Verhitte discussies over asielzoekerscentra

Het is de afgelopen periode duidelijk geworden dat de instroom van asielzoekers een onderwerp is en blijft dat tot verhitte discussies in ons nationale parlement leidt. Dat verhitte debat in het parlement is een weerspiegeling van de protesten en anti-protesten tegen de opening van asielzoekerscentra. Terwijl de ene groep aanvalt en in brand steekt, probeert een andere groep, zoals Vluchtelingenwerk, om inwoners en vluchtelingen samen te laten eten, zodat er gewerkt kan worden aan ‘meer begrip, sociale samenhang en een inclusieve wijk’.

Wat voor mensen maken deel uit van de anti-azc groep?

Hoe lager de opleiding des te meer weerstand er blijkt te zijn tegen immigratie. Heel erg verwonderlijk is dat niet. Laagopgeleiden moeten met immigranten concurreren om een woning in de sociale-huursector, en vaak ook nog op de arbeidsmarkt. De verandering van de samenstelling van de bevolking door de instroom van immigranten is het meest zichtbaar in wijken waar vooral laagopgeleiden wonen. Zij worden dus ook het meeste geconfronteerd met de veranderingen in normen en waarden die daar het gevolg van is.

Hoogopgeleide mensen hebben daar allemaal niet zo’n last van. Zij wonen in de ‘betere’ wijken waar asielzoekers met een verblijfsvergunning niet zo gauw terecht zullen komen. Zij zullen ook niet gauw door deze statushouders uit hun goed betaalde IT- of advocatenbanen – ik noem maar wat – verdreven worden.

In 2017 vond 53 procent van de laagst opgeleiden dat Nederland een prettiger land zou zijn als er minder immigranten zouden zijn. Als ik de hier en daar grootschalige protesten tegen nieuwe azc’s zie, kan ik me niet voorstellen dat de populariteit van immigranten is toegenomen sinds 2017. De laagst betaalden hebben dus last van de ‘omvolking’ die er in Nederland plaatsvindt.

Omvolking: feit of theorie?

Daar hebben we die term waar Klaver dus zelfs een motie over heeft ingediend in onze Kamer. Omvolking zou je op een neutrale wijze kunnen omschrijven als de langzame, maar zekere vervanging van de autochtone bevolking door migranten.

Dat de ‘autochtone’ bevolking langzaam maar zeker vervangen wordt door burgers met een migratieachtergrond, kun je moeilijk ontkennen. Met het dalend aantal kinderen per Nederlands stel zal deze vervanging alleen maar sneller gaan. Waarom mag je het dan niet over omvolking hebben? Luisteren we even naar onze premier Rob Jetten:

En laat ik ook glashelder zijn over de term omvolking. Dat is geen gewone term. Dat is taal die rechtstreeks uit de donkerste periode van Europa komt. Een complottheorie die mensen wijsmaakt dat bevolkingsgroepen bewust zouden worden vervangen en dat ons bloed zou worden verdund. En dat soort taal hoort niet thuis in ons politieke debat.

Inderdaad, we moeten het niet over een nazistische complottheorie gaan hebben. Maar laat mij nu even een flauwe opmerking maken. Laten we het dan ook maar niet meer over het verplichte ziekenfonds hebben, want dat was een uitvinding van de Duitse bezetter. Bovendien, het feit van de omvolking is toch echt iets anders als een theorie. Een theorie gaat over een mogelijke keten van gebeurtenissen, zoals min of meer impliciet beschreven door Jetten in het net geciteerde fragment.

Jesse Klaver in debat met Lidewij de Vos

Zoals Andrea Speyerbach in Wynia’s Week uitlegt, heeft iedereen zijn eigen uitleg van het begrip omvolking. Dat bleek weer eens toen in het eerder genoemde Kamerdebat Klaver in aanvaring kwam met Lidewij de Vos (FvD) over omvolking. En nee, ik ben geen supporter van FvD, maar ik ben nog minder een supporter van GL-PvdA van Klaver. Laten we naar een deel van het debat luisteren. Ik citeer uit het ongecorrigeerd stenogram:

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA):
‘Wat mensen in de samenleving ook boos maakt, volgens mij terecht, is (…) dat er bewust door Forum voor Democratie een begrip als “omvolking” wordt gebruikt, dat er bewust allerlei theorieën uit extreemrechtse kringen worden overgenomen. Dat is een gevaar voor onze democratie. Dat is wat mensen verontrust. Dat is wat mij verontrust. Dat zit ook nog eens in het parlement. (…)”

Mevrouw De Vos (FVD):
“ (…) Als we om ons heen kijken, zien we ook dat de Nederlandse bevolking letterlijk wordt omgevolkt, want er komen mensen naar Nederland die geen Nederlander zijn. Dat maakt dat de Nederlandse samenleving demografisch gezien drastisch verandert. (…) Wij willen Nederland graag Nederlands houden. Het is het goed recht van mensen om dat te vinden.” (…)

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA):
“(…) Precies dit! Het is doen alsof het hebben over “omvolking” iets is als zeggen: kijk om je heen; zie wat er gebeurt. Nee! Het is een actieve theorie. (…) Dit gaat niet over de veranderingen in het straatbeeld. Het is een theorie met een naziverleden, waar de complottheorie achter zit dat de witte bevolking heel bewust langzaam zou worden vervangen. Door zo’n begrip bewust te gebruiken, ook weer hier in het Nederlandse parlement, normaliseert u het. Dat is precies wat extreemrechts wil. Het is een gevaar voor onze democratie. Daar trek ik gewoon de streep. Ik vind dat we dat hier allemaal zouden moeten doen.”

Klaver ontkent de ‘kloof’

De Vos heeft het hier dus over het feit van de ‘omvolking’, maar Klaver wil De Vos richting de complottheorie duwen. Dat probeert ze vervolgens te verhinderen, maar ze krijgt de kans niet van de dienstdoende voorzitter. Laagopgeleide mensen ervaren negatieve effecten van de multiculturele samenleving. Hoogopgeleide mensen zien juist de voordelen. Klaver wil dit verschil in ervaring – dat gewoon uit onderzoek volgt – echter ontkennen. Op een vraag van Kamerlid Gidi Markuszower antwoordt hij namelijk:

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA):
“(…) We zien in langjarig onderzoek dat de verschillen tussen mensen in Nederland helemaal niet zo groot zijn en dat de waardeopvattingen en zorgen van mensen grosso modo hetzelfde blijven. Onze samenleving is niet gepolariseerd. (…)”

Klaver vertegenwoordigt de Nederlands elite

Waarom wil Klaver de kloof die er in Nederland bestaat tussen mensen die wel en geen last hebben van de multiculturele samenleving ontkennen? Dat kan haast niet anders verklaard worden dan door het feit dat hij vooral de kiezers vertegenwoordigt die positief denken over de multiculturele samenleving, open grenzen en globalisering, namelijk de hoogopgeleiden met een relatief hoog inkomen. Dat volgt uit het Nationaal Kiezersonderzoek. Daaruit blijkt dat GL-PvdA hoogopgeleide kiezers trekt met hoge inkomens. Alleen Volt overtreft GL-PvdA wat die twee eigenschappen betreft, maar Volt is een non-entiteit in de Nederlandse politiek met slechts één zetel in de Tweede Kamer.

Met andere woorden, Klaver vertegenwoordigt de elite in Nederland. Die elite heeft het goed en dan is het voor Klaver natuurlijk beter om te doen alsof er geen problemen zijn. Alles gaat goed: er is geen onbehagen in de wijken waar de laagopgeleide Nederlanders wonen, er is sociale samenhang, iedereen verwelkomt de open grenzen.

Het probleem is, zo zei Klaver letterlijk in het debat, dat er mensen zijn die willen suggereren dat het aanvallen van vrouwen door vluchtelingen te maken heeft met waar zij [de vluchtelingen, HV] vandaan komen. Dit is vergif spuiten in de samenleving. Dat zijn dezelfde mensen die ook de omvolkingstheorie propageren en tot geweld tegen vluchtelingen oproepen.  

VVD laat zich door Klaver de handen binden

Het leidde tot de veel besproken motie-Klaver (28684, nr. 849), die hierboven gereproduceerd staat. Het is een motie waar je niet tegen kunt stemmen, tenzij je natuurlijk bedenkt dat het achterliggende motief van Klaver was om te verhinderen dat alle partijen rechts van de VVD nog politieke invloed kunnen hebben. Die partijen gingen daar zelf niet in mee, maar de VVD wel. De VVD steunde de motie-Klaver.

Daar zal de VVD nog last van krijgen. Ze kan niet naar rechts kijken voor steun. Zo zal de VVD zich moeten laten welgevallen dat potentiële terroristen uit Gaza een studievisum krijgen. Het zal voor de VVD ook lastig worden te pleiten voor het terugzenden van asielzoekers. Over remigratie praten mag immers van de Kamer dankzij Klaver ook niet meer. De VVD heeft nu nog maar twee opties. Optie 1: de stekker uit dit kabinet trekken. Optie 2: net als onder kabinet Rutte3 gebeurde, hopen dat de partijen links van de VVD mee willen in een strenger asielbeleid. Beide opties leiden tot afkalving van de steun voor de VVD.

Dat allemaal dankzij motie-Klaver. Slim gedaan door Klaver.

Wynia’s Week is onmisbaar, ook als thermometer in de Nederlandse samenleving. Onze unieke formule maakt dat mogelijk. Iedereen kan vrijelijk kennisnemen van onze artikelen, video’s en podcasts. De betalende supporters maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom wilde Jesse Klaver met alle geweld die motie over ‘omvolking’ indienen? (Sssst: om voor de VVD de weg naar rechts af te snijden) verscheen eerst op Wynia's Week.

Linkse kwaliteitskrant steunt Albanese …

De persoon van Albanese leidt vooral tot polarisatie in Nederland. Links steunt kritiekloos Albanese, rechts valt haar zonder omwegen aan. Kennelijk is het onmogelijk geworden om het eens te worden over het waarheidsgehalte van de ‘feiten’ die Albanese over het Midden-Oostenconflict aanlevert. De historische vertekeningen van Albanese worden zelfs als zoete koek gegeten door een kwaliteitskrant als De Volkskrant. Voor iemand die al minstens 55 jaar abonnee van de krant is, is dat moeilijk te verteren.

Helemaal bont maakte journalist Rob Vreeken het op 24 februari jl. in de krant. Hij schreef toen dat een aantal landen om het aftreden van Francesca Albanese hadden gevraagd. De reden: een ‘lastercampagne’ van UN Watch. ‘UN Watch [is] een organisatie die regelmatig critici van Israël aan de schandpaal nagelt en het daarbij niet altijd even nauw neemt met de feiten’, zo schreef hij in zijn artikel. Albanese was volgens Vreeken dus één van die critici die UN Watch aan de schandpaal nagelt. Volgens Vreeken kennelijk ten onrechte. 

… en verzwijgt kritiek op Albanese

Vreeken vermeldde daarbij niet dat de VS onder president Joe Biden, bij monde van de vertegenwoordiger van de VS bij de mensenrechtenraad van de VN, al eerder om haar aftreden had gevraagd. Dat deden ook (18) leden van het Congres van de VS. Zelfs de vertegenwoordiger van Italië bij de VN, Maurizio Massari, vond dat de rapporten van Albanese niet langer geloofwaardig waren door haar partijdigheid. Deze critici van Albanese baseerden zich niet op UN Watch, maar op de uitlatingen van Albanese zelf. Ik heb overigens laten zien dat die uitlatingen van Albanese vaak geen feiten beschreven. Haar beschrijvingen zijn eerder voor meerderlei uitleg vatbaar.

Rob Vreeken laat de krantenlezer denken dat een door UN Watch verknipte video van een speech van Albanese de directe oorzaak was van de recente oproep aan de mensenrechtenraad van de VN om Albanese te ontslaan. Die oproep kwam van de Franse minister van buitenlandse zaken Jean-Noël Barrot. Zoals de in dit verband onverdachte nieuwsbron Al Jazeera meldde, had Barrot al in april 2025 de VN laten weten tegen de verlenging te zijn van haar aanstelling als rapporteur voor de Palestijnse gebieden. Barrot had het idee dat haar ‘vele tekortkomingen de geloofwaardigheid van VN-instituties zou verzwakken’. Vreeken noemde dit feit niet.

De krant: geweld van Israël is genocidaal

Ik begon me als abonnee  van De Volkskrant af te vragen of de redactie van de krant de stukken van Vreeken over Albanese niet beter naar de opiniepagina had kunnen verwijzen. Maar De Volkskrant heeft sinds november 2025 een ombudsvrouw. Daar kun je als lezer je klachten over de inhoud van de krant kwijt. De Ombudsvrouw begon haar functie als ombudsvrouw helaas – wat mij betreft – met een niet echt onpartijdige mededeling  over het Midden-Oostenconflict. Zij schreef over ‘het genocidale geweld in Gaza door Israël’. Dat liet zij wel volgen door de mededeling dat dat genocidale geweld ‘volgde op de terroristische aanval van Hamas op 7 oktober 2023’.

Waarom de acties van Israël genocidaal noemen, zonder enig bewijs, maar de aanval van Hamas niet? Overigens heb ik uit een betrouwbare bron begrepen dat er bij De Volkskrant een soort afspraak bestaat om het oorlogsgeweld dat Israël uitoefent altijd ‘genocidaal’ te noemen. Dat tekent de opvatting van de krant ten opzichte van het Midden-Oostenconflict: Israël is hoe dan ook schuldig. De beschuldiging van genocide is een zeer ernstige en moet daarom zorgvuldig worden onderbouwd. Die onderbouwing heb ik nog niet gezien. Dit alles gaf mij geen goed gevoel, maar ik besloot toch maar een klacht in te dienen bij de Ombudsvrouw.

Klacht ingediend bij de Ombudsvrouw

Die klacht was dus dat Vreeken een onvolledig en daarom misleidend stuk had geschreven over de kritiek op Albanese. Het leek mij een goede reden mijn beklag te doen bij de Ombudsvrouw van De Volkskrant. Ik deed dat op 26 februari 2026. Op 23 maart 2026 ontving ik een reactie, maar niet van de Ombudsvrouw. De journalist Rob Vreeken reageerde zelf op een tamelijk neerbuigende manier. Op 30 maart 2026 diende ik daarop een hernieuwde klacht in bij de Ombudsvrouw. Ik schreef haar:

‘Kortom, Vreeken gaat zeer selectief te werk bij zijn keuze van bronnen. Dat bevestigt mijn beeld dat hij in de krant geen objectief artikel geschreven heeft over Francesca Albanese, de VN-rapporteur voor de Palestijnse gebieden. Het lijkt mij gepast als u dat in uw rubriek aankaart en aangeeft dat voor een onafhankelijke en onpartijdige krant als De Volkskrant het geen pas geeft om een controversieel persoon als Francesca Albanese zo kritiekloos neer te zetten.’ (Bron: e-mail van Harrie Verbon aan de Ombudsvrouw van De Volkskrant d.d. 30 maart 2026.)

De Ombudsvrouw: kritiek op Albanese was niet relevant

Na enige e-mails heen en weer ontving ik op 20 april een finaal antwoord van de Ombudsvrouw. Zij vond het terecht dat Rob Vreeken alleen aandacht besteedde aan UN Watch. De ophef in februari jl. was immers ontstaan door die toespraak van Albanese die door UN Watch was verknipt. Door die verknipping leek het alsof Albanese Israël ‘de gemeenschappelijke vijand van de mensheid’ had genoemd. Dat kwam dan nog eens bovenop de ‘lastercampagne’ die UN Watch al tijden tegen Albanese aan het voeren was. De kritiek die op Albanese wellicht mogelijk was, was daarbij niet relevant.

Wat mij betreft is het toegestaan een artikel te wijden aan de stukken van UN Watch over Albanese. Het lijkt me echter in strijd met journalistieke codes om de lezer daarbij te doen geloven dat de ophef die in februari over Albanese ontstond helemaal aan de verknipte video en de zogenoemde lastercampagne van UN Watch was toe te schrijven. Er was al veel eerder ophef ontstaan door uitspraken van Albanese. Bovendien had de lezer dan meer informatie moeten krijgen over de verknipte video. In een PS bij deze post zal ik die video kort bespreken.

Kortom, uit haar antwoord blijkt dat de Ombudsvrouw van De Volkskrant de eigen journalisten niet (desnoods achteraf) corrigeert als zij een onvolledig en vertekend beeld geven van het Midden-Oostenconflict. In dit geval betrof het de zeer anti-Israel gezinde Francesca Albanese. Ik weet het natuurlijk niet zeker, maar ik vermoed dat dit het beleid van de hoofdredactie van De Volkskrant weerspiegelt. Uitlatingen ten nadele van Israël worden niet ontkend, ook niet als ze vertekend of geheel onjuist zijn.

PS: De verknipte video

De hierboven genoemde ‘verknipte video’ kwam uit de toespraak van Albanese bij een Al Jazeera-conferentie. De teksten van Albanese vragen meestal om tekstduiding. Zij verstaat namelijk de kunst vreselijke dingen te suggereren zonder het feitelijk ook te beweren. Het gaat om dit stuk tekst:

‘The fact that instead of stopping Israel, most of the world has armed, giving it political excuses, political sheltering, economic and financial support. This is a challenge. The fact that most of the media in the western world has been amplifying the pro-apartheid, the genocidal narrative is a challenge. And at the same time, here also lays the opportunity. Because if international law has been stabbed in the heart, it’s also true that never before the global community has seen the challenges that we all face. We who do not control large amounts of financial capitals, algorithms and weapons. We now see that we as a humanity have a common enemy.’

(Bron: x.com)

Wie nu precies die gemeenschappelijke vijand van de mensheid is, wordt hier niet uit duidelijk. Het kan ‘most of the world’ zijn, ‘most of the media’ of Israël. UN Watch heeft dit van de bovenstaande tekst overgenomen:

‘The fact that instead of stopping Israel, most of the world has armed, giving it political excuses, political sheltering, economic and financial support. We now see that we as a humanity have a common enemy.’

En inderdaad, de enig mogelijk conclusie is nu dat Israël de vijand van de mensheid is. Uit de volledige tekst van Albanese kun je die conclusie niet met zekerheid trekken. Wat bedoelde ze dan wel? Dit, zegt Albanese:

The common enemy of humanity is THE SYSTEM that has enabled the genocide in Palestine, including the financial capital that funds it, the algorithms that obscure it and the weapons that enable it.

(Bron: x.com)

Maar als dit is wat ze wilde zeggen, waarom zei ze dat dan niet? Mijn antwoord is: omdat zij altijd met een gespleten tong spreekt en schrijft. Ze wil voortdurend Israël zwart maken, maar schrijft het dan zo op dat ze het later altijd kan ontkennen. Daar zijn de door Vreeken genoemde factcheckers, 150 oud-diplomaten en 176 Franse kunstenaars ook ingetrapt.

Dit artikel verscheen op 24 april op het weblog van Harrie Verbon.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Volkskrant-journalist schrijft misleidend stuk over de kritiek op Francesca Albanese, maar wordt door Ombudsvrouw niet gecorrigeerd verscheen eerst op Wynia's Week.

Docenten aan een universiteit worden geacht gepromoveerd te zijn en, naast het geven van onderwijs, onderzoek te doen. Een docent heeft er alle belang bij goed onderzoek te doen, want zijn of haar carrière wordt voornamelijk bepaald door het aantal publicaties in toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften.

Docenten aan een hbo geven veelal alleen onderwijs en hebben geen onderzoekervaring. Om in deze lacune te voorzien, bestaat sinds een aantal jaren de figuur van de lector. De lector combineert onderzoek en onderwijs, net als docenten aan de universiteit. Lectoren initiëren onderzoek onder collega-docenten en proberen een onderzoeksgroep te vormen en te leiden. Dat onderzoek is praktijkgericht, omdat ook het onderwijs op het hbo praktijkgericht is.

Spreiding in capaciteiten

Op de grote alfa-faculteiten, zoals economie, psychologie en politicologie, werken veel academici. En als ergens veel mensen werken, is het onoverkomelijk dat ook de spreiding in capaciteiten groot is. Aan de economische faculteiten in Nederland werken bijvoorbeeld een kleine 2000 academici, ongeveer net zoveel als op de dertig beste economische faculteiten in de Verenigde Staten. Van die Amerikaanse academici wordt verwacht dat ze onderzoek van topniveau afleveren. Bij ons wordt daar ook van uitgegaan en het universitaire budget is erop afgestemd, maar het is onvoorstelbaar dat een klein land als Nederland net zoveel talent herbergt als de topfaculteiten in de VS. Een groot deel van de Nederlandse academici aan de grote alfa-faculteiten kan haast per definitie niet het talent hebben om onderzoek te doen van internationaal niveau.

Op academische faculteiten kunnen studenten assistent in opleiding (aio) worden nadat ze eerst een master hebben afgerond. Deze aio’s doen onderzoek, bijgestaan door meestal meerdere begeleiders. Dat kunnen hoogleraren zijn, maar ook universitaire hoofddocenten (in het Engels: associate professors). Het doel is tot een proefschrift te komen waarmee de aio de titel van doctor (afgekort dr.) verkrijgt. De overheid keert voor elke voltooide promotie een bedrag uit van ongeveer 95.000 euro. Daar moet een universiteit ook het (lage) salaris van een aio van betalen.

Het idee van academische proefschriften is dat ze de theoretische en empirische wetenschap verder helpen. Er zijn zeker goede, zelfs briljante proefschriften. Er zijn echter ook middelmatige, zelfs slechte proefschriften. De kwaliteit ervan hangt op de eerste plaats af van het talent van de aio. Maar ook diens begeleiders spelen hierbij een rol. Niet iedere begeleider is even geschikt, zelfs niet als hij of zij een goede onderzoeker is.

Laten we zeggen dat een kwart van de Nederlandse academische economen voldoende is gekwalificeerd als onderzoeker en dus tevens in staat is om een aio te begeleiden. Neem ook aan dat er per aio in ieder geval twee begeleiders moeten zijn. Neem ook aan dat iedere begeleider maximaal twee aio’s tegelijkertijd van dienst kan zijn. Aangezien een aio vier jaar over zijn promotie mag doen, zal iedere begeleider om het jaar een promotie kunnen afronden. Een snelle rekensom levert dan op dat er ieder jaar gemiddeld ongeveer 125 promoties kunnen plaatsvinden. Interessant genoeg is dat bij benadering ook het aantal promoties dat jaarlijks aan de economische faculteiten in Nederland wordt afgerond.

Hbo’s zien al jaren dat universiteiten een groot onderzoekbudget krijgen, terwijl zij zelf hun onderzoek grotendeels uit externe middelen moeten financieren. Maar zij doen wel degelijk onderzoek, al is het dan praktijkgericht. Wat mij betreft kunnen de hbo’s een groter onderzoeksbudget krijgen, maar alleen als ze ook werkelijk presteren op onderzoeksgebied. Dat is, denk ik, momenteel niet gegarandeerd.

Geen onderzoekstraditie

Ik zie minstens twee problemen die ik – toegegeven – vooral baseer op wat ik zelf heb gezien heb op hbo’s met een economische of juridische opleiding.

Het eerste probleem is dat er niet echt een onderzoekatmosfeer heerst op de gemiddelde hbo-instelling. Zoals gezegd doen de meeste hbo-docenten geen onderzoek. Er is dus een behoorlijke verandering in personeelsbeleid nodig om een onderzoektraditie op het hbo te vestigen.

Het tweede probleem is dat de lectoren nogal geïsoleerd lijken te staan in de organisatie. Zij moeten zelf een onderzoekgroep bij elkaar zien te vissen. Dat is nogal een uitdaging.

Nu is het dus zelfs de bedoeling dat studenten bij het hbo na hun master door kunnen gaan voor een promotieplaats. Zij doen dan net als de aio’s op universiteiten onderzoek. Het onderzoek dat ze gaan doen moet beroepspraktijk gericht zijn. De opleiding die zij gevolgd hebben was dat immers ook. Zij schrijven dan ook niet noodzakelijk een proefschrift zoals de aio’s, maar komen met oplossingen voor praktische problemen, bijvoorbeeld in de vorm van een beleidsadvies en krijgen in ruil daarvoor een extra titel: Professional Doctor (PD). De rijksoverheid is inmiddels aan een consultatie begonnen, om de meningen te peilen of de invoering van de titel gewenst is. Gezegd wordt dat er veel vraag is naar hooggekwalificeerde professionals die werken aan onderzoek en ontwikkeling in de praktijk.

Goed idee? Van mij mag het, maar ik zie alweer twee problemen. Het eerste probleem is dat het aantal mensen dat gekwalificeerd is om studenten tijdens hun promotietraject te begeleiden in het hbo zeer beperkt is. Eigenlijk zijn op het eerste gezicht voornamelijk de lectoren en een enkele docent met onderzoekbelangstelling min of meer geschikt. Ik schrijf ‘min of meer’, omdat ook niet alle lectoren veel ervaring in praktijkgericht onderzoek hebben.

Het tweede probleem is dat het moeilijk zal zijn te beoordelen wanneer het onderzoek van PD-studenten van voldoende niveau is om het geven van de PD-graad te rechtvaardigen.

Geldt dat laatste dan op academisch niveau niet? Ja ook, maar toch minder. De ‘echt serieuze’ proefschriften bevatten minstens twee hoofdstukken die in internationale wetenschappelijke tijdschriften gepubliceerd kunnen worden. Sommige aio’s publiceren zelfs al delen van hun proefschrift voor ze gepromoveerd zijn. Dat geeft een stempel van kwaliteit die de doctorstitel rechtvaardigt. Bij het PD-onderzoek zou de kwaliteitsstempel moeten zijn of de aangedragen oplossingen werken.

Niet het geschikte moment

Dat en meer staat beschreven in het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO). Kijken we naar de pilots die momenteel lopen met maar liefst 164 kandidaten in 7 domeinen, dan zie we een grote variatie aan projecten. Sommige daarvan zitten tegen het academische niveau aan. Er zijn echter ook projecten waarvan je je kunt afvragen hoe de kwaliteit van het verrichte werk ooit gemeten moet worden. Met de kwaliteitsstandaarden van het BKO kom je niet ver. Die zijn zo algemeen dat ze niet geschikt zijn om als professionele meetlat te dienen.

Neem de mogelijkheid om te promoveren op een beleidsadvies. Maar wat is een kwalitatief goed beleidsadvies? Recent was er een beleidsadvies van Nederlandse topambtenaren over de AOW, waar ik eerder over schreef. Dat advies ging uit van een onvolledige analyse van de ontwikkeling van de AOW en was vooral een herhaling van een advies dat al dertig jaar in Nederland rondwaart. Dat kwam dan van topambtenaren waarvan je een hoogwaardig advies verwacht. Niet dus.

Het is nu niet het geschikte moment het onderwijsaanbod aan het hbo uit te breiden met een PD-traject. Het lijkt me eerder verstandig om het personeelsbeleid zo in te gaan richten dat er meer docenten met onderzoekervaring worden benoemd. Die docenten moeten dan ook tijd krijgen om onderzoek te doen. Dat zal tot de opbouw van een onderzoektraditie aan het hbo kunnen leiden. Als het eenmaal zo ver is, moeten we maar weer eens de invoering van een PD-opleiding gaan overwegen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Een doctorstitel behalen op het hbo? Nee, daarvoor is het nog veel te vroeg verscheen eerst op Wynia's Week.

De Hervormingsagenda Jeugd is zo ongeveer de bijbel voor al diegenen die zich met de jeugdhulp bezighouden. Niet dat er zo veel oplossingen voor praktische problemen worden aangedragen. Misschien moeten we alleen al blij zijn dat een overheidsdocument de problemen erkent. Op de eerste pagina van de agenda wordt een aantal van die problemen opgesomd. Het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van jeugdzorg is sterk gestegen. De uitgaven zijn in vier jaar tijd met 50 procent toegenomen. De gemiddelde behandelduur is in twee jaar met 35 procent gestegen. Het aantal jeugdzorgaanbieders is van 2015 tot 2023 met 1.500 toegenomen. Desondanks groeien de wachtlijsten.

Wat werk wel en wat niet?

Maar dat is nog niet alles. Want terwijl het aantal behandelingen toeneemt, is er te weinig zekerheid over de effectiviteit van die behandelingen. Wat werkt nu wel en wat niet? Het is nauwelijks bekend. Toch meldt de Hervormingsagenda: ‘Jeugdhulp die aantoonbaar niet werkt, wordt niet meer ingezet en niet meer vergoed. Hulp moet van meerwaarde zijn voor de jeugdige. Dit betekent dat hulp aantoonbaar effectief is volgens de stand van wetenschap en praktijk. (-) Er wordt in 2023 een zogenaamde “niet doen”-lijst opgesteld door het veld.’

Het is nu drie jaar later, maar die ‘niet doen’-lijst bestaat nog steeds niet. Gemeenten die de jeugdhulp moeten uitvoeren – en bekostigen – weten dus niet welke hulp ze niet hoeven te vergoeden.

De Hervormingsagenda werd opgesteld tijdens het kabinet-Rutte IV. Na het ontslag van dat kabinet trad in juli 2024 het kabinet-Schoof aan. Het hoofdlijnenakkoord van de regeringsploeg maakte mij al behoorlijk sceptisch. ‘Wat het nieuwe kabinet dus wil met de jeugdhulp is de Hervormingsagenda Jeugd uitvoeren,’ schreef ik destijds. ‘Maar dat is – het woord zegt het al – een agenda. Die agenda bevat geen hervormingsvoorstellen die je kunt uitvoeren. De demissionaire regering sprak wel over “bewuste en scherpe” keuzes die gemaakt moeten worden, maar die keuzes liet de regering vooral aan anderen over. Aan het volgende kabinet, kennelijk.’

Precies een jaar later, in juni 2025, kwam het kabinet-Schoof ten val. Veel tijd om de jeugdhulp te hervormen was er dus niet. Er bleef een demissionair rompkabinet over, dat onder auspiciën van staatssecretaris Judith Tielen (VVD) in januari een zogenoemde voortgangsbrief naar de Tweede Kamer stuurde:

‘Het terugdringen van het aantal jeugdigen dat jeugdhulp gebruikt vraagt om inzet van alle betrokkenen en stevige sturing op inhoud en financiën op basis van kwalitatief goede data. We werken daarom aan een samenhangend pakket aan maatregelen om het aantal individuele maatwerktrajecten fors terug te dringen, evenals de intensiteit, duur en kosten daarvan. Het betreft maatregelen die reeds in de Hervormingsagenda Jeugd zijn aangekondigd, zoals (-) het bouwen aan stevige lokale teams die zelf effectief hulp bieden.’

Het enige echte programmapunt dat de voortgangsbrief overneemt van de Hervormingsagenda is de verplichting voor gemeenten om Stevige Lokale Teams (SLT’s) te gaan ontwikkelen. Die SLT’s beoordelen of een jeugdige recht heeft op niet-vrij beschikbare specialistische hulp. Ze moeten zo ongeveer van alle markten thuis zijn. De professionals in een SLT zijn goed opgeleid en beschikken over alle relevante ontwikkelingspsychologische en orthopedagogische kennis. Ze zijn in staat te beoordelen wanneer dure specialistische hulp echt nodig is en zullen alleen hulp inzetten als die aantoonbaar werkt. Die hulp verlenen ze eventueel zelf en daarmee kunnen ze dan ook direct de sociale basis van gezinnen versterken. Gezinnen zijn daardoor beter in staat opvoedproblemen zelf op te lossen. Oftewel: het aantal jeugdigen dat dure specialistische hulp nodig heeft, zal dankzij de SLT’s dalen.

Gekwalificeerd personeel

Ik heb me eerder afgevraagd hoe de opsteller van de Hervormingsagenda – voormalig staatssecretaris Maarten van Ooijen (ChristenUnie) – kon denken dat gemeenten van pakweg 15.000 inwoners in staat zouden zijn een hoogwaardig SLT te installeren. Als die gemeenten het al niet aan geld ontbreekt om zo’n team te financieren, dan zullen ze problemen hebben om aan gekwalificeerd personeel te komen. Vooral ook omdat veel gemeenten uit dezelfde pool van professionals moeten vissen.

Staatssecretaris Tielen heeft er echter nog altijd alle vertrouwen in dat die SLT’s tot stand komen. Desnoods zet ze die teams zelf op poten. Ze schrijft: ‘Met het wetsvoorstel reikwijdte kunnen de lokale teams wettelijk verankerd worden. Parallel worden steeds stappen gezet om het werken met stevige lokale teams in de praktijk door te ontwikkelen. (-) We creëren stevige lokale teams die zelf ondersteuning en (collectieve) hulp bieden.’

Ouders verantwoordelijk

Binnenkort wordt het rompkabinet-Schoof opgevolgd door het minderheidskabinet-Jetten. Gaat de jeugdhulp dan met concrete maatregelen worden hervormd? Het coalitieakkoord meldt:

‘Ouders of opvoeders zijn verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen en doen dit binnen de pedagogische civil society. Nu is het zo dat 1 op de 7 kinderen jeugdzorg krijgt. Het stelsel is sterk geïnstitutionaliseerd en leunt te veel op het leveren van – voor aanbieders financieel aantrekkelijke – lichte zorg, waardoor zorg voor kinderen met complexe zorgvragen niet altijd tijdig beschikbaar is. (-) Er wordt veel jeugdzorg geboden bij problemen die eigenlijk geen zorgproblemen zijn. Denk aan kinderen die het thuis lastig hebben vanwege problemen van hun ouders: een scheiding of schulden. Deze problemen leggen we waar ze thuishoren, bijvoorbeeld in het sociaal domein.’

Hoe dan, vraag ik me dan direct af, en wie gaat dat ‘verleggen’ doen? Ik heb geen idee. Volgende maatregel dan maar:

‘We passen de reikwijdte van de aanspraken in de jeugdzorg aan. We maken een scherp onderscheid tussen preventie, lichte (opvoed)ondersteuning en specialistische zorg. Lichte (opvoed)ondersteuning wordt niet meer gefinancierd of collectief georganiseerd. Passende zorg is de norm en waar mogelijk vergoeden we alleen bewezen effectieve jeugdzorg.’

Alweer helemaal mee eens, maar die reikwijdte – waar Tielen ook al wat aan wilde doen – is al jaren een heet hangijzer. Het is, schreef ik in januari 2025, vrijwel zeker niet objectief vast te stellen wanneer de gemeente jeugdhulp moet leveren en wanneer het gezin zelf verantwoordelijk is voor de hulp aan het kind. Er zijn te veel meetproblemen. Hoe moet de toegang van de gemeente die uiteindelijk de beslissing moet nemen daar dan uitkomen? Omdat iedere beslissing kan worden aangevochten, tot aan de rechter toe, ligt het voor de hand dat de toegang hulpvragers vaak het voordeel van de twijfel gunnen. Hebben we hier een andere oorzaak voor de sterke stijging van de kosten van de jeugdhulp?

Geen oplossingen in zicht

Mijn conclusie: het coalitieakkoord verplicht het kabinet-Jetten tot vrijwel niets wat de jeugdhulp betreft. Er is geen enkel zicht op concrete oplossingen voor de al jaren doorzeurende problemen (kostenoverschrijdingen, te veel lichte zorg, wachtlijsten voor de kinderen met zware problemen, geen afbakening voor de jeugdhulpplicht, enzovoorts).

Maar: wat niet is, kan nog komen. Dus we blijven wachten, maar wel met een groot vraagteken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Gaat het kabinet-Jetten eindelijk de jeugdhulp hervormen? De voortekenen zijn niet gunstig verscheen eerst op Wynia's Week.

Denemarken is erin geslaagd de instroom van asielzoekers vrijwel stil te leggen. De belangrijkste reden daarvoor is dat Denemarken in 1992 een opt-out bij het Europese asielsysteem had bedongen. Denemarken kan daarom asielzoekers een strenger regime opleggen dan andere EU-landen.

Onbedoelde effecten van het EVRM

Een belangrijk onderdeel van het asielsysteem is het EVRM. Dit verdrag was oorspronkelijk – dat wil zeggen in 1950 – bedoeld om Europese burgers een aantal fundamentele rechten te geven, zoals het recht op een gezinsleven (artikel 8) en vrijwaring van een onmenselijke of vernederende behandeling (artikel 3). Deze artikelen lijken nogal voor de hand te liggen, maar in het kader van het asielsysteem blijken zij een loden last op te leveren. Er zijn namelijk nogal wat onbedoelde en ook onvoorziene effecten van het EVRM.

Artikel 3 bijvoorbeeld kan het onmogelijk maken om uitgeprocedeerde of criminele asielzoekers uit te wijzen. Artikel 8 kan door asielzoekers gebruikt worden om de nareis van gezinsleden af te dwingen. Zelfs uitgeprocedeerde asielzoekers kunnen dit artikel aanroepen.

Maar dit artikel kan ook gebruikt worden om familieleden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV’s) te laten nareizen. Ouders die willen migreren naar Europa hebben daarom een motief om hun minderjarige kinderen vooruit te sturen. In deze gevallen zal de rechter moeten beslissen of gezinshereniging wel of niet toegestaan moet worden. De rechterlijke beoordeling kan in strijd zijn met de bedoelingen van het asielbeleid van individuele landen.

Het EVRM nodigt bovendien ‘schurkenstaten’ zoals Wit-Rusland en Rusland uit om migranten te gebruiken als een politiek wapen om andere staten te destabiliseren. Dat doen zij door migranten te ‘werven’ en deze over de grenzen te sturen. Dat deed Wit-Rusland in de richting van Polen en doet het nog steeds, recent via tunnels die vanuit Wit-Rusland worden gegraven. Volgens geldend Europees recht kunnen deze migranten niet teruggestuurd worden, zodra zij asiel hebben aangevraagd. Dit zogenoemde ‘instrumentaliseren’ van migranten door kwaadwillende staten kan opgevat worden als misbruik van de Europese beginselen van mensenrechten.

Binnen de Raad van Europa vindt een meerderheid dat het noodzakelijk (‘imperative’) is een antwoord te hebben op de uitdaging die dit instrumentaliseren oplevert. Ook vindt deze meerderheid dat een staat criminele migranten moet kunnen uitzetten.

Wil de Raad van Europa verandering van het EVRM?

Onder meer over deze punten was er op 10 december jl. een bijeenkomst van de ministers van Justitie van de Raad van Europa. Dit was het resultaat (mijn vertaling):

‘De uitkomst van deze bijeenkomst was dat er een politieke verklaring zou worden opgesteld waarin de verplichting wordt bevestigd dat iedereen die valt onder de jurisdictie van de aangesloten lidstaten, gegarandeerd de rechten en vrijheden krijgt die in het EVRM zijn opgenomen, rekening houdend met migratie. Bovendien steunden de ministers van Justitie van de 46 lidstaten van de Raad van Europa de uitwerking van een nieuwe aanbeveling over het verhinderen en bestrijden van het smokkelen van migranten terwijl hun mensenrechten gerespecteerd blijven.’

Bron: Italian yearbook of human rights, 15 december 2025

Een dergelijke algemene tekst geeft mij niet direct het idee dat de Raad van Europa knopen gaat doorhakken. Misschien was dat wel de hoop van de premiers van het VK en Denemarken die een dag voor de bijeenkomst van de Raad van Europa hun opinieartikel in The Guardian publiceerden. Is die hoop inderdaad niet vervuld? Wat betekent het bijvoorbeeld dat de mensenrechten van migranten gerespecteerd blijven. Betekent dat dat artikelen 3 en 8 van het EVRM niet gewijzigd mogen worden?

Conseratieve verdedigers van het EVRM

Er is in ieder geval flink wat weerstand tegen wijziging van die artikelen. Laten we eens een paar opponenten beluisteren. De eerst in aanmerking komende opponent is Michael O’Flaherty uit Ierland. Hij is commissaris voor mensenrechten van de Raad van Europa. Gezien zijn uitgebreide en brede ervaring op dit gebied valt er aan zijn deskundigheid niet te twijfelen. Aan zijn conservatisme helaas ook niet. In een speech tijdens de bijeenkomst van 10 december liet hij blijken zich tegen iedere aanpassing van de EVRM te verzetten.

Het om politieke redenen inzetten van migranten door landen als Wit-Rusland en Rusland is te betreuren, maar, aldus O’Flaherty, de betrokken immigratielanden zijn heel goed in staat de daaruit volgende asielverzoeken te verwerken. Mensenrechten, aldus nog steeds O’Flaherty, zijn universeel. Iedere poging om aan sommige mensen – met name migranten – andere rechten toe te kennen dan de ingezeten burgers is ‘zeer problematisch’.

Europarlementariër Tineke Strik van GroenLinks zei ongeveer hetzelfde in een gesprek met het tv-programma Pointer op 8 april vorig jaar:

‘Want hoe je mensen van búiten de Europese Unie behandelt die bescherming zoeken, hangt samen met het hooghouden van de waarden voor Europese burgers. Iedereen kan zien dat wij met twee maten meten en dat maakt ons steeds ongeloofwaardiger.’

Burgers hebben altijd meer rechten dan migranten

Het is mij een raadsel waarom het problematisch is aan burgers van een land andere rechten toe te kennen dan aan migranten. Alle migranten die een land binnenkomen moeten aan voorwaarden voldoen waar de burgers niet aan hoeven te voldoen. Arbeidsmigranten in de EU mogen zich alleen in een andere lidstaat van de EU vestigen als zij werk hebben in die lidstaat of er naar werk zoeken. Migranten die in een lidstaat van de EU een asielverzoek indienen, zullen pas na beoordeling van hun historie – al dan niet vervolgd in land van herkomst, gevlucht voor oorlog, enzovoort – te horen krijgen of zij een verblijfsstatus krijgen in de lidstaat.

Migranten krijgen dus niet zonder meer het ‘recht’ zich in een land  van hun keuze te vestigen. Er kunnen, met andere woorden, redenen zijn migranten een verblijf in een immigratieland te ontzeggen. Voor staatsburgers van een EU-lidstaat geldt dat niet. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen kan de overheid het staatsburgerschap van zijn eigen burgers intrekken. Zie bijvoorbeeld hier wanneer een Nederlander het Nederlanderschap kan verliezen.

Extreemrechts wil ander EVRM

Van O’Flaherty is ook de suggestie afkomstig dat het wijzigen van het EVRM neerkomt op toegeven aan de eisen van rechtse populisten. In Politico zei hij dat populisten voor iedere centimeter (‘inch’) die je opgeeft aan mensenrechten een extra centimeter willen.

Dit argument, dat aanpassen van het EVRM zwichten is voor populistisch rechts is, ben ik inmiddels vele malen tegengekomen. Saskia Bonjour van de Universiteit van Amsterdam zei het op de radio. Tineke Strik beweerde in gesprek met Pointer dat de mensenrechten voor vluchtelingen niet meer voorop staan door de invloed van extreemrechts. Wij bespraken al eerder dat zij – net als O’Flaherty – vindt dat wat we hierboven de instrumentalisatie van migratie noemden maar voor lief moeten nemen. Maar met die instelling is de EU machteloos om zich tegen chantage door dictators als Loekasjenko (Wit-Rusland) teweer te stellen.

Er moet gezegd worden dat, als we JA21 extreemrechts mogen noemen, deze partij inderdaad voorstander is van het aanpassen van het EVRM. GL-PvdA is daar kennelijk tegen, maar de sociaaldemocratische zusters en broeders uit Denemarken en het VK willen het EVRM dan weer wel aanpassen.

Conclusie

Het EVRM onder de huidige strikte interpretatie lokt ongewenst of zelfs misdadig gedrag uit. Het kan hierbij gaan om het instrumentaliseren van migranten door staten (Wit-Rusland, Rusland) die andere staten (Polen, Bulgarije) willen destabiliseren door een groot aantal ingevlogen migranten de grens met die staten te laten oversteken. Maar ook het afdwingen van gezinshereniging door minderjarige kinderen naar de EU te sturen, kun je een ongewenst effect van het huidige EVRM noemen.

Er zijn dus voldoende redenen het EVRM aan te passen, zodat het niet meer misbruikt kan worden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Herzie het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens om misbruik door schurkenstaten en asielzoekers te beletten verscheen eerst op Wynia's Week.

Of neem de AVROTROS. Deze omroep maakte vroeger tenenkrommende programma’s als Te land, ter zee en in de lucht waarbij de kijker niet geacht werd zelf te kunnen nadenken. Maar kijk nu, de AVROTROS weigert in 2026 aan het Eurovisie Songfestival deel te nemen omdat er ook een Israëlische inzending komt. Alleen vanuit de steeds kleiner wordende pro-Israëlhoek hoor je daar kritiek op.

Nu hebben Anja Meulenbelt en ik zo’n vijftien jaar geleden een discussie gevoerd over Gaza en Hamas. Haar toenmalige opvattingen geef ik hieronder weer. Het lijkt erop dat deze sindsdien geen enkele verandering hebben ondergaan.

Dictatoriaal bestuur

Eerst dus maar weer even terug in de tijd. Sinds de Israëlische terugtrekking uit de Gazastrook in 2005 en de daaropvolgende verkiezingsoverwinning van Hamas, wordt de Gazastrook op dictatoriale wijze bestuurd. Hamas streeft naar de vestiging van een islamitische staat op het gehele voormalige Palestijnse mandaatgebied, ten westen van de Jordaan.

Na 2005 zijn er zo’n vijf Gaza-oorlogen gevoerd tussen Israël en Hamas. De eerste twee (in 2008 en 2012) waren een reactie op de raketaanvallen die bijna dagelijks vanuit Gaza op Israëlisch gebied werden uitgevoerd. Waar Israël bij de huidige Gaza-oorlog op reageerde, zal bekend zijn.

Anja Meulenbelt was vaak in Gaza, waar ze voor gehandicapten zorgde. In Gaza, zo schreef ze op 5 oktober 2012 op haar weblog, zijn er voor de gehandicapten ‘hele mooie wetten’, maar de inwoners hebben ‘zoveel zorgen aan hun kop door de aanhoudende blokkade dat het er niet erg van komt om die wet uit te voeren’. Toevallig was er twee dagen eerder een rapport van de Human Rights Watch uitgekomen, waarin beschreven werd hoe Hamas Palestijnse politieke gevangenen martelt. Daarna werden deze gevangenen soms alsnog geëxecuteerd. Dat rapport stond in schril contrast met de ‘hele mooie wetten’ die Hamas volgens Meulenbelt voor de gehandicapten had opgesteld.

De islamitische staat die Hamas wil vestigen, voorspelt weinig goeds voor de vrouwenrechten. Anja Meulenbelt schreef echter in 2010 op haar weblog dat ‘Hamas kan bogen op een meerderheid aan vrouwelijke studenten op de Islamitische Universiteit’.   

In Gaza mogen meisjes en vrouwen inderdaad nog steeds naar school, maar het is inmiddels wel zo dat jongens en meisjes alleen nog maar gescheiden les mogen krijgen en dat meisjes niet door mannen mogen worden onderwezen. Verder mogen vrouwen in Gaza niet vrij reizen. Moeders kunnen geen paspoort voor hun eigen kinderen aanvragen. Vrouwen mogen geen motorrijden en al evenmin meedoen aan atletiekwedstrijden.

Niet ernstig genoeg

Maar voormalig feministe Meulenbelt vindt dat allemaal niet ernstig genoeg. De oorlogen zijn veel erger voor de vrouwen van Gaza. Neem de tweede Gaza-oorlog die op 8 november 2012 begon. Vanaf 2010 waren er vanuit Gaza vrijwel iedere week en soms dag na dag Qassam-raketten afgeschoten op Israëlische burgers – dus niet op militaire doelen. Het was nogal een wonder dat Israël pas zo laat in het geweer kwam.

Maar toen Israël dan uiteindelijk aanviel, gebeurde dat met veel geweld. Dat kan geen verrassing geweest zijn voor Hamas. Maar Meulenbelt was verontwaardigd omdat Nederland niet had meegewerkt om aan dit geweld een einde te maken. Het geweld van Israël dan, want Hamas trof geen blaam. Volgens haar was er namelijk sprake van een ‘buitengewoon ongelijke strijd tussen bezettingsmacht en bezet volk’. Bovendien gingen er ook veel meer Palestijnen dood door het Israëlisch geweld dan er Israëliërs gedood werden door de raketten uit Gaza.

Meulenbelt was ook actief voor de SP waarvoor zij tussen 2003 en 2011 in de Eerste Kamer zat. In 2014 (tijdens alweer een Gaza-oorlog) vond de SP dat Hamas niet onbeperkt met een uitzichtloze oorlog moest doorgaan. Anja was zo boos dat ze haar lidmaatschap van de SP opzegde. In haar afscheidsbrief schreef ze:

‘Een conflict dat niet weg te zetten valt als een “waar er twee vechten hebben er twee schuld”, maar dat terug te voeren is op de oorsprong: het feit dat de staat Israël gesticht werd als een joodse staat op land waar al een inheemse bevolking aanwezig was. De stichting van een staat die ten koste is gegaan van de daar al wonende Palestijnen die zijn verdreven.’

Meer welwillendheid

Dat de tijden zijn veranderd en Anja Meulenbelt inmiddels op meer welwillendheid kan rekenen, blijkt niet alleen uit de toekenning van de P.C. Hooftprijs, maar ook uit eerdere gebeurtenissen. Zo stond in januari 2015 aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam een debat gepland over een universitaire boycot van Israël, waarbij Meulenbelt betrokken was. Het college van bestuur (CvB) trok op het laatste moment zijn toestemming in. Volgens het CvB had het debat, dat de titel ‘VU Israël-vrij’ droeg, honderden afwijzende reacties losgemaakt onder studenten, medewerkers en hoogleraren.

Kom daar nu eens om. Langzaam maar zeker zijn de bestuurscolleges van de Nederlandse universiteiten aan het zwichten voor de druk van pro-Palestijnse demonstranten – waaronder studenten, medewerkers en hoogleraren – om Israëlische universiteiten te boycotten. Nee, Hamas is nog net niet de baas op onze universiteiten. Wel blijkt uit de toekenning van de P.C. Hooftprijs aan Anja Meulenbelt dat het in Nederland inmiddels prijswaardig is geworden om de terreurdaden van Hamas goed te praten.

ynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Anja Meulenbelt bewijst: het goedpraten van moord, verkrachting en terreur is in Nederland prijswaardig geworden verscheen eerst op Wynia's Week.

De verkiezingsuitslag van 29 oktober 2025 maakte het voor de verkenner wel erg moeilijk om een geschikte coalitie aan te wijzen.  De door D66 gewenste midden-linkse coalitie (GL-PvdA, D66, CDA, VVD, 85 zetels) werd door de VVD geblokkeerd.  Op zijn beurt blokkeerde D66 de midden-rechtse coalitie (D66, CDA, VVD, JA21, 75 zetels).

Politiek motief

Omdat in alle gevallen D66 en het CDA een plaats moeten hebben in een nieuw kabinet, adviseerde Koolmees de Tweede Kamer om aan deze twee partijen de opdracht te geven ‘inhoudelijke gesprekken met elkaar te voeren, compromissen te verkennen en daarmee op zoek te gaan naar de overeenkomsten in plaats van de verschillen.’

Bij die ‘inhoudelijke gesprekken’ noemde hij een aantal onderwerpen die de twee partijen bij de op te stellen agenda zouden moeten behandelen. Verkenner Koolmees had die onderwerpen niet zonder politiek motief gekozen. Zo zou volgens de verkenner Nederland van het stikstofslot gehaald moeten worden. Juist op het gebied van stikstof zijn de verschillen tussen D66 en JA21 groot. Het ligt dus voor de hand dat de twee partijen die van Koolmees een stap vooruit moeten zetten in de formatie met iets uit de bus komen dat ver buiten de ambitie van JA21 zal liggen.

Aan de andere kant noemde hij zorg niet. Is dat dan niet een groot vraagstuk dat ‘bepalend is voor de toekomst van Nederland’? Het lijkt mij wel en Koolmees vond dat natuurlijk ook. Maar het zou niet zo handig zijn geweest dit onderwerp ook aan de partijen D66 en het CDA mee te geven omdat zij daar heel anders over denken dan GL-PvdA. Zie maar eens in de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s door het CPB.

Zorg als splijtzwam in midden-links

In de CPB-publicatie Keuzes in Kaart 2027-2030 zien we op blz. 5 van hoofdstuk 1 dat GL-PvdA zich sterk maakt voor de toegankelijkheid, maar niet voor de betaalbaarheid van de zorg. Voor zowel D66 als het CDA is het precies andersom: betaalbaarheid krijgt prioriteit, maar niet de toegankelijkheid.

Op blz. 11 van hoofdstuk 1 kun je de gevolgen zien voor de uitgaven aan zorg. GL-PvdA wil in de komende kabinetsperiode meer uitgeven dan wat de zorg zonder nieuw beleid zou kosten. Daarmee is GL-PvdA de enige partij die meer wil uitgeven aan de zorg. D66 en het CDA willen beide bezuinigen op de zorg, namelijk voor respectievelijk 7,5 en 5,5 miljard euro. Voor zowel de VVD als JA21 zijn de bezuinigingen op de zorg gelijk aan ongeveer 9,5 miljard euro.

Kortom, als Koolmees zorg ook bepalend voor de toekomst had genoemd, zou hij al een mogelijk struikelpunt voor een coalitie met GL-PvdA hebben ingebouwd. De keuze om zorg buiten de onderwerpen te houden die de informateurs van D66 en het CDA in ieder geval zouden moeten bespreken, was strategisch. Die keuze was erop gericht om een coalitie met GL-PvdA zo waarschijnlijk mogelijk te maken.

Asiel en migratie

Koolmees zette wel asiel en migratie op de agenda waarvoor D66 en het CDA een ‘voortvarende aanpak’ moeten uitwerken. Maar ook bij dit onderwerp zitten GL-PvdA en D66/CDA vrij dicht bij elkaar. GL-PvdA wil het advies van de Staatscommissie Demografische Ontwikkeling overnemen en een migratiesaldo van maximaal 60 duizend per jaar invoeren. Bovendien wil GL-PvdA de asielwetgeving op het EU Asiel- en Migratiepact baseren. Dat wil dus zeggen dat de toelatingsprocedure aan de buitengrens van de EU moet worden uitgevoerd. De partij is tegen het tweestatussenstelsel. D66 wil ongeveer hetzelfde als GL-PvdA.

Het CDA is wel strenger dan GL-PvdA en D66. Zo wil het CDA, net als de inmiddels demissionaire coalitie, de gezinshereniging beperken. Ook wil de partij tijdelijke asielvergunningen invoeren en het strafbaar gaan stellen als uitgeprocedeerde asielzoekers niet meewerken aan terugkeer naar hun herkomstland. Het CDA zal in een linkse coalitie dus water in de wijn moeten doen. Maar in de Koolmees-variant zal de partij met D66 wel tot een compromis kunnen komen.

Daarin zal het CDA echter enkele veren moeten laten die het verder van de VVD en vooral JA21 zal brengen. De VVD en JA 21 willen ook het migratiepact van de EU steunen, maar vrezen kennelijk dat – volgens goed EU-gebruik – dit pact zodanig zal verwateren dat het niet zal leiden tot een beperking van de asielinstroom. Vooral JA21 wil daarom in ieder geval dat in Nederland de toelatingsprocedure strenger wordt en het inwilligingspercentage meer in lijn komt met de ons omringende landen.

Koolmees wil GL-PvdA in vak K

Door stikstof en asiel en migratie wel op de agenda te zetten die D66 en het CDA moeten gaan uitwerken, maar zorg niet, heeft Koolmees de hoogst mogelijke kans geschapen dat er een coalitie uit de bus komt waar GL-PvdA wel, maar JA21 niet een plaats in zal kunnen vinden. Dat is inderdaad precies wat de fractieleider van D66, Rob Jetten, heeft uitgesproken als zijn favoriete optie. Je zou hieruit kunnen afleiden dat Koolmees zijn taak daarmee te veel heeft opgerekt. Zijn taak was te verkennen welke coalities mogelijk waren, maar hij is impliciet al aan het informeren begonnen. Zijn advies gunt immers aan GL-PvdA impliciet al een plaats in vak K van de plenaire vergaderzaal van de Tweede Kamer.  

Er zijn voldoende redenen aan te geven waarom de VVD niet met een linkse coalitie in zee wil. Noemen we alleen maar dat GL-PvdA de zorgkosten verder uit de hand wil laten lopen en eigenlijk helemaal geen streng asielbeleid wil voeren. Dan hebben we het er nog niet eens over gehad dat GL-PvdA de lasten voor bedrijven met ruim 20 miljard euro wil laten oplopen. Dit alles is zo tegengesteld aan de uitgangspunten van de VVD, dat we mogen aannemen dat het de VVD ernst is om GL-PvdA uit te sluiten.

Hoe de strategische agenda van Koolmees tegen te gaan

Het lijkt echter onvermijdelijk dat als D66/CDA met een ambitieuze links-gerichte agenda komt en de VVD die niet zal kunnen accepteren, de VVD verantwoordelijk zal worden gehouden voor de onbestuurbaarheid van Nederland. Daarom hier mijn advies. Laat VVD en JA21 ook een stap zetten door een ‘schaduwagenda’ op te stellen, die recht doet aan de centrumrechtse uitgangspunten van deze partijen. In deze agenda zouden dezelfde onderwerpen kunnen worden behandeld als die door Koolmees zijn aangedragen. Uitgezonderd hiervan zou het stikstofprobleem zijn dat in de komende kabinetsperiode een vrije kwestie zou kunnen worden, eventueel onder randvoorwaarden.

Aan deze agenda zou het onderwerp zorg toegevoegd moeten worden, daar er grote en terechte zorgen zijn over de beheersbaarheid van de zorgkosten. Deze schaduwagenda zou uiteraard ook in korte tijd moeten worden opgesteld en zou kunnen dienen als een ‘tegenbod’ voor de ongetwijfeld linkse agenda die D66/CDA aan het opstellen zijn. Dit levert dan hopelijk voldoende tegenwicht voor het impliciet linkse karakter dat er van het advies van verkenner Wouter Koolmees is uitgegaan.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Op weg naar centrum-links? Laat VVD en JA21 een schaduwagenda opstellen verscheen eerst op Wynia's Week.

Een korting op het budget is vooral pijnlijk omdat de uitgaven aan een voorziening als jeugdzorg blijven stijgen. De uitgaven aan jeugdzorg zijn in tien jaar tijd verdubbeld van 3,2 miljard euro in 2015 naar 6,9 miljard euro in 2024. De gemeenten zullen misschien doelmatiger moeten gaan werken met de jeugdzorg waarvoor zij verantwoordelijk zijn.

De sprong over het financiële ravijn

Daarom komt een rapport over de jeugdzorg met de titel Sprong over het Ravijn (hierna afgekort als SR) als geroepen. Dit rapport werd in september 2025 gepubliceerd door het Instituut voor Publieke Sector Efficiëntie Studies (hierna afgekort tot IPSE). Het IPSE heeft 338 gemeenten onderzocht. Het bleek dat 216 van deze gemeenten de jeugdzorg laag of middelmatig doelmatig uitvoerden. Als deze gemeenten doelmatiger zouden gaan werken, kunnen zij dezelfde zorg leveren tegen 12 procent lagere kosten. Dit zou volgens de berekeningen van het IPSE 1,8 miljard euro aan besparingen opleveren. Een kwart van de totale uitgaven aan jeugdzorg is dus toe te schrijven aan verspilling in plaats van aan zorg. Volgens het IPSE dus, maar geloven wij dat?

Het rapport van het IPSE is een stoutmoedige poging om doelmatigheid in de gemeentelijke jeugdzorg te meten. Het is stoutmoedig omdat er grote onzekerheden bestaan rond de definities van kosten, opbrengsten en hulp bij de jeugdzorg. Daarom kan men al gauw de verkeerde analyse maken en dus ook de verkeerde conclusies trekken. Ik vrees dat het ISPE hier inderdaad de verkeerde conclusies trekt.

Centraal in deze studie van het IPSE staat de kostenfunctie van de jeugdzorg. Die functie geeft in een bedrijf de verhouding weer tussen de kosten van de ingezette productiemiddelen (arbeid en allerlei soorten machines) en de productie. Het gaat hierbij om de minimale kosten die een bedrijf moet maken om de productie te realiseren.

In het plaatje hierboven staat zo’n kostenfunctie getekend. Bij een productie gelijk aan y⁰ zijn de minimale kosten gelijk aan k*. Als de feitelijke kosten echter gelijk zijn aan k⁰ produceert het bedrijf dus niet tegen minimale kosten.

Veel verschillende zorgvormen

Voor de overheid zijn er echter diverse problemen om de productie en/of de kosten te bepalen. De productie van jeugdzorg bestaat uit het bieden van zorg voor jongeren in problemen. Die zorg of hulp kan zeer veel vormen aannemen, zoals uit deze CBS-publicatie blijkt. Het kan gaan om jeugdhulp met of zonder verblijf in een instelling. In het laatste geval kan het gaan om ambulante jeugdhulp of bijvoorbeeld dagbesteding. Bij jeugdhulp met verblijf kan het gaan om verblijf in een pleeggezin, maar ook om opname in een ‘psychiatrisch ziekenhuis’.

De statistieken van het CBS geven voor een aantal onderscheiden vormen van jeugdzorg het aantal jeugdzorgtrajecten weer dat met die vormen gemoeid is. Een jeugdzorgtraject is een periode waarin een bepaalde vorm van hulp of zorg wordt verleend. Dit gebeurt onder de (financiële) verantwoordelijkheid van de gemeente. Het IPSE neemt die trajecten als maatstaf voor de productie van jeugdzorg. Het ene traject is echter het andere niet, zoals we net zagen, want er vallen veel verschillende zorgvormen onder.

Zijn de kosten van de gemeente of van de zorgaanbieder?

Een ander probleem is dat de productie van de zorg voor het grootste deel niet in de gemeente plaatsvindt. Het zijn zorgaanbieders die deze zorg leveren. Het is wel de gemeente die bepaalt of zorgvragers door zorgaanbieders geholpen mogen worden. Ook bepaalt de gemeente welke vorm van zorg de zorgaanbieder mag leveren. Overigens bepaalt de zorgaanbieder het geleverde product ‘zorg’. De gemeente heeft daarbij maar een beperkt zicht op de geleverde zorg.

We weten nu hoe het IPSE de productie meet, namelijk via het aantal zorgtrajecten. Hoe meet het IPSE dan de kosten van de jeugdzorg? De kosten in een kostenfunctie zijn de kosten die een bedrijf moet maken om een bepaalde hoeveelheid product te leveren. Voor de jeugdzorg beschouwt het IPSE de uitgaven voor de maatwerkdienstverlening 18- en de geëscaleerde zorg 18- als de kosten van de jeugdzorg.

Het Ministerie van VWS beschrijft welke voorzieningen onder deze twee categorieën vallen. Grotendeels gaat het om zorg die zorgaanbieders buiten de gemeente leveren na een indicatie van de gemeente.

Deze meting van de kosten geeft dus niet aan welke productiemiddelen zijn ingezet door de gemeenten. Het is namelijk een indicatie van de waarde van de productie die grotendeels door zorgaanbieders is geleverd. Zelfs als op deze manier de kosten wel juist zouden worden gemeten, dan nog kunnen we daar hoogstens de kostenfunctie van de zorgaanbieders mee meten. Het IPSE pretendeert echter met die gegevens de kostenfunctie van de gemeenten te kunnen afleiden.

Het hele ‘productieproces’ van de jeugdzorg wordt grotendeels verzorgd door zorgaanbieders. Die zorgaanbieders bepalen zelf hoe ze deze productie organiseren. Gemeenten kunnen daar alleen invloed op uitoefenen bij het opstellen van de indicaties voor de zorg. Na het afgeven van de indicatie zal een zorgaanbieder de cliënt accepteren. De gemeente heeft daarna nog maar weinig invloed op de acties van de zorgaanbieder.  

Het IPSE besteedt geen aandacht aan de indicatiestelling door de gemeente. De manier waarop een gemeente zorgvragen indiceert is echter grotendeels bepalend voor de gemeentelijke uitgaven aan jeugdhulp. Iedere gemeente heeft zijn eigen manier van indiceren. Hierboven is bij wijze van voorbeeld de procedure te zien die Delft volgt.

Selectieve en minder selectieve gemeenten

Indicaties worden opgesteld door jeugdconsulenten die meestal in dienst zijn van een gemeente. Subjectieve factoren spelen een rol bij de indicatiestelling door de jeugdconsulenten. Het gaat hierbij onder meer om de inschatting van de zogeheten ‘eigen kracht’ van de jeugdigen of hun verzorgers. De term eigen kracht is gemunt in de beleidswereld, zie bijvoorbeeld Hervormingsagenda jeugd 2023-2028, blz. 20. Eigen kracht zou moeten aangeven wat de mogelijkheden zijn voor de zorgvragers om hun problemen zelf op te lossen. Sommige jeugdconsulenten zullen die eigen kracht bij eenzelfde gezin hoger inschatten dan andere jeugdconsulenten. Deze ‘selectieve’ jeugdconsulenten zullen daarom eerder nee zeggen tegen een zorgvraag, of eerder naar laag-specialistische in plaats van hoog-specialistische zorg verwijzen.

Voor een deel is ‘selectiviteit’ bij het indiceren een kwestie van cultuur binnen een gemeente. Ik vermoed dat er ‘selectieve’ en ‘minder selectieve’ gemeenten zijn. Selectieve gemeenten zullen alleen naar hoog-specialistische zorg verwijzen als er echt sprake is van een ‘zwaar probleem’ bij de jeugdige zorgvrager. Niet-selectieve gemeenten zullen echter ook ‘lichte gevallen’ naar de hoog-specialistische zorg verwijzen. Men mag aannemen dat cliënten met lichte problemen minder behandelingskosten met zich meebrengen dan cliënten met zware problemen. Tussen haakjes zeg ik voor de zekerheid dat niet iedereen het eens is over wat lichte en wat zware problemen zijn, zie mijn eigen post hierover.

We komen dan tot het paradoxale resultaat dat per doorverwijzing naar hoog-specialistische zorg de kosten die selectieve gemeenten maken hoger zijn dan bij de niet-selectieve gemeenten. In het IPSE-onderzoek zouden dan de selectieve gemeenten als ondoelmatig uit de bus komen. Deze gemeenten hebben immers hoge kosten bij de hoog-specialistische zorg.

Het staat dus niet onomstotelijk vast dat een gemeente met meer uitgaven aan zorg – en dus volgens de definitie van het IPSE hogere kosten – bij een gelijke productie minder doelmatig is. Met andere woorden, het zou kunnen dat het IPSE een ‘verkeerde’ vorm van doelmatigheid aan het meten is. Er volgt uit de opzet van het IPSE dat een gemeente doelmatig is met haar jeugdzorg als ze vooral zorgvragers met lichte problemen naar zware zorg doorverwijst. Bij lichte problemen zijn de kosten per doorverwijzing immers laag. Mijn vermoeden is dat het hier gaat om de niet-selectieve gemeenten die zorgvragers sowieso vaker doorverwijzen.

Deze hypothese wordt enigszins gesteund door data over het gebruik van jeugdzorg. In een andere publicatie van het IPSE lezen we dat de gemeenten die deel uitmaken van het samenwerkingsverband Serviceorganisatie Jeugd Zuid-Holland Zuid een hoge kostendoelmatigheid kennen. Kijken we echter naar CBS-data dan blijkt dat het beroep op jeugdhulp van 0 t/m 17-jarigen in deze regio relatief hoog is. Het gaat namelijk om 14,5% van het aantal jongeren in deze leeftijdsgroep. Voor heel Nederland bedroeg dit percentage 10 procent. Dus, inderdaad: het beroep is hoog, maar de zorg is waarschijnlijk licht. Volgens de definitie van de IPSE is er daarom sprake van kostendoelmatigheid. Vanuit maatschappelijk oogpunt is er echter hoogstwaarschijnlijk sprake van ’overproductie’ van jeugdzorg. De relatief hoge productie suggereert immers dat de indicatiestelling in deze regio weinig selectief was.

IPSE meet verkeerde vorm van doelmatigheid

Het meten van doelmatigheid in de jeugdzorg is een riskante bezigheid. Uit het bovenstaande concludeer ik dat het IPSE de ‘verkeerde’ vorm van doelmatigheid aan het meten is. Het is al heel lang bekend dat in de jeugdzorg veel lichte probleemgevallen voor niet-vrij beschikbare zorg worden doorverwezen. Zware probleemgevallen komen echter op een wachtlijst terecht.

Zoals de Algemene Rekenkamer een paar jaar geleden schreef, is er in de jeugdzorg geen plaats voor grote problemen. Het doorverwijzen van ‘te’ lichte gevallen leidt tot lagere kosten per cliënt, maar ook tot verkeerd gerichte zorg. Een gemeente echter, die serieus werk maakt van een selectief indicatieproces wordt in het soort metingen als die het IPSE maakt, gestraft. Zij krijgen namelijk het etiket van kostenondoelmatigheid opgeplakt.

Harrie Verbon is emeritus-hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Dit stuk verscheen onlangs op zijn blog.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Straft het IPSE gemeenten die alleen jeugdigen met zware problemen doorverwijzen naar de zware zorg? verscheen eerst op Wynia's Week.

Recent kwam de website scienceguide.nl met het bericht dat de populistische partijen in Nederland steeds vaker en steeds meer de wetenschapsscepsis voeden. Dit bericht was gebaseerd op een grootschalig onderzoek van Roderik Rekker van de Radboud Universiteit. Hij laat zien hoe het vertrouwen in de wetenschap in Nederland gedurende vijftien jaar steeds sterker politiek gekleurd raakte.

Klimaatscepsis door besmetting

Het mechanisme dat Rekker beschrijft, werkt als volgt. Kiezers die op een populistische partij stemmen, zullen dat in eerste instantie niet doen omdat zij de wetenschap wantrouwen. Later zullen zij echter anti-wetenschappelijke opvattingen van de partij steeds meer gaan overnemen.

Rekker wijst erop dat de PVV aanvankelijk vooral gedreven werd door een anti-EU en anti-immigratiesentiment. De laatste jaren heeft de PVV echter ook klimaatscepsis in het programma opgenomen. Rekker toont aan dat de PVV-kiezers als gevolg daarvan klimaatscepsis na verloop van tijd ook zijn gaan aanhangen. Zijn stelling is dus dat de afname van het vertrouwen in de wetenschap via populistische partijen op kiezers van populistische partijen wordt overgedragen. Het lijkt erop alsof de PVV-kiezers besmet raken met de negatieve opvattingen van de PVV over bijvoorbeeld de klimaatwetenschap.

Wat vindt de PVV van klimaatverandering?

Zonder te proberen mijn bijdrage te leveren aan wetenschapsscepsis, heb ik toch een paar vragen over dit onderzoek. De eerste vraag is hoe kiezers weten wat hun partij vindt, bijvoorbeeld over de wetenschap? Zouden PVV-kiezers het verkiezingsprogramma van de PVV lezen? Ging de gemiddelde PVV-kiezer er eens rustig voor zitten om de 46 bladzijden van het PVV-verkiezingsprogramma van 2023 door te nemen? Ik heb daar zo mijn twijfels over.

Maar stel dat de PVV-kiezers het PVV-programma wel lezen. Zullen zij daarna de menselijke invloed op het klimaat ontkennen? Lees maar eens wat de PVV hierover zegt:

‘Nederland is een slim land: we hebben de beste wateringenieurs ter wereld. Jaren geleden al zei onze Deltacommissaris dat we in de veiligste delta ter wereld wonen, dat we goed beschermd zijn en dat er geen reden is voor paniek. Het klimaat verandert altijd, al eeuwenlang. Bij veranderende omstandigheden passen we ons aan. (…) Maar we stoppen met de hysterische reductie van CO2, waarmee we als klein landje ten onrechte denken het klimaat te kunnen “redden”. Wat Nederland hiermee aan CO2 bespaart, wordt door China volledig tenietgedaan in minder dan één dag. (…) Ons land wordt volgepropt met afzichtelijke windturbines, terwijl omwonenden daar letterlijk ziek van worden. Ze willen ons aan de warmtepomp en de elektrische auto, terwijl ons elektriciteitsnet – ooit één van de betrouwbaarste ter wereld – het nú al niet meer aankan.’ (Uit: het PVV-verkiezingsprogramma, 2023, blz. 22.)

Het is misschien niet wat de klimaatexperts willen horen. Er klinkt zeker enige klimaatscepsis in door, maar ook enig gezond pragmatisme. Ja, het klimaat verandert, maar als de nood aan de man komt, passen we ons aan. En waarom moeten wij nu onze dijken verhogen als dat misschien nooit nodig is? En ja, die andere landen, die onze klimaatinspanningen binnen een dag teniet doen. Waarom zetten wij overal windturbines neer, terwijl Frankrijk gewoon kerncentrales gebruikt om elektriciteit op te wekken?

Marion Koopmans: ‘Bestrijd wantrouwen in de wetenschap’

Enter Marion Koopmans. Zij is een internationaal bekende viroloog die onderzoek heeft verricht naar de overdracht van virussen van dieren op mensen en tussen mensen onderling. Scienceguide.nl meldde dat Koopmans zich zorgen maakt over de wereldwijde groei van de beweging die scepsis over wetenschappelijke resultaten verspreidt. Deze beweging tast volgens haar de fundamenten van wetenschappelijk gezag aan.

Daarmee kan de volksgezondheid ondermijnd raken omdat mensen niet meer geloven dat vaccinaties besmettingen voorkomen. Net als Rekker ziet Koopmans hoe de scepsis over de wetenschap toeneemt. Zij zoekt de oorzaak niet in de groeiende invloed van populistische partijen, maar in de ‘echokamers’ van sociale media waarin vooringenomen standpunten continu worden herhaald. Koopmans doet diverse aanbevelingen om het vertrouwen in de wetenschap te herstellen. Zo vindt zij dat wetenschappers moeten blijven investeren in publieksvoorlichting.

Koopmans werd zelf onderwerp van discussie

Marion Koopmans werd, zoals bekend, een nationale bekendheid tijdens de covid-pandemie die in Nederland in 2020 uitbrak. Maar zij werd ook omstreden. Een reden daarvoor was dat het erop leek – let wel: leek – dat zij bij haar onderzoek naar de oorzaak van de pandemie China uit de wind probeerde te houden. Er deden – en doen – namelijk twee theorieën de ronde over de afkomst van het coronavirus. Eén theorie claimt dat het coronavirus van een dier op mensen is overgesprongen op een Chinese markt in Wuhan.

De andere theorie beweert echter dat het virus uit een laboratorium in Wuhan is ontsnapt. In dat lab waren onderzoekers bezig virussen te manipuleren, aldus deze theorie. Deze theorie zet daarmee China in een verdachtenbankje. Of China was bezig virussen te ontwikkelen waarmee het land de wereld in zijn greep zou kunnen houden, of – iets minder belastend – China was erg onzorgvuldig bij onderzoek naar virussen.

Hoe dan ook, de labtheorie was niet acceptabel voor China. Toen kwam er in 2021 een onderzoek naar de oorzaak van de pandemie. Dat onderzoek was in handen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Marion Koopmans was één van de betrokken onderzoekers. Hierbij moet men bedenken dat de WHO steeds meer onder de invloed van China was gekomen, zoals blijkt uit dit verhaal van de Duitse publieke omroep. De WHO had er dus belang bij de labtheorie uit te schakelen als mogelijke verklaring voor de pandemie. En inderdaad, uit het onderzoek kwam dat er geen enkel bewijs was voor de labtheorie.

Hield Koopmans China de hand boven het hoofd?

Koopmans heeft dit, als deelnemend onderzoeker ook diverse malen gezegd (zie hier en hier). Dit heeft haar volgens sommigen verdacht gemaakt: ze zou als onderzoeker van het WHO-team China de hand boven het hoofd hebben gehouden. Die verdenking is recent weer actueel geworden door de onthulling van de Duitse inlichtingendienst dat hij al vanaf het begin van de pandemie sterke aanwijzingen had voor de geldigheid van de labtheorie. Volgens EWmagazine was hierop de reactie van Marion Koopmans dat zij voor wetenschappelijk bewijs niet afgaat op krantenberichten.  

De wetenschappelijke status van Koopmans is onbetwist. Ik vraag me wel af of het verstandig is om te waarschuwen tegen een beweging die scepsis over de wetenschap verspreidt als je zelf onderwerp bent geweest van een strijd om de waarheid. Een strijd waarbij ze zelf partij gekozen lijkt te hebben tegen een theorie die niet in het belang was van haar opdrachtgever, namelijk de WHO. Weliswaar probeerde ze steeds haar eigen positie te nuanceren (‘als er beter bewijs voor de labtheorie komt, dan…’), maar dat heeft, voor zover ik kan zien, de twijfel niet weggenomen. Vooral niet omdat het dictatoriaal geregeerde China het niet zal toelaten dat er beter bewijs komt.

Dat leidt dan direct tot een andere vraag. Waarom komen er alleen waarschuwingen tegen rechtse populistische anti-wetenschappelijke groepen? Er zijn op de universitaire campussen ook groepen actief die hun al dan niet politiek-correcte mening aan bestuurders proberen op te leggen. Voor het gemak noem ik ze linkse anti-wetenschappelijke groepen. Zelf heb ik daar eens mee te maken gehad toen ik in de universiteitskrant verkondigde dat we op de campus niet aan Me too-acties moesten gaan beginnen. Het resultaat was dat 41 collega’s mij via het bestuur van de universiteit de mond wilden snoeren.

Wil de Nederlandse Steven Pinker opstaan!

Dan zijn er recent natuurlijk ook nog de acties van studenten èn academici die van de universiteitsbesturen eisen dat zij de banden met Israëlische universiteiten verbreken. Die acties vormen geen incident, maar hebben zich als een epidemie over alle campussen in het land verspreid. Ik schreef hierover:

‘Maar, en dat is misschien het meest angstwekkende, onder onze academische elite is er ook steun voor Hamas. Het vraagt van de academische bestuurders heel wat wilskracht en doorzettingskracht om de academische Hamas-supporters niet de sleutel van de academie te overhandigen. Die eisen ze namelijk min of meer op.’ (Bron: harrieverbon.nl)

Er zijn dus twee mogelijkheden. Optie 1 is dat politici als Geert Wilders de macht over de universiteiten overnemen, zoals Donald Trump dat in de VS aan het doen is. Optie 2 is dat Hamas-aanhangers het voor het zeggen krijgen op de campus. Dat laatste is eigenlijk al een beetje het geval. Zouden Roderik Rekker en Marion Koopmans daar ook niet een wetenschappelijke beschouwing aan kunnen wijden?

En: zou de Nederlandse Steven Pinker niet kunnen opstaan om te waarschuwen tegen beide uitersten in plaats van tegen één daarvan?

Harrie Verbon is emeritus-hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Dit stuk verscheen deze week op zijn blog.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Welke wetenschapsscepsis moeten we bestrijden: die van links of die van rechts? verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze studiegroep bestaat uit topambtenaren van een aantal ministeries, aangevuld met toppers van het CPB en De Nederlandsche Bank. Het advies van deze excellente groep moet dus wel indruk maken. En inderdaad, in de (sociale) media werd de analyse van de studiegroep druk besproken. Menno Tamminga, bijvoorbeeld, wees er in Wynia’s Week op dat de voorstellen van de studiegroep tot maatschappelijke razernij gaan leiden. Dat zou kunnen, maar er is een nog betere reden om van de AOW af te blijven: ingrijpen is namelijk helemaal niet nodig. 

Onheilstijdingen van het CPB

Laten we beginnen bij het begin. De discussie over de AOW is vooral aangezwengeld door het CPB. Het bureau publiceerde vanaf eind vorige eeuw rapporten over de ‘onhoudbare’ uitgaven aan de AOW. Een belangrijke aanname van het CPB was in al die rapporten dat de AOW-uitkering welvaartsvast is. Oftewel, dat die uitkering met de in Nederland verdiende lonen mee zou stijgen. Een optimistische inschatting is dat de verdiende lonen gelijk opgaan met de stijging van het nationaal inkomen. Dan stijgen de uitkeringen dus ook mee met het nationaal inkomen. Omdat het aantal ouderen tenminste tot 2040 blijft stijgen, zullen daarom de AOW-uitgaven als percentage van het nationaal inkomen ook toenemen.

Zo berekende het CPB in 2000 dat de AOW-uitgaven zouden stijgen van 4,7 procent in 2000 naar 9 procent in 2040. Bijna een verdubbeling dus in 40 jaar tijd. In 2006 was er ook zo’n onheilstijding: de stijging ging nu van opnieuw 4,7 procent naar 8,8 procent. In 2010 ging het om een stijging van 4,9 naar 7,8 procent.

Het zijn maar cijfers, maar er zit toch iets merkwaardigs in die cijfers. Wat ten eerste opvalt is namelijk dat naarmate het jaar, waarvoor het CPB een ‘voorspelling’ geeft, dichterbij komt, des te lager de AOW-uitgaven als percentage van het nationaal inkomen blijken te zijn. Dat zie je bijvoorbeeld aan het jaar 2040. Het voorspelde percentage daalt van 9 (in 2000) naar 8,8 (in 2006) tot 8,5 (in 2010).

Ten tweede blijken de uitgaven in het uitgangsjaar van de voorspelling nauwelijks te veranderen. In 2000 waren de uitgaven 4,7 procent, net als in 2006. In 2010 ging het om 4,9 procent. De AOW-uitgaven waren dus in 10 jaar tijd nauwelijks gestegen, terwijl het CPB in 2000 nog een stijging voorzag van 4,7 naar 5,4 procent. Het werd in werkelijkheid een stijging van 4,7 naar 4,9 procent.

Aannamen kloppen niet

Hoe kan dat? De belangrijkste reden is dat de aannamen die het CPB maakt over de ontwikkeling van de AOW-uitkering gewoonweg niet opgaan. Op de eerste plaats stijgen de verdiende lonen vaak niet even hard als het nationaal inkomen, en dus de AOW-uitkeringen ook niet. Maar die uitkeringen volgen vaak de verdiende lonen niet en soms zelfs niet eens de contractlonen (zie daarover een post van mij uit 2014 en deze uit 2017). Het gevolg is dat de AOW-uitgaven als percentage van het nationaal inkomen lang niet zo hard stijgen als het CPB voorspelt.

De uitgaven bleken dus helemaal niet zo dramatisch toe te nemen. Toch gaven de CPB-rapporten over de financiële gevolgen van de vergrijzing reden tot paniek bij de politiek. Als er zoveel 65+-ers bijkomen, is een voor de hand liggende remedie om de AOW-leeftijd te verhogen. Dat remt immers de stijging van het aantal AOW-ers af. En inderdaad, in 2012 was het zover. Mede dankzij GroenLinks werd de verhoging van de AOW-leeftijd – toch geen echt linkse maatregel, eerder een rechts bedenksel – een feit.

Toch nog paniek over de AOW bij topambtenaren

Inmiddels is de AOW-leeftijd 67 jaar en deze zal in de toekomst nog verder toenemen. Probleem opgelost? Niet dus, volgens de Studiegroep Begrotingsruimte. Een eerste constatering van de studiegroep is dat de AOW-uitgaven als percentage van het nationaal inkomen zullen stijgen van 4,7 procent in 2025 naar 5,7 procent in 2040. Kijk goed naar deze cijfers. In 2000 bedroegen deze uitgaven ook 4,7 procent van het nationaal inkomen. Dus, in 25 jaar tijd zijn de kosten van de AOW in feite niet gestegen. Weliswaar krijgen ouderen nu twee jaar later dan in 2000 een AOW-uitkering, maar dat kan die stabilisering van de kosten maar deels verklaren. Tel je zegeningen, studiegroep!

Maar nee, dat de AOW in 2040 een beslag van 5,7 procent op het nationaal inkomen zal leggen, is echt een probleem, aldus de studiegroep. Heeft de studiegroep dan niet gelezen dat het CPB in 2000 nog berekende dat in 2040 dat beslag 9 procent van het nationaal inkomen zou bedragen? Toen dacht men nog dat de AOW-gerechtigde leeftijd permanent op 65 jaar zou blijven. Dat bleek dus niet het geval. Nadat in 2012 de AOW-leeftijd was verhoogd, berekende het CPB uiteraard lagere verwachte uitgaven voor 2040. In een CPB-rapport uit 2014 ging het om 6,9 procent. In 2019 ging het volgens het CPB nog maar om 6,5 procent. En nu dus om 5,7 procent.

Het is dus, kortom, hetzelfde liedje. Hogere AOW-leeftijd of niet: naarmate het jaar, waarvoor het CPB een ‘voorspelling’ geeft, dichterbij komt, des te lager de uitgaven blijken te zijn. We mogen gerust aannemen dat over vijf jaar het CPB de uitgaven voor 2040 op 5,3 procent zal inschatten. En, wie weet, blijkt in 2040 het beslag van de AOW gelijk te zijn aan 4,7 procent van het nationaal inkomen. Dat is dan precies gelijk aan wat het nu is en, nog sterker, wat het beslag in 2000 was. De tijd lost het ‘AOW-probleem’ bijna vanzelf op.

Stel dat de AOW in 2040 echt een probleem is

Maar, laten we met de studiegroep meegaan. We concluderen dus dat het een probleem is dat in 2040 de AOW-uitgaven 5,7 procent van het nationaal inkomen opsouperen. Dat is volgens de studiegroep mede een probleem omdat, zoals de groep op blz. 32 van het rapport schrijft ‘van alle leeftijdsgroepen gepensioneerden het hoogste mediane vermogen en het minste risico op armoede hebben’.

Dat is natuurlijk een zeer ongepaste opmerking van de studiegroep. De AOW is bijna 70 jaar geleden ingevoerd voor arme bejaarden die niet meer konden werken (zie een eerdere post van mij hierover). De politiek koos er wel voor ook rijkere ouderen een AOW-uitkering te gunnen om de politieke steun voor deze volksverzekering zoveel mogelijk te garanderen. Om dezelfde reden besliste het parlement de premie te maximeren.        

De fiscalisering

Traditioneel werd de AOW gefinancierd door premies, inmiddels opgenomen in de eerste belastingschijf van de inkomstenbelasting. Ouderen betalen geen premie. Dat kun je zien aan de eerste belastingschijf waar het tarief voor AOW-ers 17,9 procent lager ligt dan voor jongeren. Omdat deze premie pijlsnel omhoog dreigde te gaan, is deze in 1997 gemaximeerd op deze 17,9 procent. Inmiddels wordt daardoor meer dan de helft van de AOW-uitgaven niet langer uit premies gefinancierd, maar uit de algemene middelen, dus ook uit de tweede en derde schijf van AOW-ers zelf.

Je zou natuurlijk ook het belastingtarief in de eerste schijf voor iedereen gelijk kunnen trekken. Ouderen en jongeren dragen dan in gelijke mate bij aan de financiering van de AOW. Het CDA, in de afgelopen 20 jaar in zeven regeringscoalities vertegenwoordigd, is altijd mordicus tegen deze zogeheten fiscalisering geweest.

De PvdA heeft wel meermalen geprobeerd fiscalisering van de AOW in te voeren. Wouter Bos wist als minister van Financiën in het kabinet-Balkenende IV daar een moeizaam compromis met het CDA over af te sluiten. Dit was de Bos-belasting die later werd omgezet in de zogeheten houdbaarheidsbijdrage. Daarbij zou de aparte eerste schijf voor ‘jongere’ AOW-ers (geboren na 1946) geleidelijk opgeheven worden. Het is een manier om fiscalisering in te voeren.

Zoals Tamminga ook vermeldt, stelt de studiegroep ook fiscalisering voor. Zij kiezen ervoor om voor ouderen het tarief in de eerste schijf van de inkomstenbelasting te laten toenemen. Een alternatief is de hierboven genoemde houdbaarheidsbijdrage die momenteel al wordt toegepast. De topambtenaren in de studiegroep vermelden die houdbaarheidsbijdrage echter niet; die lijken ze niet te kennen.

Rommel niet aan de belastingtarieven voor ouderen

Fiscalisering van de AOW via de houdbaarheidsbijdrage is dus allang gaande, dames en heren van de studiegroep. Alleen gaat het niet in een razend tempo. Het lijkt me niet zo handig als topambtenaren het wiel van de fiscalisering opnieuw gaan uitvinden. Als je dan de financiering van de AOW een probleem vindt – wat het niet is – en je vindt dat dit probleem opgelost moet worden – wat niet hoeft – ga dan niet rommelen aan belastingtarieven voor ouderen. Zoals Tamminga schreef, lokt dat maatschappelijke razernij uit. Sluit dan aan bij wat nu al wordt toegepast, namelijk de houdbaarheidsbijdrage.

De houdbaarheidsbijdrage kan heel eenvoudig worden aangepast door de grenzen van de eerste schijf voor AOW-ers geleidelijk te veranderen. Maar als gezegd, dat hoeft niet, want over vijftien jaar wordt er als percentage van het nationaal inkomen evenveel uitgegeven aan de AOW als in 2000.    

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Ingrijpen in de AOW maakt mensen kwaad en is ook helemaal niet nodig verscheen eerst op Wynia's Week.