Waar gaat het ook alweer over? Uit documenten die opdoken in de begrotingscommissie van het Europees Parlement bleek dat de Europese Commissie groene ngo’s aanstuurt om bij de Commissie zelf, maar ook bij het Europees Parlement te lobbyen. In de contracten tussen ngo’s en de Commissie zouden duidelijke opdrachten te lezen zijn.

Veel van de documenten zijn vertrouwelijk en dus moest een Scrutiny Working Group on NGO Funding (SWG)de kwestie nader onderzoeken. Dat alleen al ging niet zonder slag of stoot, want de rechtse fracties in het Europees Parlement moesten eerst de nodige stemmen verzamelen om die werkgroep op te richten. De SWG heeft van de Europese Commissie inmiddels honderd (van de vele duizenden) contracten gekregen, maar die mogen slechts door een paar mensen op één computer worden ingezien. En dan ook nog een computer met ‘beperkingen’ die na een kwartier vanzelf uitgaat.

Big business

Het lobbyschandaal verdeelt rechts en links in de EU. Gebleken is immers dat Timmermans en zijn toenmalige kabinetschef Diederik Samsom systematisch bevriende ngo’s subsidieerden in ruil voor politieke steun en hand- en spandiensten rond de Green Deal. Die ngo’s zijn de stoottroepen voor de linkse politieke agenda: ze draaien, hoewel ‘niet-gouvernementeel’, bijna uitsluitend op belastinggeld.

De groene EU-subsidies van Timmermans waren big business. 700.000 euro per jaar, vijf jaar lang, om de rol van ‘maatschappelijk middenveld’ te spelen en campagne te voeren rond klimaatverandering. In totaal 3,8 miljard euro om uit te delen. Het gaat in het schandaal vooral om de ngo’s die tot de zogenoemde Green 10 behoren. Die ontvangen hun Europese subsidies grotendeels via het LIFE-programma. Dat programma heeft als hoofddoel te zorgen dat ngo’s over evenveel middelen beschikken als de lobbygroepen uit het bedrijfsleven, zogenaamd om te zorgen voor ‘evenwicht’ in het debat. Als ‘middenveld’ of ‘civil society’ worden de Green 10 door politici overal met open armen ontvangen. Ambtenaren nodigen hen uit om mee te denken over het beleid en deel te nemen aan studiedagen, hoorzittingen en adviesraden.

Op 17 november stuurde een aantal ngo’s een brief aan de voorzitters en vicevoorzitters van de Europese fracties van socialisten, liberalen, groenen en radicaal-links om de SWG te boycotten. Als de Scrutiny Working Group operationeel zou worden binnen de begrotingscommissie van het Europees Parlement, zo luidde de waarschuwing, dan zou dit een bedreiging vormen voor het ‘middenveld’ en voor democratische procedures. Transparency International EU nam het initiatief voor de brief en bij de ondertekenaars hoorde ook de The Good Lobby en Corporate Europe Observatory (CEO). Dat zijn ngo’s die normaal gesproken altijd ijveren voor transparantie als het om lobbyen gaat, maar die daar nu plots tegenstander van bleken te zijn.

Ook de socialisten spraken hun netwerk aan. Op 25 november, een dag voor de eerste hoorzitting, stuurde Oliver Röpke, voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) – waar vakbonden en werkgevers de Europese instellingen van advies voorzien – een verklaring uit. Röpke, vakbondsman en prominent socialist, beweerde dat het kritisch bekijken van middenveldorganisaties het publieke debat kan ‘vervormen’ en een sector ondermijnt ‘die essentieel is voor democratisch leven in Europa’.

Rommelige start

Nu viel er ook wel het een en ander aan te merken op de start van de werkgroep. Zo was de samenstelling bij aanvang op 26 november nog niet bekend. Ook ontbrak een duidelijke taakomschrijving en was er geen agenda voor de zes hoorzittingen. Volgens de groene Duitse Europarlementariër Daniel Freund was er daarom sprake van schending van democratische en parlementaire normen. Pikant detail: Freund lag een week eerder nog onder vuur omdat een Duitse ngo de rechtszaken die hij in de Bondsrepubliek tegen de overheid aanspande, bleek te financieren met Europese subsidies.

De hoorzitting beleefde zodoende een chaotische start. Uiteindelijk boycotten de meeste groenen en communisten de SWG en bleven thuis. Een Franse Macron-aanhanger stak een heel betoog af over het rondstrooien van verdachtmakingen, en verweet een Hongaarse Europarlementariër: ‘Wat Orbán in Hongarije doet, doet u hier’. Vervolgens stapte de Fransman met veel misbaar op, gevolgd door alle socialisten en een paar verdwaalde groenen. Uiteraard onder boegeroep en gefluit van de conservatieven, patriotten en christendemocraten. Dat parlementariërs weglopen is overigens niet zo uitzonderlijk in Straatsburg. Het hoort bij de rituelen. Cameraploegen stonden de weglopers buiten op de gang op te wachten.

Volgens NSC-Europarlementariër Dirk Gotink, een van de oprichters van de werkgroep, waren de protesten enkel bedoeld om de boel te saboteren. Carlo Fidanza, de Italiaanse co-rapporteur van de werkgroep en tevens delegatieleider in het Europees Parlement van de partij van de Italiaanse premier Giorgia Meloni, repte van ‘pure obstructie’. De werkelijkheid is volgens hem heel helder: ‘De komende weken gaan we de dozijnen contracten uitpluizen die de vorige Europese Commissie of hun agentschappen tekenden onder de Green Deal. En we kunnen nu al bevestigen wat al maanden duidelijk is: EU-middelen, betaald met geld van de Europese belastingbetalers, werden gekanaliseerd naar ultra-groene ngo’s om Europarlementariërs onder druk te zetten en in sommige gevallen zelfs andere afdelingen van de Commissie. Allemaal ten dienste van het doordrukken van de meest absurde groene regeltjes, geproduceerd tijdens het Timmermans-tijdperk.’

‘Geen staatsgeheimen’

Ook de Nederlandse Europarlementariër Sander Smit (BBB) wil dat de groene subsidiedeals met ngo’s boven tafel komen. ‘Deze overeenkomsten bevatten geen staatsgeheimen. BBB blijft voor openbaarmaking en voor nieuwe transparantieclausules in het LIFE-subsidiefonds ter voorkoming van het belobbyen van Europarlementariërs door activisten die worden betaald van belastinggeld. Het is uit oogpunt van de democratische rechtsstaat zorgelijk dat de Europese Commissie zo terughoudend blijft met het verlenen van inzage aan leden van het Europees Parlement. Wat BBB betreft wordt openbaarmaking van EU-subsidieovereenkomsten met ngo’s zelfs een eis van het Europees Parlement voor instemming met een nieuwe EU-meerjarenbegroting vanaf 2028.’

In het kader van het LIFE-programma werden tussen 2021 en 2024 maar liefst 2947 subsidiedossiers goedgekeurd voor een totaalbedrag van 2,8 miljard euro. Het grootste deel van dat EU-geld (388 miljoen euro) ging naar organisaties gevestigd in Brussel, meestal lobbygroepen. Nederlandse aanvragers ontvingen 138 miljoen euro en stonden daarmee op de zesde plaats, na België, Italië, Spanje, Frankrijk en Duitsland. In de top-vijftien staat slechts één Oost-Europees land, namelijk Polen: op de zevende plaats met 123 miljoen euro subsidies. Er werd ook intern met geld geschoven. Zo ging een dikke 100 miljoen euro naar de Europese Investeringsbank (EIB) en de European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency (CINEA).

Bijna de helft van het LIFE-geld (46 procent) ging naar bedrijven. Zo kreeg het Rotterdams consultancybedrijf Ecorys 32,9 miljoen euro (en nog een paar miljoen extra bij de Brusselse afdeling). Het ingenieursbureau Stantec kreeg 27,75 miljoen euro en de Duitse consultants van Elmen EWIV harkten ook bijna 27 miljoen euro binnen.

Bij de non-profitorganisaties valt op dat de Waalse natuurvereniging Natagora tekende voor niet minder dan 23,4 miljoen euro. De Vlaamse tegenhanger Natuurpunt tikte af op 19,66 miljoen in vier jaar tijd. De Belgische (Duitstalige) Naturschutz BNVS kreeg 11 miljoen euro en REScoop.eu, de Europese federatie van burgerenergiecoöperaties (investeerders in windmolens), 8,47 miljoen euro.

Hoe zit het met de klimaat-ngo’s? Het machtige Brusselse European Environmental Bureau (EEB) kreeg in vier jaar tijd 6,61 miljoen euro, waarvan een deel werd doorgeschoven naar andere organisaties. Friends of the Earth Europe (FoEE), de eerste ngo die in het subsidieschandaal met naam werd genoemd, was in vier jaar tijd goed voor 7,88 miljoen euro. De andere ‘ultra-groene ngo’s’ waar Fidanza naar verwees zijn:

• Transport & Environment (5,62 miljoen euro)
• Stichting Birdlife Europe (5,47 miljoen euro)
• Birdlife International (1,8 miljoen euro)
• Wetlands International (5,29 miljoen euro)
• Climate Action Network Europe (5 miljoen euro)
• de lobby-afdeling van het Wereldnatuurfonds WWF European Policy Programme (8,76 miljoen euro exclusief de miljoenen euro’s voor de afdelingen in de afzonderlijke lidstaten)
• CEE Bankwatch Network (3,3 miljoen euro)
• Zero Waste Europe (3,18 miljoen euro)
• Health And Environment Alliance HEAL (5,7 miljoen euro)
• Stichting Rewilding Europe (2 miljoen euro)
• Pesticide Action Network Europe (1,63 miljoen euro)

Op Wetlands, Zero Waste en Rewilding na horen deze organisaties bij de al genoemde Green 10-coalitie. ‘Most receive core funding from the European Commission’, meldt de eigen website. In totaal gaat het daarbij om 44 miljoen euro.

‘Geen bewijzen’

De Commissie stuurde twee vertegenwoordigers naar de eerste hoorzitting. Kurt Vandenberghe, die het directoraat-generaal klimaat (DG CLIMA) leidt, verklaarde dat er geen bewijzen zijn dat er regels zijn overtreden. De ngo’s – door Vandenberghe aangeduid als ‘civil society organisations’ – zouden hun werkprogramma onafhankelijk hebben georganiseerd. Wel zou de Commissie zich hebben gerealiseerd dat de contracten de schijn wekten van aansturing en dat het gesubsidieerd belobbyen van Europarlementariërs schadelijk zou kunnen zijn voor de reputatie van de Commissie. Daarom, aldus Vandenberghe, werden de protocollen veranderd.

De tweede vertegenwoordiger van de Commissie was Eric Mamer, van het directoraat-generaal leefmilieu (DG ENVI). Hij gaf tijdens de hoorzitting toe wat al was bewezen, namelijk dat lobbyactiviteiten gespecifieerd waren in de werkprogramma’s van de ngo’s en dat deze gekoppeld waren aan de beurzen of subsidies. Onder de nieuwe, in 2024 afgekondigde richtlijnen zal dit nooit meer gebeuren, bezwoer Mamer. Vandenberghe ontkende dat de Commissie externe organisaties subsidieert om bij haar eigen diensten of afdelingen te lobbyen. Ook het eigen CINEA-agentschap zou daarvoor geen mandaten verstrekken.

Heel andere conclusies dus dan die van de Italiaanse co-rapporteur Carlo Fidanza. Er zijn nog vijf hoorzittingen te gaan. Wordt vervolgd.

In Wynia’s Week volgt Lode Goukens het groene ngo-lobbyschandaal rond Frans Timmermans op de voet. Dit zijn eerdere afleveringen:

*Belastingbetalersbond wil Frans Timmermans voor de rechter zien vanwege het NGO-schandaal

*Brussel besteedt miljarden euro’s aan duistere lobby’s voor klimaat- en asielbeleid – dankzij de Europese Rekenkamer weten we het nu zeker

*Schandaal: PvdA’er Frans Timmermans subsidieerde in Brussel in het geheim actiegroepen om bij het EU-parlement te lobbyen voor zijn groene plannen

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Europese hoorzitting over het groene NGO-lobbyschandaal: Frans Timmermans heeft heel wat te verbergen verscheen eerst op Wynia's Week.

De Europese Commissie scharrelde 42 miljard euro bij elkaar uit andere budgetten om ze te geven aan een nieuw departement voor het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Omdat het snel moest gaan namen ze een hele afdeling van een ander departement en maakten daar een zelfstandig directoraat-generaal van. Een DG is het equivalent van een ministerie. 

Mena betekent Midden-Oosten en Noord-Afrika 

Naast 42 miljard euro voor landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika gaat de Europese Commissie studentenvisa uitdelen in die landen. Studenten die hoogstwaarschijnlijk nadien niet terug zullen keren naar Marokko, Tunesië, Syrië, Irak enzovoort. Dat maakt dat het gloednieuw opgerichte DG MENA een achterpoort in het migratiebeleid van de Europese Unie wordt. 

DG Mena staat voor Middle East and North-Africa. Pas op 1 februari 2025 opgericht, maar nu al belooft het landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika volop EU-geld met een Pact voor de Middellandse Zee. De landen die zullen profiteren van dit Pact zijn Algerije, Bahrein, Egypte, Irak, Iran, Israël, Jordanië, Koeweit, Libanon, Libië, Marokko, Oman, Qatar, Saoedi-Arabië, Syrië, Tunesië, de Verenigde Arabische Emiraten en Jemen. Via deelname aan het Erasmus+-programma voor studentenuitwisseling kunnen studenten uit die landen een semester of een jaar in de EU komen studeren. Op kosten van de Europese Commissie. 

Veel ruchtbaarheid gaven de EU-ambtenaren niet aan de oprichting van DG MENA. Het gebeurde in grootse stilte. Al is het wel bizar dat het Midden-Oosten en Noord-Afrika ineens een belangrijk Europees beleidsterrein werd. Normaal worden die beleidsterreinen thematisch gekozen, zoals mededinging, handel, landbouw, economie en financiën… 

De afgelopen jaren kwamen daar steeds meer ideologische DG’s bij zoals een DG voor klimaatactie (die klimaatlobbygroepen financierde) en de DG ECHO (voor humanitaire hulp via subsidies aan vluchtelingen-NGO’s en intergouvernementele organisaties zoals Unicef, UNHCR en IOM). Een andere trend waren DG’s die gingen over zaken die helemaal geen bevoegdheid zijn van de Europese Unie zoals de DG Defensie en de DG Onderwijs, sport en cultuur. 

Europees Parlement niet betrokken 

Kortom de DG’s binnen de Commissie worden in snel tempo gepolitiseerd. Nu komt daar een aparte DG bij voor landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Landen die de meeste ongewenste migranten leveren aan de EU. Zowel via illegale migratie als via gezinshereniging. Een fenomeen dat ter rechterzijde van het politieke spectrum ‘omvolking’ genoemd wordt. 

Kan dat zomaar? Hebben de Europese Raad en het Europees Parlement hier dan mee ingestemd? Het Europees Parlement is slechts betrokken bij het Pact van 42 miljard euro in die zin dat de Commissie het parlement informeert. De betrokkenheid zou groter worden bij het uitrollen van het Actieplan, voorjaar 2026. Maar in geen enkel stadium krijgt het parlement meer dan een voorbereidende, adviserende en controlerende rol. Nochtans is er een consulatieverplichting, maar volgens de Commissie geldt die niet voor het opzetten van DG’s of het uitwerken van plannen, maar enkel na het presenteren van de wetsvoorstellen. 

Mena-landen zijn zorgenkind 

Uit parlementaire vragen over het Pact bleek dat de Commissie ‘mena’ als een van haar prioriteiten ziet. Het Pact wordt gepresenteerd als een politieke en strategische samenwerking, maar niet als een volledig wetsinstrument waarbij het parlement bijvoorbeeld medebeslisser is, zoals bij gewone EU-wetgeving. 

Nu zijn de mena-landen wel degelijk een zorgenkind van de Europese Unie. In 2006 was de helft van alle migranten in de toenmalige EU (van 15 lidstaten) afkomstig uit Marokko. Alle mena-migranten in totaal waren toen goed voor ongeveer 7 procent van alle migranten in Nederland. De belangrijkste groep zijn de Marokkanen. In Nederland wonen meer dan 420.000 Nederlanders van Marokkaanse afkomst. Dit aantal is gestegen van ongeveer 350.000 in 2010 naar 410.000 in 2020, en verder naar meer dan 420.000 in 2024. Ongeveer 60% van deze groep is in Nederland geboren. 

Betrouwbare cijfers? 

Over die cijfers valt het nodige te zeggen. In totaal ging het in 2006 over 3 miljoen mena-migranten in de toenmalige EU waarvan 202.802 in Nederland. Een andere studie in 2005 stelde vast dat Europa de belangrijkste ontvanger van mena-migranten was. Exact de helft van wie emigreerde uit een mena-land ging naar Europa. Die studie telde tussen de 5 en de 6,4 miljoen mena-migranten in de EU. Bijna het dubbele dan de officiële cijfers. 

Welke cijfers zijn betrouwbaar? Voor de hele EU zou het gaan om meer dan 2,5 miljoen mensen van Marokkaanse origine. Maar dit cijfer kan niet kloppen want alleen al in Spanje telt men er 800.000 en in Frankrijk ongeveer 1.514.100. In Frankrijk spreekt men van Maghrebins want daar woonden in 2023 ook nog eens 892.000 mensen geboren in Algerije. In 2020 telde de Belgische bevolking 100.000 mensen van Algerijnse afkomst, waarvan een groot deel de Belgische nationaliteit had. Wie kan rekenen ziet meteen dat de cijfers niet kunnen kloppen. 

De EU was zich twintig jaar geleden al bewust van het probleem. Dit leidde in 2008 tot een terugkeerrichtlijn van de Europese Commissie. Die verplichte lidstaten om illegalen uit derde landen terug te sturen, maar rekening te houden met de familiale en gezondheidstoestand. De terugkeerbesluiten van derdelanders groeiden nadien uit tot een nieuw probleem. 

In 2023 vaardigden de EU-landen 484.160 terugkeerbesluiten uit. Het aantal niet-EU-burgers dat daadwerkelijk terugkeerde was 111.185 personen. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zijn de grootste groepen asielzoekers in Nederland afkomstig uit landen als Syrië, Turkije, Irak, Eritrea en Jemen. Drie van de vijf zijn mena-landen. 

DG Mena gaat juist die landen waar de meeste illegale migranten of asielzoekers vandaan komen en waar het terugsturen quasi onbegonnen werk is, geld en migratiemogelijkheden bieden. 

Sterke migratiewens in mena-landen 

De toestroom blijft groot. Het rapport Migration in the Middle East and North Africa door een onderzoeker van Princeton University wees in 2024 uit dat in alle mena-landen een migratiewens bestaat. Die kan significant verschillen. In Tunesië wil 46% van de bevolking naar Europa. In Jordanië wil 42% elders gaan leven en in Libanon is het 38%. Meestal kiezen ze eerst voor Canada of de Verenigde Staten en pas dan voor Europa. Bij de Palestijnen gaat het om 25%. Zelfs in de rijke oliestaat Koeweit waar de migratiewens het laagst is heeft nog altijd 16% een migratiewens. 

Volgens diezelfde studie wil meer dan één op drie Marokkanen (35%) naar Europa uitwijken. Een groot aantal van de potentiële mena-migranten is bereid dit op illegale manier te doen. In Marokko zou liefst 53% illegale migratie overwegen. 

Toch is mena-migratie niet waar DG MENA iets aan wil doen. Wel zet het de achterdeur open. Op 16 oktober kon Stefano Sannino als directeur-generaal bij het Directorate-General for the Middle East, North Africa and the Gulf van de Europese Commissie zeer trots melden dat de eerste grote resultaten binnen waren: een budget van 42 miljard euro om uit te delen in de landen van DG MENA en een plan om die landen op te nemen in het Erasmus+-programma voor studentenuitwisseling. Zo gaat DG MENA een Mediterrane Universiteit oprichten met vestigingen in de regio. 

Van student tot arbeidsmigrant 

DG MENA lijkt een achterdeur om migraten uit mena-landen vlotter binnen te laten in de EU. Zo stond in het Pact voor de Middellandse Zee amper één paragraaf over migratie en dan nog helemaal achteraan. De auteurs stellen daarin dat ‘migratie een globale realiteit is’. Het beheer van de migratie zou een gedeelde verantwoordelijkheid zijn. DG MENA gaat samenwerken met de vluchtelingenorganisaties van de Verenigde Naties, namelijk het VN-agentschap United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). Beide voorstanders van open grenzen en gezinshereniging.  

IOM ondersteunt migranten die zich willen herenigen met familieleden. Op hun Nederlandse website staat ‘Wij faciliteren arbeidsmigratie door het matchen van talent buiten Europa met de vraag van Nederlands werkgevers. Arbeidsmobiliteit is een internationaal fenomeen: meer dan tweederde van het wereldwijde aantal migranten is arbeidsmigrant. Arbeidsmobiliteit heeft, mits goed gemanaged, veel voordelen voor migranten, voor landen van herkomst en voor de Europese economieën.’ 

Binnenkort noemt de overheid een student uit een mena-land die hier illegaal blijft leven wellicht officieel een arbeidsmigrant. 

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo www.wyniasweek.nl/doneren/. Hartelijk dank! Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Nieuw directoraat-generaal DG MENA zet achterdeur van de EU open voor migratie uit Noord-Afrika en Midden-Oosten verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland kent al een suikertaks, maar de Europese Commissie wil die op grotere schaal in de gehele EU invoeren. Várhelyi deed die uitspraken in de commissievergadering gezondheid van het Europees Parlement. Daar verdedigde hij een belastingsysteem op ‘processed foods’. Dat zijn bewerkte voedingsmiddelen. Wat neerkomt op zowat alles wat u in een supermarkt aan eetbaars kunt kopen.

De toon was gezet

Het vermoeden bestond al dat de Europese Commissie in het geheim aan een dergelijke belasting werkte, maar toen de liberale Europarlementariër Vlad Voiculescu in een vraag opperde dat gezondheidstaksen een goed idee waren, bleek het lid van de Europese Commissie het eens te zijn met deze linksliberaal. Erger, de Eurocommissaris voegde eraan toe dat ‘het iets is waar we stil bij kunnen staan’ binnen het kader van het ‘cardiovasculaire gezondheidsplan’ van de Europese Commissie.

Een opvallende woordkeuze over het nieuwe gezondheidsplan voor hart- en vaatziekten dat de Commissie binnen enkele weken voorstelt. Várhelyi voegde trouwens toe: ‘We hebben een goed meetinstrument nodig. We hebben die debatten al gehad en in het algemeen eindigt dat altijd in een ideologische discussie over het beroven van mensen van hun eigen keuze of het opleggen van voorwaarden aan de voedingsindustrie. In plaats dat het gaat over het beschermen van de volksgezondheid.’ Daarmee was de toon duidelijk gezet.

De Commissie liet eerder al weten bewerkte voeding te willen aanpakken. Met waarschuwingen op de verpakking en met gezondheidstaksen. Consumenten die ongezond eten moeten financieel meer bijdragen omdat ze meer gebruik maken van de gezondheidszorg. ‘Het gaat dus niet over het beperken van de mogelijkheid om producten te kopen, maar we kunnen die keuzes beïnvloeden en dat is wat we denken dat we moeten doen’, zei de Hongaar.

Het enige probleem is dat volksgezondheid helemaal geen bevoegdheid is van de Europese Commissie. Net als fiscaliteit trouwens. Volksgezondheid en medische zorg zijn een exclusieve bevoegdheid van de lidstaten, maar de Europese Commissie beweert dat ze ‘complementaire’ bevoegdheden heeft. Daarvoor riepen ze agentschappen in het leven zoals het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) en het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC).

Europese controle op de nieuwe taksen

De opbrengsten van suiker-, vet- of zouttaksen op bewerkte voedingsmiddelen moeten in volksgezondheid geïnvesteerd worden, vindt de Commissie. Ze dienen niet om gaten in de begroting te dichten. Vrij vertaald: de Europese Commissie wil die nieuwe belastingen verdelen. Over dit uitdelen van het belastinggeld had de Commissie blijkbaar al nagedacht want de commissaris stelde voor om dit te doen via een programma van de Europese Commissie. Meer specifiek het EU4Health-programma dat afgelopen juli werd voorgesteld.

Dat programma met ‘een visie op een gezondere Europese Unie’ loopt al vanaf 2021, maar werd in juli fors bijgestuurd. In 2021 werd het via een verordening ingevoerd. Zo’n verordening is een EU-wet die direct toepasbaar is in de hele EU zonder dat daar een nationaal parlement aan te pas komt. De doelstellingen zijn zo algemeen opgesteld dat de Commissie alle kanten uitkan met haar verordening. Onder het mom van ‘gezondheidsbevordering en ziektepreventie, in het bijzonder kanker’, ‘grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen’ of ‘EU-gezondheidswetgeving’ kan de Commissie veel.

Oproep

De initiatieven volgen elkaar dus plots in hoog tempo op. In juli het vernieuwde EU4Health-programma, in augustus volgde een oproep om ‘bewijzen’ te leveren voor het cardiovasculair gezondheidsplan van de Commissie en in september begon een eurocommissaris over taksen op bewerkte voedingsmiddelen. Taksen op salami, op chocolade, op kazen of yoghurts en op allerhande koekjes.

Het plan van de Europese Commissie lijkt duidelijk. Op 15 september eindigde de oproep aan burgers, patiëntenorganisaties, NGO’s en gezondheidsvoorzieners om hun kijk op cardiovasculaire gezondheid mee te delen aan de Commissie. In die periode waren vooral enkele lobbygroepen aan het werk. Niemand gelooft dat burgers of artsen zich tussen 11 augustus en 15 september bezighielden met het informeren van de Commissie.

European Heart Network

Die hele ‘call for evidence’ lijkt vooropgezet om tot de conclusie te komen dat belastingen op suiker, vet en zout noodzakelijk zijn om de consumenten bewuster te maken van hart- en vaatziekten. Achter de campagne tegen zogenaamde UPF of ultra processed foods zitten NGO’s. Die wisten in 2016 al de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) te overtuigen om landen op te roepen een suikertaks in te voeren. Zogezegd om de wereldwijde epidemie van obesitas te bestrijden.

Het European Heart Network is de belangrijkste lobbygroep bij de Europese instellingen. De cijfers en statistieken die zij verspreiden zijn bijna letterlijk terug te vinden in de cijfers van de Europese Commissie. Ze hebben zelfs een groepje van Europese parlementsleden opgericht die zichzelf de MEP Cardiovascular Health Group noemen. En u kon het al raden: de vraagsteller in het begin van dit artikel, Vlad Vasile-Voiculescu, is lid.

Groenlinkse lobbygroepen zoals Safe Food Advocacy en EU Food Policy Association lobbyen voor gezondheidstaksen. De voedingsindustrie zet andere lobbygroepen in zoals FoodDrinkEurope (met onder andere Mars en Cargill als geldschieters) en European Alliance for Plant-based Foods (vegetariërs met steun van Nestlé).

Een zeer merkwaardige lobbygroep in dit dossier is EuroHealthNet. Dat blijken hoge ambtenaren te zijn. Ze vertegenwoordigen overheidsdiensten in EU-lidstaten zoals het Nederlandse RIVM en het Vlaams Instituut Gezond Leven. Voor Nederland zijn ook Pharos en het Trimbos Instituut lid.

Een lobbygroep betaald met belastinggeld dus, maar slechts een klein deel (250.000 euro) van het jaarbudget van 1,8 miljoen euro wordt betaald door de overheidsdiensten die lid zijn. De Europese Commissie gaf EuroHealthNet in 2024 851.290 euro subsidies uit het Europees Sociaal Fonds (ESF+). De rest van de inkomsten zijn hoofdzakelijk subsidies van… de Europese Commissie. Kortom ruim 1,5 miljoen euro van de Europese Commissie om te lobbyen bij de Europese instellingen. Ambtenaren die ambtenaren geld toespelen om aan politiek te doen. Achter de taksen op ‘ongezonde voeding’ zitten dus ambtenaren van onder andere het RIVM.

Wat kost het?

De Commissie beweert dat hart- en vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak zijn in de EU, met 1,7 miljoen doden per jaar. Bovendien veroorzaken ze ‘beperkingen, vervroegd pensioen en absenteïsme en verlagen ze de levenskwaliteit en verkorten ze de levensverwachting’.

De EU-ambtenaren hebben zelfs de kosten berekend. Hart- en vaatziekten zouden de Europese Unie jaarlijks 280 miljard euro kosten ‘aan afgenomen productiviteit en economische output’. Dat is meer dan de 210 miljard euro die het de economie van de EU zou kosten volgens het European Heart Network. Een verschil van maar liefst 70 miljard euro.

Ambtenaren gaan dus zeggen wat u mag eten en als u dat niet doet dan zult u extra belastingen in de vorm van gezondheidstaksen betalen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Europese Commissie gaat bepalen wat u eet. Bewerkt voedsel met suiker, vet en zout wordt extra belast. verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo stil als de media in de Benelux zijn over het NGO-schandaal, zo fel trekt in Duitsland de boulevardkrant Bild van leer. Wie alleen de media in de Benelux volgt, zou denken dat Bild met een heuse scoop kwam over die klachten. Niets is minder waar. TAE stuurde daarover een persbericht uit op 23 juli, maar geen enkele van de zogenaamde ‘mainstreammedia’ in de Europese Unie wou erover berichten.

Volgens de krant Bild beschrijft de in München en Luxemburg ingediende klacht hoe NGO’s met Europees belastinggeld werden ingezet om standpunten van de Europese Commissie zelf tegen te werken.

Drastische stap

Dat was geen nieuws. Het verscheen hier reeds en ook de Duitse krant Die Welt onthulde al eerder dat de organisatie ClientEarth liefst 350.000 euro ontving met als voorwaarde om juridische procedures tegen Duitse kolencentrales te starten en zo het ‘financiële en juridische risico voor exploitanten’ te verhogen.

Een andere NGO uit diezelfde groep, namelijk Friends of the Earth, kreeg dan weer de opdracht zich te verzetten tegen het Mercosur-handelsverdrag tussen de EU en Zuid-Amerika. Op het moment dat de Europese Commissie datzelfde akkoord probeerde af te sluiten.

De vereniging van Europese belastingbetalers legde uit waarom ze zo’n drastische stap nam. ‘Er was zelfs lobbying binnen de rangen van de Europese Commissie tegen de gedeelde belangen van diezelfde Commissie.’ Als tweede reden gaf ze op dat ‘de betaalde invloed op het Europees Parlement zo ver ging dat specifieke voorstellen in de EU-wetten moesten worden ingevoegd of dat een bepaald aantal Europese parlementsleden moesten bewerkt worden’.

Ongehoord, maar op zichzelf geen nieuws. Dit was allemaal sinds januari bekend en stelselmatig kwamen er meer details aan het licht. Maar de belastingbetalersbond vermoedt dat er ‘illegale betalingen’ plaatsvonden. In detail gaan ze daarover niet. Bovendien willen ze dat de Europese openbare aanklagers kijken of de scheiding der machten niet geschonden werd.

De klachten van de Europese belastingbetalersbond zijn trouwens niet de enige. In Oostenrijk werd eind juli ook een strafklacht ingediend wegens misbruik van vertrouwen door de Europese Commissie. Die klacht was afkomstig van de rechtse partij FPÖ. Daarover niks in de internationale media, terwijl een klacht van klimaat-NGO Global 2000, die ook bekend staat als Friends of the Earth Austria, wel media-aandacht kreeg.

Global 2000

Deze NGO sleept de Oostenrijkse staat voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg, omdat ze burgers vertegenwoordigt die zich slachtoffer voelen van ‘extreem weer’ en dit wijten aan het feit dat de Oostenrijkse regering niet genoeg doet om fossiele brandstoffen te verbieden en de klimaatdoelen te behalen. Een zaak die eerder door de Oostenrijkse rechters tot in het Grondwettelijk Hof werd afgewezen.

Pikant detail daarbij is dat Global 2000 Umweltforschung zowel rechtstreeks als onrechtstreeks betrokken is bij het NGO-schandaal. Global 2000 ontving van de Europese Commissie tussen 2014 en 2024 liefst 30 miljoen euro subsidies. In 2021 zelfs 6 miljoen euro. 4,2 miljoen euro van die subsidies kwamen van het LIFE-programma. In de jaren 2021 en 2022 waarover het NGO-schandaal gaat, gaf LIFE 1,2 miljoen euro aan Global 2000. Dat zijn die bewuste subsidies met geheime contracten waarin de Commissie afsprak met de ngo’s wat in ruil voor het geld gedaan moet worden. En dat was politieke beïnvloeding, betogingen, stemmingmakerij, juridische acties, enzovoort.

TAE kreeg nooit een afspraak met de Europese Commissie

Dat de vereniging van Europese belastingbetalers het tegen zulke machtige tegenstanders opneemt is opmerkelijk. Wie zijn die Europese belastingbetalers eigenlijk? De vereniging werd in 1969 opgericht in Luxemburg als European Taxpayers Association en sindsdien waren ze vooral bekend als europäische Bund der Steuerzahler (BdSt). In 1996 veranderden ze hun naam in TAE.

Ze hebben een zetel in München en een zetel in Brussel in de Aarlenstraat. De Belgische afdeling telt 150 leden, de Duitse 193.000 leden. Grote landen zijn Finland (193.000 leden), Frankrijk (70.000 leden) en Zweden (35.000 leden). In Nederland en Luxemburg hebben ze amper 20 leden. Het totale lobbybudget in Brussel was in 2024 nauwelijks 26.568 euro. Waarvan de Finnen en de Duitsers elk ongeveer de helft betaalden. Hoewel ze geregistreerd zijn als lobbygroep kregen ze afgelopen jaren nooit een afspraak te pakken bij de Europese Commissie.

Global 2000 wel

Ter vergelijking: Global 2000 of Friends of the Earth Austria had zonder één vertegenwoordiger in Brussel liefst vijf meetings met de Europese Commissie waaronder één met Helena Braun, de kabinetsmedewerkster van Frans Timmermans wiens naam steeds opduikt in de contacten met de NGO ’s. Ze had bovendien een video-call in 2022 met Lukas Visek uit het kabinet van Timmermans. In 2023 ontving Global 2000 naar eigen zeggen via het Erasmus+-programma 109.160 euro en via het LIFE-programma 77.681 euro. Wat volgens hun aangifte in het lobbyregister een totaal van 186.841 euro aan EU-subsidies zou opleveren. Dat bedrag stemt niet overeen met het bedrag van meer dan 1 miljoen euro dat de Europese Commissie zelf bekend maakte voor 2023.

Het moge duidelijk zijn dat de NGO’s niet te vergelijken zijn met andere verenigingen of lobbygroepen qua behandeling door de Europese Commissie. Anderzijds zou het niet echt van veel consistentie getuigen als lobbyisten voor gezondere openbare financiën volop zouden werken op subsidies. De klachten van de TAE werden immers ingediend door een bekende advocaat, dr Richard Beyer. Beyer is de wetenschappelijk directeur van het European Institute for Public Finance (EIPF).

Het Europees Instituut voor Openbare Financiën of EIPF is de organisatie in München achter de Taxpayers Association of Europe. Beide organisaties zitten op hetzelfde adres als de European Economic Senate (EES), een hoofdzakelijk Beierse lobbygroep voor de belangen van ondernemers en het bedrijfsleven. Geen van deze verenigingen ontvangen subsidies van de Europese Commissie. Ze pleiten voor gezondere openbare financiën en lagere belastingen.

7 miljard om het Europees Parlement te beïnvloeden

De beschuldiging van TAE houdt in dat de Europese Commissie onder leiding van Timmermans en Sinkevičius tussen 2019 en 2024 miljarden euro’s aan EU-geld oncontroleerbaar en mogelijk onrechtmatig hebben overgemaakt aan bevriende niet-gouvernementele organisaties (NGO’s). TAE schat het bedrag op 7 miljard euro dat grotendeels zonder transparante procedures werd verdeeld. Met als enig doel een kunstmatig middenveld te scheppen om de politieke besluitvorming binnen het Europees Parlement te beïnvloeden.

Frans Timmermans, die momenteel lijsttrekker is van GroenLinks/PvdA voor de Nederlandse verkiezingen, beweert dat hij zelf nooit contracten heeft gesloten met NGO’s. Timmermans blijft bij zijn standpunt dat hij als EU-Commissaris niet rechtstreeks bij die overeenkomsten betrokken is geweest. Dat is op zichzelf al nieuws, want in de Nederlandse pers is niet één keer gevraagd aan Timmermans hoe dat nu precies zat. Het NGO-schandaal brak los in januari en al die tijd was Timmermans niet uit de media weg te slaan als Kamerlid, maar niemand bij de Nederlandse omroepen of in de Nederlandse kranten stelde ook maar één vraag naar die betrokkenheid of naar het NGO-schandaal. Alleen De Telegraaf en online media berichtten over het schandaal.

Timmermans schuift schuld af op Hahn…

Zelfs toen de Europese Commissie in het Europees Parlement toegaf dat het fundamenteel fout gelopen was bij het LIFE-programma, bleven sommige Nederlandse media dit ontkennen en probeerden ze het NGO-schandaal te minimaliseren als een uiterst rechtse complottheorie om groenlinkse NGO’s te beschadigen.

Timmermans probeert nu een andere voormalige Europese commissaris in het NGO-schandaal te betrekken. Zo beweert Timmermans dat niet hijzelf, maar de christendemocraat Johannes Hahn verantwoordelijk was voor het LIFE-programma. Dat programma deelt de subsidies aan de NGO’s uit en is bedoeld om ‘environment and climate action’ te financieren.

… en brengt daarmee de hele Europese Commissie in diskrediet

De vingerwijzing richting de Oostenrijker Hahn is bijzonder saillant want Hahn was naast zijn bevoegdheid rond het budget van de Europese Commissie tevens verantwoordelijk voor anti-corruptie, de rule of law en de relaties met het Europees Parlement en de nationale parlementen.

Om zichzelf vrij te pleiten dreigt Timmermans dus de hele Europese Commissie in diskrediet te brengen. De Eurocommissaris verantwoordelijk voor de relaties met het Europees Parlement zou dus contracten opgesteld hebben met NGOs om zijn eigen partijleden van de christendemocratische fractie EVP te gaan belobbyen? Erg plausibel klinkt dat niet, aangezien het schandaal aan het licht kwam via leden van die EVP-fractie in de Commissie Budget. De Nederlandse Europese parlementsleden Dirk Gotink (NSC) en Sander Smit (BBB) bonden toen de kat de bel aan en zo kwam De Telegraaf aan het verhaal.

Op die manier lijkt het dat Timmermans zijn Oostenrijkse ex-collega die indirect verantwoordelijk was voor het uitlekken van het schandaal wil zwartmaken.

TAE-voorzitter Michael Jäger (62) noemde de gang van zaken ‘een gevaarlijke uitholling van de democratische controle in Europa’. Hij waarschuwde voor een ‘rechtsvrije ruimte’ waarin belastinggeld zonder publieke verantwoording wordt verdeeld. ‘De toekenning van publieke middelen moet transparant en controleerbaar zijn’, aldus Jäger.

Jäger kan daarbij rekenen op een geduchte medestander, namelijk de Europese Rekenkamer. Die formuleerde zijn kritiek zeer eufemistisch. Dat leverde niettemin een scherp rapport op over hoe de Europese Commissie omging met de financiering van NGO’s. Zo hekelde de Europese Rekenkamer de gebrekkige transparantie.

Een aparte interpretatie van politieke verantwoordelijkheid

De minimale transparantie in een commissie van het Europees Parlement was echter toch voldoende om de geheime contracten aan het licht te brengen. Timmermans impliceert nu dat niet hij en zijn kabinet die met de NGO’s onderhandelden en de subsidies toekenden verantwoordelijk zijn, maar diegene die de financiële afwikkeling deed en de subsidies uitbetaalde. De collega die de budgetten beschikbaar moest maken voor controle door de Europarlementsleden. Op zijn minst een zeer aparte interpretatie van politieke verantwoordelijkheid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Belastingbetalersbond wil Frans Timmermans voor de rechter zien vanwege het NGO-schandaal verscheen eerst op Wynia's Week.

Uit het persbericht van de ACM van 13 augustus blijkt dat bij het rondetafelgesprek met de 12 grote online platformbedrijven ook vertegenwoordigers van de Europese Commissie, van andere betrokken toezichthouders en van NGO’s aanwezig zullen zijn. Dat een overheidsdienst op een dergelijke manier druk uitoefent op bedrijven is ongekend. Zeker in aanloop naar algemene verkiezingen. Het werd tenminste nooit zo openlijk gedaan.

De platformbedrijven

Om welke platformbedrijven het gaat, is niet helemaal duidelijk. ACM noemt alleen de namen van Snap, X, Facebook en TiKTok. Via een omweg valt de lijst toch te achterhalen. Op de site van de Europese Commissie staat sinds 25 juli 2025 een volledige lijst van dergelijke platformbedrijven. Het gaat om AliExpress, Amazon, Apple, Pornhub, Booking.com, Google (met Youtube), Shein, LinkedIn, Meta (met Facebook, Instagram en Whatsapp), Microsoft, XNXX, Pinterest, Snap, Stripchat, TikTok, X, Temu, XVideos, Wikipedia en Zalando.

Het bedrijf achter de sexcamsite Stripchat vond dat ze ten onrechte op die lijst was gezet en tekende in februari 2024 protest aan bij het Hof van Justitie van de EU in Luxemburg. In die zaak kwam geen uitspraak, maar de Europese Commissie schreef afgelopen mei in een persbericht dat na informatie over het aantal gebruikers door de Cypriotische mediawaakhond het bedrijf van de lijst zou gehaald worden. Niettemin staat het er in de laatste bijwerking van 31 juli nog steeds op.

Het is opmerkelijk dat op de bewuste vergadering in september nog andere groeperingen aanwezig zullen zijn. Als de overheid of een consumentenwaakhond bedrijven wil informeren waarom brengt ze dan anderen mee? Het gaat om afvaardigingen van verschillende EU-instanties en van NGO’s. Vooral de aanwezigheid van die laatste is merkwaardig. Volgens ACM gaat het om het ‘middenveld’, maar zegt verder niet om welke NGO’s het gaat.

We kunnen er echter van uitgaan dat op die vergadering ook Europese bureaucraten en activisten aanwezig zullen zijn. Blijkbaar vindt niemand het problematisch dat een autoriteit van de Nederlandse overheid bedrijven sommeert om, met het oog op de verkiezingen, de uitingen van hun klanten te gaan monitoren en eventueel censureren. Dat de overheid daarbij hulp krijgt van twee groepen die de publieke opinie en de conversaties op online-platformen blijkbaar naar hun hand willen zetten, wordt vanzelfsprekend geacht.

De digitale dienstenverordening (DSA)

Dit initiatief van de ACM komt niet uit de lucht vallen. Het is het gevolg van de nieuwe online-censuurwet van de Europese Unie die vervat zit in de Digital Services Act (DSA) of de digitale dienstenverordening. Die EU-wet geeft overheden de macht om inhoud (‘content’ in het jargon) te laten verwijderen. Het enige wat nodig is, blijkt een beslissing van een ambtenaar dat iets ‘schadelijk’ of ‘illegaal’ zou zijn. Die ambtenaar is iemand bij de ACM.

Opvallend is dat niet politie of justitie, maar de regulator qua consumentenzaken door de EU is aangesteld om DSA in te voeren in Nederland. Of, beter gezegd, te handhaven wat in het EU-jargon ‘policing’ heet. In Nederland is consumentenwaakhond ACM aangesteld om DSA op te leggen en te handhaven. De eerste keer dat de EU dit in praktijk brengt, is rond de Tweede Kamerverkiezingen  en heeft dus betrekking op het Nederlandse parlement en de volgende Nederlandse regering.

‘Big Tech’ aanpakken

Die Digital Services Act (DSA) werd in juli 2022 goedgekeurd door het Europees Parlement met 539 stemmen voor, 54 tegen en 30 onthoudingen. 25 van de 29 Nederlandse europarlementariërs stemden. Alleen Michiel Hoogeveen (JA21), Dorien Rookmaker (Onafhankelijk), Marcel de Graaff (FvD) en Rob Rooken (JA21) stemden tegen. De rest stemde voor of kwam niet opdagen voor de stemming.

Dat enthousiasme in het Europees Parlement was vooral te danken aan de belofte om ‘Big Tech’ aan te pakken. Met name X, Meta enzovoort. De zogenaamde Very Large Online Platforms of grote platformbedrijven. Vooral Amerikaanse bedrijven die soms onder de noemer GAFAM (een acroniem voor Google, Apple, Facebook, Amazon en Microsoft) in vooral de Franse media gedemoniseerd worden.

Niet vrijblijvend

Volgens de directeur van ACM, Manon Leijten, moeten die Very Large Online Platforms (VLOPs) stappen ondernemen om ‘efficiënt illegale inhoud’ te bestrijden en moeten ze bovendien ‘transparant en doeltreffend tewerk gaan’. Dat is bureaucratisch jargon om te zeggen dat online-discussies over gevoelige verkiezingsthema’s – zoals migratie, islam, de oorlogen in Oekraïne en Gaza, en uiteraard de rol van de Europese Unie – het risico lopen om onder dwang door ACM en EU gezuiverd te worden.

Het wordt geen vrijblijvende vergadering. Afgelopen juli contacteerde ACM de twaalf platformbedrijven om van hen te weten te komen hoe ze de verkiezingscampagne gaan aanpakken. Zogezegd om de integriteit van de verkiezingen te verzekeren. De sociale mediabedrijven moeten een strategie en een reeks maatregelen voorstellen aan ACM. Als ze dit niet doen, riskeren ze fikse boetes. Net als wanneer ze zouden weigeren om de berichten van gebruikers te monitoren en te censureren tijdens de verkiezingscampagne.

Op 15 september volgt de vergadering om te onderzoeken hoe die sociale mediabedrijven of platformbedrijven dit doel van de Europese Unie en de Nederlandse autoriteiten willen nastreven. Het gaat daar in het bijzonder over inhoud die door gewone burgers en dus kiezers zou worden verspreid via de platformen. Zaken die onder de vrijheid van meningsuiting vallen.

De vraag waarom andere bedrijven dan X, Meta, TikTok of Snap hierin betrokken worden dringt zich op. Waarom willen ACM en de EU ook sexcamsites, pornosites en online-winkels verplichten om hun klanten te monitoren? Om gevoelige of zelfs gênante gegevens van kiezers te verzamelen? Om al die gegevens te koppelen in één grote surveillancedatabank?

Oproep tot verklikken

Op papier stellen ACM en de EU het voor alsof ze de Nederlandse democratie willen beschermen tegen bedreigingen, maar in praktijk komt het erop neer dat ze gaan begrenzen wat mensen online mogen en kunnen zeggen tijdens een verkiezingscampagne. Dit is ongekend en zou nog maar enkele jaren geleden zelfs ondenkbaar zijn geweest.

En dan is er nog een heel kwalijk kantje aan het hele verhaal. De consumentenwaakhond ACM roept gebruikers op om de sociale mediabedrijven te verklikken als ze van mening zijn dat die bepaalde inhoud fout beoordeeld zouden hebben. De verklikkers zijn ongetwijfeld al gemobiliseerd.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Consumentenautoriteit en EU dwingen sociale media tot censuur met het oog op de verkiezingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Nederlandse rundvlees komt van de melkveehouderij en van de vleesstierhouderij. De circa 23.500 bedrijven met rundvee houden in totaal 3,8 miljoen stuks rundvee, waarvan 167 duizend jongvee voor vleesproductie en circa 1 miljoen vleeskalveren. Ten opzichte van de melkveehouderij is de stierhouderij een bescheiden tak van de landbouw. Bescheiden, maar economisch erg belangrijk. De uitvoer van rundvlees is volgens CBS immers goed voor 1,1 miljard euro.

Dalend aanbod

De gevolgen zijn vooral te merken aan de kassa. Eind maart voorspelde marktbureau DCA Market Intelligence dat rundvlees, zoals biefstuk, hamburgers en rundergehakt, dit jaar aanzienlijk duurder wordt. In Nederland ligt de prijs van slachtvee inmiddels bijna 9 procent boven het vorige record. Rundvlees van de hoogste kwaliteit kost nu 6,40 euro per kilo, bij de slachterij welteverstaan. Branchevereniging Koninklijke Nederlandse Slagers (KNS) merkt dat consumenten vaker voor goedkoper varkensvlees kiezen in plaats van rundvlees.

Rundvlees wordt duurder doordat het aanbod afneemt. Momenteel is er een tekort aan runderen op de markt. Een eerste verklaring zou liggen in twee ziektes, namelijk blauwtong en Infectieuze Boviene Rhinotracheïtis (IBR). Die laatste is ook bekend als Canadese ziekte. In heel West-Europa zouden stallen hierdoor geteisterd worden. Maar dat blijkt anekdotisch te zijn. De tweede verklaring is veel plausibeler: er wordt minder veeteelt bedreven door doelbewust politiek beleid. De echte reden van de perfecte storm rond het rundvlees blijkt het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) of Common Agricultural Policy (CAP) van de Europese Commissie.

Er zijn steeds minder rundveehouders in de Europese Unie. Mark van den Oever, voorzitter van Farmers Defence Force, denkt dat de prijsstijging van rundvlees vooral te maken heeft met veetelers die afhaken omwille van de heksenjacht tegen hun beroep. ‘De oude generatie boeren zijn het kotsbeu en de jonge generatie wil geen 80 uren werken om dan veroordeeld of beschimpt te worden.’ Dan kun je beter het geld aannemen, volgens Van den Oever, en gaan fietsen met vrouw en kinderen. Het gaat dan over miljoenen euro’s per bedrijf.

Toch bleek het verkopen van een veeteeltbedrijf niet zonder verrassingen. Zo bleek vorige week dat een boer die zijn bedrijf verkoopt, te maken krijgt met de belastingdienst. Het uitgekeerde uitkoopbedrag wordt bij zijn jaarinkomen opgeteld en de veeteler moet vervolgens meteen meer dan de helft van dat bedrag terugbetalen aan belastingen.

Liever insecten dan rundvlees

Naast de daling van het aantal veeteeltboeren probeert de overheid de aantallen dieren op allerlei manieren te laten afnemen. Dat gebeurt in het kader van de zogenaamde eiwittransitie, waarbij de overheid onder druk van de Europese Commissie mensen liever insecten of kweekvlees ziet eten dan rundvlees. Want runderen zouden bijdragen aan de klimaatverandering. Het gevolg van dit beleid is dat elk dier aanzienlijk duurder wordt.

Dat wordt nog verergerd door nieuwe regels qua aantal dieren per stal en de regelgeving om de uitstoot van stikstof (mest) en methaan (boertjes van runderen) te beperken. De rundvleescrisis is de keerzijde van de stikstofcrisis. Sander Smit, Europees parlementslid voor de Nederlandse boerenpartij BBB, wees behalve naar de Europese Commissie vooral ook naar Nederlandse Tweede Kamerleden: ‘Willen ze überhaupt een oplossing van de juridische stikstofcrisis? Of wil men na jaren vooral eigen ongelijk niet toegeven?’

Dat laatste gaat over de draconische stikstofnormen in Nederland (0 mol/ha). Volgens critici een equivalent van een hondendrol of één overvliegende Canadese gans die iets laat vallen. In Duitsland ligt de norm op 10-15 mol/ha en in Zuid-Europa op meer dan 20 mol/ha. Dat wil zeggen dat in Nederland 0,07 gram stikstof per hectare mag neerdalen. In Duitsland is de toegelaten depositie 300 gram/ha en in Denemarken 700 gram/ha.

Belastingbetaler is twee keer duurder uit

Het valt moeilijk te ontkennen dat de vermeende stikstofcrisis een zelfgefabriceerd juridisch probleem is. Met de veehouders als grootste slachtoffer van bewust strengere regelgeving. De logische vraag is dan: Waarom straffen we onze boeren kapot, terwijl andere landen in de EU dat niet doen?

Het reduceren van de veestapel kost miljarden. Minister Wiersma wil zo’n 5 miljard euro investeren voor 1800 melkveehouders die of moeten innoveren of hun bedrijf moeten verplaatsen of moeten stoppen. Dat geld komt van de belastingbetaler. Bovendien draagt dit beleid bij aan het verlagen van het vleesaanbod, waardoor de prijs aan de kassa van slager of supermarkt stijgt. En ook dat komt voor rekening van de belastingbetaler, deze keer als consument.

Lode Goukens is journalist en docent.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Prijzen rundvlees breken records door doelbewust politiek beleid verscheen eerst op Wynia's Week.

Even kort samenvatten waar het over ging. De Europese Commissie gaf jarenlang geld aan ngo’s om de publieke opinie te beïnvloeden. Doelwit waren vooral de andere EU-instellingen, waaronder (leden van) het Europees Parlement. Dit ging zover dat er geheime contracten bestonden tussen de Commissie en de ngo’s waarin de doelwitten van het lobbywerk werden aangeduid en waarin gestipuleerd stond dat tegenstanders van het voorgestelde Commissiebeleid in diskrediet moesten worden gebracht.

Mea culpa

Jarenlang werden kritische vragen bij de Europese subsidiestromen weggezet als rechtse stemmingmakerij. Wat trouwens na het uitbreken van het lobbyschandaal in januari opnieuw gebeurde. Enkele Nederlandse Europarlementariërs hielden echter voet bij stuk en vroegen toch om een onderzoek.

Inmiddels heeft de Europese Commissie de wanpraktijken met tegenzin opgebiecht. Uiteraard werd het schaduwlobbyen geminimaliseerd. De bekentenis kwam onverwacht, maar blijkbaar noopte een audit van de Europese Rekenkamer (ECA) die maandag verscheen tot de plotse mea culpa. In een verklaring met de cryptische titel Commission statement on the LIFE Programme werd gedaan alsof het enkel over klimaat en milieu zou gaan, maar uit het verslag van de Rekenkamer blijkt dat het er bij andere afdelingen van de Commissie net zo aan toegaat. Bijvoorbeeld bij asiel en migratie. In sommige gevallen, zo weten we nu, hingen aan het geven van forse bedragen EU-geld geheime overeenkomsten die specifiek activisme en ongepaste lobby-acties oplegden (‘In some cases work programmes submitted by the NGOs and annexed to the operating grant agreements contained specific advocacy actions and undue lobbying activities’).

‘We zijn een groot voorstander van het LIFE Programme en erkennen de zeer belangrijke rol van ngo’s,’ reageerde Pieter Liese, de Duitse milieuwoordvoerder van de christendemocraten in het Europees Parlement. ‘Er zijn echter duidelijke gevallen geweest van wangedrag door enkele individuele ambtenaren van de Commissie en enkele ngo’s. Daarom zijn we blij met de verklaring van de Europese Commissie waarin zij erkent dat er sprake is van ongepaste beïnvloeding. Het is bemoedigend dat er al stappen zijn ondernomen om dergelijke incidenten in de toekomst te voorkomen en we steunen ook de toezegging van de Commissie om verdere maatregelen te nemen’.

Opnieuw ‘individuele ambtenaren’ dus. Maar hoe waarschijnlijk is dat? Feit is dat jarenlang en op grote schaal geld gekanaliseerd werd naar groene ngo’s. De bedragen kregen astronomische dimensies toen de PvdA’er Frans Timmermans in 2019 klimaat-Eurocommissaris werd en hij zijn partijgenoot Diederik Samsom aanstelde als kabinetschef.

Met het geld moest de Green Deal van Timmermans worden aangeprezen en tevens worden aangedrongen op nóg drastischer klimaatbeleid. Een tiental grote klimaat-ngo’s draaide bijna uitsluitend op EU-geld. Ze kregen lijstjes met te organiseren acties en aan te pakken politici, onder wie leden van het Europees Parlement.

Het grote verschil met de bekende jarenlange subsidiëring van ngo’s om bij de EU te lobbyen zat ‘m in de omstandigheid dat de Commissie nu dus ook begon aan te even hoe, waar en bij wie de lobbyactiviteiten dienden plaats te vinden. Dat goten ze zelfs in geheime contracten. In de woorden van BBB-Europarlementariër Sander Smit: ‘De Commissie heeft eindelijk toegegeven dat in sommige gevallen de werkprogramma’s die door ngo’s werden ingediend en die als bijlage bij de operationele subsidieovereenkomsten werden gevoegd, specifieke belangenverdedigingsacties en ongepaste lobbyactiviteiten bevatten.’

Verkapte partijfinanciering

Volgens de Europese Rekenkamer bestaat er nog steeds geen betrouwbaar overzicht van het EU-geld dat naar ngo’s gaat en wordt de informatie versnipperd gepubliceerd. ‘Dit belemmert de transparantie, bemoeilijkt onderzoek naar de vraag of EU-middelen te veel geconcentreerd zijn op een klein aantal ngo’s en beperkt het inzicht in de rol van ngo’s in het EU-beleid’. Dat is ongeveer hetzelfde als zeggen dat veel geheim lijkt of geheimgehouden wordt. 0ok schrijft de Rekenkamer: ‘De definitie van ngo’s sluit politieke partijen en vakbonden uit, maar niet andere soortgelijke organisaties, bijvoorbeeld stichtingen en verenigingen die door politieke partijen en vakbonden zijn opgericht als de facto integrale onderdelen daarvan.’ Wat hier kennelijk wordt bedoeld, is dat een deel van de uitgekeerde subsidies eigenlijk verkapte partijfinanciering is.

De auditeurs van de Rekenkamer haastten zich vervolgens om te verklaren dat de niet-gouvernementele en andere maatschappelijke organisaties zorgen voor ‘een grotere deelname van burgers aan de democratische beleidsvorming van de EU door een transparante en permanente dialoog te voeren’. Maar, zo voegen ze eraan toe: ‘Om publieke besluitvormers ter verantwoording te roepen, moeten burgers niet alleen weten aan wie en met welk doel EU-middelen worden toegekend, maar ook hoe deze zijn gebruikt en of de ontvangers ervan de EU-waarden respecteren.’

De welles-nietes-discussie over het lobbyschandaal kan nu dus worden beëindigd, want de feiten staan vast. Om nogmaals de Rekenkamer te citeren: ‘De Commissie heeft de informatie die zij had over de belangenbehartigingsactiviteiten van ngo’s die met EU-subsidies werden gefinancierd, niet naar behoren openbaar gemaakt. Ook vaardigde de Commissie pas tijdens de controle richtsnoeren uit waarin staat dat subsidieovereenkomsten ontvangers niet mogen verplichten om te lobbyen bij EU-instellingen.’

De Rekenkamer vermeldt expliciet dat de foute praktijken zich niet alleen afspeelden bij het LIFE Programme voor klimaat en milieu, waar de malversaties het eerst aan het licht kwamen. Ook andere EU-programma’s werden onder de loep genomen, zoals het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+), Horizon Europa en het Asylum, Migration and Integration Fund (AMIF), bekend van de financiering van ngo’s die bootjes met illegale migranten oppikken uit zee en in de EU aan land brengen. ‘Het verslag,’ aldus de Rekenkamer, ‘werd opgesteld in het licht van de recent toegenomen publieke en politieke belangstelling voor EU-financiering voor ngo’s’.

Twijfelen hoeft niet meer

Dat is een bijna komische formulering. Want waarom deed de Europese Rekenkamer dit onderzoek? Omdat het Europees Parlement erom vroeg, nadat was gebleken dat toenmalig Eurocommissaris Frans Timmermans in het geheim actiegroepen subsidieerde om bij Europarlementariërs te lobbyen voor zijn groene plannen. Dankzij de Europese Rekenkamer hoeft niemand er nu nog aan te twijfelen: Brussel besteedt miljarden euro’s aan duistere lobby’s om EU-beleid te promoten.

Lode Goukens is journalist en docent.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Brussel besteedt miljarden euro’s aan duistere lobby’s voor klimaat- en asielbeleid – dankzij de Europese Rekenkamer weten we het nu zeker verscheen eerst op Wynia's Week.

Nu de wind in Europa naar rechts gedraaid is, komt het schandaal naar buiten. Plus de vraag: gebeurde dit voor het eerst met Timmermans en zijn Green Deal? Of deelt de Europese Commissie vaker geld uit op voorwaarde dat de ontvangers lobbywerk voor de Commissie doen? En kan dit schandaal Timmermans – die overigens zegt van niets te weten en er ook niet verantwoordelijk voor te zijn geweest – en diens toenmalige Brusselse rechterhand Diederik Samsom nog in de problemen brengen?

Lijsten van ‘te bewerken parlementsleden’

Want hoewel de Brusselse geldstromen naar ngo’s en andere lobby’s al jaren openbaar zijn, zijn de geheime afspraken nu pas naar buiten gekomen. Onder meer tussen het team van voormalig Eurocommissaris Frans Timmermans, geleid door collega-PvdA’er Diederik Samsom en de groene lobbygroepen. Niet de subsidies vormen de aanleiding, maar het mogelijk onethische gedrag of zelfs corruptie. De groene lobbygroepen zouden de plannen van Timmermans moeten verdedigen in ruil voor geld.

De bal ging aan het rollen door vragen in de begrotingscommissie van het Europees Parlement van Dirk Gotink (NSC). Hij vroeg naar  lijsten van ‘te bewerken parlementsleden’ die door de Commissie doorgegeven zouden zijn aan de ngo’s. Gotink zit in het EP voor een splinterpartij en valt als zodanig buiten het establishment. Al zit hij wel in de EVP-fractie van christendemocraten. Die fractie begint zich stilaan tegen de Green Deal te keren omwille van de gevolgen van die Green Deal voor industrie en landbouw. Dat is de context.

Gotink keerde zich ook expliciet tegen een koepel van 185 klimaatclubs, namelijk de Brusselse ngo European Environmental Bureau (EEB). Eigenlijk is dit een verhaal van wantoestanden waar plots iedereen genoeg van lijkt te hebben. In dit geval de enorme subsidies aan steeds machtiger klimaatlobbygroepen.

Die ngo’s zagen de bui al hangen. Amper een maand geleden lekte immers een document uit waarin de Europese Commissie overwoog om het budget van het LIFE-programma te verminderen. Dit EU-budget van 5,4 miljard euro financiert al jaren de ngo’s van klimaatactivisten. Officieel heet dat ondersteunen van ‘environment and climate action’. Meteen jammerden de groene lobbygroepen dat het een onderdrukking was van hun belangrijke bewustmakingswerk. In een brief schreven 30 groene groepen aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen dat ‘een democratie infrastructuur en middelen nodig heeft die burgers toelaten de nemers van beslissingen te bereiken’.

Drie machtige ngo’s

De ngo’s beweerden dat ze moeten opboksen tegen rijke regeringen of multinationals en ze daarom het geld van de EU nodig hebben. Ze noemen zichzelf het middenveld of ‘civil society’. Wie in het Transparency Register van de EU kijkt, zal merken dat ze voor een middenveld wel erg weinig leden en donateurs hebben en vooral leven van EU-subsidies en donaties van enkele grote filantropische organisaties (die vaak op hun beurt ook subsidies ontvangen).

Het gaat hierbij vooral over de ngo’s Friends of the Earth Europe (FoEE), European Environmental Bureau (EEB) en Climate Action Network (CAN) Europe. Drie machtige en invloedrijke organisaties die zich voordoen als koepels of netwerken van milieuverenigingen. Zelf beweren ze dat ze een deel van dat EU-geld doorgeven aan hun leden of deelnemers.

EEB is zeer invloedrijk

Deze lobbygroepen/ngo’s cumuleren trouwens subsidies met betaalde opdrachten voor de EU. Ze leveren deskundigen of ze organiseren allerlei evenementen die de EU sponsort. EEB dat geleid wordt door de Duitser Patrick ten Brink wist zich zo te positioneren dat veel (Europese) ambtenaren, bedrijven en zelfs journalisten niet meer beseffen dat het geen EU-instelling, maar een privé-initiatief is en bovendien een lobbygroep.

EEB is zonder meer één van de invloedrijkste lobbygroepen. Deze Brusselse stichting heeft van alle lobbygroepen jaar na jaar één van de hoogste aantallen gesprekken met topambtenaren of commissieleden die dit moeten melden. In de eerste weken van 2025 werden al twee bezoekjes aan de Commissie en één online meeting geregistreerd. In 2024 bleken 14 contacten onderworpen aan de meldingsplicht. Dat was een stuk minder dan onder de Nederlandse Europees commissaris Frans Timmermans, maar de relatie met diens naaste medewerkster Helena Braun (afkomstig uit Estland) blijkt nog steeds zeer hecht.

Bij EEB werken 65 personen. Dat is een heel leger lobbyisten. In 2023 ontvingen ze 1.955.910 euro aan subsidies van de Europese Unie waaronder het maximumbedrag van 700.000 euro van LIFE. Hun totale jaarbudget zou 7,6 miljoen euro bedragen. Tenminste dat stond op het Transparency Register te lezen waar ze als lobbygroep dingen moeten bekendmaken. Op het Financial Transparency System (FTS), waar de Europese Unie de bedragen publiceert die ze toekent en uitbetaalt staat iets heel anders.

Op het FTS staat voor het laatst gekende jaar 2023 namelijk 72,12 miljoen euro toegekend en 33,91 miljoen euro uitgekeerd. Dat opmerkelijke verschil tussen toegekend en uitbetaald berust op twee zaken. Enerzijds betaalt de Europese Commissie soms pas na het ontvangen van bewijzen. Anderzijds betaalt ze soms de subsidies op voorhand uit. De uitleg bij dit enorme verschil is dat een groot deel van de ontvangen subsidies naar de 185 leden wordt doorgestort. EEB fungeert dus als subsidieloket, als subsidieschuif. Wat uiteraard haar macht over de deelnemende milieuverenigingen vergroot. Iets wat ook CAN Europe en andere groene lobbygroepen doen. Ze faciliteren het aanvragen van subsidies of het verkrijgen van opdrachten in ruil voor geld.

De Green 10

EEB blijkt als lobbygroep zeer bedreven in het ontvangen van subsidies uit het Horizonprogramma voor wetenschappelijk onderzoek voor haar leden. In 2020 ontvingen ze 7,97 miljoen euro, in 2021 9,06 miljoen euro en in 2022 4,31 miljoen euro. De vertienvoudiging van de gemiddelde subsidies van 7,1 naar 72 miljoen euro in 2023 roept vragen op.

Dat de Europese Commissie overweegt te snoeien is logisch. Het budget van LIFE voor de periode van 2021 tot 2027 is goed voor 0,3% van alle EU-uitgaven. Afgelopen jaar was de maximumsubsidie bij LIFE 700.000 euro en dat maximumbedrag ging naar EEB, CAN, FoEE en enkele andere grote klimaatlobbygroepen, namelijk Transport & Environment, de Health and Environment Alliance (HEAL), Oceana, het Renewables Grid Initiative, Wetlands International Europe en het Carbon Disclosure Project. In de meeste gevallen zijn al deze ngo’s bijna uitsluitend afhankelijk van de EU-subsidies. Een aantal noemen zich dan ook trots de Green 10.

Een rare redenering

Na het uitgelekte document van de Commissie kwam de hoorzitting in het Europees Parlement. Tijdens die hoorzitting over de begroting begin december kreeg Europees commissaris Piotr Serafin de opmerking dat de betalingen aan de ngo’s eigenlijk betekenen dat de Commissie indirect het Europees Parlement zou belobbyen via derden. Wat de vraagsteller ernstige ethische zorgen baarde. Serafin antwoordde dat de Commissie die zorgen ernstig neemt en al een interne richtlijn gezonden had naar al haar afdelingen om duidelijk te maken welke activiteiten in aanmerking komen voor financiering door de EU. Dat is natuurlijk het uitgelekte document van de Commissie dat de ngo’s in paniek aanzette tot het schrijven van een brief.

Wat blijkt nu? Verschillende ngo’s ontvingen ondertussen brieven die uitlegden welke soorten lobbying niet meer in aanmerking kwamen voor EU-subsidies. In een schriftelijk antwoord ontkende Serafin vervolgens de beschuldigingen van ‘indirect lobbying’ omdat de ontvangers van subsidies volledig verantwoordelijk blijven voor hun eigen stellingnames of meningen. Een bijzonder rare redenering.

Het gaat immers over iets geheel anders. Namelijk om de vraag of het het indirecte lobbyen een geheime subsidievoorwaarde was. Dat was bij LIFE-subsidies blijkbaar het geval. Los van de ethische consequenties hiervan, dringt de vraag zich op of soortgelijke subsidievoorwaarden bij andere, door de Commissie verstrekte subsidies ook voorkomen.

Het spreekt al vanzelf dat de Europese Commissie geen organisaties zal subsidiëren die tegen haar beleid of tegen haar bestaan zijn. Vroeger circuleerde het grapje op universiteiten dat als je een Europese vlag kon hangen in een aula tijdens een conferentie, dispuut of colloquium, je een subsidie van de Commissie kon aanvragen van een paar duizend ECU (de voorloper van de euro) en die ook prompt kreeg. Zeker als je in het programma verwees naar Europese samenwerking en academici uitnodigde uit andere Europese landen. Zoals ook media die dat doen op ondersteuning van de Europese Commissie kunnen rekenen.

De vraag is natuurlijk of dit feodale gedrag nog altijd de norm is? Zijn de vele subsidies van de Commissie niet vaak of zelfs altijd een impliciete subsidie voor het verspreiden van het door de Commissie voorgestane beleid dan wel de door de Commissie voorgestane ideologie? En dat laatste geldt dan niet alleen voor ngo’s, maar ook voor overheden, universiteiten en bedrijven. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt…

Frauderapporten verdwijnen in de prullenmand

Maar er is meer. De Europese Rekenkamer (ECA) – de EU-tegenhanger van de Algemene Rekenkamer – werkt aan een rapport over de subsidies en financiering van ngo’s door de EU. Dit rapport zou verschijnen in de eerste helft van 2025. Het onderzoek zorgt alvast voor ongerustheid bij de klimaatlobby en voor lossere tongen bij de tegenstanders van de Green Deal. Het enige wat nog ontbreekt is een onderzoek door de Europese openbare aanklager (EPPO) indien de Rekenkamer malversaties zou doorgeven.

De Europese Commissie of Frans Timmermans en zijn entourage (Samsom, Braun) hoeven zich daar vooralsnog niet echt zorgen over te maken. De Europese Rekenkamer gaf de afgelopen jaren vaak fraudedossiers door aan de Europese anticorruptiedienst Olaf. Maar die schoof die frauderapporten tot dusver rechtstreeks door naar de prullenmand.

Lode Goukens is journalist en docent.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Schandaal: PvdA’er Frans Timmermans subsidieerde in Brussel in het geheim actiegroepen om bij het EU-parlement te lobbyen voor zijn groene plannen verscheen eerst op Wynia's Week.

Binnen het VN-systeem wordt veel vergaderd. Vooral in de talrijke organisaties die niet behoren tot de zes hoofdorganen. Dankzij allerhande verdragen cirkelen rond de Verenigde Naties diverse instanties die het etiket ‘VN’ meekregen. In jargon heet dat dan het ‘VN-systeem’. De Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties is daar slechts een onderdeel van.

Nederland betaalt flink mee

Nederland betaalt via een jaarlijkse bijdrage aan het Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten (OHCHR) om onze inzet in de Mensenrechtenraad vorm te geven. Deze bijdrage is aanvullend op de Nederlandse bijdrage aan het reguliere VN-budget. ‘Het kabinet beschouwt de VN-Mensenrechtenraad als het belangrijkste VN-forum voor de bescherming en de bevordering van mensenrechten,’ zo staat te lezen in een brief van de minister van Buitenlandse Zaken Hanke Bruins Slot (CDA) aan de Tweede Kamer van 6 februari 2024. ‘Voor de periode 2022–2024 is de vrijwillige bijdrage aan het OCHCR-kantoor jaarlijks 8,65 miljoen euro.’

Tot 30 november 2024 betaalde Nederland volgens het OCHCR al 15.051.974 dollar. Daarmee is het na de Verenigde Staten, de Europese Commissie, Noorwegen en Zweden de vijfde grootste geldschieter.

De totale inkomsten van de Mensenrechtenraad – inclusief donaties van stichtingen – bedroegen in 2024 ruim 231 miljoen dollar. De genereuze stichtingen zijn bijvoorbeeld The Schmidt Family Foundation van de CEO van Google (375.000 dollar), de Ford Foundation van de erfgenamen van Henry Ford (265.363 dollar) en de Open Society Foundations van de controversiële George Soros (100.000 dollar). Bedrijven storten ook geld, zoals Microsoft (100.000 dollar) en het Spaanse Inditex (109.409 dollar). Het totaal aantal donateurs is 87. Van de 171 lidstaten van de OCHCR betaalden amper 71 een bijdrage. In de praktijk betaalt de VN 40 procent van het totale budget van de Mensenrechtenraad en de lidstaten 60 procent.

Op 20 december sloot de adviescommissie van de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties haar 32^ste sessie af in Genève. Die adviescommissie bestaat uit achttien leden die dienstdoen als ‘think tank’ van de Mensenrechtenraad. Ze zijn afkomstig uit Europa (België, Griekenland, Spanje) maar uit ook onder meer Qatar, Marokko, Algerije, Saoedi-Arabië, China, India en Brazilië.

Waarover hadden deze deskundigen en de andere deelnemers het zoal? Bijvoorbeeld over gendergerelateerd geweld en de impact ervan op de mensenrechten. Verder boog het gezelschap zich over desinformatie, nieuwe militaire technologie, plasticvervuiling, artificiële intelligentie en neurotechnologie, telkens door de bril van de mensenrechten. Ook kwam de digitale kloof tussen rijke en arme landen aan bod.

Ngo’s ruim vertegenwoordigd

Niet enkel lidstaten namen deel, maar ook niet-gouvernementele organisaties (ngo’s). Die mogen documenten indienen en ‘statements’ voorlezen in de vergaderingen. In bepaalde gevallen wisselen ze achter gesloten deuren van mening over de besproken thema’s.

In de marge van de sessie van 16 tot 20 december organiseerden veel ngo’s zogenaamde side events. Het in Den Haag gevestigde Global Human Rights and Defence was daarbij één van de actiefste clubs. Ook Greenpeace Internationaal (hoofdkwartier: Amsterdam), Transnational Institute (idem) en Christian Council International (Bodegraven) zijn als ngo bij de Mensenrechtenraad betrokken, net als Stichting War Child, COC Nederland, Stichting Justitia et Pax Nederland en expertisecentrum voor seksualiteit Rutgers.

Wat betreft de werkgroep gendergerelateerd geweld en nieuwe technologie was de Marokkaanse professor Nadia Bernoussi voorzitster en de Belgische jurist en universitair docent Catherine Van de Heyning rapporteur. Haar opdracht was het maken van een studie over de kwestie. Dat ging van dickpics tot uitsluiting of bestraffing van vrouwen en meisjes voor het gebruik van sociale media in bepaalde culturen.

Volgens Van de Heyning is strafrechtelijke vervolging voor het verzenden van dickpics een mensenrecht. Al gaf ze zelf toe dat in sommige landen meisjes al riskeren vermoord te worden omwille van het kijken naar een smartphone. Naast eremoord wegens smartphonegebruik, lopen meisjes een risico slachtoffer te worden van wetgeving op het verspreiden van kinderporno. Bij sexting keert de wetgever in niet nader genoemde landen zich tegen de meisjes met dit argument. Het gaat hier nota bene om wetgeving die is ingevoerd onder druk van instellingen als de Europese Unie en de VN-Mensenrechtenraad.

Een nieuw rapport

En wat leverden al die vergaderingen op? De adviescommissie besloot om een vragenlijst op te stellen om de visie en de input te verzamelen van de ‘stakeholders and rights-holders’ en vervolgens moet de ‘drafting group’ een opzet van een rapport aan de adviescommissie samenstellen voor de 33^ste sessie.

De Marokkaanse voorzitter van de Mensenrechtenraad, Omar Zniber, deelde mee dat de belangrijkste verworvenheid was dat voor het eerst in de geschiedenis de helft van de commissie uit vrouwen bestond.

Lode Goukens is journalist en docent.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Dickpics: de nieuwste kopzorg van de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties verscheen eerst op Wynia's Week.

De Europese ministers van Milieu hebben vorige week in Luxemburg striktere normen afgesproken voor luchtvervuiling. Ze beloven zero pollution tegen 2050, om zo ‘vroegtijdige doden’ door luchtvervuiling te voorkomen. Voortaan kunnen EU-burgers ook schadevergoeding eisen van de overheid als hun gezondheid onder luchtvervuiling lijdt.

De Europese Commissie wil al sinds 2022 een herziening van de Ambient Air Quality Directive (AAQD). Daarbij draait alles om twaalf zogezegde ‘polluenten’ of vervuilende stoffen. De belangrijkste is stikstof.

Die herziene richtlijn zou dan de drempelwaarden in overeenstemming moeten brengen met de adviezen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dat gaat vooral over fijnstof, en over solfer- en stikstofoxides. Uitstoot die in verband gebracht wordt met het autoverkeer, de industrie en de verwarming van woningen met fossiele brandstoffen.

Machtige pressiegroep

Al deze regels komen niet uit de lucht vallen. Ze zijn het werk van de machtige pressiegroep ClientEarth. Deze ngo betaalt bijvoorbeeld de juridische campagnes tegen de nieuwe ethaankraker van chemiereus Ineos in de Antwerpse haven. Andere ngo’s of milieuactivisten hoeven alleen de dagvaarding te tekenen, de rest doet ClientEarth.

Dit keer lobbyde Emma Bud, de beruchte advocate van ClientEarth, bij de regeringen van België, Duitsland, Italië en Polen. Bud is specialiste lawfare: procederen om een politiek-ideologische agenda via de rechter af te dwingen. Een bekend voorbeeld daarvan was de klimaatzaak, maar het gaat ook over vergunningen van landbouwers, industrie, bouwsector, enzovoort.

ClientEarth heeft in dit luchtverontreinigingsdossier een belangrijke slag geslagen. Burgers en verenigingen krijgen de mogelijkheid naar de rechter te stappen tegen de eigen overheid als die faalt bij het beschermen tegen luchtvervuiling. De overheid moet in voorkomend geval een schadevergoeding betalen.

De lidstaten moeten na de beslissing van maandag de richtlijn eerst nog omzetten in nationale wetgeving. De deadline is 2030, maar Duitsland heeft in bepaalde gevallen alvast uitstel gekregen tot 2040. Bijvoorbeeld als de luchtvervuiling van over de grens komt. Op zich is dat ironisch, want het Duitse Ruhrgebied is al ruim een eeuw lang de grootste grensoverschrijdende vervuiler. En misschien nog veelzeggender: de Duitsers krijgen ook uitstel als het vervangen van verwarmingsinstallaties in woningen ‘niet beheersbare proporties’ zou aannemen.

Totaal onhaalbaar

In Berlijn beseffen ze heel goed wat de gevolgen van de nieuwe regels zijn. Vandaar dat de Duitse regering ook niet wil dat de Europese Commissie een rijverbod of de sluiting van fabrieken kan opleggen. Het zijn opmerkelijke uitzonderingssituaties, bedongen door een minister die lid is van de groene partij. De Duitse regering wekt op zijn minst de indruk dat ze de nieuwe regelgeving totaal onhaalbaar vindt.

Lode Goukens is journalist en docent. Dit artikel verscheen op 19 oktober op Doorbraak.be

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht EU eist nul luchtverontreiniging in 2050: Duitsers vrezen rijverbod en stilvallen industrie verscheen eerst op Wynia's Week.