Deze voorbereidingen waren al in maart 1935 begonnen toen Hitler bekend maakte dat Duitsland een herbewapeningsprogramma had opgestart en daarmee het Verdrag van Versailles aan zijn laarzen lapte. Ook voerde hij – geheel tegen de afspraak – de dienstplicht in.

De Britten dachten hem aan banden te kunnen leggen door een verdrag te sluiten waarin de Duitsers plechtig beloofden dat hun vloot nooit groter zou worden dan 35 procent van de Britse vloot. Wat een handtekening van Hitler waard was, hadden de Britten ook toen al kunnen weten.

Steun aan coup Spaanse leger

Ook in de binnenlandse politiek gingen de duimschroeven aan: Joodse Duitsers kregen te maken met de Neurenberger wetten die hen feitelijk tot tweederangs burgers degradeerden. De wereld stond er bij en keek er naar.

In 1936 deed Hitler er een flinke schep bovenop. In maart bezetten Duitse troepen het Rijnland, terwijl in dat gebied tussen de Rijn en de Franse en Belgische grens helemaal geen Duitse militairen mochten komen.

In juli van dat jaar gaf Hitler steun aan de coup van het Spaanse leger tegen de wettige regering. Zonder de Duitse hulp was de staatsgreep vermoedelijk mislukt en zou Spanje een bloedige burgeroorlog bespaard zijn gebleven.

Zodra de Olympische Zomerspelen voorbij waren kondigde Hitler een vierjarenplan af: een bewapeningsprogramma om Duitsland in staat te stellen een wereldoorlog te voeren. Want dat er een oorlog zou komen stond al sinds 1926 vast. In dat jaar publiceerde Hitler het tweede deel van Mein Kampf waarin hij luid en duidelijk uitlegde dat Duitsland een wereldmacht moest worden of ten onder zou gaan. Een apocalyptische visie op de wereldpolitiek.

In de nazomer van 1936 was duidelijk dat Duitsland de internationale verdragen negeerde. Het politieke systeem gaf niets om mensenrechten, het land voerde een actieve politiek tegen de democratie en werd geleid door een politicus die diep overtuigd was dat hij het volste recht had om de wereld in een allesvernietigende oorlog te storten.

Uitschakeling nazi-top was mogelijk geweest

Stel nu dat in het licht van deze feiten de Britten en de Fransen hadden besloten om hier een stokje voor te steken. Bijvoorbeeld door in de avond van 11 september (!) 1936 een precisie-bombardement uit te voeren op de Reichsparteitag in Neurenberg. Technisch was dat mogelijk geweest.

Op die avond was het terrein feestelijk verlicht met Albert Speers Kathedraal van Licht, gebouwd met 152 zoeklichten van de Duitse luchtmacht. Dat had twee voordelen: alle Duitse zoeklichten stonden die avond in Neurenberg én het feestterrein was al van verre goed zichtbaar.

Met een dergelijk bombardement hadden de Geallieerden in één klap de Duitse nazi-top én meer dan 100.000 van hun fanatiekste aanhangers kunnen uitschakelen. Daarmee zou de wereld een gruwelijke oorlog zijn bespaard met tientallen miljoenen doden en binnen die oorlog de genocide op de Europese Joden.

Maar dat deden de Geallieerden niet. Ze probeerden de lieve vrede te bewaren, ze sloten nóg meer verdragen met Duitsland. Ze smeekten Hitler om samenwerking, offerden de Oostenrijkers, de Tsjechen en de Slowaken op het offerblok van hun appeasementpolitiek. Zelfs in de zomer van 1939 was de Britse premier Chamberlain er nog van overtuigd dat met Hitler een deal viel te sluiten. Het resultaat is bekend: 50 miljoen doden en een Holocaust.

Achteraf dachten velen – ‘hadden de Geallieerden die avond in september 1936 maar ingegrepen’.

Ook in Iran apocalyptische ideologie

De reacties op het recente Amerikaans-Israëlische ingrijpen in Iran doen vermoeden dat politici – onder wie veel Nederlandse – weinig van de geschiedenis hebben geleerd. Ook Iran is in de greep van een apocalyptische ideologie: net als bij Hitler is heerschappij hun einddoel. Misschien geen Weltherrschaft, maar zeker wel absolute dominantie over de oliebronnen van het Midden-Oosten, de vernietiging van Israël en het zaaien van zoveel mogelijk terreur in de ongelovige rest van de wereld.

Ook in het eigen land vestigden ze een terreurbewind dat het leven van andersdenkenden tot een hel maakt. Vrouwen zijn per definitie tweederangs burgers en worden bij overtreding van de zedenwetten op beestachtige wijze vervolgd.

Om hun ideologie te verspreiden steunden Hitler en Mussolini geestverwanten zoals de moordzuchtige Spaanse dictator Franco. Zo ook de ayatollahs: tal van terreurbewegingen zoals de Hezbollah, de Hamas en de Houtis mogen zich in ruimhartige ideologische, militaire en financiële steun verheugen.

Het beroep op het volkenrecht dat onze eigen premier zo nadrukkelijk communiceerde is een farce. Iran heeft zich de laatste veertig jaar nooit en te nimmer om het volkenrecht bekommerd. De onderhandelingen over het atoomwapen werden tot in het oneindige getraineerd en opgerekt en uiteindelijk trokken ze zich geen snars aan van welke afspraak dan ook. Ze hebben zich tot de tanden toe bewapend en waren hard op weg naar het bouwen van een atoomwapen. Dat hun raketten redelijk kunnen vliegen, hebben ze inmiddels wel bewezen. Of had Israël soms moeten wachten tot Iran wél over een atoomwapen beschikte? Van Kati Piri vermoedelijk wel.

Israël wekt jaloezie Europeanen

De reflex van Europese politici om te wijzen naar het volkenrecht heeft een diepere achtergrond. De soevereine wijze waarop Israël zich de vijanden van het lijf houdt en indien nodig militaire vergelding inzet, wekt de jaloezie op van de tandeloze Europeanen. Zij zijn namelijk in het geheel niet in staat om zichzelf te verdedigen. Wanneer een land in hun midden – Oekraïne – wordt aangevallen door een agressor, zijn ze niet in staat om dat land te hulp te snellen. Ze trekken een zak geld open, maar de hardware én de software moeten nog steeds uit de Verenigde Staten komen.

Dat is het tweede pijnpunt: niemand minder dan de zo geminachte Trump leert niet alleen de Iraniërs, maar ook de Europeanen een lesje. Hij pepert hun in dat het veelbezongen volkenrecht alleen wordt gerespecteerd wanneer de regels en afspraken gedragen worden door een solide militaire macht.

Oorlog begon op 7 oktober 2023

Trumps grote verdienste is dat hij de Europeanen heeft wakker geschud. Maar in plaats van Amerika – desnoods symbolische – steun toe te zeggen, wendden de Europeanen zich verschrikt af. Dat zelfs de Duitsers deze reflex vertoonden is zorgwekkend. Blijkbaar hebben ze nog steeds niet in de gaten dat de NAVO alleen nog te redden valt door mee te doen.

Ook lijken de Europeanen niet te willen begrijpen dat deze oorlog niet op 28 februari 2026 is begonnen, maar op 7 oktober 2023. Met steun en instemming van Iran overvielen terroristen van de Hamas weerloze Israëlische burgers. Op die dag werd de volkenrechtelijke lijn overschreden, niet met het precisie-bombardement op de Iraanse opperste leiders.

De commentatoren in de media zijn, met uitzondering van de nuchtere militairen, niet veel meer dan een stoet gemankeerde kleinkinderen van GBJ Hilterman. Pompeus en gewichtig geven ze met geaffecteerde stem lucht aan hun minachting voor de ordinaire Amerikaan Trump en de agressieve Israëli.

Het lijkt ze ten enenmale te ontgaan dat Trump inmiddels kans heeft gezien om een einde te maken aan het schrikbewind van Maduro in Venezuela en samen met Israël korte metten heeft gemaakt met de Hamas en Hezbollah. Hopelijk volgt binnenkort het communistische wanbestuur op Cuba.

Drie vliegen in één klap

Het lijkt deze talkshow-strategen eveneens te ontgaan dat Trump met zijn oorlog in Iran minstens drie vliegen in één klap kan slaan. Rusland is alle steunpunten in het Midden-Oosten kwijt. De islamisten wereldwijd zijn hun grote bondgenoot Iran kwijt. Met een fundamentele regime change en controle over de straat van Hormuz, kan Trump naar believen de Chinese oliekraan open- maar ook dichtdraaien. Kortom: een grondige herziening van de geopolitieke situatie in het nadeel van een aantal uiterst vervelende regimes.

Wie denkt dat oorlog niets oplost, heeft niet veel begrepen van politiek en al helemaal niets van geschiedenis.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Trump en Israël leren niet alleen de ayatollah’s in Iran een lesje maar ook de tandeloze Europeanen verscheen eerst op Wynia's Week.

Zondag was de aftrap voor het Superwahljahr bij onze Oosterburen. In Beieren vonden gemeenteraadsverkiezingen plaats en – belangrijker – er waren deelstaatverkiezingen in Baden-Württemberg. Deze deelstaat is een interessante test voor de krachtsverhoudingen in de Duitse politiek en de uitslag heeft zeker invloed op stemming in de coalitie in Berlijn. Veel politici zien deelstaatverkiezingen als een populariteitstest voor de zittende bondsregering. Of dat terecht is, is maar de vraag want natuurlijk spelen er ook lokale belangen mee in de keuze van de kiezer. Daar komt nog bij dat de aantrekkingskracht van de lokale lijstrekkers wel degelijk een rol speelt.

Baden-Württemberg is voor Duitse begrippen relatief groot met 11 miljoen inwoners, en een interessant geval omdat het geldt als de belangrijkste motor van de Duitse economie. In dit geval letterlijk omdat het de thuisbasis is van grote concerns en tal van kleinere toeleveranciers in de auto-industrie. Wie kent niet legendarische merken zoals Mercedes, Porsche en Bosch? Een bedrijf als Bosch levert voor vrijwel alle auto’s ter wereld onderdelen en geeft wereldwijd werk aan meer dan 400.000 werknemers, waarvan bijna 130.000 in Duitsland. Het merendeel daarvan is werkzaam in Baden-Württemberg. Niet voor niets heeft de deelstaat het hoogste aantal patenten in Duitsland.

De gure wind die door de Duitse auto-industrie waait, is dan ook zeer voelbaar in Baden-Württemberg. Die gure wind komt niet alleen uit China, maar ook uit Brussel. Het verbod op de verbrandingsmotor van Frans Timmermans’ Green Deal heeft grote paniek veroorzaakt. Sinds 2023 zijn er al meer dan 50.000 mensen ontslagen en evenveel banen staan op de tocht.

Spannende campagne

De campagne was op de valreep spannend. Manuel Hagel, de lijsttrekker van de CDU, lag ver voor in de peilingen en viel vooral op door niet op te vallen, maar deze aanpak mislukte toen er plotseling wat lijken uit de kast rolden. Zo bleek hij op sociale media-filmpjes geen snars te weten van klimaatpolitiek. Niet handig want klimaatpolitiek is voor de werknemers in de auto-industrie een heet hangijzer. Ook had hij zich acht jaar geleden (!) iets te enthousiast uitgelaten over de ‘rehbraune Augen’ van een scholiere aan wie hij als gastdocent les had mogen geven.

De populaire lijstrekker van Grünen Cem Özdemir straalde rust en zelfvertrouwen uit en liep zijn achterstand – die tien maanden geleden nog 11 procentpunten bedroeg – razendsnel in om in de peilingen langszij te komen bij zijn christendemocratische concurrent. Dat deed hij vooral door afstand te nemen van zijn eigen partij. Op de affiches stond alleen een piepklein Grünen-logo, verder ging het uitsluitend om zijn persoon. Dat was ook de enige optie, want zijn partij heeft in de vorige bondsregering volstrekt broddelwerk geleverd. Als minister van landbouw in Berlijn deed Özdemir het wél goed en heeft in die functie wat meer van de grotemensenwereld gezien dan zijn tegenstander van de CDU.

Özdemirs inhaalrace baarde ook de SPD grote zorgen want mochten linkse kiezers alsnog richting Grünen gaan, dan zou de SPD met schamele peilingen van 8 procent wel eens onder de kiesdrempel van 5 procent terecht kunnen komen. Dat zou de stemming in Berlijn er niet beter op maken.

Markus Frohnmaier, de lijstrekker van de rechtse AfD, was de jongste kandidaat en tamelijk bijtgraag. Hij wordt al zijn hele carrière begeleid door geruchten dat hij op de loonlijst van Moskou zou staan. Wat hij natuurlijk ontkent. Pijnlijk was dat vlak voor de verkiezingen aan het licht kwam dat hij verschillende familieleden een baantje in het partijapparaat had bezorgd. Ook in andere partijafdelingen bleek nepotisme voor te komen.

Overigens is nepotisme geen exclusieve AfD-ondeugd. Alle partijen worden hierop regelmatig betrapt. Maar in de peilingen liep de AfD een paar procent terug en zakte van een riante 20 procent naar 18 procent. Allemaal een beetje erg toevallig, al deze ‘onthullingen’ zo vlak voor de verkiezingen, maar het gaf wel wat reuring in de campagne.

Interessante bijkomstigheid is dat de kiesgerechtigde leeftijd bij deze deelstaatverkiezingen verlaagd is naar zestien jaar. Dit op initiatief van de Grünen die tijdens de klimaathysterie rondom de Heilige Greta dachten dat ze bij deze leeftijdsgroep makkelijk konden cashen. Özdemir deed het inderdaad goed bij de nieuwe kiezers, maar de rechts-populistische AfD deed het nóg beter. Het is overigens raadselachtig waarom je jongeren die niet eens mogen autorijden of roken wél zou laten stemmen. Zelfs achttien jaar is al bedenkelijk jong, maar dit terzijde.

Nipte overwinning

Uit het vorläufiges Endergebnis blijkt dat de uitslag daadwerkelijk een nek-aan-nek race was. De Grünen hebben met 30,2 procent een nipte overwinning geboekt. De zestigjarige Özdemir kwam per saldo inderdaad wat meer statesman-like over dan de puberaal ogende Hagel. De christendemocraat volgde op 29,7 procent. Hij wint daarmee wel ten opzichte van 2021 (plus 5,6 procent) maar bleef achter bij de peilingen. Özdemir heeft ongetwijfeld geprofiteerd van het feit dat zijn populaire partijgenoot Winfried Kretschmann dit ambt de afgelopen vijftien jaar met veel succes heeft bekleed. Hij maakte plaats omdat hij het met 77 jaar welletjes vond.

De SPD werd met 5,5 procent gehalveerd en verdwijnt nét niet onder de Fünfprozenthürde. Maar het schamele resultaat zal zeker tot discussies leiden of de koers nu juist nóg linkser moet worden of dat het toch beter is er een schepje Realpolitik bovenop te doen. De toekomst zal het leren. Maar vermoedelijk zal de SPD (net als de PvdA) volharden in haar woke-koers en zich nog verder vervreemden van haar oorspronkelijke electoraat. De arbeidersstem in Baden-Württemberg ging nog nauwelijks naar de SPD (5 procent), maar vooral richting CDU (21) en uiteraard de AfD (37). Vast staat dat deze uitslag grote invloed zal hebben op de hervormingsplannen van de coalitie in Berlijn. De SPD is een blok aan het been geworden voor de christendemocratische kanselier Friedrich Merz.

De AfD tenslotte heeft niet de beloofde 20 procent gehaald, maar 18,8 procent. Dat is niettemin bijna een verdubbeling vergeleken met vijf jaar geleden. De invloed van de schandalen viel dus alleszins mee. De uitslag maakt ook heel duidelijk dat de partij zeker geen exclusief Oost-Duits fenomeen meer is.

Rechtse meerderheid

De lijstrekker van de AfD concludeerde – niet geheel ten onrechte – dat rechts een meerderheid heeft in Baden-Württemberg en nodigde de lijstrekker van de CDU uit om samen een regering te vormen. Een provocatie, want de uitkomst is vermoedelijk een voortzetting van de coalitie van Grünen en christendemocraten.

De kleine partijen – zoals Die Linke, het Duitse antwoord op de Britse ‘loony left’ – hebben het slechter gedaan dan in de peilingen. Ze bleven allemaal onder de kiesdrempel. Voor de liberale FDP een drama, want als ze van oudsher ergens in de Bondsrepubliek goed scoorden, dan was dat in Baden-Württemberg. Het lijkt erop dat de Duitse liberalen gedoemd zijn ten onder te gaan. De CDU en natuurlijk de AfD profiteerden van de neergang van de FDP.

Een Duitse wijsheid luidt: ‘Nach der Wahl, ist vor der Wahl’. En zo is het maar net, want over twee weken, op zondag 22 maart, zijn er deelstaatverkiezingen in Rheinland-Pfalz. Dat is nog een van de laatste SPD-bolwerken. Wanneer het drama voor de sociaaldemcoraten zich hier gaat herhalen, dan pakken zich wel heel donkere wolken samen voor de regering in Berlijn. We houden u op de hoogte.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! . Hartelijk dank! 

Het bericht Tegenslag voor Friedrich Merz: zijn CDU wint, maar niet genoeg en minder dan de rechtse AfD verscheen eerst op Wynia's Week.

Anders dan bij de Nederlandse provincies staat er dan ook werkelijk iets op het spel. De Duitse Länder besturen zelf namelijk essentiële sectoren zoals gezondheid, politie, onderwijs en cultuur. De macht van Berlijn is aanzienlijk kleiner dan wel wij denken.

‘Hoe om te gaan met de AfD?’

In maart zijn er verkiezingen in een tweetal zuidelijke deelstaten: Baden-Württemberg en Rheinland-Pfalz. In september in drie voormalige DDR-deelstaten: in Berlijn, Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern.

Al deze verkiezingen zijn interessant omdat ze heel dwingend de vraag stellen: ‘hoe om te gaan met de AfD?’. Deze vraag naar de omgang met de rechts-populistische AfD komt op drie manieren aan de orde. Ten eerste de plaats van de AfD in de Bundesrat, zeg maar de Duitse Eerste Kamer. Ten tweede gaan de verkiezingen ook over de grote landelijke thema’s zoals: industrie, energie en migratie. Over deze kwesties heeft ook de AfD een uitgesproken mening. Ten derde moeten er in al die deelstaten en gemeenteraden na de verkiezingen coalities worden gevormd. Kan en mag de AfD daar een rol in spelen? Deze vragen zijn urgent omdat de AfD het in al deze deelstaten buitengewoon goed doet in de peilingen.

In de eerste plaats kan winst voor de AfD in de deelstaten grote gevolgen hebben voor de omgang met de AfD in de Duitse politiek. Tot nu wordt de partij volstrekt genegeerd en zoveel mogelijk geïsoleerd. Maar dat valt niet meer vol te houden wanneer de partij in de regering van deelstaten komt. Sterker nog: de partij zou wel eens in haar eentje Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern kunnen gaan regeren.

De afvaardiging van een deelstaat naar de Bundesrat is een afspiegeling van de regering van dat land. Dat betekent dat er wellicht ook AfD-leden in de Bundesrat gaan plaatsnemen. De overige partijen zouden in dat geval – of ze dat willen of niet – op enigerlei wijze met de AfD moeten samenwerken. Isoleren en negeren is dan niet meer mogelijk. Immers alle wetgeving moet langs de Bundesrat. Met andere woorden: de AfD maakt een goede kans om invloed te krijgen op de besluitvorming in de Bundesrat en daarmee op de landelijke politiek.

Nationale thema’s

Ook zal regeringsdeelname in de eigen deelstaat ongetwijfeld gevolgen hebben voor politieke benoemingen in het politie-apparaat, de inrichting van het onderwijsprogramma en de toekenning van subsidies aan culturele instellingen en de publieke omroepen. Met die omroepen heeft de AfD nog wel een appeltje te schillen.

In de tweede plaats komen in de deelstaatverkiezingen ook grote nationale thema’s aan de orde en daarmee ligt ook het regeringsbeleid onder de loep. Aangezien de AfD uiterst kritisch is over het huidige beleid, voeren ze in de deelstaten campagne met thema’s zoals industriepolitiek, energieprijzen en migratie.

Verbod op verbrandingsmotoren

In maart zijn er verkiezingen in twee typische industriële deelstaten: Baden-Württemberg en Rheinland-Pfalz. In Baden-Württemberg hebben bedrijven als Mercedes, Porsche en Bosch hun hoofdkwartier. Tienduizenden banen zijn afhankelijk van het wel en wee van de auto-industrie. Rheinland-Pfalz is het hart van de Duitse chemische industrie met reuzen als BASF en BioNtech.

In Duitsland heerst in de industrie – zowel bij werkgevers als werknemers – grote ontevredenheid over de Green Deal van de EU en over de hoge energieprijzen. Onder bezielende leiding van Ursula von der Leyen en onze eigen Frans Timmermans kwam Europa met een verbod op verbrandingsmotoren. Dat verbod is een existentiële bedreiging voor de Europese auto-industrie. De klanten kopen namelijk veel minder elektrische auto’s dan de Europese bureaucraten in hun overmoed hadden gedacht.

Onlangs wisten Duitsland, Frankrijk en Italië een wijziging in het Europese beleid te bewerkstelligen. Het vasthouden aan stekkerauto’s als de enige juiste weg is iets opgerekt, maar heel veel speelruimte is er niet. De meeste commentatoren vinden deze aanpassing ‘too little en too complicated’.

Wanneer het Europese beleid in deze vorm wordt voortgezet is de Europese auto-industrie ten dode opgeschreven. Dat zou in het geval van Duitsland een economische ramp van apocalyptische omvang zijn.

AfD pleit voor kernenergie

Om het nog erger te maken is de Duitse elektriciteit de duurste van Europa. Merkel en haar opvolger Scholz kozen voor afbouw van kernenergie en een verslaving aan goedkoop Russisch gas. De oorlog in de Oekraïne was een fikse streep door deze rekening. Bovendien kun je met zon en wind geen chemische industrie van het formaat van BASF in de lucht houden. Die energiestroom is te onbetrouwbaar en door alle subsidies peperduur.

Deze problemen bieden de AfD ruim campagnemateriaal. Ze trekken van leer tegen het beleid van de EU. Ze zien de plannen van Von der Leyen en Timmermans als ‘wirtschaftsfeindliche Planwirtschaft’ en maken graag vergelijkingen met de ondergang van de Oost-Duitse planeconomie. Ook keren ze zich tegen de fixatie op hernieuwbare energie. Ze noemen dit ‘Öko-Sozialismus’ en pleiten voor een terugkeer naar kernenergie.

Niet exclusief Oost-Duits

In beide industriële deelstaten, traditioneel bolwerken van de christendemocraten, doet de AfD het goed in peilingen. Ze scoren ruim 20 procent en de tendens is stijgend. Overigens bewijst dit duidelijk dat de AfD zeker geen exclusief Oost-Duits fenomeen is. Beide deelstaten zijn uiterst welvarend en weltoffen, maar de onvrede met de gevestigde partijen en het Europese beleid is ook hier groot.

In 2026 zijn er in Beieren, Hessen en Nedersaksen ook nog gemeenteraadsverkiezingen. De problemen in grote steden zoals München, Frankfurt en Hannover zijn natuurlijk ook een dankbaar thema voor de AfD. Zelfs kanselier Merz legde openlijk een direct verband tussen migratie en de verloedering van het Duitse Stadtbild. Het zijn juist de steden die de dagelijkse lasten van de migratie moeten dragen. Een kans voor open doel voor de AfD.

In september zijn er verkiezingen in de deelstaten Berlijn, Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern. Alle drie liggen ze in de voormalige DDR. Berlijn is de grootste stad van Duitsland, de andere twee deelstaten zijn uitgesproken dunbevolkt en agrarisch georiënteerd.

Net als in Nederland scoren in grote (universiteits)steden linkse en groene partijen heel behoorlijk. Zelfs in Berlijn komt de AfD toch nog op 16 procent, evenveel als de Grünen. Van de historische overmacht van de SPD is nog een schamele 13 procent over.

De twee landelijke deelstaten kampen met vergrijzing, relatief hoge werkloosheid en grote ontevredenheid bij de bevolking. Kortom: ideaal jachtterrein voor de AfD. In Saksen-Anhalt staat de AfD met 40 procent eenzaam aan kop. De SPD, Grünen en de liberale FDP zouden zomaar onder de kiesdrempel kunnen verdwijnen. Met ietsje meer dan 40 procent is het heel goed denkbaar dat de AfD in haar eentje de regering kan vormen. Dat zou trouwens ook kunnen gebeuren in Mecklenburg-Vorpommern waar de AfD nu op 38 procent staat.

Sociaaldemocratische kiezers

In de derde plaats zijn deze deelstaatverkiezingen een hardhandige herinnering aan de consequenties van de populariteit van de AfD voor coalitievorming ná deze verkiezingen. Kunnen er straks in maart en september zonder de AfD nog wel slagvaardige regeringen worden gevormd?

De groei van de AfD is grotendeels te danken aan het overlopen van voormalige sociaaldemocratische kiezers. Net als de Nederlandse PvdA heeft ook de Duitse SPD het contact met de arbeiders verloren. De ooit zo trotse partij van Willy Brandt is gekrompen van ruim 45 procent naar een schamele 16 procent bij de laatste verkiezingen. In actuele peilingen staan de sociaaldemocraten er nog slechter voor. Maar ook de christendemocratische partijen hebben moeten inleveren aan de AfD. Kleinere rechtse partijen zoals de liberale FDP zijn zelfs onder de kiesdrempel van 5 procent verdwenen.

Brandmauer maakt SPD machtig

De gevestigde partijen hebben de afgelopen tien jaar geen antwoord op deze uitdaging weten te vinden. Veel Duitse politici dromen van een verbod van de AfD. Maar een partij verbieden die een kwart van de kiezers achter zich heeft, zal onvermijdelijk tot grote maatschappelijke onrust leiden. Bovendien is de juridische basis voor een verbod zwak. De Verfassungsschutz, de binnenlandse veiligheidsdienst, kwam niet verder dan een dikke map met honderden – veelal smakeloze – citaten. Maar de dienst heeft geen enkel bewijs voor een ‘actieve en planmatige ondermijning’ van de democratie.

Voor de CDU/CSU pakt de Brandmauer heel ongunstig uit want daarmee zijn ze in principe tot het einde der dagen veroordeeld tot een coalitie over links. Niet alleen op nationaal niveau, maar ook in de deelstaten. Dat betekent dat de macht van coalitiepartner SPD veel groter is dan hun geringe aantal stemmen. Sterker nog: in veel gevallen lijkt het wel of de partij die in 2025 werd afgestraft de toon aangeeft in de coalitie.

Baron von Münchhausen

Veel kiezers zien daarom weinig verbetering ten opzichte van de vorige rood-groene regering. Tegelijkertijd blijkt uit enquêtes dat de kiezers wél een nieuw beleid willen. Vooral op het gebied van de migratie. Meer dan driekwart van de bevolking wil een op alle fronten strengere migratiepolitiek. Merz had dat beloofd, maar heeft nog weinig concreet resultaat kunnen boeken.

Nu al staat vast dat het Superwahljahr grote winsten zal brengen voor de AfD. Wil de Duitse democratie overleven dan zal de politiek zich als een Baron von Münchhausen zelf uit het moeras moeten trekken. Daarvoor zijn er eigenlijk nog maar twee opties.

Inkeer SPD

De eerste optie is dat de SPD tot inkeer komt en het woke, kosmopolitische verhaal loslaat en terugkeert naar haar wortels: het verdedigen van de belangen van de arbeiders en daarmee van de Duitse industrie. Dat zou een 180 graden koerswijziging op het gebied van belastingen, klimaat en migratie moeten inhouden. Ondanks de oproepen van partijprominenten om tot inkeer te komen, lijkt dit scenario niet heel waarschijnlijk.

De tweede optie is het slechten van de Brandmauer. De christendemocraten hebben een serieus dilemma. Door deze Brandmauer moeten ze coalities vormen over links. Samenwerken met de SPD zou wel eens te weinig zetels op kunnen leveren voor een meerderheid en dan zou er zelfs moeten worden geregeerd met de warhoofden van Die Linke en BSW. In theorie hebben ze ook een Brandmauer met de extreemlinkse partijen, maar die brokkelt in het licht van de opiniepeilingen nu al af. Die linkse koers zou de laatste CDU/CSU kiezers wegjagen naar de AfD en op termijn leiden tot de electorale ondergang van de christendemocraten.

Samenwerken

De enig andere optie voor de christendemocraten is samenwerking met de AfD. Zeker op lokaal en regionaal niveau zou daar een begin mee kunnen worden gemaakt. Vast staat dat grote delen van de AfD niet voor eeuwig aan de zijlijn willen staan en graag compromissen zouden willen sluiten om te kunnen besturen. Natuurlijk zullen dan de morele verontwaardiging en krokodillentranen bij links niet van de lucht zijn, maar het alternatief is politieke zelfmoord. Niet alleen van de christendemocraten, maar vermoedelijk ook van de Duitse democratie.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De Duitse christendemocraten staan voor de keuze: samenwerken met de AfD of politieke zelfmoord verscheen eerst op Wynia's Week.

Anders dan bij voorgangers zoals Angela Merkel en Helmut Kohl is Merz’ parlementaire basis zwak. Zowel in numeriek als in politiek opzicht. Merz’ Große Koalition is de kleinste ooit. De allereerste grote coalitie uit 1966-1969 had 86,9 procent van de stemmen, Merz moet het doen met een schamele 45 procent. Daarmee heeft de regering een krappe meerderheid in zetels, maar dat betekent dat de vleugels van de partijen – en met name de linkervleugel van de SPD – relatief veel invloed hebben. Ze zijn immers onmisbaar om wetsvoorstellen er door te krijgen.

Vanwege het taboe op samenwerking met de AfD kan van grondwetswijzigingen al helemaal geen sprake zijn. In theorie zou dat kunnen met steun van de Grünen en Die Linke. Maar dan moet er wel héél veel water in de politieke wijn worden gedaan.

In de prullenmand

De SPD stelt haar politieke ondergang behendig uit door haar onmisbaarheid te gelde te maken in de coalitie. Merz heeft al menige verkiezingsbelofte in de prullenmand moeten gooien. Zo gaan de belastingen en het begrotingstekort niet omlaag maar omhoog. Op aandringen van de SPD komt er – ondanks alle beloftes – toch een Reichensteuer. Ook blijft het kostbare Bürgergeld grotendeels overeind. Dat is een soort basisinkomen: wie een paar kinderen heeft en het slim aanpakt is met Bürgergeld beter af dan een werkende met minimumloon. Dat is niet handig in een land dat schreeuwt om arbeidskrachten.

Ook zit Merz opgescheept met een ingewikkeld en kostbaar pensioenstelsel. Duitsland kent geen AOW voor iedereen, maar wél allerlei specifieke uitkeringen. Ook van rechts dreigt hier gevaar want de Beierse CSU wil een Mutterrente. Dat is een soort AOW voor vrouwen die nooit gewerkt hebben en dus geen premie hebben betaald. Kortom: goede raad is peperduur.

Ook economisch zit het tij niet mee. Door de radicale Energiewende naar duurzame bronnen en het uitschakelen van de laatste kerncentrales zijn de Duitse energieprijzen de hoogste van Europa. Zo moeten in tijden van Dunkelflaute kolencentrales worden bijgezet. Daardoor is de CO2-uitstoot in Duitsland aanzienlijk hoger dan bijvoorbeeld in Frankrijk. Ironisch genoeg moet Duitsland geregeld stroom uit Frankrijk importeren die voor een belangrijk deel door kernenergie wordt opgewekt. Een absurde situatie voor een land tot voor kort zelf prima kerncentrales bouwde.

De prijs die de Duitsers betalen voor deze hang naar morele zuiverheid is hoog. De Duitse industrie is in hoge mate energie-intensief. Speerpunten zoals de auto-industrie, de chemie en de metaalindustrie zijn de economische trekpaarden van de Duitse economie, maar zijn inmiddels volstrekt wanhopig over de energieprijzen. De combinatie van hoge energieprijzen met de Amerikaanse heffingen kan fataal zijn.

Daar komt nog bij dat de Green Deal uit Brussel een einde wil maken aan de productie van auto’s met verbrandingsmotoren. Dat dit beleid de doodsklap is voor de Europese auto-industrie die juist heel goed is in het produceren van handige, kleine autootjes lijkt Brussel niet te deren. Juist voor het deel van Europese burgers zonder oprijlaan voor een laadpaal en met een krap budget zijn deze autootjes de life line en de enige betaalbare vorm van mobiliteit. De subsidies worden glimlachend opgestreken door de welgestelden die zich wél een elektrisch slagschip van Porsche of Mercedes kunnen veroorloven.

Het lijkt wel of Brussel willens en wetens van plan is om de Duitse, Franse en Italiaanse auto-industrie om zeep te helpen en daarbij een groot deel van de Europeanen tot sociaal isolement te veroordelen.

Geringe sneuvelbereidheid

Merz heeft toegezegd dat Duitsland een actieve rol wil spelen in een mogelijke vredesmacht in de Oekraïne. Dat is mooi en dapper, maar de vraag is waar hij de wapens en de soldaten vandaan wil halen. Heel Europa belegt zijn spaarcentjes in het Duitse Rheinmetall, maar het leger van 2029 heeft meer behoefte aan intelligente drones dan aan zwaarlijvige Duitse Panzer. Het was dan ook niet heel snugger van Merz om ruzie te maken met Israël, een van de grootste producenten van slimme wapens.

En de soldaten? Uit enquêtes blijkt dat wel heel weinig Duitse jongeren bereid zijn om voor het vaderland te sneuvelen. Al was het maar omdat ruim 40 procent van de jongeren een Migrationshintergrund heeft en in veel gevallen ook loyaliteit voelt voor een ander land. Ook het culturele klimaat werkt niet mee. Juist Duitsers hebben de afgelopen tachtig jaar geleerd nationalistische gevoelens te onderdrukken, een totaal andere cultuur dan bijvoorbeeld de Poolse.

De herinvoering van de dienstplicht is dan ook een heet hangijzer. Afgelopen woensdag kwam de regering bijeen om dit heikele punt uit te praten. Lang verhaal kort: de SPD is tegen de herinvoering van een algemene dienstplicht, de christendemocraten voor. Ook omstreden is de rol van meisjes en vrouwen in deze Wehrdienst. Tegen de zin van de christendemocraten blijft dienst nemen vrijwillig. Jongens moeten en meisjes mogen een enquête invullen of ze eventueel een dienstjaar willen vervullen. Veel omslachtiger kan het bijna niet.

Bondgenoten heeft Merz genoeg, maar slechts een enkel land kan een echte vuist maken. Polen is tot de tanden bewapend, maar intern is het land diep verdeeld. Frankrijk staat weer eens voor een regeringscrisis en de regering-Bayrou staat op omvallen. Maar door de sterke positie van Marine Le Pen, de warhoofdigheid van links-populisten en de fragmentatie van het politieke midden staat Macron er niet heel sterk voor. De Brexit heeft niks opgeleverd en de positie van Keir Starmer is zwak. De opmars van Nigel Farage lijkt niet te stuiten, dit ten koste van de Conservatieven én van Labour. Kleinere landen, zoals Nederland, zijn ten prooi gevallen aan politieke versplintering. De enige uitzondering is Italië, waar de rechts-populist Giorgia Meloni – tot ieders verassing – een stabiele regering leidt. Ook heeft zij inmiddels een zekere reputatie als Trump-fluisteraar opgebouwd.

Met andere woorden: van een sterk en eensgezind Europees samenspel, laat staan een sterke Frans-Duitse as, is vooralsnog geen sprake. Nog steeds moet de Amerikaanse Big Brother – of in de woorden van Mark Rutte ‘daddy’ – voor ons de kastanjes uit het vuur halen.

Gezien de bevolkingsomvang (450 miljoen) en een groot aandeel in de wereldeconomie (16,5 procent) zou de EU krachtig moeten kunnen optreden. Poetins Rusland komt niet verder dan 146 miljoen zielen en een schamele 2 procent van de wereldeconomie. Daarmee hebben de Russen een nipte voorsprong op de Benelux. Kortom: een reus op lemen voeten die afhankelijk is van de verkoop van fossiele energie en daarmee op termijn ten dode is opgeschreven.

Maar zolang het populistische spook door Europa waart, zullen de verschillende regeringen weinig slagvaardig kunnen optreden. Populisten hoeven niet eens in de regering te zitten om toch grote invloed te kunnen uitoefenen. Zo wordt in Nederland in aanloop naar de verkiezingen van 29 oktober al gespeculeerd over een kabinet met vijf partijen met als enig doel om de PVV uit de regering te houden. Overigens zouden al die one-issue- en getuigenispartijen zich ook eens kunnen afvragen wat hun niche bijdraagt aan de stabiliteit van het land. Maar dit terzijde.

Enige uitweg

De populariteit van de AfD is voor Merz uiteindelijk de grootste belemmering van zijn speelruimte. Zolang de AfD zó groot is als nu (of nog groter) én de Brandmauer overeind blijft, zijn Merz en zijn partij veroordeeld tot coalities over links. Het ontbreken van een alternatieve coalitiepartij op rechts maakt de christendemocraten zwak. En zwakke regeringen kunnen geen knopen doorhakken en zullen zeker geen impopulaire maatregelen durven nemen.

De enige uitweg uit deze impasse, zowel in Duitsland als in andere Europese landen, is met voorrang een Europees migratie- en asielbeleid op poten te zetten. Al het andere kan wachten. Alleen door een einde te maken aan het volstrekt chaotische en ineffectieve migratiebeleid kan de opmars van populistisch rechts een halt worden toegeroepen. Alleen zo kan het politieke midden weer zijn positie heroveren. Dat is de enige weg: uit enquêtes blijkt telkens weer dat niet het klimaat, maar de migratie de meest urgente zorg is van de Europese bevolking. Of vrij naar Bill Clinton: ‘Its the migration, stupid.’

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Friedrich Merz: kanselier in het nauw met maar één uitweg verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederlanders en Duitsers lijken qua uiterlijk en taal veel op elkaar, maar schijn bedriegt. Duitsland is echt een heel ander land. Daarom heb ik een lijstje gemaakt van wat begrippen en termen die je in Duitsland kunt tegenkomen en die hopelijk wat licht werpen op die grote verschillen. 

Twee opmerkingen vooraf. Duitsland is meer een eilandenrijk dan een eenheidsstaat. Het land is sterk geregionaliseerd. Het is niet alleen staatkundig een bondsstaat met zestien deelstaten, die een vrij zelfstandig beleid kunnen voeren. Maar ook is Duitsland cultureel gefragmenteerd en valt het uit elkaar in tientallen regio’s. 

Een tweede bijzonderheid is dat Duitsers enerzijds trots zijn op hun ingenieurskunsten, en hun auto-industrie in het bijzonder. Maar tegelijkertijd koesteren ze een groot wantrouwen tegen de digitale techniek. Het land kampt met een cyber-achterstand en heeft, uitgerekend op het moment dat elektriciteit van levensbelang is, de atoomenergie in de ban gedaan.  

Achtung drei Buchstaben! 

Met deze woorden waarschuwden mijn Berlijnse vrienden altijd wanneer er in de grote stad West-Berlijn een auto voor ons reed waarvan het nummerbord begon met drie letters. Drie letters staan namelijk voor een plattelandsgemeente en dus was de bestuurder bij voorbaat geestelijk onvolwaardig.  

Voor een land van 80 miljoen inwoners heeft Duitsland heel weinig echt grote steden. Slechts vier hebben er meer dan 1 miljoen en nummer 5 op de lijst, Frankfurt a/M, komt al niet verder dan 775.000 inwoners. De consequenties zijn duidelijk: het leven van de gemiddelde Duitser speelt zich af in een stad tussen de 20.000 en 100.000 inwoners. Het leven is er wat bedaarder, de leefwijze wat provincialer en de politiek-culturele keuzes conservatiever dan in Nederland. 

Duitsland loopt met digitaal betalen sterk achter (zie ook Funkloch). Cash betalen is de norm. Let bij betalen in Duitsland vooral ook op de verschrikte blik van de middenstander wanneer u dreigt te gaan betalen met een telefoon of een horloge. Zelfs in gerenommeerde boekwinkels kan het voorkomen dat een buitenlandse betaalpas geweigerd wordt. Moraal van het verhaal: zorg altijd voor voldoende cash. Óók daar waar je het niet verwacht zoals restaurants of parkeergarages. 

Zeer lezenswaardige kranten  

Duitsland kent een sterk regionaal georiënteerd medialandschap (zie ook Heimat). Landelijke kranten bestaan er nauwelijks. In de oplage top tien zijn de Bild, de Süddeutsche Zeitung en de liberaal-conservatieve Frankfurter Allgemeine Zeitung de enige bladen met een landelijk bereik. Bild is met bijna 1 miljoen de grootste. De SZ en de FAZ zijn niet eens de grootste onder de serieuze kranten, maar moeten provinciale bladen als de Westdeutsche Allgemeine Zeitung en de Rheinische Post voor laten gaan. De rechtse Die Welt en de uiterst linkse Tageszeitung leiden een noodlijdend bestaan.  

De FAZ is met afstand de beste krant van Duitsland en daarmee van Europa, maar heeft een oplage die kleiner is dan die van NRC! De SZ is uitgesproken links en is het huisblad van de Duitse Gutmensch (zie aldaar). Interessant alternatief voor de FAZ is de Duitse editie van de Neue Zürcher Zeitung. In ieder geval zijn al deze kwaliteitskranten zeer lezenswaardig, al was het maar omdat ze ook nog een zondagseditie hebben én elke dag een cultuurbijlage. In Duitsland heet dat een Feuilleton. 

Brandmauer 

Een brandmuur moet beschermen tegen uitslaande branden. Het begrip wordt in Duitsland gebruikt als aanduiding van het cordon sanitaire rondom de rechts-populistische Alternative für Deutschland (AfD). Het is de vraag of dit verstandig is. De brandmuur heeft nog nergens in Europa de opkomst van populistische partijen weten te verhinderen. Sterker nog: naarmate de politici harder roepen om een brandmuur zien we de aanhang alleen maar toenemen. De luid uitgedragen afkeer van de AfD, ook bij de publieke omroep, versterkt bij veel kiezers het wantrouwen ten aanzien van de ‘politieke elites’. Incidenten, zoals recent het verstoorde interview met de fractieleidster van de AfD, maken dit wantrouwen alleen maar groter. 

De christen-democraten hebben met de Brandmauer zichzelf veroordeeld tot een coalitie met links. Dat bleek wel bij de recente coalitie-onderhandelingen. De SPD wist heel wat ‘kroonjuwelen’ te bemachtigen, ook al hadden ze de slechtste uitslag uit de gehele partijgeschiedenis. 

De groei van de AfD (en radicaal-links) in de Bundestag maakt het steeds moeilijker om een meerderheid te vinden. Daarom gaan er stemmen op om de partij te verbieden. Dat kan in Duitsland en is in het verleden gedaan met een neo-nazistische partij en met de communistische partij. Maar dat waren splinters. De AfD zit landelijk met circa 25% de christen-democraten op de hielen. In enkele oostelijke deelstaten is de partij met afstand de grootste. Uit opinie-onderzoek blijkt bovendien dat voor een verbod absoluut geen draagvlak is en dat zou zelfs tot grote maatschappelijke conflicten kunnen leiden. 

Freie Fahrt für freie Bürger 

In Duitsland geldt geen snelheidslimiet op de Autobahn. In de praktijk zijn er natuurlijk tal van belemmeringen zoals de eeuwige Baustellen, kapotte bruggen, restricties in verzekeringspolissen, brandstofprijzen en natuurlijk Nederlanders die zonder richting aan te geven met hun caravan onverhoeds op de linkerbaan terechtkomen. Maar in theorie mag je net zo hard rijden als je zelf wilt. Deze omstandigheid is natuurlijk één grote reclamestunt van de Duitse auto-industrie. Want wie 200 wil rijden moet wel over een behoorlijke auto beschikken. 

Afgezien van een enkele Grüne zal geen enkele politicus de Tempolimit serieus ter discussie stellen. Enige twijfel over dit cultuurgoed is politieke zelfmoord. Voor het aantal verkeersdoden zal het niet heel veel uitmaken. De grote moordenaar in het Duitse verkeer is niet de Autobahn, maar de Landstrasse, minstens even gevaarlijk als de Franse D-weg. Te hard rijden op de Autobahn is verantwoordelijk voor slechts 5% van het aantal verkeersdoden. 

À propos benzineprijzen. Altijd goedkoop tanken bij een Autohof. Anders dan veel mensen denken zijn die niet alleen voor vrachtwagens, maar ook voor uw PersonenKraftWagen. De kinderen zullen u dankbaar zijn want er is meestal wel een Burger King of McDonalds. Zo kan het bespaarde bedrag onmiddellijk weer over de balk worden gegooid. 

Funkloch 

Wie wel eens per Duitse trein reist (geen pretje) zal merken dat de telefoonverbinding geregeld wegvalt. Medepassagiers die de hele weg hebben zitten typen, gebruiken elke stop als hét moment om hun mails en bestanden te versturen. Alleen op een station is er (hopelijk) een goede verbinding.  

Deze digitale achterstand zien we niet alleen in het telefoon- en betalingsverkeer. In Duitsland bestaat géén breed bruikbaar DigiD, er bestaat géén goed functionerend elektronisch patiëntendossier en in veel gevallen wil de overheid dat alles uitgeprint wordt ingeleverd, uiteraard per post. Geen wonder dat zowel burgers als bedrijfsleven steen en been klagen. Het achterstallig onderhoud beperkt zich dus niet alleen tot het wegennet. 

Ook de digitalisering van de industrie gaat heel langzaam. De Duitse ingenieurs hebben een straatlengte achterstand op het terrein van elektrificatie en autonoom rijden. Niet alleen zelfvoldaanheid, maar ook hinderlijke wetgeving stond research in de weg. Maar… Duitse ingenieurs hebben wel voor hetere vuren gestaan.  

Gutmensch 

Deze ondersoort van de homo sapiens komt vooral voor in de lommerrijke buitenwijken van Berlijn, München, Hamburg en Stuttgart. Op grond van een fundamentele schaamte over het Duitse verleden – twee wereldoorlogen en een Berlijnse muur – is deze Duitser vastbesloten om het beter te doen dan zijn voorouders. Hij en zij willen goed zijn voor de natuur en voor alle andere mensen. Een stukje Vergangenheitsbewältigung zullen we maar zeggen. 

In de praktijk is de Gutmensch tegen kernenergie en zal een groot voorstander zijn van erneuerbare energiebronnen zoals zon en wind. Dat tijdens een Dunkelflaute sterk vervuilende kolencentrales moeten worden ingezet, of Franse atoomstroom moet worden geïmporteerd, mag de pret niet drukken. En dat de Duitse industrie wanhopig wordt van de hoge energieprijzen neemt hij graag voor lief. 

Ook houdt de Gutmensch zich strikt aan het ‘Gendern’ – het telkens weer benadrukken van beide geslachten van een woord. Zoals in: Bürger und Bürgerinnen – Terroristen und Terroristinnen. Of nog erger, met het Gendersternchen: Bürger*Innen. Het lezen van zo’n politiek correcte tekst leidt na enige minuten tot grote razernij, maar dit terzijde.  

De Gutmensch is natuurlijk ook voor meer migratie en tegen rechts. Waarbij ‘Rechts’ zo ruim wordt geformuleerd dat bepaalde vleugels van de SPD al bijna ‘fascistisch’ zijn. De Gutmensch rijdt op een fiets, maar dan wel een van minstens € 3000. Ook leest de Gutmensch de Süddeutsche, haalt de boodschappen in een Bio-Laden en doet de kinderen op een Waldorfschule. Kortom: de Gutmensch beeldt zich in dat hij (m/v/d) een lichtend voorbeeld is voor de mensheid. En dat is eigenlijk een oude Duitse neiging. 

Heimat 

Dé Duitser bestaat niet. Onze Oosterburen zijn dan ook zelden of nooit nationalistisch, hoogstens een heel klein beetje wanneer het Duitse voetbalelftal weer eens wereldkampioen wordt. Maar verder leeft, werkt en denkt de Duitser op het niveau van zijn geboortestreek, zijn Heimat. Daar hoort een dialect, een voetbalclub, een regionale krant en natuurlijk een plaatselijk bier bij. Net als bij de kranten, bestaan er ook nauwelijks landelijk verkrijgbare bieren. 

Natuurlijk worden er grappen gemaakt over de onverstaanbare Saksen, maar anders dan in Nederland geldt het spreken van dialect niet als sociaal minderwaardig. Het is een deel van de identiteit. In het maatschappelijk verkeer rukt het algemeen beschaafd Duits op, al was het maar door de invloed van radio en televisie. Maar in het gezin, en vaak ook op het werk, wordt de streektaal gesproken.  

In grote steden, die het moeten hebben van de import, is het traditionele locale dialect aan het uitsterven. Het fraaie Berlijns van Franz Biberkopf heeft al lang plaats moeten maken voor Duits-Turkse straattaal. 

Weisswurstäquator 

Dwars door ons buurland lopen een paar grote scheidslijnen. De belangrijkste is de Weisswurstäquator, oftewel de Witte-Worst-Evenaar. Deze lijn loopt losjes langs de rivieren Main en Donau en vormt het onderscheid tussen Zuid- en Noord-Duitsland. Zeg maar het Duitse equivalent van ‘boven en onder de grote rivieren’.  

Ten zuiden van deze lijn nuttigt men bij het ontbijt warme witte worsten met zoete mosterd. Heerlijke worsten, ook al is het moeilijk te zeggen waar ze eigenlijk naar smaken. Het Zuiden is ook overwegend katholiek en het lokale dialect is voor Nederlanders nog onbegrijpelijker dan dat uit het Noorden.  

Het Zuiden was tot 1945 relatief arm en agrarisch. Maar door de Duitse deling trok de industrie uit Berlijn en de overige DDR naar het Zuiden. Al was het maar omdat daar de lonen laag waren. De actieve industrialisatie-politiek van zuidelijke politici als Franz Josef Strauß was een eclatant succes. Dankzij grote bedrijven als SAP, Bosch, Mercedes, Audi, BMW en Airbus zijn de twee zuidelijke deelstaten, Baden-Württemberg en Beieren, de welvarendste van Duitsland. Zeker na de teloorgang van de zware industrie in het Ruhrgebied is de zuidelijke high-tech de kurk waar de Duitse economie op drijft. 

De scheidslijn tussen Oost en West is veel ouder dan de oprichting van de DDR in 1949. Van oudsher is het Oosten protestants en overwegend agrarisch. Vooral het noordelijk deel van de voormalige DDR was politiek uitgesproken reactionair. Mecklenburg-Schwerin – het thuisland van onze prins Hendrik – werd tot 1918 nog absolutistisch geregeerd.  

Don’t mention the war 

Ook het zuiden van de voormalige DDR was uitgesproken reactionair. Thüringen, nu een Hochburg van de AfD, was de eerste Duitse deelstaat met nazi’s in de regering, die maar gelijk het Bauhaus sloten. Met andere woorden: de tweedeling tussen Ossis en Wessis heeft zeker te maken met de onzalige erfenis van de DDR, maar heeft ook dieperliggende structurele achtergronden.  

Ik wens u veel plezier in ons mooie buurland. Ga vooral in gesprek met de buren. Hun Engels wordt langzamerhand beter dan ons Duits en na een paar biertjes volgens Reinheitsgebot begrijpt iedereen elkaar al een stuk beter. En… don’t mention the war, daar beginnen ze zelf wel over. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De Duitser leeft, werkt en denkt op het niveau van zijn geboortestreek, zijn Heimat verscheen eerst op Wynia's Week.

Karel van het Reve wees lang geleden al op het feit dat ‘het gebruiken van terreur zeer veel begrip doet ontstaan voor de idealen van de terrorist’. Sterker nog: hoe meer geweld de terrorist gebruikt, des te groter de sympathie voor ‘deze halsafsnijders’. Zijn stelling blijkt nog steeds van kracht te zijn. Hoe abjecter de terrorist, des te groter de sympathie bij grote delen van links Nederland.

Ook de grote opkomst bij de ‘rode lijn’-demonstratie op het Haagse Malieveld bewijst voor de zoveelste keer dat het kompas van links een flinke afwijking vertoont. Door de locatie – het Malieveld – kwamen bij mij onvermijdelijk de beelden terug van eerdere manifestaties op dit prachtige grasveld. En al mijmerend bedacht ik dat links eigenlijk altijd politiek en moreel de plank misslaat wanneer ze weer eens verontwaardigd willen zijn over de toestand in de wereld.

Medeplichtige van Hamas

Wie te hoop loopt tegen het Israëlische optreden in Gaza moet zich rekenschap geven van het feit dat elke soevereine staat tot het uiterste getergd zou zijn wanneer meer dan duizend van zijn burgers zouden worden vermoord en meer dan 250 zouden worden ontvoerd en onder barbaarse omstandigheden zouden worden vastgehouden. Even voor het gevoel van schaal en afgezet tegen de bevolkingsomvang: in Nederland zou de aanval van Hamas meer dan 2000 doden hebben gekost. In de Verenigde Staten meer dan 35.000, dat is aanzienlijk meer dan de 3000 slachtoffers van de Twin Towers op 9/11.

Wie Israël het recht van vergelding en zelfverdediging wil onthouden, is automatisch een medeplichtige van de Hamas. Deze sympathisanten geven zich liever geen rekenschap van het feit dat de Hamas een terroristische organisatie is met als einddoel het vernietigen van de Joden in het Midden-Oosten. Daar komt nog bij dat ze en passant ook alle rechten van vrouwen en minderheden aan hun laars lappen.

Dat de oorlog onnodig wreed is of buitenproportioneel of zelfs genocidaal is flauwekul. Voor een conventionele oorlog in stedelijk gebied is het aantal burgerslachtoffers relatief laag. Bovendien verbergt Hamas zich – in strijd met elk oorlogsrecht – tussen de burgerbevolking.

Zoals gezegd staan deze linkse ‘rode lijn-trekkers’ in een lange traditie van weinig gevoel voor politiek fatsoen. Tijdens de Koude Oorlog was het in linkse kringen – inclusief de linkervleugel van de PvdA – bon ton om zich zorgen te maken over het ‘blokdenken’. Liever zagen zij toenadering tot de Sovjet-Unie dan een krachtiger streep in het zand van de Koude Oorlog. Blokdenken was iets heel zondigs en leidde tot veel slechts. Blijkbaar was hun afkeer van onze bondgenoot de Verenigde Staten zó groot dat ze toenadering tot de Sovjet-Unie prefereerden tot een stevige verdediging.

Hoogtepunt of zo men wil dieptepunt was de houding van de PvdA in het kruisrakettendebat. Het waren niet de zogenoemde ‘vredesdemonstranten’ op het Amsterdamse Museumplein (in 1981) en op het Malieveld (1983), maar de ferme houding van onze NAVO-partners én president Ronald Reagan die de Sovjet-Unie ten val brachten.

Nieuw Links ging on de jaren zeventig zelfs zover om te pleiten voor onmiddellijke erkenning van de DDR. En dat terwijl de DDR meer dan 3000 politieke gevangenen vasthield onder zeer slechte omstandigheden. Burgers die wilden vluchten, werden bij de Muur of bij het IJzeren Gordijn zonder pardon dood geschoten. Het regime liet geen enkele ruimte aan andersdenkenden. Maar niemand minder dan de prominent PvdA-er Han Lammers wist zeker dat de democratie in de DDR in bepaalde opzichten al ‘verder was’ dan de Nederlandse.

Morele scheidslijnen

Natuurlijk moest ik ook denken aan de merkwaardige linkse sympathieën voor subtropische dictaturen zoals Cuba en Nicaragua. Over de doden niets dan goeds, maar voor Harry Mulisch maak ik graag een uitzondering. De ‘gemotoriseerde relletjesvoyeur’ liet zich verwennen door het Castro-regime en nam tegelijkertijd afstand van collega-schrijver Heberto Padilla, die door de líder máximo in de gevangenis was gestopt.

Ook ten tijde van het zogenoemde ‘China-debat’ van midden jaren zeventig waren de morele scheidslijnen weer eens heel duidelijk. De radical chic, onder wie regisseur Joris Ivens en professor W.F. Wertheim, schaarde zich achter de Culturele Revolutie en voorzitter Mao. Daarbij aarzelden ze niet om hun tegenstanders zoals Renate Rubinstein en Rudy Kousbroek op oud-stalinistische wijze verdacht te maken.

Maar ook bij de solidariteit van links met het Noord-Vietnamese bewind zijn kanttekeningen te plaatsen. Onlangs werd dit nog eens aangetoond in het nieuwe boek van Rimko van der Maar. De steun van linkse westerlingen voor het communistische Noorden ging geheel voorbij aan het feit dat grote delen van de Zuid-Vietnamese bevolking helemaal niet zat te wachten op inlijving bij het communistisch-stalinistische Noorden. Bovendien zaten de Amerikanen – terecht – niet te wachten op een uitbreiding van het agressieve en repressieve communisme. Dat na de val van Saigon in 1975 het Noorden een schrikbewind voerde, blijkt wel uit de meer dan drie miljoen vluchtelingen, vele duizenden executies en naar schatting een miljoen politieke gevangenen.

Definitief afgedaald

Zelfs nu bij de Israëlische aanval op Iran proeven we nog de linkse teleurstelling dat de zo bejubelde Iraanse Revolutie tot meer dan veertig jaar onderdrukking heeft geleid. Ik herinner me de Huizinga-lezing van de Duitse historicus Golo Mann in december 1979, kort na de val van de Sjah. Hij voorspelde dat de Iraanse bevolking nog zou terugverlangen naar diens bewind. Een rilling van afschuw ging door het in en in keurige publiek in de koude Hooglandse Kerk in Leiden. Mann bleek al snel heel groot gelijk te hebben.

Tot nu toe had de PvdA een nog min of meer fatsoenlijk standpunt over Israël. Maar nu Frans Timmermans heeft meegestemd met het voorstel van zijn partijgenote Kati Piri is de onttakeling wel compleet. Hij is nu definitief afgedaald van de etherische hoogten van de Brusselse burelen naar de achterbuurten van de Haagse parlementaire sloppenwijken. De morele onttakeling van de sociaaldemocratie is daarmee wel voltooid.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Met Kati Piri is de morele onttakeling van de Nederlandse sociaaldemocratie voltooid verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk waren we de taferelen in de Bondsdag van afgelopen dinsdag ‘kein Vergleich’ met de jaren 1930-1933, maar het was wel héél duidelijk dat tenminste achttien parlementariërs van de regeringspartijen SPD en CDU/CSU niet beseften wat ze het land en de democratie en daarmee Europa hebben aangedaan.

Een tweede ronde voor een kanselierskandidaat is sinds het ontstaan van de Bondsrepubliek in 1949 nog nooit voorgekomen. Wat hun motieven ook waren – afgunst dat anderen wél minister werden, wraak vanwege Merz’ avances richting de AfD of misplaatste loyaliteit aan Angela Merkel – de resultaten zijn desastreus.

Goed nieuws voor de AfD

Allereerst is het natuurlijk koren op de molen van de AfD. Een regering die vastbesloten is om het zó goed te doen dat de AfD het onderspit zal delven, begint met een valse start. Om het nog erger te maken is tegelijkertijd met het debacle van Merz een rapport verschenen dat een opmaat zou kunnen zijn tot een verbod van de AfD. Maar hoe kan een regering geloofwaardig een politieke tegenstander als ‘anti-democratisch’ wegzetten wanneer ze zelf niet eens in staat is om een meerderheid te vinden? De parlementariërs die dinsdag tegenstemden zijn op zijn minst medeschuldig wanneer bij een volgende verkiezing de AfD nóg groter wordt dan ze nu al is.

Maar er is meer. In Europa wordt reikhalzend uitgekeken naar Duits leiderschap om een geloofwaardige afschrikking tegenover Rusland te organiseren. Van de democratieën is Duitsland de enige grootmacht die op korte termijn een serieuze defensie-industrie op poten kan zetten. Airbus, Rheinmetall, BASF en de complete auto-industrie kunnen op korte termijn worden omgetoverd tot serieuze producenten van modern wapentuig. Maar daarvoor is er wel een stabiele regering nodig. Een regering die in noodgevallen haar zin kan doordrijven.

Internationaal is het verloop van de kanseliersverkiezing een totale blamage. Autocraten als Vladimir Poetin en Xi Jinping zullen hun minachting voor democratische procedures alleen maar bevestigd zien en ook bij Donald Trump zal de Bondsrepubliek niet in achting zijn gestegen. Voor een president die alleen maar gelooft in macht en minachting heeft voor democratische procedures is Merz’ struikelpartij naar de macht gefundenes Fressen. Dit alles maakt de positie van Duitsland als Europese primus inter pares er niet sterker op. De constatering van JD Vance op de internationale veiligheidsconferentie in München (14 februari) dat Duitsland helemaal geen echte democratie is, lijkt zo bewaarheid te worden. Zowel door de onbeholpen verkiezing van Merz als door het harde oordeel van de geheime dienst over de AfD.

Begin van het einde?

Zelden hebben parlementariërs de democratie een slechtere dienst bewezen dan de achttien dwaallichten die het nodig vonden om Merz of wie dan ook een lesje te leren. Begrepen ze echt niet dat ze daarmee de geloofwaardigheid van de democratie in gevaar brachten? Begrepen ze echt niet dat ze daarmee de positie van Duitsland in Europa in gevaar brachten? Begrepen ze echt niet dat ze Poetin en Trump geen grotere dienst konden bewijzen door de Duitse regering zo’n zwakke start te bezorgen?

En tenslotte: wanneer deze achttien zich écht zorgen maken over de groei van de AfD, dan hadden ze misschien toch iets langer moeten nadenken. In ieder geval zal deze zesde mei de geschiedenisboeken ingaan. Óf Merz kan er kracht uit putten en zijn coalitie voortaan met straffe hand bij de les houden. Óf het is begin van het einde van de Bondsrepubliek zoals wij die kennen, net als die 27^e maart van het jaar 1930.

Willem Melching was als historicus verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde boeken en tal van artikelen over moderne geschiedenis, in het bijzonder de Duitse geschiedenis.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoezo ‘nieuw Duits leiderschap’? De valse start van Friedrich Merz kan catastrofaal uitpakken, ook voor Europa verscheen eerst op Wynia's Week.

De christendemocraten hebben de verkiezingen gewonnen, maar zijn afhankelijk van andere partijen om een regering te kunnen vormen. Door het buitensluiten van de rechts-populistische AfD is er rekenkundig geen andere mogelijkheid dan een Große Koalition van CDU/CSU met de sociaaldemocratische SPD.

Beide partijen opereren in de schaduw van de enorme winst van de populisten op rechts (AfD) en links (Die Linke). Daarom zagen we afgelopen week een onvervalst partijtje paniekvoetbal. Om budgettaire ruimte te maken voor de grote plannen op het terrein van herbewapening en infrastructuur moest de grondwet worden aangepast. Dat moest in grote haast want zodra de nieuwe Bondsdag op 25 maart bijeenkomt, hebben de staatstragende partijen geen twee derde meerderheid meer en hebben de verenigde populisten een Sperrminorität.

Staatsrechtelijke strapatsen

Haast was dus geboden. Iedereen kreeg cadeautjes toegeworpen. Om de Groenen binnenboord te houden werd een slordige 100 miljard euro voor het klimaat gereserveerd en als toppunt van staatsrechtelijke onzin kwam er een toevoeging in de grondwet dat Duitsland in 2045 klimaneutral moet zijn. Of er dan in 2046 wéér een grondwetswijziging moet komen, vertelt het verhaal helaas niet.

Deze staatsrechtelijke strapatsen verdienden zeker geen schoonheidsprijs, maar het is zeer de vraag of Friedrich Merz een alternatief had. Nog nooit heeft een kanselier voor zo’n zware klus gestaan: hij moet de Bundeswehr opnieuw kriegstüchtig maken, de afbrokkelende infrastructuur repareren, digitalisering stimuleren en de concurrentiepositie van Standort Duitsland zien te herstellen. Daarbij moet Duitsland eindelijk weer een leidersrol in Europa gaan spelen. Merz kan dat moeilijk overlaten aan de lame duck Emmanuel Macron en de ambitieuze Ursula von der Leyen.

Merz krijgt veel verwijten, maar hij had geen andere keus. De grote taken die op hem liggen te wachten, kosten nu eenmaal veel geld en nood breekt wet. Bovendien moest hij de SPD aan boord zien te krijgen. Het alternatief van een minderheidsregering was niet echt realistisch. Bij elk debat zou hij om steun moeten bedelen en zich afhankelijk maken van de grillen van een meerderheid van de Bondsdag. Met name de AfD zou dit met sardonisch genoegen hebben uitgebuit.

Laten we Merz zijn to-do-lijstje eens langslopen. In potentie kan Duitsland een militaire macht van betekenis worden. Het land heeft de grootste bevolking van de EU. Bovendien kan de Duitse industrie ook heel goed functioneren als wapenindustrie. Duitsland is nu al de vijfde wapenexporteur ter wereld en is samen met Frankrijk goed voor zo’n 15 procent van de wereldmarkt. In totaal is de EU goed voor ruim 20 procent. Daar komt bij dat de Duitse industrie heel goed zou kunnen zijn in het maken van de wapens voor het slagveld van morgen: tanks maar vooral ook heel veel drones en andere Wunderwaffen. Duitse ingenieurs en industriëlen hebben wel voor hetere vuren gestaan. Probleem is wel dat het enthousiasme voor de dienstplicht dramatisch laag is – dat een groot deel van de Duitse jeugd een migratieachtergrond heeft, helpt daarbij niet echt.

De laksheid waarmee de Duitse spoorwegen met de dienstregeling omgaan is inmiddels het symbool van de neergang van een eens zo trots en pünktlich land. Wie ooit heeft geprobeerd op een vrijdagmiddag in Duitsland van A naar B te komen, zal zich de doffe wanhoop van de gestrande medereizigers herinneren. Wie met een internationale trein door Duitsland reist, maakt grote kans op een onvergetelijke ervaring.

Maar ook de eindeloze reeks Baustellen langs de Duitse Autobahn is symbolisch voor vele decennia achterstallig onderhoud. Natuurlijk kostte de wederopbouw van de neue Bundesländer vele honderden miljarden, maar er is zeker ook sprake van een falende overheid. Dat zijn zaken die dringend moeten worden aangepakt, en veel geld gaan kosten.

Digitale achterstand

Ook op het punt van digitalisering loopt Duitsland achter bij de rest van Europa. Niet voor niets kent de Duitse taal het prachtige woord Funkloch, oftewel ‘geen bereik’. Op reis door Duitsland valt voortdurend het signaal weg, internet doet het slecht en in winkels moet bij voorkeur contant betaald worden. Een Duitse DigiD staat nog in de kinderschoenen en het elektronisch patiëntendossier wordt geteisterd door kinderziektes.

Ook de Duitse industrie loopt achter. Typerend is dat Volkswagen zich met de moed der wanhoop voor vele miljarden heeft ingekocht bij het Californische Rivian. De zelfontwikkelde software van Volkswagen was zó slecht dat het bedrijf nu maar de technische kennis heeft ingekocht. Ook klaagt het Duitse bedrijfsleven steen en been over de bureaucratie. Niet alleen van Brusselse makelij, maar ook uit de kokers van de vele Duitse bestuurslagen.

Onder Angela Merkel genoot Duitsland een vooraanstaande positie in Europa, maar ook wereldwijd. Daarvan is onder Olaf Scholz weinig van overgebleven. De meeste politici groeien in crisistijden, maar bij Scholz was eerder sprake van krimp. Hij stelde dingen uit, aarzelde, veranderde van mening en liet zich koeioneren door de linkervleugel van zijn eigen partij.

Donald Trump maakt op zijn geheel eigen wijze duidelijk dat de wereld veranderd is. Dat geeft Europa, en zeker Duitsland, ook grote nieuwe kansen. Naast de twee atoommachten, Groot-Brittannië en Frankrijk, kan Duitsland als economische zwaargewicht zijn stempel drukken op de komende decennia.

Duitsland moet ook het voortouw nemen bij het in bedwang houden van de ziekelijke neiging tot micro-management van de EU. Het is essentieel dat zo snel mogelijk een einde wordt gemaakt aan de Brusselse pogingen tot herinvoering van de planeconomie. Die is al een keer mislukt, een reprise is echt niet nodig.

Belangrijk is de vraag hoe Merz al deze problemen gaat aanpakken en vooral hoe hij ze gaat betalen. Een voor de hand liggende oplossing is natuurlijk het verhogen van allerlei belastingen. De sociaaldemocraten zijn daar groot voorstander van. Maar dat botst nu juist met de doelstelling om de concurrentiepositie van Duitsland te verbeteren. Het is niet voor niets dat de coalitieonderhandelingen juist op het punt van lasten en belastingen uiterst stroef lopen.

De SPD klampt zich vast aan alle leuke dingen voor de eigen clientèle, terwijl Merz de verkiezingen is ingegaan met de belofte van lastenverlichting voor het bedrijfsleven. In zijn optiek kan alleen economische groei de verzorgingsstaat op de been houden en juist niet belastingverhoging. Het bedrijfsleven pleit ook voor lastenverlichting en het terugdringen van de logge bureaucratie. Op termijn is dit wellicht een tijdbom onder de aanstaande coalitie.

Nieuw bureaucratisch circus

Dit enorme takenpakket vraagt om diepte-investeringen. Daarom is het niet zo verwonderlijk dat Merz over zijn eigen schaduw moest springen en ruim baan maakte voor meer overheidsinvesteringen. Groot gevaar daarbij is niet alleen dat de investeringen te weinig opleveren, maar ook dat de controle op de uitgaven weer een heel nieuw bureaucratisch circus op gang brengt.

Het grootste probleem heb ik tot het laatst bewaard. Essentieel is dat Merz de (asiel)migratie onder controle krijgt. Dat was immers het centrale punt van de laatste verkiezingen. Onvrede over migratie heeft de AfD in omvang doen verdubbelen. Ook op dit punt lopen de onderhandelingen stroef, want de SPD is huiverig voor een harde hand. Dat is merkwaardig, want juist het asielbeleid heeft ervoor gezorgd dat een groot deel van het SPD-electoraat is weggelopen naar de AfD. Van een ‘Deense koers’ is bij de Duitse sociaaldemocraten vooralsnog niets te bespeuren.

Vast staat dat een brede meerderheid van de bevolking schoon genoeg heeft van de Willkommenskultur van 2015. Wanneer Merz op dit agendapunt faalt dan zijn bij de volgende verkiezingen de populisten van de AfD vermoedelijk de grootste partij en is het belangrijkste land van ons continent stuurloos. Dat zou een heel wat grotere ramp zijn voor Europa dan het presidentschap van Trump.

Willem Melching was als historicus verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde boeken en tal van artikelen over moderne geschiedenis, in het bijzonder de Duitse geschiedenis. In 2023 verscheen zijn politieke biografie van Karel van het Reve, getiteld ‘De zelfdenker’. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Als kanselier Merz de (asiel)migratie niet onder controle krijgt, is de ellende in Duitsland én in Europa niet te overzien verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze manoeuvre was aanleiding voor grote verontwaardiging bij de andere partijen, daardoor kreeg de campagne veel meer Schwung. Nadat de Amerikanen bij monde van Elon Musk en vicepresident J.D. Vance ook nog eens een goed woordje deden voor de AfD en en passant de NAVO opbliezen, zat de stemming er definitief in. De opkomst was dan ook historisch hoog.

De Duitsers hadden het gevoel dat de verkiezingen werkelijk ergens over gingen: behalve ongecontroleerde asielmigratie stonden ook de hoge energiekosten, het kostbare klimaatbeleid, de kapotte infrastructuur, de toekomst van de veiligheidspolitiek en de zwakke positie van de Duitse industrie op de agenda. De klamme deken van zestien jaar Merkel en vier jaar mislukte stoplicht-coalitie was in één keer verdwenen.

Doodgewaand, maar springlevend

De verkiezingen waren extra spannend omdat de kleinere partijen in de opiniepeilingen voortdurend balanceerden op de rand van de Todeszone van de 5 procent-kiesdrempel. Het aantal partijen dat definitief in de Bundestag komt is van belang voor de verdeling van de restzetels en dus voor de vorming van de nieuwe coalitie.

Stalin-bewonderaarster Sahra Wagenknecht maakte met de naar haar vernoemde partij (BSW) een komeetachtige opgang, om weer even snel uit te doven met 4,97 procent. Of ze de kiesdrempel echt niet gaan halen, is pas zeker als alle stemmen zijn geteld.

Duitsers zeggen wel ‘Totgesagte leben länger’ oftewel de doodgewaanden zijn nog springlevend. Dat gold deze verkiezingen voor Die Linke, de erfgenamen van de Oost-Duitse communistische partij. Met een modieus getatoeëerde lijsttrekster, klassiek linkse retoriek (‘de rijken worden steeds rijker’) en een flinke scheut appeasement richting Rusland hebben ze met 8,8 procent goed gescoord. Dat hun plannen onbetaalbaar zijn, mag de pret niet drukken, in de regering komen ze toch niet.

Ex-regeringspartij FDP was met 4,3 procent geen verkwikt ontwaken uit de dood gegund. Het stemmental is meer dan gehalveerd. De liberale voorman Christian Lindner blies het zieltogende kabinet op, maar de kiezer heeft hem de strategische vergissing om überhaupt aan dit kabinet mee te doen niet vergeven. Dat is jammer want de liberalen waren een constante factor in vrijwel alle Duitse kabinetten.

Ook de twee grote regeringspartijen werden afgestraft. De Grünen bleven met 11,6 procent ruim onder de score van 2021. Lijstrekker Robert Habecks ondoordachte ‘verwarmingswet’ en het sluiten van kerncentrales midden in een energiecrisis waren de partij fataal. De vaste clientèle van bemiddelde boomers bleef de partij trouw, maar van de verhoopte doorbraak naar een brede Volkspartei was niets te bespeuren. Vast staat dat het klimaat als verkiezingsthema morsdood is, óók bij jongeren.

De SPD incasseerde een historisch verlies en zakte van 25,7 procent naar een schamele 16,4 procent. Dat is het slechtste resultaat sinds 1890. De kiezer hield de partij verantwoordelijk voor de problemen waar het land mee kampt: hoge energieprijzen, ongecontroleerde asielmigratie en een afbrokkelende infrastructuur. Het meeste was een erfenis van de Merkel-jaren, maar de kiezer heeft een kort geheugen en het aarzelende optreden van Olaf Scholz deed de rest.

Foute types

Dan de winnaars.

De AfD is met 20,8 procent – een verdubbeling ten opzichte van 2021 – overtuigend de tweede partij van het land geworden. Lijstrekker Alice Weidel haalde een uitstekend resultaat. Normaal gesproken zou een dergelijke score een plek in de nieuwe regering garanderen en rechts een riante meerderheid verschaffen. Maar alle andere partijen hebben een Brandmauer opgericht om de rechts-populisten buiten te sluiten. In de AfD zitten dan ook een aantal lieden die werkelijk te vies zijn om met een tang aan te pakken. Daarmee is een ‘zwart-blauwe’ coalitie vooralsnog uitgesloten.

Mocht de partij zich in de toekomst ooit ontdoen van foute types als Björn Höcke, dan is er beslist meer mogelijk. In zekere zin geldt voor de AfD hetzelfde als voor de Grünen: blijven ze in hun eigen ideologische reservaat of profileren ze zich als brede partij?

De CDU/CSU heeft het redelijk gedaan. Met 28,5 procent scoorden ze lager dan in de peilingen, maar boekten wel 4,3 procent winst vergeleken met de Bondsdagverkiezingen van 2021. Ook in Duitsland is de politieke wind naar rechts gedraaid. Maar Merz kan zeker niet met een oppermachtige positie de onderhandelingen ingaan, daarvoor is de winst iets te mager.

Een reprise van de stoplicht-coalitie van SPD (rood), FDP (geel) en de Grünen is getalsmatig uitgesloten. Merz heeft, onder voorbehoud van de definitieve uitslag, drie opties om een regering te vormen. In ieder geval heeft hij haast en wil hij vóór Pasen bondskanselier zijn. Hopelijk vallen voor hem Pasen en Pinksteren dit jaar niet op één dag.

Een coalitie met de AfD zou hem een comfortabele meerderheid geven in de Bundestag. Maar hier staat de Brandmauer in de weg. Merz heeft tijdens de campagne meermaals te kennen gegeven dat hij niet van plan is om structureel samen te werken met de AfD. De overmacht waarmee de AfD in het oosten vrijwel alle kiesdistricten de meeste stemmen haalde, geeft te denken over de tweedeling in Oost en West.

Een tweede – zeer onwaarschijnlijke – optie is een minderheidskabinet dat ad hoc parlementaire meerderheden zal moeten vergaren. Dat is in de Duitse constellatie aanzienlijk moeilijker dan in Nederland omdat de kandidaat-kanselier officieel gekozen moet worden met een parlementaire meerderheid. Merz heeft deze optie uitgesloten, want hij zou bij elk wetsvoorstel moeten bedelen om stemmen bij de rood-groene oppositie of bij de AfD.

Taaie onderhandelingspartner

Mocht Sahra Wagenknecht inderdaad ónder de 5 procent blijven, dan is een Große Koalition van zwart-rood rekenkundig mogelijk. Maar daarmee is Merz beslist niet uit de problemen, want na de teleurstellende verkiezingen zal de SPD een taaie onderhandelingspartner zijn. Bovendien heeft deze combinatie een wel heel smalle meerderheid. Een handjevol ‘dissidenten’ is genoeg om de regering aan het wankelen te brengen.

Het kan ook zijn dat er drie partijen nodig zijn. Dat zijn dan automatisch de Grünen en ook zij zullen hun huid duur verkopen. Ze weten immers dat Merz geen enkele andere keuze heeft.

De kiezers willen duidelijk een grote Wende. Maar kan een zwart-rode coalitie die belofte waarmaken? Voor velen zal het oude wijn in nieuwe zakken zijn. Duitsland snakt naar hervormingen. Grote vraag is hoe de linkse coalitiepartner(s) gaat opereren. De SPD kan zich vastklampen aan ‘kroonjuwelen’ zoals ruimhartige migratie, uitgebreide sociale voorzieningen en kostbaar klimaatbeleid. Dat zou de regering bij voorbaat vleugellam maken. De Duitsers willen zeker géén herhaling van de vorige besluiteloze en kibbelende regering.

Les uit het verleden

In de campagne werd om de haverklap geschermd met het rampjaar 1933. Maar aan dat omineuze jaar ging 1930 vooraf. In maart van dat jaar waren de twee regeringspartijen, de sociaaldemocraten en de christendemocraten, niet bereid om over hun schaduw heen te springen en een nieuwe koers in te slaan. Ze legden de regeringsverantwoordelijkheid neer en lieten het speelveld over aan autoritaire regeringen. Die maakten op hun beurt de weg vrij voor Hitlers machtsovername in 1933. Die les uit het verleden is een stuk relevanter dan de campagne-bangmakerij met het jaar 1933: de twee Volksparteien moeten verantwoordelijkheid nemen, ook al doet dat hun clientèle pijn.

Gelukkig kent elke Duitse politicus de wijze levensles ‘Nach der Wahl ist vor der Wahl’. Dus wie weet houden ze zich wél aan de overduidelijke hervormingsopdracht van de kiezer. Al was het maar om in 2029 niet te worden weggevaagd door populistisch links en de AfD.

Willem Melching was als historicus verbonden aan de UvA en publiceert geregeld over Duitsland. Zijn laatste boek was De Zelfdenker (2023), een politieke biografie van Karel van het Reve.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Als de Duitse politici nu niet luisteren naar hun kiezers, gaat het pas écht mis verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo zouden kinderen in tegenstelling tot volwassenen de waarheid in pacht hebben. Niet op grond van bijzondere kennis of inzichten, maar uitsluitend op grond van het biologische feit van hun prille leeftijd. Dat is een merkwaardige redenering, want juist vanwege hun leeftijd mogen ze niet stemmen, geen machines bedienen, geen auto besturen en mogen ze geen serieuze drankjes tot zich nemen.

Kinderen kunnen dus eigenlijk niks. Het is dan ook raadselachtig waarom kinderen in ingewikkelde kwesties – zoals het klimaat – opeens wél competent zouden zijn. Je vraagt je trouwens af hoe het dan verder moet met het orakel Greta Thunberg. Zou de kwaliteit van haar apocalyptische voorspellingen achteruitgaan nu ze geen 16 meer is maar alweer 17?

Discriminatie op grond van geboortejaar

Wanneer jongeren over bijzondere gaven beschikken dan is het niet meer dan logisch dat ouderen volkomen incompetent zijn. Dat levensgevoel wordt treffend uitgedrukt in het badinerende ‘OK Boomer’. Boomer is niet het schattige hondje uit de gelijknamige TV-serie, maar mensen geboren tussen 1945 en 1955. Het vreemde aan dit generatie-conflict is, dat het volstrekt inhoudsloos is. Een complete generatie is categorisch de schuld van alles. Waarom? Simpelweg omdat ze oud zijn en niet jong.

In Duitsland zong een opgewekt kinderkoor van de publieke omroep het lied: ‘Meine Oma ist eine Umweltsau’. Oftewel oudere mensen zijn allemaal ‘milieuvarkens’. Niet heel aardig voor een generatie die het fundament legde voor de ongekende welvaart van nu, grote technische vooruitgang boekte en onvergankelijke muziek voortbracht. Maar nu zijn ze oud en een gevaar voor hun omgeving, dus moeten de oma’s en de opa’s worden geruimd.

Kinderen zijn hinderen, maar een echte protestgeneratie zijn de jongeren eigenlijk ook niet. Anders dan de generatie van ‘68’ worden ze niet door de politie in elkaar geslagen, maar met open armen ontvangen door politici, pers en talkshows. De pruilende protestpubers krijgen ruim baan.

De terugkeer van Blut und Boden

Ook het zogenaamde diversiteits-denken stoelt op biologische argumentatie. Centraal staat de gedachte dat iemands identiteit bepaald wordt door de etnische afkomst. Dat is beangstigend want daarmee wordt het complexe menselijke bestaan tot Blut und Boden gereduceerd. Een dergelijke etnische rubricering doet denken aan de donkere dagen van de Apartheid. Bizar genoeg zijn deze hersenspinsels niet afkomstig van rechts, maar van groepen die zich zelf als “links” en vooruitstrevend beschouwen.

Ook de seksuele identiteit, oftewel gender, speelt een grote rol in het hedendaagse biologische denken. Hier zien we een merkwaardige paradox. Enerzijds is er – terecht – de tolerantie voor het complete ‘panseksuele’ spectrum. Het songfestival werd ooit gewonnen door een man in een mooie jurk met een baard. Iran wordt bestuurd door mannen met baarden in lelijke jurken. Overheidsinstellingen faciliteren gender-neutrale toiletten en formulieren.

Waarom niet de beste kandidaat?

Maar anderzijds is er sprake van openlijke discriminatie op grond van geslacht. Universiteiten willen mannen categorisch buiten sluiten als werknemer. Een merkwaardige beslissing. Enerzijds beweren activisten dat gender een ‘sociale constructie’ is en lijken er tientallen seksuele identiteiten te bestaan. Tegelijkertijd willen ze wél in iemands onderbroekje kijken alvorens ze een baan te geven. Misschien is het een beter idee om gewoon de beste kandidaat de baan te geven. Of is dat een reactionaire gedachtegang?

Een malle consequentie van deze Apartheid 2.0 is het besluit van een aantal musea om 50% van het budget aan kunst van vrouwen te besteden. Of juist deze 50% van het aanbod de moeite waard is, doet er blijkbaar niet toe. Ook hier gaat het biologische argument boven het rationele. Geen plaats meer voor entartete masculiene kunst, maar alleen nog zuiver vrouwelijke esthetiek.

Het leidt tot vijandige versnippering

Deze biologisering van het publieke debat is een heilloze weg. In het beste geval leidt het tot infantilisering zoals de heiligverklaring van de heilige maagd Greta Thunberg. Maar in het ergste geval ondermijnt het de maatschappelijke samenhang en daarmee de democratie. De versplintering van de bevolking in tal van biologisch gedefinieerde groepen, zoals jong-oud, gender, kleur en etniciteit verzwakt namelijk de samenhang en solidariteit in de samenleving.

Het zou daarom goed zijn om deze biologische politiek te laten varen. Biologie en politiek zijn een explosief mengsel. Wie de desastreuze resultaten daarvan wil bekijken kan nog tot 1 maart terecht bij de tentoonstelling ‘Design in het Derde Rijk’ in Den Bosch.

Het bericht We worden weer beoordeeld op kleur, leeftijd en afkomst verscheen eerst op Wynia's Week.