Uit het persbericht van de ACM van 13 augustus blijkt dat bij het rondetafelgesprek met de 12 grote online platformbedrijven ook vertegenwoordigers van de Europese Commissie, van andere betrokken toezichthouders en van NGO’s aanwezig zullen zijn. Dat een overheidsdienst op een dergelijke manier druk uitoefent op bedrijven is ongekend. Zeker in aanloop naar algemene verkiezingen. Het werd tenminste nooit zo openlijk gedaan.

De platformbedrijven

Om welke platformbedrijven het gaat, is niet helemaal duidelijk. ACM noemt alleen de namen van Snap, X, Facebook en TiKTok. Via een omweg valt de lijst toch te achterhalen. Op de site van de Europese Commissie staat sinds 25 juli 2025 een volledige lijst van dergelijke platformbedrijven. Het gaat om AliExpress, Amazon, Apple, Pornhub, Booking.com, Google (met Youtube), Shein, LinkedIn, Meta (met Facebook, Instagram en Whatsapp), Microsoft, XNXX, Pinterest, Snap, Stripchat, TikTok, X, Temu, XVideos, Wikipedia en Zalando.

Het bedrijf achter de sexcamsite Stripchat vond dat ze ten onrechte op die lijst was gezet en tekende in februari 2024 protest aan bij het Hof van Justitie van de EU in Luxemburg. In die zaak kwam geen uitspraak, maar de Europese Commissie schreef afgelopen mei in een persbericht dat na informatie over het aantal gebruikers door de Cypriotische mediawaakhond het bedrijf van de lijst zou gehaald worden. Niettemin staat het er in de laatste bijwerking van 31 juli nog steeds op.

Het is opmerkelijk dat op de bewuste vergadering in september nog andere groeperingen aanwezig zullen zijn. Als de overheid of een consumentenwaakhond bedrijven wil informeren waarom brengt ze dan anderen mee? Het gaat om afvaardigingen van verschillende EU-instanties en van NGO’s. Vooral de aanwezigheid van die laatste is merkwaardig. Volgens ACM gaat het om het ‘middenveld’, maar zegt verder niet om welke NGO’s het gaat.

We kunnen er echter van uitgaan dat op die vergadering ook Europese bureaucraten en activisten aanwezig zullen zijn. Blijkbaar vindt niemand het problematisch dat een autoriteit van de Nederlandse overheid bedrijven sommeert om, met het oog op de verkiezingen, de uitingen van hun klanten te gaan monitoren en eventueel censureren. Dat de overheid daarbij hulp krijgt van twee groepen die de publieke opinie en de conversaties op online-platformen blijkbaar naar hun hand willen zetten, wordt vanzelfsprekend geacht.

De digitale dienstenverordening (DSA)

Dit initiatief van de ACM komt niet uit de lucht vallen. Het is het gevolg van de nieuwe online-censuurwet van de Europese Unie die vervat zit in de Digital Services Act (DSA) of de digitale dienstenverordening. Die EU-wet geeft overheden de macht om inhoud (‘content’ in het jargon) te laten verwijderen. Het enige wat nodig is, blijkt een beslissing van een ambtenaar dat iets ‘schadelijk’ of ‘illegaal’ zou zijn. Die ambtenaar is iemand bij de ACM.

Opvallend is dat niet politie of justitie, maar de regulator qua consumentenzaken door de EU is aangesteld om DSA in te voeren in Nederland. Of, beter gezegd, te handhaven wat in het EU-jargon ‘policing’ heet. In Nederland is consumentenwaakhond ACM aangesteld om DSA op te leggen en te handhaven. De eerste keer dat de EU dit in praktijk brengt, is rond de Tweede Kamerverkiezingen  en heeft dus betrekking op het Nederlandse parlement en de volgende Nederlandse regering.

‘Big Tech’ aanpakken

Die Digital Services Act (DSA) werd in juli 2022 goedgekeurd door het Europees Parlement met 539 stemmen voor, 54 tegen en 30 onthoudingen. 25 van de 29 Nederlandse europarlementariërs stemden. Alleen Michiel Hoogeveen (JA21), Dorien Rookmaker (Onafhankelijk), Marcel de Graaff (FvD) en Rob Rooken (JA21) stemden tegen. De rest stemde voor of kwam niet opdagen voor de stemming.

Dat enthousiasme in het Europees Parlement was vooral te danken aan de belofte om ‘Big Tech’ aan te pakken. Met name X, Meta enzovoort. De zogenaamde Very Large Online Platforms of grote platformbedrijven. Vooral Amerikaanse bedrijven die soms onder de noemer GAFAM (een acroniem voor Google, Apple, Facebook, Amazon en Microsoft) in vooral de Franse media gedemoniseerd worden.

Niet vrijblijvend

Volgens de directeur van ACM, Manon Leijten, moeten die Very Large Online Platforms (VLOPs) stappen ondernemen om ‘efficiënt illegale inhoud’ te bestrijden en moeten ze bovendien ‘transparant en doeltreffend tewerk gaan’. Dat is bureaucratisch jargon om te zeggen dat online-discussies over gevoelige verkiezingsthema’s – zoals migratie, islam, de oorlogen in Oekraïne en Gaza, en uiteraard de rol van de Europese Unie – het risico lopen om onder dwang door ACM en EU gezuiverd te worden.

Het wordt geen vrijblijvende vergadering. Afgelopen juli contacteerde ACM de twaalf platformbedrijven om van hen te weten te komen hoe ze de verkiezingscampagne gaan aanpakken. Zogezegd om de integriteit van de verkiezingen te verzekeren. De sociale mediabedrijven moeten een strategie en een reeks maatregelen voorstellen aan ACM. Als ze dit niet doen, riskeren ze fikse boetes. Net als wanneer ze zouden weigeren om de berichten van gebruikers te monitoren en te censureren tijdens de verkiezingscampagne.

Op 15 september volgt de vergadering om te onderzoeken hoe die sociale mediabedrijven of platformbedrijven dit doel van de Europese Unie en de Nederlandse autoriteiten willen nastreven. Het gaat daar in het bijzonder over inhoud die door gewone burgers en dus kiezers zou worden verspreid via de platformen. Zaken die onder de vrijheid van meningsuiting vallen.

De vraag waarom andere bedrijven dan X, Meta, TikTok of Snap hierin betrokken worden dringt zich op. Waarom willen ACM en de EU ook sexcamsites, pornosites en online-winkels verplichten om hun klanten te monitoren? Om gevoelige of zelfs gênante gegevens van kiezers te verzamelen? Om al die gegevens te koppelen in één grote surveillancedatabank?

Oproep tot verklikken

Op papier stellen ACM en de EU het voor alsof ze de Nederlandse democratie willen beschermen tegen bedreigingen, maar in praktijk komt het erop neer dat ze gaan begrenzen wat mensen online mogen en kunnen zeggen tijdens een verkiezingscampagne. Dit is ongekend en zou nog maar enkele jaren geleden zelfs ondenkbaar zijn geweest.

En dan is er nog een heel kwalijk kantje aan het hele verhaal. De consumentenwaakhond ACM roept gebruikers op om de sociale mediabedrijven te verklikken als ze van mening zijn dat die bepaalde inhoud fout beoordeeld zouden hebben. De verklikkers zijn ongetwijfeld al gemobiliseerd.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Consumentenautoriteit en EU dwingen sociale media tot censuur met het oog op de verkiezingen verscheen eerst op Wynia's Week.

De acht geldwachters vormen het Financieel Stabiliteitscomité. Na elke vergadering publiceren ze notulen, die zo zijn geschreven dat de tekst geen aandacht trekt. Niet van de media. Niet van de Tweede Kamer.

Risico’s, risico’s

Waarover praten zij?

Gewichtige zaken. De (wereld)economie. Mogelijke verstoringen van de financiële orde. Risico’s. Er zijn altijd risico’s. Ze worden immers betaald om risico’s te bezweren. Niet dat het altijd lukt, denk aan de bankencrisis van 2008/2009.

Er is ook een gewichtig onderwerp waar ze over zwijgen.

Dat is het belang van de consument. Het tekort aan concurrentie tussen banken. Over het feit dat banken gretig de spaarrente verlagen en de rente op woninghypotheken verhogen, als dat kan.

Tot ver in de jaren tachtig van de vorige eeuw kende Nederland een heus bankenkartel. Met afspraken over prijzen en tarieven. Concurrentie? Gaat u rustig slapen. Het kartel is ontmanteld, met dank aan Europese pressie. Maar de geest van het bankenkartel leeft. En in de geest van het bankenkartel houdt het Financieel Stabiliteitscomité zijn vergaderingen.

De meest recente vergadering was 24 maart. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, was er voor het laatst. Hij stopt per 1 juli na veertien jaar bij de centrale bank. Langer mag niet. De aankondiging van  zijn opvolger laat op zich wachten. Dat het zijn laatste vergadering was, laten de notulen onvermeld.

Wie zitten aan tafel?

Knot zat er met twee collega’s van De Nederlandsche Bank die toezicht moet houden op banken, verzekeraars en pensioenfondsen. Niet alle banken, overigens. De grote banken worden gecontroleerd door de Europese Centrale Bank. De Autoriteit Financiële Markten, die moet controleren dat financiële bedrijven eerlijke en betrouwbare informatie geven, heeft twee afgevaardigden. Een van hen is Laura van Geest, de AFM-voorzitter.

Verder zitten twee topambtenaren van het ministerie van Financiën aan tafel. De achtste is Pieter Hasekamp, directeur van het Centraal Planbureau, die als externe deskundige meepraat.

Au!

Wie zit niet aan tafel?

Concurrentiewaakhond Autoriteit Consument en Markt, kortweg ACM. De ACM is een nieuwkomer. Een fusie van drie kleine controleurs in 2013. Opgericht op de golven van liberalisering en marktwerking. Niet de gevestigde belangen stonden centraal, maar het belang van de consument, van de burger die ook kiezer is. De ACM is er om kartels en onderlinge prijsafspraken te bestrijden.

Vorig jaar trapte de ACM op de gevoelige tenen in de financiële wereld. De ACM concludeerde dat de grote banken een knusse club vormen. Een oligopolie. Op een oligopolie winnen de gevestigde bedrijven. Ze kunnen hun prijzen hoger houden dan bij driftige concurrentie. De consument, u en ik, betalen te veel (hypotheekrente), of krijgen te weinig (spaarrente).

Ultratraag

Het onderzoek was ingegeven door de rentepolitiek van de grote banken. Zij waren ultratraag met het verhogen van de spaarrente toen de ECB eenmaal was gestopt met zijn ultralage rentebeleid.

Vervolgens begon het vingerwijzen. Waren de banken nu zo gierig tegenover klanten om hun winsten te verhogen, zodat hun aandeelhouders daarvan profiteren? Of zijn consumenten te lui en afwachtend om van bank te wisselen?

Tweedeling

Het eerlijke antwoord is: beide. Om met het laatste te beginnen. De ACM heeft onderzoek laten doen naar consumentengedrag. Daaruit bleek een tweedeling. In Nederland is er een kleine kopgroep van ‘overstappers’, die vaak spaarrekeningen hebben bij meerdere banken of de rekeningen snel openen en gebruik maken van renteverschillen. De zwijgende meerderheid zit stil.

Overstappen vereist onderzoek (welke bank?), vereist informatie (wat is nu de hoogste rente?), schept onzekerheid, zeker bij buitenlandse banken (is mijn geld veilig?) en vereist praktisch actie (rekening openen).

En de banken? Zij weten zich gesterkt door een groeiend vertrouwen van het grote publiek. Ze nemen het ervan. Verkiezen de banken de belangen van hun aandeelhouders boven die van hun klanten? Zonder twijfel.

Kijk alleen maar naar het enthousiasme waarmee ING-bestuursvoorzitter Steven van Rijswijk anderhalve week geleden aankondigde dat ING voor 2 miljard euro eigen aandelen gaat inkopen. Dat is een verkapte vorm van dividend uitkeren aan beleggers. ‘We hebben sinds 2021 zo’n 28 miljard euro teruggegeven aan onze aandeelhouders. Daar gaan we mee door’, zei hij volgens Het Financieele Dagblad. Lage rente, hoog beleggersprofijt.

Politieke actie

Het wachten is op een politieke partij die het ‘spaarkartel’ wil breken. De ACM heeft wat voorstellen gedaan, zoals gemakkelijker overstappen naar een andere bank. Kleinere banken, zoals bunq en Brand New Day, wijzen erop dat er meer barrières zijn die concurrentie afremmen. Een daarvan is de financiering van het garantiefonds voor spaargeld. Zij vinden dat zij daar als snel groeiende banken onevenredig veel aan moeten bijdragen. Maar De Nederlandsche Bank lijkt hen niet tegemoet te komen.

Meer concurrentie à la ACM bederft het bankenfeestje. Daar zitten het Stabiliteitscomité en de grote banken niet op te wachten. Een klassiek geval van toezichthouders die de gevestigde belangen niet bestrijden, maar bewaken. Meer concurrentie, een hogere spaarrente en een lagere hypotheekrente drukken de winsten van de grote banken. Daardoor worden de verhoudingen in de branche instabieler. Dat is wel het laatste dat je als Stabiliteitscomité wilt.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Welke politieke partij pakt het bankenkartel aan? verscheen eerst op Wynia's Week.