat er een overaanbod van aandelen en obligaties op de markt komt. Als gevolg daarvan is het onvermijdelijk dat de aandelenkoersen gaan dalen. Ook de prijzen van obligaties zullen dalen door het overaanbod. Omdat op die obligaties een vaste rente zit, betekent een lagere prijs voor obligaties indirect een hogere rente.

Slecht voor de economie

Beide effecten van vergrijzing zijn slecht voor de economie. Lagere aandelenkoersen betekent dat als bedrijven geld via de aandelenmarkt willen binnenhalen, zij per aandeel met een zekere nominale waarde minder geld zullen binnenhalen dan voorheen. Direct geld lenen, bijvoorbeeld van banken, is ook minder aantrekkelijk omdat de rente hoger is.

Bedrijven zullen dus minder aandelen uitgeven en/of minder gaan lenen. En, omdat ze het geld nodig hebben om te investeren in nieuwe producten of in nieuwe productiemethoden, heeft vergrijzing dus per saldo een negatief effect op de economie. Er zal minder economische groei zijn en dus ook minder hoge inkomensgroei dan we gewend waren.

Ouderen kosten meer dan ze opbrengen

En misschien is het effect van vergrijzing nog wel erger dan hierboven geschetst. De vergrijzing zorgt er namelijk ook voor dat de overheidsbudgetten onder druk komen te staan. Ouderen betalen namelijk minder belasting dan toen ze jong waren, maar maken daarentegen veel meer gebruik van overheidsvoorzieningen. Denk daarbij vooral aan gezondheidszorg, maar ook aan zaken als door de overheid gesubsidieerde hulp in de huishouding. Ouderen zijn voor de overheid een verliespost, in de zin dat ze gemiddeld meer kosten dan ze opleveren. Bij jongeren in de werkende leeftijd is het precies andersom. Zij betalen gemiddeld meer aan belasting dan dat ze de overheid geld kosten.

Door de naoorlogse geboortegolf tot de vroege jaren 1960 en de lage geboortecijfers daarna zijn er minder jongeren en meer ouderen dan 40 of 50 jaar geleden. De overheid heeft dus, bij ongewijzigde belastingtarieven, per saldo een hoger tekort op de begroting dan voorheen. Natuurlijk kan de overheid belastingtarieven gaan verhogen, maar daar zit een grens aan. De overheid zal dus door het hogere tekort meer obligaties op de markt aanbieden waardoor de rente nog verder zal stijgen dan alleen door het aanbod van obligaties door gepensioneerde ouderen. Vergrijzing leidt dus tot een soort dubbele crash.

Wanneer komt die vergrijzingscrash nu echt?

So far, so bad. De vraag is: wanneer komt die vergrijzingscrash er nu echt aan? We hebben natuurlijk in 2008 nog een beurscrash gehad, maar daar zijn we na enige moeizame jaren weer uitgekropen. Maar de vergrijzingscrash zal geruime tijd aanhouden. Het ‘overtollige’ pensioenvermogen van de ouderen zal namelijk gespreid over de tijd op de markt worden aangeboden.  

Nu zijn de eerste leden van de naoorlogse geboortegolf rond 2010 met pensioen gegaan. Inmiddels zijn ongeveer alle leden van de geboortegolf met pensioen. Is er al iets van een vergrijzingscrash merkbaar? Het eerste waar we naar kunnen kijken is de ontwikkeling van het pensioenvermogen in Nederland. Hierboven zien we daar een grafiek van die loopt van 2004 tot 2026.

Dalend pensioenvermogen vanaf 2024 te wijten aan DNB

We zien dat in 2010 niet een duidelijke neerwaartse trend te zien is. Integendeel. De groei van  het pensioenvermogen versnelt vanaf dat jaar. De groei van het vermogen begint echter af te nemen vanaf 2022 en het vermogen begint in 2024 zelfs te dalen. Is dit dan het begin van de ‘vergrijzingscrash’? Nee hoor, dat zou ook wel vreemd zijn omdat andere met Nederland vergelijkbare landen wel stijgende vermogens voor hun pensioenfondsen konden noteren. Bovendien is het nog steeds zo dat de pensioenuitkeringen die de pensioenfondsen doen onder de door hen ontvangen pensioenpremies liggen.

Een betere verklaring voor deze daling van het pensioenvermogen zijn de contra-productieve eisen die De Nederlandsche Bank (DNB) in het verleden aan de fondsen heeft opgelegd. Die eisen hadden betrekking op het zogeheten dekkingspercentage. Dat dreigde erg laag te worden bij een lage rente. Om dit te voorkomen gingen pensioenfondsen zich daartegen verzekeren. Dit was een verzekering waarbij de ‘verzekeraar’ zou uitkeren bij een dalende rente, maar waarbij de fondsen geld moesten betalen bij een stijgende rente. Helaas is de rente gaan stijgen.

Pensioendeskundige Jelle Mensonides had al eerder berekend dat een stijgende rente de pensioenfondsen honderden miljarden euro’s aan vermogen zou kunnen kosten. Volgens het AI-plaatje is het minder, maar of dit klopt is niet zo duidelijk. Pieter Omtzigt heeft uitgerekend dat het ook wel eens om een verlies van meer dan 150 miljard euro kan gaan.

Nog steeds geen vergrijzingscrash

Wat de collectieve pensioenregelingen betreft, kunnen we dus opmerken dat nu de hele geboortegolf met pensioen is, er toch nog geen enkel zicht is op een vergrijzingscrash. Dat kan aan vele oorzaken liggen. Zo zijn de pensioenpremies vanaf de eeuwwisseling gestegen. Deze lagen in de jaren 1990 nog rond de 12 procent van het inkomen, maar in 2010 waren deze inmiddels gestegen naar ongeveer 17 procent.

Die stijging zou veroorzaakt kunnen zijn door de toegenomen levensverwachting van jongere generaties waardoor pensioenfondsen meer pensioenvermogen voor deze jongeren moeten opbouwen. Een andere verklaring is dat er nu veel meer mensen aangesloten zijn bij een collectieve pensioenregeling dan in bijvoorbeeld 1980. Een gevolg is dat pensioenuitkeringen nu aan minder mensen worden uitgekeerd dan dat over pakweg 20 jaar zal zijn. Maar over 20 jaar lopen de jongste nog levende leden van de geboortegolf tegen de 90 jaar en hoeven we niet meer zo bang te zijn voor een vergrijzingscrash. 

Ouderen blijven sparen en anders is er migratie

Laten we dan vervolgens naar het privévermogen kijken. Bovenstaand plaatje van het CBS zegt eigenlijk alles wat er hier over te zeggen is. Volgens de theorie zouden mensen tot hun pensioen sparen om daarna langzaam hun vermogen op te maken. Dat gebeurt duidelijk niet. Zelfs mensen die ouder zijn dan 85 jaar houden een aanzienlijk privévermogen in stand. Dit is in de literatuur al heel lang bekend.

Mensen ontsparen niet omdat ze minder consumeren dan ze – toen ze jong waren – van plan waren. Ook willen ouderen geld nalaten voor hun kinderen. Misschien willen ze ook vermogen achter de hand houden voor als zich onverwachte uitgaven voordoen, bijvoorbeeld in verband met medische uitgaven (vooral relevant in de Amerikaanse situatie, zie hier). Ook voor het privévermogen hoeven we voorlopig dus geen vergrijzingscrash te vrezen.

Vraag blijft groter dan het aanbod

Laten we wel zijn, als er echt een vergrijzingscrash in aankomst zou zijn, zou daar nu toch wel iets van te merken moeten zijn. De hele naoorlogse geboortegolf is immers inmiddels met pensioen. Pensioenfondsen en gepensioneerde vermogensbezitters zouden daarom zo langzamerhand bezig moeten zijn hun vermogen op de aandelen- en obligatiemarkt aan te bieden.

Maar, als het al gebeurt, staat er zoveel vraag tegenover dat de grote vergrijzingscrash niet optreedt. En waar die vraag vandaan zou kunnen komen, daar geeft Joeri Schasfoort in het tv-programma Tegenlicht ook antwoord op. Zelf gaf ik vier jaar geleden hetzelfde antwoord: ‘immigratie kan de vergrijzing stoppen’. Zonder vergrijzing zal er ook geen vergrijzingscrash komen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom er helemaal geen vergrijzingscrash aankomt verscheen eerst op Wynia's Week.

ON wordt ervan beschuldigd omvolking in de zin van ‘de theorie’ te gebruiken. Dat zou dan kunnen duiden op discriminatie (van de migranten die Europa binnenkomen, deels moslims) of op racisme en antisemitisme (als het complot wordt toegeschreven aan Joden). En zeker, daar moet de publieke omroep van verschoond blijven.

Demografische verandering

In talkshow Pauw & De Wit beweerde de directeur van ON, Peter Vlemmix, dat ON de term omvolking alleen gebruikt als een aanduiding van de demografische verandering die gaande is in Nederland. En inderdaad is het een feit dat de autochtone bevolking in West-Europa langzaam ‘vervangen’ wordt door burgers met een migratieachtergrond. In een artikel uit 2000 van een onderzoeksafdeling van de VN noemden de schrijvers dit replacement migration, oftewel ‘vervangingsmigratie’. ON noemt dit kennelijk graag omvolking.

Een dergelijke omvolking kan alleen maar tot stand komen als er sprake is van beleid, en wel migratiebeleid. Omvolking kun je dan niet een ‘complot’ noemen om de autochtone bevolking aan te vallen. Die autochtone bevolking sterft namelijk vanzelf uit door de lage geboortecijfers in grote delen van de westerse wereld. Als onze politici zouden besluiten dat er geen immigranten het land meer mogen binnenkomen, zijn er over een paar eeuwen geen Nederlanders meer.

Dan nu over naar de vraag hoe ON omgaat met de term omvolking. Een mooi voorbeeld zijn de uitlatingen van de Vlaamse politicus Filip Dewinter in het tv-programma Ongehoord Nieuws van 10 mei 2022. Daar ontstond grote ophef over, omdat Dewinter daar de omvolkingstheorie gepropageerd zou hebben. Dat vonden in ieder geval een aantal Kamerleden die over de uitzending vragen stelden.

Zelf kwam ik destijds tot de conclusie dat Dewinter voornamelijk feiten aandroeg die je ook op de website van het CBS kunt vinden. Wel zei hij erbij dat de Europeanen expres de grenzen hebben opengezet. Maar dat kun je nauwelijks een omvolkingstheorie noemen. We weten toch al heel lang dat de EU niet weet hoe ze de grenzen moet sluiten en die grenzen dus maar open laat staan. De verontwaardigde Kamerleden hadden de uitzending kennelijk niet al te nauwkeurig bekeken.

‘Kenmerkend voorbeeld’

Ook Pointer, het platform voor onderzoeksjournalistiek van KRO-NCRV, verdiepte zich in de kwestie en kwam tot de conclusie dat Ongehoord Nieuws omvolking steeds vaker brengt als complot. Socioloog Sarah Bracke werd erbij gehaald. Zij ziet omvolking als een synoniem voor de complottheorie en beschouwt het veelvuldig gebruik van de term door ON als een tactiek om de theorie te normaliseren.

Pointer noemde de uitzending van Ongehoord Nieuws op 28 april een ‘kenmerkend voorbeeld’. Presentatrice Raisa Blommestijn reageerde toen op een video van Irene Montero, Europarlementariër van de radicaallinkse Spaanse partij Podemos.

Montero hield op 31 januari een korte toespraak ter gelegenheid van de legalisering van ongedocumenteerde migranten door de Spaanse regering. Blommestijn zag die toespraak als bewijs dat linkse mensen niet alleen omvolking willen, maar dat ze die omvolking – dankzij het stemrecht voor migranten – ook zien als een manier om uiteindelijk hun eigen machtspositie te verstevigen.

Pointer verwees vervolgens naar een rapport van de Ombudsman voor de publieke omroepen waarin werd erkend dat Montero de hoop had uitgesproken dat migranten konden gaan stemmen, maar dat van ‘vervanging’ geen sprake was.

Kennelijk had de Ombudsman de laatste zin van de toespraak van Montero over het hoofd gezien. Ze zei namelijk letterlijk (in mijn vertaling): ‘Vervangingstheorie? Ik hoop inderdaad dat we dit land schoon kunnen vegen van fascisten en racisten met migranten en werkende mensen.’ Montero propageerde dus inderdaad een variant van de omvolkingstheorie, waarbij (sommige?) rechtse burgers vervangen worden door migranten.

‘Journalistieke kwaliteitsnormen’

Laten we ook eens kijken naar de argumenten van D66-mediaminister Rianne Letschert om de licentie van ON in te trekken. Zij schreef op 8 september aan de Tweede Kamer dat ‘de inhoud van de journalistiek’ daarbij geen rol speelt. Maar in dezelfde brief merkte ze op dat ON structureel in gebreke zou blijven bij de naleving van ‘journalistieke kwaliteitsnormen’, dat de Journalistieke Code structureel zou worden overtreden en dat de omroep is beboet voor het niet naleven van het redactiestatuut.

Ook in de eerder aangehaalde aflevering van Pauw & De Wit gooiden de twee aanwezige politici (Harmen Krul van het CDA en Ouafa Oualhadj van D66) inhoudelijke en ‘organisatorische’ criteria voortdurend door elkaar. Het leek erop dat Krul en Oualhadj eigenlijk censuur willen op de programma’s van ON. Maar dat is in strijd met de Mediawet, die voorschrijft dat het aanbod van de publieke omroep onafhankelijk moet zijn van politieke invloeden.

Ik vrees dat het intrekken van de licentie van ON ook bedoeld is om discussies over het migratiebeleid bij de publieke omroep te verhinderen. Anderen omroepen die het ooit nog wagen over demografische transities te debatteren, zullen vrijwel onvermijdelijk ook van racisme of angst voor vreemdelingen beschuldigd worden.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Waarom mag Ongehoord Nederland het niet over omvolking hebben? verscheen eerst op Wynia's Week.

Zij schreven dit toe aan de politieke macht van ouderen. Dit was onder andere gebaseerd op de waarneming dat het aandeel van 65-plussers in de kiesgerechtigde bevolking al decennialang toeneemt. Om de kans op herverkiezing te vergroten stemmen de parlementariërs daarom in overeenstemming met de wensen van de ouderen. Die ouderen wensen vertroeteld te worden

Ouderen hebben nauwelijks politieke macht

Ik bracht daar, ook in de ESB, tegenin dat de politieke macht van ouderen helemaal niet zo groot is. Daar zijn meerdere redenen voor. In een meerpartijenstelsel, zoals we dat in Nederland kennen, zijn de politieke partijen op verschillende wijzen afhankelijk van de oudere kiezers. D66, bijvoorbeeld, is vooral aantrekkelijk voor jongere kiezers. De VVD moet het meestal van de kiezers tussen 25 en 40 jaar hebben. Alleen het CDA is traditioneel een partij die vooral veel ouderen aantrekt. In ieder geval is de conclusie gewettigd dat het zeker niet altijd tot zetelverlies zal leiden als een politieke partij het belang van ouderen niet zwaar mee laat tellen bij het bepalen van haar politieke standpunten.

Een tweede tegenwerping is dat vanaf 2008 de koopkrachtontwikkeling van ouderen duidelijk achterloopt bij de koopkrachtontwikkeling van de totale bevolking. Een belangrijke reden daarvoor is dat de aanvullende pensioenen maar matig geïndexeerd zijn. Als ouderen dan zo’n grote politieke macht zouden hebben, hoe kan het dan dat zij niet in staat zijn geweest het grote koopkrachtverlies dat vanaf 2008 gaande is geweest tegen te houden? Mijn antwoord is: omdat ze helemaal niet zo’n grote politieke macht hebben.

Kijk dan ook maar weer eens naar de AOW. Eerst waren er in 2025 topambtenaren die een (valse) alarmbel lieten afgaan over de houdbaarheid van de AOW. Die alarmbel was gebaseerd op de voorspellingen die het CPB geregeld publiceert over de AOW-uitgaven als percentage van het nationaal inkomen. Die voorspellingen blijken voortdurend te hoog te zijn. Ik schreef er op 31 juli 2025 het volgende over:

‘Het is dus, kortom, hetzelfde liedje. Hogere AOW-leeftijd of niet: naarmate het jaar, waarvoor het CPB een ‘voorspelling’ geeft, dichterbij komt, des te lager de uitgaven blijken te zijn. We mogen gerust aannemen dat over vijf jaar het CPB de uitgaven voor 2040 op 5,3 procent zal inschatten. En, wie weet, blijkt in 2040 het beslag van de AOW gelijk te zijn aan 4,7 procent. Dat is dan precies gelijk aan wat het nu is en, nog sterker, wat het beslag ook in 2000 was. De tijd lost het ‘AOW-probleem’ bijna vanzelf op.’

Waarom zou je de pensioenleeftijd verhogen?

Maar die post van mij hadden de wegbereiders van de coalitie niet gelezen. Zij lieten zich liever bijpraten door een commissie van topambtenaren die allemaal voorstellen deed die onnodig waren en bovendien al ingevoerd waren. Dit schreven de coalitiepartijen in hun coalitieakkoord:

‘We worden ook steeds gezonder ouder. Dit is een positieve ontwikkeling, die tegelijkertijd ook vraagt om verstandige keuzes over hoe en hoe lang we werken. In dit kader koppelen we de AOW-leeftijd per 1 januari 2033 direct aan het stijgen van de levensverwachting om de AOW ook in de toekomst betaalbaar te houden. Uiteraard hebben we daarbij oog voor de mensen met een zwaar beroep die niet in staat zijn om langer door te werken.’

Grote consternatie in den lande. En terecht: als er geen probleem is met de houdbaarheid van de AOW hoef je ook de pensioenleeftijd niet te verhogen. Bovendien, het zou toch ook de deelnemende partijen bekend moeten zijn dat een hogere pensioenleeftijd vooral de mensen met de lagere inkomens treft. Zij moeten dan later met pensioen, terwijl de hogere inkomens het zich kunnen veroorloven eerder met pensioen te gaan. Dat wisten de coalitiepartners kennelijk niet, of ze wilden het niet weten.

Ouderen zijn rijk (maar niet allemaal)

Enfin, het plannetje van de coalitie met de AOW-leeftijd is alweer van tafel. Maar het idee dat ouderen vertroeteld worden, blijft de kop opsteken. Het is dan wel niet met de AOW en met de aanvullende pensioenen, want daar gaat het helemaal niet zo goed mee – zie hierboven – maar dan toch zeker wel met de korting op het openbaar vervoer voor ouderen. Ikzelf – 75 jaar oud – heb helemaal geen behoefte aan korting op het openbaar vervoer, ik weet ook helemaal niet of ik er überhaupt recht op heb.

Het Senioren Journaal meldt dat Sebastien Valkenberg hierover in het FD een column heeft geschreven, met deze strekking: ‘Niet alle senioren zijn rijk. Maar om voor deze beperkte groep een generieke regeling in stand te houden… Onnodig, blijkt volgens de columnist van het FD uit cijfers van het CBS, dat het spaargeld, beleggingen en eigen woning per leeftijdscohort berekende (…): hoe ouder, hoe rijker.’

Waarom ouderen rijker zijn dan jongeren

Het is inderdaad algemeen bekend dat het gemiddelde vermogen per leeftijdsgroep toeneemt. Als je jong bent, begin je ongeveer met niets. Daarna ga je geld verdienen en kun je gaan sparen. Eigenlijk zou je als je de 60 nadert moeten gaan beginnen met grootscheeps geld uitgeven. Je kunt je vermogen immers niet meenemen je graf in. Maak dus een reis om de wereld, ga een paar maanden op safari in Afrika, ga op vakantie in luxe badplaatsen in Zuid-Europa, enzovoorts. De meeste mensen gaan echter niet meer maar juist minder uitgeven naarmate ze de pensioenleeftijd naderen. Het gevolg is dat ouderen de rijkste Nederlanders zijn met een vermogen rond de 400 duizend euro (bron: knab). Maar ook Valkenberg weet dus dat er verschillen in vermogen tussen ouderen bestaan.

Er zijn ook arme ouderen zonder vermogen. Die ouderen hadden tijdens hun werkzame leven geen hoog inkomen en konden daarom niet of nauwelijks sparen. Zij moeten rondkomen van alleen de AOW met daarbij hoogstens een klein aanvullend pensioen. Ik denk dat het minstens om ongeveer 200 duizend huishoudens gaat, maar het kunnen er ook 400 duizend zijn. Dat is 5 tot 10 procent van het totaal aantal AOW-ers.

Kleingeestig

Moet je voor die 5 tot 10 procent AOW-ers korting op openbaar vervoer voor alle ouderen handhaven, vraagt Valkenberg zich af. Zijn antwoord is: nee, pak die korting af. En inderdaad, begin volgend jaar wordt die landeljke korting afgeschaft. En, zo schijnt Valkenberg te suggereren, schaf dan ook tegelijk alle andere regelingen af waarmee 65-plussers worden vertroeteld.

Deze opstelling van Valkenberg is kleingeestig, en getuigt van een ernstig gebrek aan inlevingsvermogen met de arme ouderen.

Harrie Verbon is emeritus-hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Dit stuk verscheen op 28 juli op zijn blog.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Worden ouderen te veel vertroeteld? verscheen eerst op Wynia's Week.

Verhitte discussies over asielzoekerscentra

Het is de afgelopen periode duidelijk geworden dat de instroom van asielzoekers een onderwerp is en blijft dat tot verhitte discussies in ons nationale parlement leidt. Dat verhitte debat in het parlement is een weerspiegeling van de protesten en anti-protesten tegen de opening van asielzoekerscentra. Terwijl de ene groep aanvalt en in brand steekt, probeert een andere groep, zoals Vluchtelingenwerk, om inwoners en vluchtelingen samen te laten eten, zodat er gewerkt kan worden aan ‘meer begrip, sociale samenhang en een inclusieve wijk’.

Wat voor mensen maken deel uit van de anti-azc groep?

Hoe lager de opleiding des te meer weerstand er blijkt te zijn tegen immigratie. Heel erg verwonderlijk is dat niet. Laagopgeleiden moeten met immigranten concurreren om een woning in de sociale-huursector, en vaak ook nog op de arbeidsmarkt. De verandering van de samenstelling van de bevolking door de instroom van immigranten is het meest zichtbaar in wijken waar vooral laagopgeleiden wonen. Zij worden dus ook het meeste geconfronteerd met de veranderingen in normen en waarden die daar het gevolg van is.

Hoogopgeleide mensen hebben daar allemaal niet zo’n last van. Zij wonen in de ‘betere’ wijken waar asielzoekers met een verblijfsvergunning niet zo gauw terecht zullen komen. Zij zullen ook niet gauw door deze statushouders uit hun goed betaalde IT- of advocatenbanen – ik noem maar wat – verdreven worden.

In 2017 vond 53 procent van de laagst opgeleiden dat Nederland een prettiger land zou zijn als er minder immigranten zouden zijn. Als ik de hier en daar grootschalige protesten tegen nieuwe azc’s zie, kan ik me niet voorstellen dat de populariteit van immigranten is toegenomen sinds 2017. De laagst betaalden hebben dus last van de ‘omvolking’ die er in Nederland plaatsvindt.

Omvolking: feit of theorie?

Daar hebben we die term waar Klaver dus zelfs een motie over heeft ingediend in onze Kamer. Omvolking zou je op een neutrale wijze kunnen omschrijven als de langzame, maar zekere vervanging van de autochtone bevolking door migranten.

Dat de ‘autochtone’ bevolking langzaam maar zeker vervangen wordt door burgers met een migratieachtergrond, kun je moeilijk ontkennen. Met het dalend aantal kinderen per Nederlands stel zal deze vervanging alleen maar sneller gaan. Waarom mag je het dan niet over omvolking hebben? Luisteren we even naar onze premier Rob Jetten:

En laat ik ook glashelder zijn over de term omvolking. Dat is geen gewone term. Dat is taal die rechtstreeks uit de donkerste periode van Europa komt. Een complottheorie die mensen wijsmaakt dat bevolkingsgroepen bewust zouden worden vervangen en dat ons bloed zou worden verdund. En dat soort taal hoort niet thuis in ons politieke debat.

Inderdaad, we moeten het niet over een nazistische complottheorie gaan hebben. Maar laat mij nu even een flauwe opmerking maken. Laten we het dan ook maar niet meer over het verplichte ziekenfonds hebben, want dat was een uitvinding van de Duitse bezetter. Bovendien, het feit van de omvolking is toch echt iets anders als een theorie. Een theorie gaat over een mogelijke keten van gebeurtenissen, zoals min of meer impliciet beschreven door Jetten in het net geciteerde fragment.

Jesse Klaver in debat met Lidewij de Vos

Zoals Andrea Speyerbach in Wynia’s Week uitlegt, heeft iedereen zijn eigen uitleg van het begrip omvolking. Dat bleek weer eens toen in het eerder genoemde Kamerdebat Klaver in aanvaring kwam met Lidewij de Vos (FvD) over omvolking. En nee, ik ben geen supporter van FvD, maar ik ben nog minder een supporter van GL-PvdA van Klaver. Laten we naar een deel van het debat luisteren. Ik citeer uit het ongecorrigeerd stenogram:

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA):
‘Wat mensen in de samenleving ook boos maakt, volgens mij terecht, is (…) dat er bewust door Forum voor Democratie een begrip als “omvolking” wordt gebruikt, dat er bewust allerlei theorieën uit extreemrechtse kringen worden overgenomen. Dat is een gevaar voor onze democratie. Dat is wat mensen verontrust. Dat is wat mij verontrust. Dat zit ook nog eens in het parlement. (…)”

Mevrouw De Vos (FVD):
“ (…) Als we om ons heen kijken, zien we ook dat de Nederlandse bevolking letterlijk wordt omgevolkt, want er komen mensen naar Nederland die geen Nederlander zijn. Dat maakt dat de Nederlandse samenleving demografisch gezien drastisch verandert. (…) Wij willen Nederland graag Nederlands houden. Het is het goed recht van mensen om dat te vinden.” (…)

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA):
“(…) Precies dit! Het is doen alsof het hebben over “omvolking” iets is als zeggen: kijk om je heen; zie wat er gebeurt. Nee! Het is een actieve theorie. (…) Dit gaat niet over de veranderingen in het straatbeeld. Het is een theorie met een naziverleden, waar de complottheorie achter zit dat de witte bevolking heel bewust langzaam zou worden vervangen. Door zo’n begrip bewust te gebruiken, ook weer hier in het Nederlandse parlement, normaliseert u het. Dat is precies wat extreemrechts wil. Het is een gevaar voor onze democratie. Daar trek ik gewoon de streep. Ik vind dat we dat hier allemaal zouden moeten doen.”

Klaver ontkent de ‘kloof’

De Vos heeft het hier dus over het feit van de ‘omvolking’, maar Klaver wil De Vos richting de complottheorie duwen. Dat probeert ze vervolgens te verhinderen, maar ze krijgt de kans niet van de dienstdoende voorzitter. Laagopgeleide mensen ervaren negatieve effecten van de multiculturele samenleving. Hoogopgeleide mensen zien juist de voordelen. Klaver wil dit verschil in ervaring – dat gewoon uit onderzoek volgt – echter ontkennen. Op een vraag van Kamerlid Gidi Markuszower antwoordt hij namelijk:

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA):
“(…) We zien in langjarig onderzoek dat de verschillen tussen mensen in Nederland helemaal niet zo groot zijn en dat de waardeopvattingen en zorgen van mensen grosso modo hetzelfde blijven. Onze samenleving is niet gepolariseerd. (…)”

Klaver vertegenwoordigt de Nederlands elite

Waarom wil Klaver de kloof die er in Nederland bestaat tussen mensen die wel en geen last hebben van de multiculturele samenleving ontkennen? Dat kan haast niet anders verklaard worden dan door het feit dat hij vooral de kiezers vertegenwoordigt die positief denken over de multiculturele samenleving, open grenzen en globalisering, namelijk de hoogopgeleiden met een relatief hoog inkomen. Dat volgt uit het Nationaal Kiezersonderzoek. Daaruit blijkt dat GL-PvdA hoogopgeleide kiezers trekt met hoge inkomens. Alleen Volt overtreft GL-PvdA wat die twee eigenschappen betreft, maar Volt is een non-entiteit in de Nederlandse politiek met slechts één zetel in de Tweede Kamer.

Met andere woorden, Klaver vertegenwoordigt de elite in Nederland. Die elite heeft het goed en dan is het voor Klaver natuurlijk beter om te doen alsof er geen problemen zijn. Alles gaat goed: er is geen onbehagen in de wijken waar de laagopgeleide Nederlanders wonen, er is sociale samenhang, iedereen verwelkomt de open grenzen.

Het probleem is, zo zei Klaver letterlijk in het debat, dat er mensen zijn die willen suggereren dat het aanvallen van vrouwen door vluchtelingen te maken heeft met waar zij [de vluchtelingen, HV] vandaan komen. Dit is vergif spuiten in de samenleving. Dat zijn dezelfde mensen die ook de omvolkingstheorie propageren en tot geweld tegen vluchtelingen oproepen.  

VVD laat zich door Klaver de handen binden

Het leidde tot de veel besproken motie-Klaver (28684, nr. 849), die hierboven gereproduceerd staat. Het is een motie waar je niet tegen kunt stemmen, tenzij je natuurlijk bedenkt dat het achterliggende motief van Klaver was om te verhinderen dat alle partijen rechts van de VVD nog politieke invloed kunnen hebben. Die partijen gingen daar zelf niet in mee, maar de VVD wel. De VVD steunde de motie-Klaver.

Daar zal de VVD nog last van krijgen. Ze kan niet naar rechts kijken voor steun. Zo zal de VVD zich moeten laten welgevallen dat potentiële terroristen uit Gaza een studievisum krijgen. Het zal voor de VVD ook lastig worden te pleiten voor het terugzenden van asielzoekers. Over remigratie praten mag immers van de Kamer dankzij Klaver ook niet meer. De VVD heeft nu nog maar twee opties. Optie 1: de stekker uit dit kabinet trekken. Optie 2: net als onder kabinet Rutte3 gebeurde, hopen dat de partijen links van de VVD mee willen in een strenger asielbeleid. Beide opties leiden tot afkalving van de steun voor de VVD.

Dat allemaal dankzij motie-Klaver. Slim gedaan door Klaver.

Wynia’s Week is onmisbaar, ook als thermometer in de Nederlandse samenleving. Onze unieke formule maakt dat mogelijk. Iedereen kan vrijelijk kennisnemen van onze artikelen, video’s en podcasts. De betalende supporters maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom wilde Jesse Klaver met alle geweld die motie over ‘omvolking’ indienen? (Sssst: om voor de VVD de weg naar rechts af te snijden) verscheen eerst op Wynia's Week.

Linkse kwaliteitskrant steunt Albanese …

De persoon van Albanese leidt vooral tot polarisatie in Nederland. Links steunt kritiekloos Albanese, rechts valt haar zonder omwegen aan. Kennelijk is het onmogelijk geworden om het eens te worden over het waarheidsgehalte van de ‘feiten’ die Albanese over het Midden-Oostenconflict aanlevert. De historische vertekeningen van Albanese worden zelfs als zoete koek gegeten door een kwaliteitskrant als De Volkskrant. Voor iemand die al minstens 55 jaar abonnee van de krant is, is dat moeilijk te verteren.

Helemaal bont maakte journalist Rob Vreeken het op 24 februari jl. in de krant. Hij schreef toen dat een aantal landen om het aftreden van Francesca Albanese hadden gevraagd. De reden: een ‘lastercampagne’ van UN Watch. ‘UN Watch [is] een organisatie die regelmatig critici van Israël aan de schandpaal nagelt en het daarbij niet altijd even nauw neemt met de feiten’, zo schreef hij in zijn artikel. Albanese was volgens Vreeken dus één van die critici die UN Watch aan de schandpaal nagelt. Volgens Vreeken kennelijk ten onrechte. 

… en verzwijgt kritiek op Albanese

Vreeken vermeldde daarbij niet dat de VS onder president Joe Biden, bij monde van de vertegenwoordiger van de VS bij de mensenrechtenraad van de VN, al eerder om haar aftreden had gevraagd. Dat deden ook (18) leden van het Congres van de VS. Zelfs de vertegenwoordiger van Italië bij de VN, Maurizio Massari, vond dat de rapporten van Albanese niet langer geloofwaardig waren door haar partijdigheid. Deze critici van Albanese baseerden zich niet op UN Watch, maar op de uitlatingen van Albanese zelf. Ik heb overigens laten zien dat die uitlatingen van Albanese vaak geen feiten beschreven. Haar beschrijvingen zijn eerder voor meerderlei uitleg vatbaar.

Rob Vreeken laat de krantenlezer denken dat een door UN Watch verknipte video van een speech van Albanese de directe oorzaak was van de recente oproep aan de mensenrechtenraad van de VN om Albanese te ontslaan. Die oproep kwam van de Franse minister van buitenlandse zaken Jean-Noël Barrot. Zoals de in dit verband onverdachte nieuwsbron Al Jazeera meldde, had Barrot al in april 2025 de VN laten weten tegen de verlenging te zijn van haar aanstelling als rapporteur voor de Palestijnse gebieden. Barrot had het idee dat haar ‘vele tekortkomingen de geloofwaardigheid van VN-instituties zou verzwakken’. Vreeken noemde dit feit niet.

De krant: geweld van Israël is genocidaal

Ik begon me als abonnee  van De Volkskrant af te vragen of de redactie van de krant de stukken van Vreeken over Albanese niet beter naar de opiniepagina had kunnen verwijzen. Maar De Volkskrant heeft sinds november 2025 een ombudsvrouw. Daar kun je als lezer je klachten over de inhoud van de krant kwijt. De Ombudsvrouw begon haar functie als ombudsvrouw helaas – wat mij betreft – met een niet echt onpartijdige mededeling  over het Midden-Oostenconflict. Zij schreef over ‘het genocidale geweld in Gaza door Israël’. Dat liet zij wel volgen door de mededeling dat dat genocidale geweld ‘volgde op de terroristische aanval van Hamas op 7 oktober 2023’.

Waarom de acties van Israël genocidaal noemen, zonder enig bewijs, maar de aanval van Hamas niet? Overigens heb ik uit een betrouwbare bron begrepen dat er bij De Volkskrant een soort afspraak bestaat om het oorlogsgeweld dat Israël uitoefent altijd ‘genocidaal’ te noemen. Dat tekent de opvatting van de krant ten opzichte van het Midden-Oostenconflict: Israël is hoe dan ook schuldig. De beschuldiging van genocide is een zeer ernstige en moet daarom zorgvuldig worden onderbouwd. Die onderbouwing heb ik nog niet gezien. Dit alles gaf mij geen goed gevoel, maar ik besloot toch maar een klacht in te dienen bij de Ombudsvrouw.

Klacht ingediend bij de Ombudsvrouw

Die klacht was dus dat Vreeken een onvolledig en daarom misleidend stuk had geschreven over de kritiek op Albanese. Het leek mij een goede reden mijn beklag te doen bij de Ombudsvrouw van De Volkskrant. Ik deed dat op 26 februari 2026. Op 23 maart 2026 ontving ik een reactie, maar niet van de Ombudsvrouw. De journalist Rob Vreeken reageerde zelf op een tamelijk neerbuigende manier. Op 30 maart 2026 diende ik daarop een hernieuwde klacht in bij de Ombudsvrouw. Ik schreef haar:

‘Kortom, Vreeken gaat zeer selectief te werk bij zijn keuze van bronnen. Dat bevestigt mijn beeld dat hij in de krant geen objectief artikel geschreven heeft over Francesca Albanese, de VN-rapporteur voor de Palestijnse gebieden. Het lijkt mij gepast als u dat in uw rubriek aankaart en aangeeft dat voor een onafhankelijke en onpartijdige krant als De Volkskrant het geen pas geeft om een controversieel persoon als Francesca Albanese zo kritiekloos neer te zetten.’ (Bron: e-mail van Harrie Verbon aan de Ombudsvrouw van De Volkskrant d.d. 30 maart 2026.)

De Ombudsvrouw: kritiek op Albanese was niet relevant

Na enige e-mails heen en weer ontving ik op 20 april een finaal antwoord van de Ombudsvrouw. Zij vond het terecht dat Rob Vreeken alleen aandacht besteedde aan UN Watch. De ophef in februari jl. was immers ontstaan door die toespraak van Albanese die door UN Watch was verknipt. Door die verknipping leek het alsof Albanese Israël ‘de gemeenschappelijke vijand van de mensheid’ had genoemd. Dat kwam dan nog eens bovenop de ‘lastercampagne’ die UN Watch al tijden tegen Albanese aan het voeren was. De kritiek die op Albanese wellicht mogelijk was, was daarbij niet relevant.

Wat mij betreft is het toegestaan een artikel te wijden aan de stukken van UN Watch over Albanese. Het lijkt me echter in strijd met journalistieke codes om de lezer daarbij te doen geloven dat de ophef die in februari over Albanese ontstond helemaal aan de verknipte video en de zogenoemde lastercampagne van UN Watch was toe te schrijven. Er was al veel eerder ophef ontstaan door uitspraken van Albanese. Bovendien had de lezer dan meer informatie moeten krijgen over de verknipte video. In een PS bij deze post zal ik die video kort bespreken.

Kortom, uit haar antwoord blijkt dat de Ombudsvrouw van De Volkskrant de eigen journalisten niet (desnoods achteraf) corrigeert als zij een onvolledig en vertekend beeld geven van het Midden-Oostenconflict. In dit geval betrof het de zeer anti-Israel gezinde Francesca Albanese. Ik weet het natuurlijk niet zeker, maar ik vermoed dat dit het beleid van de hoofdredactie van De Volkskrant weerspiegelt. Uitlatingen ten nadele van Israël worden niet ontkend, ook niet als ze vertekend of geheel onjuist zijn.

PS: De verknipte video

De hierboven genoemde ‘verknipte video’ kwam uit de toespraak van Albanese bij een Al Jazeera-conferentie. De teksten van Albanese vragen meestal om tekstduiding. Zij verstaat namelijk de kunst vreselijke dingen te suggereren zonder het feitelijk ook te beweren. Het gaat om dit stuk tekst:

‘The fact that instead of stopping Israel, most of the world has armed, giving it political excuses, political sheltering, economic and financial support. This is a challenge. The fact that most of the media in the western world has been amplifying the pro-apartheid, the genocidal narrative is a challenge. And at the same time, here also lays the opportunity. Because if international law has been stabbed in the heart, it’s also true that never before the global community has seen the challenges that we all face. We who do not control large amounts of financial capitals, algorithms and weapons. We now see that we as a humanity have a common enemy.’

(Bron: x.com)

Wie nu precies die gemeenschappelijke vijand van de mensheid is, wordt hier niet uit duidelijk. Het kan ‘most of the world’ zijn, ‘most of the media’ of Israël. UN Watch heeft dit van de bovenstaande tekst overgenomen:

‘The fact that instead of stopping Israel, most of the world has armed, giving it political excuses, political sheltering, economic and financial support. We now see that we as a humanity have a common enemy.’

En inderdaad, de enig mogelijk conclusie is nu dat Israël de vijand van de mensheid is. Uit de volledige tekst van Albanese kun je die conclusie niet met zekerheid trekken. Wat bedoelde ze dan wel? Dit, zegt Albanese:

The common enemy of humanity is THE SYSTEM that has enabled the genocide in Palestine, including the financial capital that funds it, the algorithms that obscure it and the weapons that enable it.

(Bron: x.com)

Maar als dit is wat ze wilde zeggen, waarom zei ze dat dan niet? Mijn antwoord is: omdat zij altijd met een gespleten tong spreekt en schrijft. Ze wil voortdurend Israël zwart maken, maar schrijft het dan zo op dat ze het later altijd kan ontkennen. Daar zijn de door Vreeken genoemde factcheckers, 150 oud-diplomaten en 176 Franse kunstenaars ook ingetrapt.

Dit artikel verscheen op 24 april op het weblog van Harrie Verbon.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Volkskrant-journalist schrijft misleidend stuk over de kritiek op Francesca Albanese, maar wordt door Ombudsvrouw niet gecorrigeerd verscheen eerst op Wynia's Week.

Docenten aan een universiteit worden geacht gepromoveerd te zijn en, naast het geven van onderwijs, onderzoek te doen. Een docent heeft er alle belang bij goed onderzoek te doen, want zijn of haar carrière wordt voornamelijk bepaald door het aantal publicaties in toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften.

Docenten aan een hbo geven veelal alleen onderwijs en hebben geen onderzoekervaring. Om in deze lacune te voorzien, bestaat sinds een aantal jaren de figuur van de lector. De lector combineert onderzoek en onderwijs, net als docenten aan de universiteit. Lectoren initiëren onderzoek onder collega-docenten en proberen een onderzoeksgroep te vormen en te leiden. Dat onderzoek is praktijkgericht, omdat ook het onderwijs op het hbo praktijkgericht is.

Spreiding in capaciteiten

Op de grote alfa-faculteiten, zoals economie, psychologie en politicologie, werken veel academici. En als ergens veel mensen werken, is het onoverkomelijk dat ook de spreiding in capaciteiten groot is. Aan de economische faculteiten in Nederland werken bijvoorbeeld een kleine 2000 academici, ongeveer net zoveel als op de dertig beste economische faculteiten in de Verenigde Staten. Van die Amerikaanse academici wordt verwacht dat ze onderzoek van topniveau afleveren. Bij ons wordt daar ook van uitgegaan en het universitaire budget is erop afgestemd, maar het is onvoorstelbaar dat een klein land als Nederland net zoveel talent herbergt als de topfaculteiten in de VS. Een groot deel van de Nederlandse academici aan de grote alfa-faculteiten kan haast per definitie niet het talent hebben om onderzoek te doen van internationaal niveau.

Op academische faculteiten kunnen studenten assistent in opleiding (aio) worden nadat ze eerst een master hebben afgerond. Deze aio’s doen onderzoek, bijgestaan door meestal meerdere begeleiders. Dat kunnen hoogleraren zijn, maar ook universitaire hoofddocenten (in het Engels: associate professors). Het doel is tot een proefschrift te komen waarmee de aio de titel van doctor (afgekort dr.) verkrijgt. De overheid keert voor elke voltooide promotie een bedrag uit van ongeveer 95.000 euro. Daar moet een universiteit ook het (lage) salaris van een aio van betalen.

Het idee van academische proefschriften is dat ze de theoretische en empirische wetenschap verder helpen. Er zijn zeker goede, zelfs briljante proefschriften. Er zijn echter ook middelmatige, zelfs slechte proefschriften. De kwaliteit ervan hangt op de eerste plaats af van het talent van de aio. Maar ook diens begeleiders spelen hierbij een rol. Niet iedere begeleider is even geschikt, zelfs niet als hij of zij een goede onderzoeker is.

Laten we zeggen dat een kwart van de Nederlandse academische economen voldoende is gekwalificeerd als onderzoeker en dus tevens in staat is om een aio te begeleiden. Neem ook aan dat er per aio in ieder geval twee begeleiders moeten zijn. Neem ook aan dat iedere begeleider maximaal twee aio’s tegelijkertijd van dienst kan zijn. Aangezien een aio vier jaar over zijn promotie mag doen, zal iedere begeleider om het jaar een promotie kunnen afronden. Een snelle rekensom levert dan op dat er ieder jaar gemiddeld ongeveer 125 promoties kunnen plaatsvinden. Interessant genoeg is dat bij benadering ook het aantal promoties dat jaarlijks aan de economische faculteiten in Nederland wordt afgerond.

Hbo’s zien al jaren dat universiteiten een groot onderzoekbudget krijgen, terwijl zij zelf hun onderzoek grotendeels uit externe middelen moeten financieren. Maar zij doen wel degelijk onderzoek, al is het dan praktijkgericht. Wat mij betreft kunnen de hbo’s een groter onderzoeksbudget krijgen, maar alleen als ze ook werkelijk presteren op onderzoeksgebied. Dat is, denk ik, momenteel niet gegarandeerd.

Geen onderzoekstraditie

Ik zie minstens twee problemen die ik – toegegeven – vooral baseer op wat ik zelf heb gezien heb op hbo’s met een economische of juridische opleiding.

Het eerste probleem is dat er niet echt een onderzoekatmosfeer heerst op de gemiddelde hbo-instelling. Zoals gezegd doen de meeste hbo-docenten geen onderzoek. Er is dus een behoorlijke verandering in personeelsbeleid nodig om een onderzoektraditie op het hbo te vestigen.

Het tweede probleem is dat de lectoren nogal geïsoleerd lijken te staan in de organisatie. Zij moeten zelf een onderzoekgroep bij elkaar zien te vissen. Dat is nogal een uitdaging.

Nu is het dus zelfs de bedoeling dat studenten bij het hbo na hun master door kunnen gaan voor een promotieplaats. Zij doen dan net als de aio’s op universiteiten onderzoek. Het onderzoek dat ze gaan doen moet beroepspraktijk gericht zijn. De opleiding die zij gevolgd hebben was dat immers ook. Zij schrijven dan ook niet noodzakelijk een proefschrift zoals de aio’s, maar komen met oplossingen voor praktische problemen, bijvoorbeeld in de vorm van een beleidsadvies en krijgen in ruil daarvoor een extra titel: Professional Doctor (PD). De rijksoverheid is inmiddels aan een consultatie begonnen, om de meningen te peilen of de invoering van de titel gewenst is. Gezegd wordt dat er veel vraag is naar hooggekwalificeerde professionals die werken aan onderzoek en ontwikkeling in de praktijk.

Goed idee? Van mij mag het, maar ik zie alweer twee problemen. Het eerste probleem is dat het aantal mensen dat gekwalificeerd is om studenten tijdens hun promotietraject te begeleiden in het hbo zeer beperkt is. Eigenlijk zijn op het eerste gezicht voornamelijk de lectoren en een enkele docent met onderzoekbelangstelling min of meer geschikt. Ik schrijf ‘min of meer’, omdat ook niet alle lectoren veel ervaring in praktijkgericht onderzoek hebben.

Het tweede probleem is dat het moeilijk zal zijn te beoordelen wanneer het onderzoek van PD-studenten van voldoende niveau is om het geven van de PD-graad te rechtvaardigen.

Geldt dat laatste dan op academisch niveau niet? Ja ook, maar toch minder. De ‘echt serieuze’ proefschriften bevatten minstens twee hoofdstukken die in internationale wetenschappelijke tijdschriften gepubliceerd kunnen worden. Sommige aio’s publiceren zelfs al delen van hun proefschrift voor ze gepromoveerd zijn. Dat geeft een stempel van kwaliteit die de doctorstitel rechtvaardigt. Bij het PD-onderzoek zou de kwaliteitsstempel moeten zijn of de aangedragen oplossingen werken.

Niet het geschikte moment

Dat en meer staat beschreven in het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO). Kijken we naar de pilots die momenteel lopen met maar liefst 164 kandidaten in 7 domeinen, dan zie we een grote variatie aan projecten. Sommige daarvan zitten tegen het academische niveau aan. Er zijn echter ook projecten waarvan je je kunt afvragen hoe de kwaliteit van het verrichte werk ooit gemeten moet worden. Met de kwaliteitsstandaarden van het BKO kom je niet ver. Die zijn zo algemeen dat ze niet geschikt zijn om als professionele meetlat te dienen.

Neem de mogelijkheid om te promoveren op een beleidsadvies. Maar wat is een kwalitatief goed beleidsadvies? Recent was er een beleidsadvies van Nederlandse topambtenaren over de AOW, waar ik eerder over schreef. Dat advies ging uit van een onvolledige analyse van de ontwikkeling van de AOW en was vooral een herhaling van een advies dat al dertig jaar in Nederland rondwaart. Dat kwam dan van topambtenaren waarvan je een hoogwaardig advies verwacht. Niet dus.

Het is nu niet het geschikte moment het onderwijsaanbod aan het hbo uit te breiden met een PD-traject. Het lijkt me eerder verstandig om het personeelsbeleid zo in te gaan richten dat er meer docenten met onderzoekervaring worden benoemd. Die docenten moeten dan ook tijd krijgen om onderzoek te doen. Dat zal tot de opbouw van een onderzoektraditie aan het hbo kunnen leiden. Als het eenmaal zo ver is, moeten we maar weer eens de invoering van een PD-opleiding gaan overwegen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Een doctorstitel behalen op het hbo? Nee, daarvoor is het nog veel te vroeg verscheen eerst op Wynia's Week.

De Hervormingsagenda Jeugd is zo ongeveer de bijbel voor al diegenen die zich met de jeugdhulp bezighouden. Niet dat er zo veel oplossingen voor praktische problemen worden aangedragen. Misschien moeten we alleen al blij zijn dat een overheidsdocument de problemen erkent. Op de eerste pagina van de agenda wordt een aantal van die problemen opgesomd. Het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van jeugdzorg is sterk gestegen. De uitgaven zijn in vier jaar tijd met 50 procent toegenomen. De gemiddelde behandelduur is in twee jaar met 35 procent gestegen. Het aantal jeugdzorgaanbieders is van 2015 tot 2023 met 1.500 toegenomen. Desondanks groeien de wachtlijsten.

Wat werk wel en wat niet?

Maar dat is nog niet alles. Want terwijl het aantal behandelingen toeneemt, is er te weinig zekerheid over de effectiviteit van die behandelingen. Wat werkt nu wel en wat niet? Het is nauwelijks bekend. Toch meldt de Hervormingsagenda: ‘Jeugdhulp die aantoonbaar niet werkt, wordt niet meer ingezet en niet meer vergoed. Hulp moet van meerwaarde zijn voor de jeugdige. Dit betekent dat hulp aantoonbaar effectief is volgens de stand van wetenschap en praktijk. (-) Er wordt in 2023 een zogenaamde “niet doen”-lijst opgesteld door het veld.’

Het is nu drie jaar later, maar die ‘niet doen’-lijst bestaat nog steeds niet. Gemeenten die de jeugdhulp moeten uitvoeren – en bekostigen – weten dus niet welke hulp ze niet hoeven te vergoeden.

De Hervormingsagenda werd opgesteld tijdens het kabinet-Rutte IV. Na het ontslag van dat kabinet trad in juli 2024 het kabinet-Schoof aan. Het hoofdlijnenakkoord van de regeringsploeg maakte mij al behoorlijk sceptisch. ‘Wat het nieuwe kabinet dus wil met de jeugdhulp is de Hervormingsagenda Jeugd uitvoeren,’ schreef ik destijds. ‘Maar dat is – het woord zegt het al – een agenda. Die agenda bevat geen hervormingsvoorstellen die je kunt uitvoeren. De demissionaire regering sprak wel over “bewuste en scherpe” keuzes die gemaakt moeten worden, maar die keuzes liet de regering vooral aan anderen over. Aan het volgende kabinet, kennelijk.’

Precies een jaar later, in juni 2025, kwam het kabinet-Schoof ten val. Veel tijd om de jeugdhulp te hervormen was er dus niet. Er bleef een demissionair rompkabinet over, dat onder auspiciën van staatssecretaris Judith Tielen (VVD) in januari een zogenoemde voortgangsbrief naar de Tweede Kamer stuurde:

‘Het terugdringen van het aantal jeugdigen dat jeugdhulp gebruikt vraagt om inzet van alle betrokkenen en stevige sturing op inhoud en financiën op basis van kwalitatief goede data. We werken daarom aan een samenhangend pakket aan maatregelen om het aantal individuele maatwerktrajecten fors terug te dringen, evenals de intensiteit, duur en kosten daarvan. Het betreft maatregelen die reeds in de Hervormingsagenda Jeugd zijn aangekondigd, zoals (-) het bouwen aan stevige lokale teams die zelf effectief hulp bieden.’

Het enige echte programmapunt dat de voortgangsbrief overneemt van de Hervormingsagenda is de verplichting voor gemeenten om Stevige Lokale Teams (SLT’s) te gaan ontwikkelen. Die SLT’s beoordelen of een jeugdige recht heeft op niet-vrij beschikbare specialistische hulp. Ze moeten zo ongeveer van alle markten thuis zijn. De professionals in een SLT zijn goed opgeleid en beschikken over alle relevante ontwikkelingspsychologische en orthopedagogische kennis. Ze zijn in staat te beoordelen wanneer dure specialistische hulp echt nodig is en zullen alleen hulp inzetten als die aantoonbaar werkt. Die hulp verlenen ze eventueel zelf en daarmee kunnen ze dan ook direct de sociale basis van gezinnen versterken. Gezinnen zijn daardoor beter in staat opvoedproblemen zelf op te lossen. Oftewel: het aantal jeugdigen dat dure specialistische hulp nodig heeft, zal dankzij de SLT’s dalen.

Gekwalificeerd personeel

Ik heb me eerder afgevraagd hoe de opsteller van de Hervormingsagenda – voormalig staatssecretaris Maarten van Ooijen (ChristenUnie) – kon denken dat gemeenten van pakweg 15.000 inwoners in staat zouden zijn een hoogwaardig SLT te installeren. Als die gemeenten het al niet aan geld ontbreekt om zo’n team te financieren, dan zullen ze problemen hebben om aan gekwalificeerd personeel te komen. Vooral ook omdat veel gemeenten uit dezelfde pool van professionals moeten vissen.

Staatssecretaris Tielen heeft er echter nog altijd alle vertrouwen in dat die SLT’s tot stand komen. Desnoods zet ze die teams zelf op poten. Ze schrijft: ‘Met het wetsvoorstel reikwijdte kunnen de lokale teams wettelijk verankerd worden. Parallel worden steeds stappen gezet om het werken met stevige lokale teams in de praktijk door te ontwikkelen. (-) We creëren stevige lokale teams die zelf ondersteuning en (collectieve) hulp bieden.’

Ouders verantwoordelijk

Binnenkort wordt het rompkabinet-Schoof opgevolgd door het minderheidskabinet-Jetten. Gaat de jeugdhulp dan met concrete maatregelen worden hervormd? Het coalitieakkoord meldt:

‘Ouders of opvoeders zijn verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen en doen dit binnen de pedagogische civil society. Nu is het zo dat 1 op de 7 kinderen jeugdzorg krijgt. Het stelsel is sterk geïnstitutionaliseerd en leunt te veel op het leveren van – voor aanbieders financieel aantrekkelijke – lichte zorg, waardoor zorg voor kinderen met complexe zorgvragen niet altijd tijdig beschikbaar is. (-) Er wordt veel jeugdzorg geboden bij problemen die eigenlijk geen zorgproblemen zijn. Denk aan kinderen die het thuis lastig hebben vanwege problemen van hun ouders: een scheiding of schulden. Deze problemen leggen we waar ze thuishoren, bijvoorbeeld in het sociaal domein.’

Hoe dan, vraag ik me dan direct af, en wie gaat dat ‘verleggen’ doen? Ik heb geen idee. Volgende maatregel dan maar:

‘We passen de reikwijdte van de aanspraken in de jeugdzorg aan. We maken een scherp onderscheid tussen preventie, lichte (opvoed)ondersteuning en specialistische zorg. Lichte (opvoed)ondersteuning wordt niet meer gefinancierd of collectief georganiseerd. Passende zorg is de norm en waar mogelijk vergoeden we alleen bewezen effectieve jeugdzorg.’

Alweer helemaal mee eens, maar die reikwijdte – waar Tielen ook al wat aan wilde doen – is al jaren een heet hangijzer. Het is, schreef ik in januari 2025, vrijwel zeker niet objectief vast te stellen wanneer de gemeente jeugdhulp moet leveren en wanneer het gezin zelf verantwoordelijk is voor de hulp aan het kind. Er zijn te veel meetproblemen. Hoe moet de toegang van de gemeente die uiteindelijk de beslissing moet nemen daar dan uitkomen? Omdat iedere beslissing kan worden aangevochten, tot aan de rechter toe, ligt het voor de hand dat de toegang hulpvragers vaak het voordeel van de twijfel gunnen. Hebben we hier een andere oorzaak voor de sterke stijging van de kosten van de jeugdhulp?

Geen oplossingen in zicht

Mijn conclusie: het coalitieakkoord verplicht het kabinet-Jetten tot vrijwel niets wat de jeugdhulp betreft. Er is geen enkel zicht op concrete oplossingen voor de al jaren doorzeurende problemen (kostenoverschrijdingen, te veel lichte zorg, wachtlijsten voor de kinderen met zware problemen, geen afbakening voor de jeugdhulpplicht, enzovoorts).

Maar: wat niet is, kan nog komen. Dus we blijven wachten, maar wel met een groot vraagteken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Gaat het kabinet-Jetten eindelijk de jeugdhulp hervormen? De voortekenen zijn niet gunstig verscheen eerst op Wynia's Week.

Denemarken is erin geslaagd de instroom van asielzoekers vrijwel stil te leggen. De belangrijkste reden daarvoor is dat Denemarken in 1992 een opt-out bij het Europese asielsysteem had bedongen. Denemarken kan daarom asielzoekers een strenger regime opleggen dan andere EU-landen.

Onbedoelde effecten van het EVRM

Een belangrijk onderdeel van het asielsysteem is het EVRM. Dit verdrag was oorspronkelijk – dat wil zeggen in 1950 – bedoeld om Europese burgers een aantal fundamentele rechten te geven, zoals het recht op een gezinsleven (artikel 8) en vrijwaring van een onmenselijke of vernederende behandeling (artikel 3). Deze artikelen lijken nogal voor de hand te liggen, maar in het kader van het asielsysteem blijken zij een loden last op te leveren. Er zijn namelijk nogal wat onbedoelde en ook onvoorziene effecten van het EVRM.

Artikel 3 bijvoorbeeld kan het onmogelijk maken om uitgeprocedeerde of criminele asielzoekers uit te wijzen. Artikel 8 kan door asielzoekers gebruikt worden om de nareis van gezinsleden af te dwingen. Zelfs uitgeprocedeerde asielzoekers kunnen dit artikel aanroepen.

Maar dit artikel kan ook gebruikt worden om familieleden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV’s) te laten nareizen. Ouders die willen migreren naar Europa hebben daarom een motief om hun minderjarige kinderen vooruit te sturen. In deze gevallen zal de rechter moeten beslissen of gezinshereniging wel of niet toegestaan moet worden. De rechterlijke beoordeling kan in strijd zijn met de bedoelingen van het asielbeleid van individuele landen.

Het EVRM nodigt bovendien ‘schurkenstaten’ zoals Wit-Rusland en Rusland uit om migranten te gebruiken als een politiek wapen om andere staten te destabiliseren. Dat doen zij door migranten te ‘werven’ en deze over de grenzen te sturen. Dat deed Wit-Rusland in de richting van Polen en doet het nog steeds, recent via tunnels die vanuit Wit-Rusland worden gegraven. Volgens geldend Europees recht kunnen deze migranten niet teruggestuurd worden, zodra zij asiel hebben aangevraagd. Dit zogenoemde ‘instrumentaliseren’ van migranten door kwaadwillende staten kan opgevat worden als misbruik van de Europese beginselen van mensenrechten.

Binnen de Raad van Europa vindt een meerderheid dat het noodzakelijk (‘imperative’) is een antwoord te hebben op de uitdaging die dit instrumentaliseren oplevert. Ook vindt deze meerderheid dat een staat criminele migranten moet kunnen uitzetten.

Wil de Raad van Europa verandering van het EVRM?

Onder meer over deze punten was er op 10 december jl. een bijeenkomst van de ministers van Justitie van de Raad van Europa. Dit was het resultaat (mijn vertaling):

‘De uitkomst van deze bijeenkomst was dat er een politieke verklaring zou worden opgesteld waarin de verplichting wordt bevestigd dat iedereen die valt onder de jurisdictie van de aangesloten lidstaten, gegarandeerd de rechten en vrijheden krijgt die in het EVRM zijn opgenomen, rekening houdend met migratie. Bovendien steunden de ministers van Justitie van de 46 lidstaten van de Raad van Europa de uitwerking van een nieuwe aanbeveling over het verhinderen en bestrijden van het smokkelen van migranten terwijl hun mensenrechten gerespecteerd blijven.’

Bron: Italian yearbook of human rights, 15 december 2025

Een dergelijke algemene tekst geeft mij niet direct het idee dat de Raad van Europa knopen gaat doorhakken. Misschien was dat wel de hoop van de premiers van het VK en Denemarken die een dag voor de bijeenkomst van de Raad van Europa hun opinieartikel in The Guardian publiceerden. Is die hoop inderdaad niet vervuld? Wat betekent het bijvoorbeeld dat de mensenrechten van migranten gerespecteerd blijven. Betekent dat dat artikelen 3 en 8 van het EVRM niet gewijzigd mogen worden?

Conseratieve verdedigers van het EVRM

Er is in ieder geval flink wat weerstand tegen wijziging van die artikelen. Laten we eens een paar opponenten beluisteren. De eerst in aanmerking komende opponent is Michael O’Flaherty uit Ierland. Hij is commissaris voor mensenrechten van de Raad van Europa. Gezien zijn uitgebreide en brede ervaring op dit gebied valt er aan zijn deskundigheid niet te twijfelen. Aan zijn conservatisme helaas ook niet. In een speech tijdens de bijeenkomst van 10 december liet hij blijken zich tegen iedere aanpassing van de EVRM te verzetten.

Het om politieke redenen inzetten van migranten door landen als Wit-Rusland en Rusland is te betreuren, maar, aldus O’Flaherty, de betrokken immigratielanden zijn heel goed in staat de daaruit volgende asielverzoeken te verwerken. Mensenrechten, aldus nog steeds O’Flaherty, zijn universeel. Iedere poging om aan sommige mensen – met name migranten – andere rechten toe te kennen dan de ingezeten burgers is ‘zeer problematisch’.

Europarlementariër Tineke Strik van GroenLinks zei ongeveer hetzelfde in een gesprek met het tv-programma Pointer op 8 april vorig jaar:

‘Want hoe je mensen van búiten de Europese Unie behandelt die bescherming zoeken, hangt samen met het hooghouden van de waarden voor Europese burgers. Iedereen kan zien dat wij met twee maten meten en dat maakt ons steeds ongeloofwaardiger.’

Burgers hebben altijd meer rechten dan migranten

Het is mij een raadsel waarom het problematisch is aan burgers van een land andere rechten toe te kennen dan aan migranten. Alle migranten die een land binnenkomen moeten aan voorwaarden voldoen waar de burgers niet aan hoeven te voldoen. Arbeidsmigranten in de EU mogen zich alleen in een andere lidstaat van de EU vestigen als zij werk hebben in die lidstaat of er naar werk zoeken. Migranten die in een lidstaat van de EU een asielverzoek indienen, zullen pas na beoordeling van hun historie – al dan niet vervolgd in land van herkomst, gevlucht voor oorlog, enzovoort – te horen krijgen of zij een verblijfsstatus krijgen in de lidstaat.

Migranten krijgen dus niet zonder meer het ‘recht’ zich in een land  van hun keuze te vestigen. Er kunnen, met andere woorden, redenen zijn migranten een verblijf in een immigratieland te ontzeggen. Voor staatsburgers van een EU-lidstaat geldt dat niet. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen kan de overheid het staatsburgerschap van zijn eigen burgers intrekken. Zie bijvoorbeeld hier wanneer een Nederlander het Nederlanderschap kan verliezen.

Extreemrechts wil ander EVRM

Van O’Flaherty is ook de suggestie afkomstig dat het wijzigen van het EVRM neerkomt op toegeven aan de eisen van rechtse populisten. In Politico zei hij dat populisten voor iedere centimeter (‘inch’) die je opgeeft aan mensenrechten een extra centimeter willen.

Dit argument, dat aanpassen van het EVRM zwichten is voor populistisch rechts is, ben ik inmiddels vele malen tegengekomen. Saskia Bonjour van de Universiteit van Amsterdam zei het op de radio. Tineke Strik beweerde in gesprek met Pointer dat de mensenrechten voor vluchtelingen niet meer voorop staan door de invloed van extreemrechts. Wij bespraken al eerder dat zij – net als O’Flaherty – vindt dat wat we hierboven de instrumentalisatie van migratie noemden maar voor lief moeten nemen. Maar met die instelling is de EU machteloos om zich tegen chantage door dictators als Loekasjenko (Wit-Rusland) teweer te stellen.

Er moet gezegd worden dat, als we JA21 extreemrechts mogen noemen, deze partij inderdaad voorstander is van het aanpassen van het EVRM. GL-PvdA is daar kennelijk tegen, maar de sociaaldemocratische zusters en broeders uit Denemarken en het VK willen het EVRM dan weer wel aanpassen.

Conclusie

Het EVRM onder de huidige strikte interpretatie lokt ongewenst of zelfs misdadig gedrag uit. Het kan hierbij gaan om het instrumentaliseren van migranten door staten (Wit-Rusland, Rusland) die andere staten (Polen, Bulgarije) willen destabiliseren door een groot aantal ingevlogen migranten de grens met die staten te laten oversteken. Maar ook het afdwingen van gezinshereniging door minderjarige kinderen naar de EU te sturen, kun je een ongewenst effect van het huidige EVRM noemen.

Er zijn dus voldoende redenen het EVRM aan te passen, zodat het niet meer misbruikt kan worden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Herzie het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens om misbruik door schurkenstaten en asielzoekers te beletten verscheen eerst op Wynia's Week.

Of neem de AVROTROS. Deze omroep maakte vroeger tenenkrommende programma’s als Te land, ter zee en in de lucht waarbij de kijker niet geacht werd zelf te kunnen nadenken. Maar kijk nu, de AVROTROS weigert in 2026 aan het Eurovisie Songfestival deel te nemen omdat er ook een Israëlische inzending komt. Alleen vanuit de steeds kleiner wordende pro-Israëlhoek hoor je daar kritiek op.

Nu hebben Anja Meulenbelt en ik zo’n vijftien jaar geleden een discussie gevoerd over Gaza en Hamas. Haar toenmalige opvattingen geef ik hieronder weer. Het lijkt erop dat deze sindsdien geen enkele verandering hebben ondergaan.

Dictatoriaal bestuur

Eerst dus maar weer even terug in de tijd. Sinds de Israëlische terugtrekking uit de Gazastrook in 2005 en de daaropvolgende verkiezingsoverwinning van Hamas, wordt de Gazastrook op dictatoriale wijze bestuurd. Hamas streeft naar de vestiging van een islamitische staat op het gehele voormalige Palestijnse mandaatgebied, ten westen van de Jordaan.

Na 2005 zijn er zo’n vijf Gaza-oorlogen gevoerd tussen Israël en Hamas. De eerste twee (in 2008 en 2012) waren een reactie op de raketaanvallen die bijna dagelijks vanuit Gaza op Israëlisch gebied werden uitgevoerd. Waar Israël bij de huidige Gaza-oorlog op reageerde, zal bekend zijn.

Anja Meulenbelt was vaak in Gaza, waar ze voor gehandicapten zorgde. In Gaza, zo schreef ze op 5 oktober 2012 op haar weblog, zijn er voor de gehandicapten ‘hele mooie wetten’, maar de inwoners hebben ‘zoveel zorgen aan hun kop door de aanhoudende blokkade dat het er niet erg van komt om die wet uit te voeren’. Toevallig was er twee dagen eerder een rapport van de Human Rights Watch uitgekomen, waarin beschreven werd hoe Hamas Palestijnse politieke gevangenen martelt. Daarna werden deze gevangenen soms alsnog geëxecuteerd. Dat rapport stond in schril contrast met de ‘hele mooie wetten’ die Hamas volgens Meulenbelt voor de gehandicapten had opgesteld.

De islamitische staat die Hamas wil vestigen, voorspelt weinig goeds voor de vrouwenrechten. Anja Meulenbelt schreef echter in 2010 op haar weblog dat ‘Hamas kan bogen op een meerderheid aan vrouwelijke studenten op de Islamitische Universiteit’.   

In Gaza mogen meisjes en vrouwen inderdaad nog steeds naar school, maar het is inmiddels wel zo dat jongens en meisjes alleen nog maar gescheiden les mogen krijgen en dat meisjes niet door mannen mogen worden onderwezen. Verder mogen vrouwen in Gaza niet vrij reizen. Moeders kunnen geen paspoort voor hun eigen kinderen aanvragen. Vrouwen mogen geen motorrijden en al evenmin meedoen aan atletiekwedstrijden.

Niet ernstig genoeg

Maar voormalig feministe Meulenbelt vindt dat allemaal niet ernstig genoeg. De oorlogen zijn veel erger voor de vrouwen van Gaza. Neem de tweede Gaza-oorlog die op 8 november 2012 begon. Vanaf 2010 waren er vanuit Gaza vrijwel iedere week en soms dag na dag Qassam-raketten afgeschoten op Israëlische burgers – dus niet op militaire doelen. Het was nogal een wonder dat Israël pas zo laat in het geweer kwam.

Maar toen Israël dan uiteindelijk aanviel, gebeurde dat met veel geweld. Dat kan geen verrassing geweest zijn voor Hamas. Maar Meulenbelt was verontwaardigd omdat Nederland niet had meegewerkt om aan dit geweld een einde te maken. Het geweld van Israël dan, want Hamas trof geen blaam. Volgens haar was er namelijk sprake van een ‘buitengewoon ongelijke strijd tussen bezettingsmacht en bezet volk’. Bovendien gingen er ook veel meer Palestijnen dood door het Israëlisch geweld dan er Israëliërs gedood werden door de raketten uit Gaza.

Meulenbelt was ook actief voor de SP waarvoor zij tussen 2003 en 2011 in de Eerste Kamer zat. In 2014 (tijdens alweer een Gaza-oorlog) vond de SP dat Hamas niet onbeperkt met een uitzichtloze oorlog moest doorgaan. Anja was zo boos dat ze haar lidmaatschap van de SP opzegde. In haar afscheidsbrief schreef ze:

‘Een conflict dat niet weg te zetten valt als een “waar er twee vechten hebben er twee schuld”, maar dat terug te voeren is op de oorsprong: het feit dat de staat Israël gesticht werd als een joodse staat op land waar al een inheemse bevolking aanwezig was. De stichting van een staat die ten koste is gegaan van de daar al wonende Palestijnen die zijn verdreven.’

Meer welwillendheid

Dat de tijden zijn veranderd en Anja Meulenbelt inmiddels op meer welwillendheid kan rekenen, blijkt niet alleen uit de toekenning van de P.C. Hooftprijs, maar ook uit eerdere gebeurtenissen. Zo stond in januari 2015 aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam een debat gepland over een universitaire boycot van Israël, waarbij Meulenbelt betrokken was. Het college van bestuur (CvB) trok op het laatste moment zijn toestemming in. Volgens het CvB had het debat, dat de titel ‘VU Israël-vrij’ droeg, honderden afwijzende reacties losgemaakt onder studenten, medewerkers en hoogleraren.

Kom daar nu eens om. Langzaam maar zeker zijn de bestuurscolleges van de Nederlandse universiteiten aan het zwichten voor de druk van pro-Palestijnse demonstranten – waaronder studenten, medewerkers en hoogleraren – om Israëlische universiteiten te boycotten. Nee, Hamas is nog net niet de baas op onze universiteiten. Wel blijkt uit de toekenning van de P.C. Hooftprijs aan Anja Meulenbelt dat het in Nederland inmiddels prijswaardig is geworden om de terreurdaden van Hamas goed te praten.

ynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Anja Meulenbelt bewijst: het goedpraten van moord, verkrachting en terreur is in Nederland prijswaardig geworden verscheen eerst op Wynia's Week.