Terwijl Nederlandse en Europese adviseurs politici oproepen om te werken aan meer welvaart en de achterstand in kunstmatige intelligentie (AI) op de VS en China in te lopen, willen linkse politici graag ‘de rijken’, miljonairs en miljardairs, extra belasten.

Ondernemers moeten ons opstuwen in de vaart der volkeren, maar als ze dat doen én daarvan ook zelf de vruchten plukken, zijn ze in de ogen van linkse critici meteen verdacht. Heb je honderden miljoenen of een miljard euro of meer achter je naam? Steek je boven het maaiveld uit? De moet de belastingzeis eroverheen. Dat maaiveld is er niet voor niets.

Muntjes tellen?

Wie zijn dan die allerrijksten in de Quote500, die volgens de petitie van de Pro partij plus aanhangers, van vakbond FNV tot Oxfam Novib, extra belast moeten worden?

Zitten zij bovenop een berg geld hun muntjes te tellen à la Dagobert Duck? Of zijn het hardwerkende Nederlanders die meer succes hebben, meer werkgelegenheid verschaffen, meer investeringen en meer vermogen hebben opgebouwd dan andere hardwerkende Nederlanders?

De antwoorden staan in de Quote500, editie 2026, die afgelopen week is verschenen. De top 25 heb ik voor u in kaart gebracht en ingedeeld in drie groepen. De eerste zijn de oprichters die actief ondernemen. Als tweede de erfgenamen die hun bedrijf wel actief besturen. En als derde de erfgenamen met een passieve rol.

De ene erfgenaam is de andere niet. Charlene de Carvalho-Heineken (nummer twee in de lijst) is erfgenaam van een groot pakket aandelen Heineken. Geschat vermogen in de Quote500: 13 miljard euro. Zij en haar familie hebben wel toezichthoudende functies in het Heineken concern, maar ze zitten niet aan de knoppen. Dus staat ze bij de erfgenamen met een passieve rol.

Precies andersom is het bij de kinderen van wijlen Wim van der Leegte van VDL, een bussenbouwer en toeleverancier van hightech. Zij zitten juist wel aan de knoppen. Dus: erfgenamen die ondernemen.

Meest ondernemers

Hoe ziet de top 25 er dan uit? Dertien zijn oprichters en op een of andere manier actief, vier zijn erfgenamen met een actieve ondernemersrol en acht zijn erfgenamen met een passieve rol. Driekwart van de allerrijkste Nederlanders draagt dus als ondernemer, investeerder en werkgever dagelijks bij aan de Nederlandse economie.

De erfgenamen zonder actieve rol in het bedrijf leveren overigens óók een bijdrage aan de economie. Zij beheren het familiekapitaal. Ook hún bedrijven bieden banen en inkomens. Maar het zijn ingehuurde managers die het bedrijf leiden.

Geen renteniers

Wat valt er verder op bij de top 25?

Als eerste: de allerrijkste Nederlanders zijn geen renteniers, maar ondernemers en investeerders.

Ten tweede: financiële handel en investeringskapitaal zijn een bron van rijkdom. Voor anti-kapitalisten zegt dat genoeg. Allemaal speculanten. In werkelijkheid spelen zij een vruchtbare rol. Nederland kent van oudsher een grote financiële sector, kolossale pensioenbeleggers en een schare grote en kleine particuliere beleggers. Financiële handel is daarbij onmisbaar.

Brood en boter

Het derde dat opvalt is het aantal ondernemers in brood- en boteractiviteiten. Bier. Keukens. Luxaflex. Vastgoed. Bouwen. Auto’s. Koeien. Een supermarktketen. Industrie, zoals offshore en bussen en leveranties aan de hightech industrie.

Het vierde is het (bijna) ontbreken van ondernemers in technologie. Of het nu kunstmatige intelligentie (AI) is, of zoekmachines, chips, noem maar op. De uitzondering is Ali Niknam, oprichter van onder meer Bunq bank (nummer 16 in de lijst met een geschat vermogen van 2,5 miljard euro). Hightech en AI ondernemers zijn er wel, maar ze staan, (nog) niet de in de top 25. De 31-jarige Pim de Witte van AI-bedrijf General Intuition staat op plaats 49.

Misschien moeten deze ondernemers én hun vermogens nog wat ‘rijpen’ voordat ze in de top 25 komen. Hoe ouder, hoe vermogender, is immers de ervaring. Of wacht…

Op de lijst van de vierhonderd rijkste Amerikanen van het blad Forbes, de grote broer van Quote, torenen internet- en AI ondernemers juist boven alles uit. Op de plaatsen één tot en met negen staan de multimiljardairs uit Silicon Valley. Elon Musk (X, Tesla, SpaceX) fier bovenaan. Terzijde: vandaag, 3 november, stemt Californië over een vermogensbelasting van 5 procent voor miljardairs. Gevolg: ze ontvluchten de staat.

Geen keus

Meteen doorbreken naar de top als internet- of AI-miljardair kan dus wel. In de VS. Maar niet in Nederland.

Waarom niet? Een stem uit de praktijk. Job van der Voort, oprichter van het bedrijf Remote, een softwarebedrijf dat 3 miljard euro waard is. Tegen Het Financieele Dagblad zei hij onlangs: ‘Ik had in Europa nooit zoveel geld op kunnen halen. Zodra je bedrijf heel groot wordt en extra kapitaal nodig heeft, kom je uit bij Amerikaanse investeerders. En die zeggen: kom naar de VS, de grootste economie ter wereld, waar hiring and firing makkelijker is, en je dus beter kunt opschalen. Eigenlijk heb je dan geen keus.’

Europa staat dus op achterstand. Willen Nederland en Europa toch een regio van betekenis zijn in technologie en AI? Dan is succes fiscaal afstraffen à la de Pro-petitie de snelste weg naar welvaartsverlies voor allen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De Quote500 fiscaal extra straffen is links populisme. Wie welvaart wil, moet ondernemers juist de vruchten laten plukken van succes verscheen eerst op Wynia's Week.

Twee weken geleden is Ahold, het moederbedrijf van Albert Heijn, gehackt (‘cybersecurity incident’). Gevolg: geen bezorging van boodschappen, lege schappen en een forse knauw voor het marktaandeel van ‘Appie’.

Een déjà vu met eerste dagen van de coronapandemie in 2020. Geen toiletrol meer te krijgen.

AH is met zijn miljoenenpubliek een spil in de samenleving. Marktaandeel vóór de hack: rond de 38 procent.

Op zwart

De AH-hack viel samen met ontwrichte koelinstallaties in honderden Franse supermarkten. Vervolgens ging afgelopen week de ene na de andere website op zwart uit angst voor hacks vanwege veiligheidsgaten in de zogeheten php-software.

Kortom: ideale omstandigheden voor de publicatie van de zogeheten Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid 2026. Minister van Justitie David van Weel (VVD) stuurde een briefje plus een dozijn rapporten aan het parlement. De analyses zijn gemaakt door onder meer TNO, inlichtingendienst AIVD en onderzoeksinstituten Clingendael en SEO.

Er was weinig aandacht. Niet alarmerend genoeg?

De essentie van de analyses: de wereld om ons heen is risicovoller dan vier jaar geleden bij de vorige editie. ‘Er is sprake van een veelvoud aan moedwillige en niet-moedwillige interne en externe dreigingen en daaruit voortvloeiende risico’s, die de nationale veiligheid kunnen aantasten.’ Daardoor worden ‘bestaande kwetsbaarheden duidelijk voelbaar en ontstaan nieuwe kwetsbaarheden’.

Dus is de vraag: wat doet het kabinet-Jetten? Daarover verderop in m’n column.

Losgeld

Ook dreigingen en de roep om veiligheid volgen de wet van vraag en aanbod. Internet, digitalisering en grenzeloos verkeer kenmerken onze wereld. Alle waardevolle data altijd beschikbaar. Waar waarde zich aanbiedt, ruiken digitale vandalen losgeld en spanning. Hacks scheppen vraag naar beveiliging, naar cybersecurity.

De virtuele wereld volgt de fysieke wereld, waar particuliere beveiligers en bewakers gemeengoed zijn. Aanbieders van veiligheid willen de risico’s nog wel eens wat zwaarder aanzetten. Onder het motto: elke crisis een kans, ook op meer budget.

Duistere kanten

Omdat deze rubriek politiek-economische onderwerpen bestrijkt, koos ik twee rapporten waarin bedrijfsleven en economie de hoofdrol hebben. De een analyseert economische dreigingen. De titel van de andere: ‘De duistere kanten van Big Tech’.

De economische bedreigingen zijn tamelijk voorspelbaar. Een beurskrach die de economische groei stilzet. Een slepende handelsoorlog. Een koersval van de dollar en ondermijning van het financiële systeem.

Er zit ook een scenario (‘cashcrash’) bij waarin er twee weken geen geld uit de muur komt, waardentransporten niet meer rijden, het publiek zijn vertrouwen verliest en winkeliers met volle kassa’s overvallen worden. Dat laatste klinkt als Parijs en Milaan een weekend geleden.

Geruststellend

De bedreigingen zijn serieus, maar de analyse is ook geruststellend. Want verschillende bedreigingen zijn geen theorie, maar realiteit. Trumps handelsoorlog, bijvoorbeeld. Omdat hij denkt dat hij Sinterklaas is en het excessieve Amerikaanse overheidstekort uit de rails laat lopen, daalt ook het vertrouwen in de dollar.

Het goede nieuws is: de open Nederlandse economie die op vrijhandel leunt slaat zich er tot nu toe aardig doorheen. De analisten erkennen dat ook. Zij taxeren de risico’s als zeer ernstig (groeistop na beurskrach; dollar duikvlucht) maar niet catastrofaal. Een schade van 10 miljard tot 100 miljard euro.

Big Tech

Economische bedreigingen zullen ons niet nekken. Dat is kennelijk wél de potentie van de duistere kant van Big Tech. De combinatie van een steeds machtiger buitenlands technologiebedrijf, dat zich invreet in publieke en commerciële diensten en door macht over de media polarisatie en wantrouwen zaait, krijgt wél het predikaat catastrofaal. In dat scenario lijkt het alsof de fantasie over risico’s en schade met de analisten aan de haal is gegaan.

Het scenario leest als opeenstapeling van de invloed van mediatechnologiebedrijven als Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp) en X (voorheen Twitter) en een bedrijf Solvinity dat overheidswebsite Digid in de lucht houdt.

Het kabinet heeft een Amerikaanse overname van Solvinity onlangs geblokkeerd op grond van de nationale veiligheid. Daarmee is echter niks opgelost. Wat moet er gebeuren als de eigenaar Solvinity nog steeds wil verkopen? Daarover zwijgt Den Haag.

De kwetsbaarheid blijft. Dat geldt ook voor andere kwetsbaarheden, zoals de voorraad aardgas die nodig is in een (strenge) winter. Voor vloeibaar gas zijn we sterk afhankelijk van de VS en van de wereldmarkt (met stijgende prijzen).

Woeste wereld

Andere bedreiging: ons industriële paradepaardje, de chipindustrie, is sterk afhankelijk van afnemers in Zuid-Korea en Taiwan (waar China een oogje op heeft), terwijl de VS als politieman de export van steeds meer chipmachines van ASML naar China wil verijdelen.

Dat zijn verstrekkende bedreigingen en afhankelijkheden die nú om oplossingen vragen. Maar het kabinet-Jetten loopt vast op oude politieke puzzels, zoals de vermogensheffing in box3. In een gure en woeste wereld is deze politieke onmacht onze meest bedreigende handicap.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Ontwrichting is aan de orde van de dag, zoals de Albert Heijn-hack, maar het kabinet-Jetten loopt vast in de vorige crisis verscheen eerst op Wynia's Week.

En een woningmárkt? Welnee. Politici wedijveren wat het meest gereguleerd moet worden. De gezondheidszorg of bouwen en wonen.

Wonen is een individuele keuze. Toch conformeert ook het kabinet-Jetten zich aan een productiedoel (100.000 nieuwe woningen per jaar) en niet aan een kwaliteitsdoel (wat bouwen, voor wie?). Productie past feilloos in de politieke regulerings- en planningswensen. Beetje zoals in de vroegere Sovjeteconomie. De schoenenfabriek overtreft zijn productiedoel door louter linkerschoenen te maken.

Bedrogen

Wie in regulering en planning gelooft, komt vroeger of later bedrogen uit. Meestal eerder dan later, overigens. Als de omstandigheden veranderen, passen consumenten zich aan. Vervelend voor de politieke en ambtelijke planners.

Hun credo is bouwen, bouwen, bouwen… maar dan? De potentiële kopers van nieuwbouwhuizen maken opeens andere keuzes. De verkoop daalt inmiddels vier kwartalen op rij, blijkt uit cijfers van statistiekbureau CBS.

Waarom haken kopers af? Ze kampen met stijgende, doorgaans dubbele financieringskosten vanwege de hogere rente. De rentestijging remt sowieso de animo van huizenkopers. De afkoeling zorgt voor een teruglopende stijging van de huizenprijzen. En dat dempt óók weer de kooplust voor nieuwbouw. Want belangstellenden ervaren dat er geen door God gegeven recht is op een snelle waardestijging van je nieuwe huis.

Betaalbaarheid

Daar komt nog eens bij dat ook de overheid zich in zijn alwetendheid graag bemoeit met de keuzes van projectontwikkelaars, bouwers en kopers. Betaalbaarheid is het mantra. Dat komt er in de praktijk op neer dat er voor hetzelfde geld (de verkoopprijs) minder vierkante meters worden gebouwd. Een recente analyse in Het Financieele Dagblad stelde dat een gemiddelde nieuwbouwwoning in 2019 nog 121 vierkante meter meter telde en nu 98. De prijs is hetzelfde gebleven.

Deze (deels politiek veroorzaakte) kleinbouwtrend strookt niet met wat Nederlanders willen. Mensen wonen graag wat ruimer. We hebben ten opzichte van het Europees gemiddelde een wat groter woonoppervlak. Misschien wel omdat ons land toch al zoveel meer bewoners per vierkante kilometer heeft.

Makelaars zien al geruime tijd dat het aanbod van nieuwbouwwoningen niet past bij de verlangens van kopers. Veel eenzijdig aanbod van appartementen (zeg maar: de linkerschoenen), terwijl kopers uitkijken naar grotere grondgebonden woningen.

Je kunt deze voorkeur voor wat grotere huisvesting afkeuren. Je kunt ook redeneren: het weerspiegelt het hoge niveau van welvaart. Maar hoe dan ook, hier geldt net als bij de stijgende rente: als omstandigheden veranderen maken mensen andere keuzes.

De dalende animo voor nieuwbouw en de stijgende kosten roepen de vraag op: is Nederland wel op de goede weg? Moeten planners en politici niet beter kijken naar wát wordt gebouwd dan naar hoevéél wordt gebouwd.

Meer regels, meer geld

Maar dat gebeurt vooralsnog niet. Als de wereld om hen heen verandert, hebben planners een voorkeur voor twee oplossingen: meer regels en meer geld. Want gebouwd moet er worden. Dus zet het kabinet in op regels om het zogeheten ‘scheefwonen’ (in sociale huur wonen terwijl het inkomen dat niet rechtvaardigt) te bestrijden. Het kabinet blijft subsidies inzetten om betaalbaar huren en wonen aantrekkelijker te maken.

Want gebouwd moet er worden. Maar voor wie?

Afgelopen week bevestigde het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) wat onderzoeker Jan van de Beek al langere tijd becijfert, ook in Wynia’s Week, namelijk de dominante rol van (asiel)migratie bij de vraag naar zelfstandige huisvesting.

Asielmigratie vormt ‘de belangrijkste categorie migranten vanuit het perspectief van de structurele vraag op de Nederlandse woningmarkt’, concludeert het EIB. Hun aantallen zijn lager dan die van bijvoorbeeld arbeidsmigranten, maar het grootste deel van de werkenden vertrekt na enige tijd weer. Asielmigranten vertrekken nauwelijks en oefenen dus de extra vraag naar woningen uit, met name naar de sociale huurwoningen.

Deze cijfers werpen, niet voor het eerst, maar wel nadrukkelijk, een ander licht op de 100.000 nieuwe woningen doelstelling van het kabinet. Nederland bouwt omdat politici asiel- en arbeidsmigratie niet kunnen dan wel willen reguleren.

Spaghetti van problemen

De onderzoekers van het EIB roepen een rapport in herinnering van nog maar 33 maanden geleden. Daarin pleitte een staatscommissie voor een rem op migratie. Dat zou de spaghetti van problemen (overspannen huurmarkt, uitgaven voor zorg en onderwijs, wachtlijsten stroomaansluiting, maatschappelijke kosten arbeidsmigratie, kosten asielopvang) overzichtelijker maken en goedkoper op te lossen.

Het rapport kwam voort uit een motie van Klaas Dijkhoff, toenmalig fractievoorzitter van de VVD. Ook CDA, D66, ChristenUnie en SGP tekenden mee. We spreken 2018.

Aan de uitkomsten wil niemand zich meer branden, lijkt het.

Nee, liever meer bouwen.

Bijna als een terzijde wijzen de onderzoekers van het Bouwinstituut op nog een gevolg dat politiek genegeerd wordt. De 100.000 woningen doelstelling vraagt de inzet van arbeidsmigranten. Ook zij moeten wonen. Meer huizen bouwen betekent meer arbeidsmigranten rekruteren. Dus is er meer huisvesting nodig. Dus meer woningen bouwen. En zo maar door. Een doemscenario.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Volkshuisvesting nieuwe stijl: Jetten & co bouwen niet voor Nederlanders, maar voor asiel- en arbeidsmigranten verscheen eerst op Wynia's Week.

Zullen de nieuwe pensioenregels gepensioneerden het beloofde ‘betere perspectief op een koopkrachtig pensioen’ bieden? Deze vraag staat centraal in dit tweede deel van het tweeluik over onze pensioenen.

In het eerste deel zagen we de kapitale verliezen en een bangig beleggingsbeleid vooruitlopend op invoering van de Wet Toekomst Pensioenen, kortweg WTP.

Frustraties

Tussen pakweg 2010 en 2022 werden de pensioenen zelden verhoogd met de inflatie. Een 86-jarige man, die sinds 2005 is gepensioneerd, bracht onlangs in weekblad EW zijn frustratie met de oude regels onder woorden. ‘In die 21 jaar ben ik een keer gekort met 5 procent en een keer met 0,5 procent. Ik kreeg 14 jaar geen indexering en 5 keer een minimale. In die 21 jaar is mijn totale stijging 7-8 procent geweest. De inflatie over die 21 jaar was zo’n 60 procent.’

Daar zou de nieuwe wet een eind aan maken. Vooruitlopend daarop mochten pensioenfondsen al beginnen om hun reserves uit te keren.

De voorstanders, van ondernemers tot vakbonden, van de VVD tot de toenmalige PvdA én van de pensioenwereld zelf, hielden niet op de nieuwe wet aan te prijzen.

Nu nadert de dag van de waarheid voor de pensioenfondsen die met ingang van het afgelopen jaren de nieuwe pensioenregels volgen. De drie grootste zijn het Pensioenfonds Zorg en Welzijn, het bouwpensioenfonds en het Pensioenfonds Metaal en Techniek.

Wat gaat er gebeuren?

Als voorbeeld neem ik het Pensioenfonds Zorg en Welzijn. Dat heeft de meeste deelnemers. De uitkomsten van het bouwpensioenfonds en het metaal-en-techniekfonds wijken daarvan niet veel af.

Meebewegen

Deze drie stellen hun indexatie vast op basis van de beleggingsopbrengsten per 30 september. Wij, de buitenwereld, moeten het nog doen met de rendementscijfers per eind juni. Over de eerste zes maanden boekte Pensioenfonds Zorg en Welzijn 6,2 procent rendement. De nieuwe regels beloven dat de indexatie meebeweegt met de economie of de financiële markten. Voor de pensioenfondsen zijn dat kennelijk inwisselbare woorden.

Meebewegen betekent voor mij méér dan: als het rendement positief is, is de indexatie óók positief. Meebewegen betekent juist zoiets als: bij een rendement van 6,2 procent krijg je een indexatie van 5 procent of meer, toch? Waar moeten pensioenfondsen anders hun rendementen aan besteden dan aan hun eigen deelnemers, die pensioenpremie betalen of betaald hebben.

Paternalisme

Helaas zo recht-toe-recht-aan is het niet. De nieuwe regels zouden pensioenen begrijpelijker, inzichtelijker en transparanter maken. Niet dus.

Voor gepensioneerden blijkt het rendement van 6,2 procent totaal irrelevant. In de jammerlijke traditie van pensioenpaternalisme heeft de wetgever namelijk besloten dat gepensioneerden weinig risico mogen lopen bij de beleggingen. Jonge deelnemers mogen daarentegen méér risico lopen, met een hoger percentage aandelen in hun beleggingspotje.

Geld terug

Weinig risico voor gepensioneerden betekent meer beleggen in obligaties, minder in aandelen. Minder rendement. Maar wat is veilig? Op de financiële markten zijn obligaties hooguit in één opzicht veilig: het is de bedoeling dat je aan het eind van de looptijd van de obligatie je geld terug krijgt.

Hoeveel koopkracht dat geld dan nog heeft…? In de tussentijd kan een rentestijging zoals de afgelopen weken voor oplopende verliezen zorgen.

Het Pensioenfonds Zorg en Welzijn becijfert een rendement voor gepensioneerden van 2 procent. Dan krijgen gepensioneerden zeker wel dat hele bedrag, of tenminste 1,5 procent. Toch?

Potjes vullen

Weer mis. Het zorg- en welzijnfonds stelde na het eerste halfjaar een indexatie van 0,66 procent in het vooruitzicht. Van dat rendement van 2 procent keert het fonds namelijk maar een derde uit, heeft men met zichzelf afgesproken. Tweederde gaat naar een potje dat moet voorkomen dat de pensioenen verlaagd worden, bijvoorbeeld bij een beurskrach. En dat potje moet nu eerst worden gevuld.

Dus de komende jaren bent u terug bij af. Vroeger zaten verplichte buffers, lage rente en het toezicht van De Nederlandsche Bank volle indexatie in de weg, nu zijn het voorzorgpotjes.

Met een inflatie van 3,4 procent is een indexatie van 0,6 procent vloeken in de kerk van het koopkrachtig pensioen. Wat de wetgever, de vakbonden, de ondernemers en de pensioenlobby beloofden blijkt een fopspeen. De vakbonden, die ook zeggen op te komen voor gepensioneerden, hoor je niet over de koopkrachtverliezen..

Minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken (D66) zei in een recent debat met de Tweede Kamer wel de urgentie te voelen van koopkrachtbehoud. Maar maatregelen? Op z’n vroegst begin volgend jaar.

Hij heeft zijn handen vol aan overleg met bonden en werkgevers over een sociaal akkoord.

Uitgekleed

In de aanloop naar de invoering van de Wet Toekomst Pensioenen verspeelde de pensioenwereld kapitalen om een adequate dekkingsgraad te houden. Nu de wet is ingevoerd helpt het veilige beleggen de rendementen voor gepensioneerden om zeep. De mogelijkheid om reservepotjes te vullen kleedt het schrale rendement nog eens verder uit.

De Wet Toekomst Pensioen blijkt de Wet pensioen zonder veel toekomst.

Dit is het tweede deel van een tweeluik. Het eerste deel ging over de kapitale verliezen van de pensioenwereld.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nieuwe regels beloofden een koopkrachtig pensioen. Maar wat krijg je? Een fopspeen. verscheen eerst op Wynia's Week.

Langzaam dringen zich de eerste manco’s in de uitwerking van de wet op, zoals de kans op gemiste compensatie voor wie van baan verandert. Maar verder lijkt de praktische uitwerking geen politieke chefsache.

Bevroren

Jan Struijs (50Plus) was tijdens de algemene politieke beschouwingen twee weken geleden de enige fractievoorzitter die over de wet begon. Hij herinnerde eraan dat de pensioenen jarenlang waren bevroren. Pensioenfondsen hadden soms wel genoeg vermogen om de pensioenen met de prijsstijging te verhogen (indexatie), maar de regels van de toezichthoudende Nederlandsche Bank zeiden njet. Politici lieten dat zo.

Deze regels zijn straks verleden tijd, maar het verleden blijft Nederland achtervolgen.

Struijs diende in het debat na Prinsjesdag met steun van Jan Paternotte (D66) een motie in: hou eindelijk eens een onafhankelijk onderzoek naar de ‘sinds 2020 ronduit slechte beleggingsrendementen’ van pensioenfondsen ‘in vergelijking met internationale beleggingsindexen en benchmarks’.

Nationale zaak

Struijs koos slimme argumenten. De ondermaatse rendementen duperen niet alleen het gros van de Nederlanders, die zien hoe hun pensioen door inflatie wordt uitgehold. Slechte rendementen doen óók de samenleving pijn. Tegenvallende rendementen vertalen zich in tegenvallende pensioenen. Omdat de fiscus grosso modo 30 procent inkomstenbelasting heft over pensioenuitkeringen, schiet de schatkist er 150 miljard euro bij in, zei hij in de Kamer. Wat kun je daar niet mee doen?

Dat is het verlies van heel Nederland. Kortom: de rendementen zijn een nationale zaak, die élke politicus ter harte moeten gaan.

Uit internationale vergelijkingen blijkt telkenmale dat Nederlandse pensioenfondsen tekortschieten ten opzichte van die elders. De OESO, de club van de grote industrielanden, publiceerde enkele maanden geleden een pijnlijk overzicht. Pensioenbeheerders in zo ongeveer de hele wereld behaalden in 2025 positieve rendementen, alleen Nederland niet.

Hoe kan dat?

Drie oorzaken spelen de hoofdrol. Hoe groot elke rol afzonderlijk is, zal dat, inmiddels in principe toegezegde, onderzoek moeten uitwijzen.

Smeergeld

De eerste oorzaak van de schade is de invoering van de nieuwe wet zelf. Pensioenfondsen kregen de mogelijkheid om vóórdat zij de regels daadwerkelijk zouden invoeren al extra hoge indexaties te geven aan hun deelnemers. Een goedmakertje voor alle jaren pensioenbevriezing én smeergeld voor draagvlak voor de nieuwe regels.

Om dat geld te kunnen uitkeren moesten de fondsen oppassen. De dekkingsgraad, dat is de verhouding tussen de waarde van de beleggingen en van de pensioenverplichtingen, mocht niet verslechteren. Liever nog moest-ie verbéteren.

Dat betekende als eerste: de waarde van de verlichtingen afgrendelen. Daarom verzekerden zij zich tegen rentedalingen die de verplichtingen zouden opdrijven. Dat heeft kapitalen gekost. Het laatste openbaar gemaakt cijfer bij mijn weten is per eind juni 2025: toen was het verlies 91 miljard euro.

De prioriteit van de dekkingsgraad betekende ook: vermijd risico’s op lagere aandelenkoersen. Dus: voorzichtiger, of zo u wilt, angstiger beleggen. Minder risico vertaalt zich echter in minder rendement.

Ook De Nederlandsche Bank droeg zijn steentje bij. Eind vorig jaar waarschuwde de toezichthouder voor beleggingen in Amerikaanse techbedrijven. Dat was een vrijbrief om de kat uit de boom te kijken en rendement te missen, want Silicon Valley is het mekka van koersknallers.

Politiek beleggen

De tweede oorzaak: de pensioenfondsen zijn gevoeliger voor politiek gemotiveerde beleggingen dan ze zelf durven toegeven. Ze hebben zich ontwikkeld tot goede herders die hun kudde (de deelnemers) naar het beloofde, duurzame land willen leiden. Duurzame beleggingsportefeuilles presteerden de afgelopen tijd slechter dan de graadmeters van de aandelenmarkt.

Een ander voorbeeld zijn beleggingen waar politici trots op kunnen zijn. ABP doet mee in het Scaleup Europese Fund, een professioneel beheerd fonds, met een heel duidelijke politieke doelstelling. Europa moet snel groeiende bedrijven in high tech en biotechnologie van de grond krijgen om niet meer terrein te verliezen op de VS en China.

Ook geld voor Nederlandse huurwoningen zijn politieke trots beleggingen. Mooie initiatieven, maar ook met superieure rendementen?

Geen financiële prikkels

De derde oorzaak blijft meestal ongenoemd, maar zit ingebakken in het Nederlandse pensioensysteem.

De meeste werknemers sparen voor hun pensioen bij fondsen die een hele bedrijfstak bestrijken, zoals de bouw, metaal/metalektro, overheid en gezondheidszorg. Dat zijn bedrijfstakken met duizenden, soms tienduizenden werkgevers. Zij hebben een voorkeur voor stabiele pensioenpremies. Dat betekent: niet te risicovol (lees: niet extra in aandelen) beleggen, als dat de kans vergroot op beleggingstegenvallers.

De vraag is of zij dat onder de nieuwe regels kunnen volhouden. Want in het nieuwe pensioenplaatje draait alles om het rendement. Maar of zij dat zullen waarmaken? Financiële prikkels om hun gedrag te veranderen zijn er nauwelijks. De zeggenschap van (ontevreden) deelnemers die kunnen bijsturen is bovendien gering.

Dit is het eerste deel van een tweeluik. Volgende week: leiden ondermaatse rendementen tot ondermaatse indexatie voor gepensioneerden?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe de nieuwe pensioenwet tot kapitale verliezen en tegenvallende rendementen leidt – en Den Haag zich stilhoudt verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoeveel moest dat zijn? Een percentage van de beschikbare opslagcapaciteit.

Wie was de klos, maar kwam daar pas later achter? Nederland.

Gasrotonde

Nu is Nederland wat het altijd graag had willen zijn als de gaswinning op zijn einde zou lopen, namelijk: de gasrotonde van Europa. Nederland zou de draaischijf zijn van aardgas door pijpleidingen vanuit Rusland en Noorwegen naar landen die gas nodig hebben, zoals het Verenigd Koninkrijk en België.

Als beheerder van de rotonde en de infrastructuur zou Nederland een doorvoertarief rekenen. Kassa! De voorvechter was D66-er Laurens Jan Brinkhorst, minister van Economische Zaken.

Nederland dacht er geld aan te verdienen, maar inmiddels kost het ons juist kapitalen. Een van Brinkhorsts opvolgers, Stientje van Veldhoven, ook D66, minister van Klimaat en Groene Groei, wil er vanaf. Omdat Nederland zoveel opslagcapaciteit heeft dankzij de aardgaswinning moet er zoveel gevuld worden. Dat is peperduur.

Staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) heeft een kredietfaciliteit bij het ministerie van Financiën van maar liefst 21 miljard euro om aardgas in te kopen. Verder krijgt EBN een subsidie van de overheid van 993 miljoen euro voor bijkomende kosten.

Maar wat blijkt nu? Onze Europese partners die aardgas afnemen uit de Nederlandse opslagen willen niet betalen voor de bijkomende kosten, althans dat schreef Van Veldhoven afgelopen week aan de Tweede Kamer. Nederland wil af van de huidige vulplicht. Maar de andere landen zitten op hun handen en kijken naar buiten.

Demasqué

Zie hier het demasqué van bijna vier jaar Europese en Nederlandse aardgaspolitiek. In de zomer van 2022 sprong de aardgasprijs naar ongekende hoogte toen elk Europese land gas sprokkelde. Dat was de eerste gascrisis. Dit jaar veroorzaakte de oorlog in Iran de tweede crisis.

De oude zekerheden gelden niet meer. De aardgasprijzen kenden een seizoenpatroon. Commerciële leveranciers kochten aardgas in de zomer, sloegen het op en verkochten het tegen gestegen prijzen in de winter. Inmiddels is aardgas in de zomer duurder dan in de winter, schrijft minister Van Veldhoven.

Is dat zo? Nee. Op 1 juli was de prijs op de gasbeurs 43 euro per megawatt. Afgelopen week 72 euro.

Ouwe truc

Maar het kabinet wil af van de verplichting om de gasbergingen te vullen. Te duur. Twee weken geleden had Van Veldhoven de verlaging van de Europese verplichting al gretig aangegrepen om de Nederlandse bergingen ook minder vol te laten lopen. Ouwe truc. Als je de doelstellingen niet kunt of wilt halen, verlaag je de criteria en… toch gelukt.

Ondertussen bezweert de minister dat het voor de leveringszekerheid van aardgas niks uitmaakt dat de doelstellingen zijn verlaagd. Je vraagt je als burger wel af: waarom hebben zij en haar voorgangers Mickey Adriaansens (VVD) en Sophie Hermans (VVD) deze doelstellingen op advies van staatsbedrijf Gasunie dan eerder wel ingevoerd?

Afschuiven

Ook het loslaten van de rol van de overheid bij het vullen van de gasbergingen zal geen verschil maken, bezweert Van Veldhoven. Ze wil de vulplicht namelijk afschuiven naar de commerciële leveranciers van het aardgas. Nergens in haar brief schrijft ze over de reactie van deze aanbieders. Die bleken compleet overvallen.

Deze extra plicht voor marktpartijen staat haaks op de oplossing die minister Van Veldhoven aandraagt, namelijk: een goed functionerende gasmarkt. Gaan commerciële partijen met een vulplicht wél gas opslaan? De vraag stellen is ’m beantwoorden. Wie als leverancier kan kiezen zegt: ik verkoop het aardgas wel elders, waar geen vulplicht geldt. Klanten genoeg.

De minister geeft hoog op van het feit dat de zekerheid van levering van aardgas dankzij de aanvoer van vloeibaar gas (LNG) wel snor zit. Daarbij negeert ze twee consequenties.

Allereerst ‘vergeet’ ze dat Nederland als het erom spant afhankelijk wordt van slechts enkele grote leveranciers, met name van de wispelturige Verenigde Staten. De angst voor afhankelijkheid gebruikt dezelfde minister wél om windmolens op zee te verkopen aan het publiek. Meer molens maken Nederland minder afhankelijk van snode regimes is haar verhaal. Maar bij aardgas maakt het niks uit? Het is een inconsistent verhaal.

Koopkracht

De tweede ontkenning: de levering van aardgas is misschien zeker, maar tegen welke prijs? De prijs kent inmiddels een duidelijke richting: omhoog. Dat veegt de minister achteloos van tafel. Dan moet u maar minder aardgas gebruiken en meer verduurzamen, zegt de minister. Alsof ook dat geen prijs heeft. De eerste oplossing kost comfort, de tweede vergt hoge investeringen, subsidies en zorgt voor voortdurend stijgende kosten voor consumenten.

Op alle mogelijke manieren minimaliseert de minister haar eigen rol en die van de overheid. Ze houdt zichzelf en de kiezers voor het lapje. Aardgasprijzen zijn gewoon koopkracht. Hogere prijzen komen terug in de portemonnee van de burger. Elke dag.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Minister Van Veldhoven (D66) houdt de burger voor het lapje. Zelfs als gasleveringen zeker zijn, is de prijs volstrekt ongewis. verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is de verplichte waarschuwing bij elke reclame voor het lenen van geld. Irritant, maar wel wáár. Toepasselijk als de Tweede Kamer volgende week debatteert over de staatsfinanciën, inclusief de begroting van de Nationale Schuld.

Gevarenzone

Eelco Heinen (VVD), die het imago koestert van een vastberaden, zuinige minister van Financiën, zoekt in de Miljoenennota 2027 de gevarenzone op. Het financieringstekort van de overheid stijgt tot 2,9 procent van de productie van goederen en diensten.

Dat is een fractie verwijderd van de bovengrens van 3 procent die is afgesproken bij de invoering van de euro. Maar daarbij geldt niet: afspraak is afspraak. Frankrijk negeert de grens al jaren straffeloos. Daar kom ik later in deze column op terug.

In 2027 moet de Nederlandse overheid 11,6 miljard euro rente betalen over de staatsschuld, verwacht Heinen. Dat is bijna een derde meer dan dit jaar. En dát is dan weer bijna het dubbele van 2020. Toen leefden ministers van Financiën over de hele wereld in het paradijs. Centrale banken hadden de rentetarieven kunstmatig gedrukt. De Nederlandse staatschuld kostte toen 4,7 miljard euro rente.

Schulden maken

Inmiddels ziet de wereld er anders uit. De oorlog in Iran heeft de olie- en gasprijzen omhoog gestuwd. De inflatie volgt. Beleggers kijken met argusogen naar spilzieke overheden in de Verenigde Staten en Frankrijk. Ze zien de kolossale behoefte van de Amerikaanse techbedrijven aan extra schulden voor AI-investeringen.

De optelsom van deze trends is dat de rente op de kapitaalmarkt, waar overheden en bedrijven geld lenen met een jarenlange looptijd, halsoverkop is gestegen.

Dat doet pijn, óók in Den Haag. Een deel van de Nederlandse staatsleningen dateert nog uit die periode van ultralage rentestanden. Onderzoekers van RaboResearch becijferden onlangs dat beleggers nog voor 150 miljard euro Nederlandse staatsobligaties bezitten met een rente van minder dan 1 procent. Deze obligaties moeten worden terugbetaald tussen nu en 2032. Het benodigde geld leent Nederland door nieuwe obligaties uitgeven met een rente die zeker driemaal zo hoog is.

Niet alleen de prijs van geld stijgt. Ook de omvang van de schuldenlast van de overheid stijgt. Vrijwel elk kabinet heeft een begroting met een tekort. De kunst en kunde van een minister van Financiën moet zijn om het tekort én de schuldenlast beheersbaar te houden. Dat betekent dat je in de huidige gunstige conjunctuur juist níet de gevarenzone opzoekt.

Giftige cocktail

De beheersbaarheid is ook gediend met robuuste economische groei. Want meer groei betekent meer banen, meer inkomens en meer belastingontvangsten om de stijgende rente te betalen. Ook daar schiet het kabinet-Jetten tekort. Het Centraal Planbureau (CPB) kwam op Prinsjesdag met een groeiraming voor 2027 van 1,2 procent. Dat is onder het kabinetsdoel van 1,5 procent structurele groei.

De stijgende rente én de constant groeiende schuld zijn een potentieel giftige cocktail. Stijgende rentelasten gedragen zich als een koekoeksjong. Eerst gaan ze andere overheidsuitgaven, zoals gezondheidszorg, defensie en sociale uitkeringen in de weg zitten. En als ze doorgroeien duwen de koekoeksjongen de andere uitgaven uit de begroting.

Het koekoeksjong groeit

Hoe werkt dat? Een gestileerd voorbeeld. Je kunt het totale bedrag aan belastingen en premies dat de overheid jaarlijks int bij burgers en bedrijven per dag becijferen. Dan krijg je de gemiddelde ‘belastingdag’. In werkelijkheid is er sprake van seizoenpatroon. Maar het gaat om het voorbeeld van het koekoeksjong.

Uit de Miljoenennota 2020 kun je afleiden dat toenmalig minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) aan de opbrengst van minder dan zes werkdagen belastingen en premies genoeg had om de rente op de staatsschuld te betalen. Nu heeft Heinen daar al bijna negen dagen voor nodig. Het koekoeksjong groeit en zit andere uitgaven dwars.

Gek genoeg gaat het bij de hoogte van het financieringstekort altijd over de Europese 3 procent- norm. Als de tekorten en de schulden ontsporen, zoals nu in Frankrijk, moeten landen steeds meer schulden maken om de rente op hun schuld te betalen, die daardoor steeds verder oploopt. Het is een levensgevaarlijke draaikolk. Schuld is de stille sloper.

Heinen klopt zich in de Miljoennota op de borst over onze comfortabele schulden- en rentelasten in internationaal perspectief. Dat klinkt een beetje gratuit. In de Miljoenennota staat ook dat de hogere rentestanden tot hogere kosten leiden. Nederland betaalt ongeveer 1 procent van zijn economische productie aan rente op staatsschuld, klinkt het sussend, terwijl het gemiddelde van de grote industrielanden rond 3,5 procent ligt.

De diepte in

Voor Frankrijk dreigt inmiddels de draaikolk van schuld en rente. De Franse regering wil bezuinigen om het financieringstekort niet bóven de 6,5 procent te laten stijgen. Frankrijk moet beleggers 4,57 procent rente betalen om voor tien jaar geld te lenen. Nederland 3,6 procent.

Hoe lang zijn zulke verschillen in de eurozone nog houdbaar? Het is alle hens aan dek, anders dreigt bij een reddingactie voor Frankrijk ook de Nederlandse schatkist meegezogen te worden, de diepte in.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom zoekt minister Heinen de gevarenzone op? Onze rentelasten zijn een koekoeksjong dat andere uitgaven verdringt verscheen eerst op Wynia's Week.

Niet elke werkgever, vakbondsonderhandelaar of politicus weet het verlangen van ouderen die (willen) doorwerken echter op waarde te schatten. Werkgevers zien ouderen als passé. Vakbonden zien hen als concurrenten van hun leden op de arbeidsmarkt. Wetgeving (politici) en cao’s (vakbonden en werkgevers) zijn een sta-in-de-weg.

Op straat

Werknemers worden op de AOW-gerechtigde leeftijd met meer of minder egards op straat gezet. De arbeidsovereenkomst wordt automatisch ontbonden. Fijn voor wie het werk of de baas spuugzat is. Maar niet voor wie onder aangepaste voorwaarden zijn carrière wil verlengen. Of iets nieuws wil beginnen.

De wet is een collectieve regeling waaraan niemand zich kan onttrekken. Dat treft niet de meerderheid, die graag wil stoppen, maar wél de minderheid die wil doorwerken. En deze minderheid groeit als kool.

Statistiekbureau CBS publiceert elk kwartaal cijfers over ouderen op de arbeidsmarkt. In 2013, toen het CBS met deze statistiek startte, deden 156.000 mensen tussen 65 en 75 jaar betaald werk. Dat was 9,7 procent van de arbeidspopulatie in deze leeftijdscategorie. In het afgelopen tweede kwartaal waren zij met 453.000, bijna drie maal zo veel. Dat is bijna 23 procent van de populatie.

En hoeveel mensen werken door boven hun 75-ste? In 2013 waren dat 21.000, in 2026 68.000.

Er is een kolossale kentering opgetreden ten opzichte van de jaren tachtig en negentig (van de vorige eeuw).

Zwitserleven

Jarenlang heeft de nasleep van de massawerkloosheid begin jaren tachtig het politieke en maatschappelijke debat vergrendeld. De boodschap was: werkgelegenheid is een vast gegeven, dus je moet het werk beter verdelen.

Dat kon door mensen met de vut te sturen. Vervroegd uittreden heette dat. Het kon door de werkweek te bekorten (40 uur werd 36 uur, vaak ook 32 uur). Wie toch wilde blijven werken tot aan de AOW-leeftijd was een dief van zijn eigen portemonnee (zo florissant was de vut).

De werkwillige was ook moreel fout. Hij hield een arbeidsplaats bezet voor een jongere. En de werkwillige was ook nog eens een keer iemand die zijn leven zonder werk kennelijk niet op een vreugdevolle en bevredigende manier kon inrichten. Dat laatste, zeg maar: het Zwitserleven-gevoel van vijftigers op terrassen en parelwitte stranden, was een marketingtruc uit de flowerpower.

Welvaart gedrukt

Eerder stoppen en minder werken werden gepresenteerd als het ultieme doel van het werkzame leven. De vervolmaking daarvan was het Akkoord van Wassenaar in 1982, dat bedrijven winstherstel bood en werknemers minder uren. Het akkoord wordt nog steeds gevierd als hoogtepunt van polderdenken. Maar het groeipotentieel van de economie en dus ook de welvaart zijn door het rantsoeneren van arbeid decennia gedrukt.

Bij de vakbeweging zit de wens om eerder te stoppen diep. De bonden brachten in 2005 300.000 mensen op de been tégen het afschaffen van vroegpensioen en tegen een hogere AOW-leeftijd.

In het akkoord over nieuwe pensioenregels, die de werkgevers graag wilden, lieten de bonden in 2019 de vertraagde verhoging van de AOW-leeftijd vastleggen. Dus toen het kabinet-Jetten een hogere AOW-leeftijd in 2033 aankondigde sloegen de bonden én politieke bondgenoot Pro alarm.

Geest uit fles

Het plan moest van tafel. Het plan verdween in een la. Maar de geest was uit de fles. Het droeg bij aan de stakingen van de afgelopen week.

Kijk naar de trend van langer werken en je ziet: bonden en Pro voeren een achterhoedegevecht. De AOW-leeftijd is verhoogd en gekoppeld aan de levensverwachting, dus mensen werken langer door. Veel mensen zijn gezond genoeg om ook langer te kúnnen doorwerken. En er zijn er genoeg die langer wíllen doorwerken, in deeltijd graag. Waarom? Werk draagt bij aan zingeving, geeft structuur, biedt sociale contacten en het geld telt ook.

De kentering in de tijdgeest gaat hand in hand met economische logica.

De overtuiging eind jaren zeventig dat werkgelegenheid een gegeven is, blijkt fictie. De economie is een dynamisch samenspel van kennis, ervaring, winstbejag, ondernemerschap en arbeid. Bijna tien miljoen mensen werken. Toch heeft Nederland een tekort aan werkkrachten en een overschot aan werk. Kijk maar naar de wachtlijsten en de vacatures.

Tegen de vergrijzing kan niemand zich verzetten. Maak er geen tegenstander van. Je verliest altijd. Doe wat judoka’s doen: meebewegen en toeslaan.

Dit had Brekelmans moeten zeggen

Dus vakbonden en politici: maak meer ruimte. De vrijheid voor de een om te stoppen met betaald werk moet ook de vrijheid van de ander zijn om door te gaan. Dat had de liberale fractievoorzitter Ruben Brekelmans vorige week voorop moeten stellen in zijn Binnenhoflezing, niet alleen die 5-daagse werkweek voor jongeren.

De opdracht voor werkgevers is: zoekt en gij zult geschikte ouderen vinden. Want zeg nu zelf: ouderen hebben hun betrouwbaarheid al bewezen, ze zijn bij de tijd en ze verzuimen niet op maandag vanwege festival of sportieve waaghalzerij.

Maak van de trend je bondgenoot.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Dit is de kentering die vakbonden en Pro negeren. Steeds meer ouderen werken wél door voorbij hun AOW-leeftijd verscheen eerst op Wynia's Week.

Volgende week, op Prinsjesdag, serveert het kabinet het zoet. Daarna moet u er zelf achter zien te komen wie het in 2027 zuur krijgt. Wie het zoet betaalt van de stijgende overheidsuitgaven en fiscale douceurtjes waarmee ministers op Prinsjesdag graag pronken.

Vandaar het armpje drukken. Wie gaat het eerst door zijn pijngrens en capituleert? Het minderheidskabinet-Jetten dat op zoek is naar een meerderheid in de Tweede Kamer en graag wat meer zoet op tafel zet. Of de burgers en bedrijven die het moeten betalen?

Vakantiewoning

De ontknoping is, helaas, zo goed als zeker als de uitkomsten uit het verleden een leidraad zijn. De regering wint. Het zoet wordt steeds duurder betaald. Daarbij maken politici graag gebruik van de fiscale grondregels die in verschillende varianten steeds terugkeren. Ik noem er vier.

Regel één: hoe vaster, hoe fijner. Want wat is er nu vaster dan vastgoed? Een eigen huis. Een vakantiewoning. Een woningbelegging. De belastingplichtige kan geen kant op. Letterlijk. Daarom zijn stenen favoriet bij de ambtenaren op het ministerie van Financiën die het zuur bereiden.

Neem de zogeheten ‘villabelasting’. Een linkse trofee. De heffing kwam uit de koker van Wouter Bos (PvdA), in de jaren 2007-2010 minister van Financiën. ‘Villabelasting’… U ziet het voor zich. Lommerrijke laan, kast van een huis. Hier woont een rijk man die veel geven kan. Bij de invoering gold de belasting voor huizen boven 1 miljoen euro. De belasting is een extra heffing bóvenop de OZB. Hij zou tijdelijk zijn om de schatkist in de economische crisisjaren na 2009 bij te vullen.

De tijdelijke belasting bestaat nog steeds. Het tarief van de extra heffing is steeds hoger geworden. De grenswaarde voor de heffing is geïndexeerd, maar de huizenprijzen en WOZ-waardes zijn sneller gestegen. Dus steeds meer huizen vallen onder deze belasting. Niet alleen in lommerrijke lanen, ook in gewone straten in (middel)grote steden.

Melkkoe

De tijdelijke maatregel is een permanente melkkoe. Waarom? Omdat belasting heffen makkelijker is dan bezuinigen.

Zolang de overheid inzet op betaalbaar bouwen en kleinere afmetingen, zullen grotere huizen schaarser en duurder worden. Kassa voor de fiscus.

Een variant hierop is de vermogensheffing in box 3 op recreatiewoningen. De fiscus volgt de burger. Tijdens de coronapandemie was er een run op recreatiewoningen. Meer huizenbezitters, hogere waarde, een ideale basis voor belastingheffing. Het fictieve rendement in box 3 ging, afgezien van de vrijstelling, voor vakantiehuizen van 5,28 procent (2020) naar 6 procent nu. De belastingheffing daarop van 30 procent naar 36 procent. De fiscus veronderstelt een hoger rendement én heft daarover meer belasting.

Het fictieve rendement hield geen stand bij de rechter, dus nu kunt u zelf met de zogeheten tegenbewijsregeling bezwaar maken. Waarom hebben politici zelf niet erkend dat het fiscaal rijzend bakmeel onredelijk was? Omdat belasting heffen makkelijker is dan bezuinigen.

Tweede grondregel: hoe schadelijker, hoe gretiger. Omdat de overheid zich zorgen maakt over het schadelijk karakter van ons gedrag probeert ze dat te ontmoedigen met steeds hogere belastingen. De accijnzen op tabak zijn de afgelopen jaren stapsgewijs tot records verhoogd. Gevolg? Consumenten stappen in de auto of de bus om in België en Luxemburg rokertjes in te slaan. Niet meer inkomsten voor de fiscus, maar minder.

Brandstoftoerisme

De suikerbelasting past ook in deze categorie. Evenals de accijns op alcohol. Deze heffing is voor het laatst in 2024 verhoogd, dus dat is een kanshebber voor het zuur in 2027…

Derde regel: hoe mobieler, hoe makkelijker. Deze belastingen en heffingen zijn een combinatie van de eerste en de tweede grondregel. Een auto is weliswaar beweeglijk en niet vastgeklonken, zoals een huis, maar auto én bezitter zijn wel gemakkelijk identificeerbaar én traceerbaar. De aanschaf wordt belast, het gebruik wordt belast, de benzine wordt belast. Omdat de accijns op benzine in Nederland veruit stijgt boven die in Duitsland en België, is er levendig brandstoftoerisme.

Leuke dingen

De knipperlichtvariant is de vliegbelasting. Knipperlicht omdat-ie verhoogd wordt, verlaagd wordt, aangepast wordt per afstand. Je kunt er alle kanten mee op. Uit de naar RTL gelekte plannen voor 2027 zit een verlaging in het vat.

Vierde grondregel is: hoe leuker, hoe beter. Slechte gewoontes zoals roken en suikerzoete drankjes moeten bestraft worden, maar leuke dingen voor de mensen lenen zich óók heel goed voor belastingheffing. Juist ómdat de activiteiten leuk zijn, vinden burgers het vervelend om ermee te stoppen.

De vliegbelasting is al genoemd. Denk hier aan de btw verhoging voor hotels, B&B’s en vakantieparken. Ze vielen onder het tarief van 9 procent, sinds dit jaar 21 procent. Gevolg: minder overnachtingen. Gevolg daarvan: gemeenten moeten hun toeristenbelasting verhogen anders halen ze hun beoogde bedrag niet.

Genot belasten

Wat blijft onder de streep hangen? Waar u plezier aan beleeft, waar u voor heeft doorgewerkt, waar u van geniet, van woongenot tot vakantiegenot, dat is precies wat de overheid graag belast. Onder het motto: geniet ervan, en belast het overvloedig.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Belasting heffen is makkelijker dan bezuinigen – ook het kabinet-Jetten gaat voor de bijl verscheen eerst op Wynia's Week.

De komende weken weten we het.

Vanaf komende donderdag houden vakbonden FNV, CNV en VCP stakingen en protestacties. Ze ageren tegen voorgenomen besparingen van ruim 6 miljard euro van het kabinet-Jetten op de sociale zekerheid.

Poldermacht

De bonden voeren geen acties voor hogere lonen of kortere werkdagen. Ze ageren niet tegen een werkgever, maar tegen het voorgenomen kabinetsbeleid. Tegen de uitkomsten van het politieke onderhandelingsproces. Dat maakt deze acties een politieke staking. Die zijn in Nederland zeldzaam en controversieel, waarover later in deze column.

Voor de bonden staat veel op het spel. FNV en CNV hebben nieuwe voorzitters. FNV kon eerder dit jaar alleen dankzij ingrijpen van de rechter zijn bestuurlijke verlamming doorbreken. De bonden verliezen al jaren leden. Daardoor is hun relevantie op de werkvloer gekrompen.

Hun macht is verschoven naar de ‘polderinstituties’ uit de periode 1945-1950, zoals de Stichting van de Arbeid en de Sociaal Economische Raad. Daar zijn ze nog gelijkwaardig aan werkgevers en kunnen ze zaken proberen te doen met ministers. Hun ‘poldermacht’ is onevenredig groot ten opzichte van hun ledenaantallen en dat spelen ze kundig uit.

Achter de acties en stakingen zit een uitgekiende organisatie voor maximaal effect. Een actieweek is als een festival. Er is een doorlopend programma, er zijn support acts en een hoofdpodium met spektakel.

Het doorlopende programma zijn de estafettestakingen per provincie of landsdeel. Vol vertrouwde namen en sectoren waar de bonden sterk zijn. Acties op een leeg parkeerterrein stralen geen vakbondsmacht uit. Dus: scheepsbouw in het ‘rode’ Noorden, de havens, vrachtwagenfabrikant Scania (Zwolle) en staalbedrijf Tata (Velsen/IJmuiden).

In de gezondheidszorg staakt men niet graag, dus in ziekenhuizen zijn (korte) sit-ins gepland. Dat zijn de support acts.

Spoorstaking

Het hoofdpodium is voor ambtenaren en andere overheidswerknemers en voor het personeel van de Nederlandse Spoorwegen. Op 9 september staakt het OV-personeel, al ben ik benieuwd naar de stakingsbereidheid bij commerciële vervoersbedrijven, zoals Arriva.

De stakingen en acties zijn gericht tegen voorgenomen besparingen in de sociale zekerheid van het kabinet. Vandaar het tijdstip: daags voor Prinsjesdag. Of het kabinet zijn plannen ook doorzet is op het moment van schrijven van deze column nog onduidelijk. Duidelijk is wél dat deze stakingen een politiek karakter hebben. De stakers willen het kabinet én de Tweede Kamer onder druk zetten.

Maanden plat

Politieke stakingen zijn in Nederland ongebruikelijk. In 1983 lag Nederland bijna twee maanden plat omdat werknemers bij de overheid (zoals vuilnisophaal) en overheidsbedrijven (zoals de post) staakten tegen verlaging van ambtenarensalarissen en sociale uitkeringen met 3,5 procent. Het werd een verlaging met 3 procent. Het was deels een staking tegen het kabinet-Lubbers, deels een staking tegen de overheid als werkgever.

In 2004 was het politieker. Stakingen tegen de maatregelen van het kabinet-Balkenende Twee om vroegpensioen terug te draaien. De stakingen mondden uit in een demonstratie op een zaterdag op het Amsterdamse Museumplein. De actievoerders vertraagden de invoering van de kabinetsplannen. De bonden zagen het niet als politieke stakingen. Want pensioen is een arbeidsvoorwaarde, toch?

Werkgevers solidair

Deze stakingen zijn puur politiek. Met de werkgevers hebben de bonden weinig conflicten de laatste tijd. De krappe arbeidsmarkt is hun ideale bondgenoot. Werkgevers accepteren hogere looneisen.

Sterker nog: de werkgevers vinden óók dat het kabinet beter naar hen en naar de bonden moet luisteren. Ook zij hekelen de sociale besparingen. Er zijn dringender zaken, menen ze. Ook zij zijn ontevreden over hun gebrek aan zeggenschap bij de werknemersverzekeringen.

De bonden verwerpen de wijze van financiering van de extra miljarden voor defensie. Het kabinet int de zogeheten vrijheidsbijdrage via de arbeidsongeschiktheidspremies.

Het gaat dus om geld én om macht. En de bonden gaan voluit omdat ze óók weten dat het kabinet een groot sociaal akkoord wil met hen en met de werkgevers over de toekomst van de sociale zekerheid.

De bonden gedragen zich alsof zij politieke partijen zijn. Dat zijn ze juist níet. Ze onderhandelen over arbeidsvoorwaarden met werkgevers. Niet over begrotingen en politieke keuzes van gekozen volksvertegenwoordigers. Ze eigenen zich met enig machtsvertoon een rol toe die ze niet hebben. En door dat te doen, kiezen ze partij.

De ‘rode familie’ sluit de rijen. FNV-voorzitter Hans Spekman stond als fan op het podium van het oprichtingscongres van Progressief Nederland (GroenLinks-PvdA). FNV steunt PRO-partijleider Jesse Klaver en Klaver komt het kabinet niet tegemoet als Spekman dat niet wil.

Bond of partij?

Potentiële leden van FNV, zeg maar: de meeste kiezers, zullen zich afvragen: word ik lid van een bond of van een partij. Andere politieke partijen zullen denken: welke belangen behartigt de FNV? Die van de kiezers van Klaver of die van zijn eigen leden?

Als Spekman zijn zin krijgt, wint de straat en smeert hij het kabinet een meerderheid op links aan, terwijl de kiezers massaal rechts van het midden hebben gestemd.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Met politieke staking willen vakbonden de kiezers passeren en het kabinet dwingen tot een links akkoord verscheen eerst op Wynia's Week.