Onlangs besteedde Wynia’s Week aandacht aan een burgerinitiatief dat de Nationale Postcode Loterij in de huidige vorm wil verbieden. Meer dan drie miljoen Nederlanders spelen maandelijks mee in deze loterij. Velen doen dat niet alleen in de hoop op een prijs, maar ook vanuit de gedachte dat zij daarmee sympathieke, maatschappelijke projecten steunen.

De werkelijkheid is dat de loterijorganisatie is uitgegroeid tot een omvangrijke financier van links politiek activisme. Dit wordt pijnlijk duidelijk binnen het asieldossier. Terwijl de opvang onder zware druk staat, bemoeit een kapitaalkrachtig netwerk van private organisaties zich intensief met de politieke besluitvorming in Den Haag.

Grootschalige lobbycampagne

Toen het parlement zich in 2025 boog over de Asielnoodmaatregelenwet, leek de wens van een grote meerderheid van de Nederlanders om de asielinstroom in te perken te worden omgezet in concreet beleid. Maar direct kwam een netwerk van maatschappelijke organisaties in beweging. Onder leiding van kapitaalkrachtige ngo’s werd een grootschalige lobbycampagne opgezet om de wet in de Eerste Kamer te blokkeren. Met succes, want de wet werd uiteindelijk in de senaat weggestemd.

Om te begrijpen hoe een coalitie van maatschappelijke organisaties de slagkracht heeft om zo’n landelijke campagne te voeren, moet gekeken worden naar de financiële infrastructuur. Het voeren van een dergelijke lobby vereist aanzienlijke middelen. De overheid mag wettelijk geen subsidie verstrekken aan organisaties die lobbyen tegen haar eigen beleid. Dat Stichting VluchtelingenWerk Nederland (VWN) desondanks over de financiële middelen beschikt om op het hoogste politieke niveau invloed uit te oefenen, is grotendeels te danken aan de geldstroom vanuit de Nationale Postcode Loterij.

Hoewel diverse fondsen een rol spelen in dit netwerk, treedt VWN telkens op als de centrale coördinator. De organisatie stond aan de basis van de brandbrieven en de petitie met 117.000 handtekeningen die aan de Eerste Kamer werd aangeboden. Voor haar wettelijke taken, zoals de opvang en begeleiding van asielzoekers, ontvangt VWN overheidsgelden die aan strikte projectvoorwaarden zijn gebonden. Daarnaast is er echter een structurele, jaarlijkse bijdrage van maar liefst 10 miljoen euro van de Postcode Loterij. Het cruciale kenmerk van deze loterijbijdrage is dat deze ‘ongeoormerkt’ is. De organisatie mag deze miljoenen volledig naar eigen inzicht besteden, zonder (overheids)restricties.

De Postcode Loterij fungeert hiermee als de private vermogensbeheerder van de asiellobby. Wie de lijst van ondertekenaars en bondgenoten van de petities analyseert, stuit op een repeterend patroon: een aanzienlijk deel van de organisaties die de asielwetten succesvol hebben bestreden, wordt structureel gefinancierd met miljoenen uit de loterijopbrengsten.

Binnen het brede bondgenootschap ‘Stop de Asielwetten’ vallen direct enkele miljoenenstromen op. Naast de vaste 10 miljoen euro voor VWN, ontvangt Amnesty International – dat de senaat intensief voorzag van juridische bezwaren – structureel ruim 3,1 miljoen euro per jaar. De ‘vredesorganisatie’ PAX en het Kansfonds, dat weer radicalere organisaties financiert, krijgen respectievelijk 2,5 en 2,25 miljoen euro per jaar van de loterij. Ook partijen als Defence for Children en Dokters van de Wereld worden jaarlijks met een half miljoen euro gesteund om lobbybrieven te sturen.

Wanneer de balans wordt opgemaakt van het totale palet aan loterijpartners dat zich bezighoudt met asielrecht en het via juridische procedures aanvechten van het grens- en uitzettingsbeleid, gaat het om een structureel miljoenennetwerk. Dit kapitaal biedt de ngo’s een langdurige financiële onafhankelijkheid die de politieke slagkracht in Den Haag garandeert.

Publicitair succes

Om te begrijpen hoe deze financiële verwevenheid zo groot heeft kunnen worden, moeten we terug naar het oprichtingsjaar van de Postcode Loterij: 1989. In haar boek De mannen van de droomfabriek (2015) beschrijft Ineke Holtwijk treffend de beginjaren van de loterij. Oprichter Boudewijn Poelmann zocht destijds naar ideologische partners, maar stuitte op een cultuurkloof. Veel gevestigde goede doelen vonden een commerciële marketingaanpak destijds ongemakkelijk of zelfs taboe.

VluchtelingenWerk Nederland was destijds nog een bescheiden organisatie, maar het bestuur zag wél de potentie van een commerciële samenwerking. Poelmann begreep dat de problematiek rondom kwetsbare groepen het emotioneel goed doet bij het publiek. Dit leidde in de winter van 1989 tot de allereerste grote gezamenlijke campagne: de Kinderkerstloop.

Hoewel de loop destijds door aanhoudende regen en kou in het water viel, was het publicitaire succes enorm. Met drie prime time uitzendingen op de publieke omroep wist de Postcode Loterij zichzelf in één klap op de kaart te zetten als een maatschappelijk betrokken organisatie. De volledige opbrengst ging naar VluchtelingenWerk. Het bleek het fundament van een historische symbiose: de loterij en de vluchtelingenorganisatie hebben elkaar in de decennia die volgden in feite wederzijds groot gemaakt.

Inmiddels is de situatie totaal veranderd. Zoals Wouter Roorda al eerder in Wynia’s Week constateerde, is VluchtelingenWerk inmiddels uitgegroeid tot een omvangrijk instituut dat diep in alle haarvaten van de Nederlandse asielketen zit. Voor haar reguliere taken ontvangt de organisatie miljoenen aan overheidsgeld.

De politieke slagkracht van deze organisatie reikt tot diep in het bestuurlijke centrum van de macht. Zo is voormalig D66-Kamerlid Sjoerd Warmerdam de directeur Public Affairs en Strategie van de organisatie, terwijl oud-D66-minister van Justitie Winnie Sorgdrager de Raad van Toezicht voorzit. Dankzij de steun van een netwerk van asiel- en mensenrechtenadvocaten is VluchtelingenWerk in staat om het gewenste asielbeleid via de rechter af te dwingen op het moment dat de politiek niet meewerkt.

Omdat de overheid geen belastinggeld verstrekt voor politieke trajecten tegen haar eigen beleid, vult de Postcode Loterij dit gat op. Het gaat hier om een bewuste ideologisch gemotiveerde strategie, bedoeld – zoals Poelmann in 2018 vertelde aan Trouw – om een ‘tegenmacht’ te financieren. Desnoods buiten het parlement om, via de rechter.

Bedrogen burgers

Onder de Nederlanders die in meerderheid vinden dat de asielinstroom moet worden ingeperkt, zullen zich ook veel van de drie miljoen deelnemers aan de Postcode Loterij bevinden. Zij kopen maandelijks trouw een lot in de veronderstelling dat zij zo bijdragen aan sportveldjes, natuurbehoud of armoedebestrijding. De werkelijkheid is dat de Postcode Loterij met het geld tevens organisaties financiert die een strenger asielbeleid actief tegenhouden.

Daarmee is de cirkel rond: burgers kopen aan de voordeur een lot voor het goede doel, maar financieren via de achterdeur de blokkade van de politieke koerswijziging waarvan ze massaal voorstander zijn.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wie meespeelt in de Postcode Loterij financiert linkse activisten die een strenger asielbeleid tegenhouden verscheen eerst op Wynia's Week.

Behalve om gelijk te krijgen, kunnen rechtszaken ook worden gebruikt (lees: misbruikt) om journalisten, onderzoekers en klokkenluiders te intimideren of financieel uit te putten. In de jaren negentig bedachten de Amerikaanse rechtswetenschappers George Pring en Penelope Canan daarvoor een term: Strategic Lawsuit Against Public Participation (SLAPP).

De aandacht voor SLAPP-procedures kwam in Europa op gang na de moord op de journaliste Daphne Caruana Galizia, die onder meer schreef over corruptie in de Maltese politiek, witwasconstructies en andere geheime banden tussen de zakenwereld en het openbaar bestuur. Ze kwam in 2017 om het leven door een aanslag met een autobom, en was op dat verwikkeld in tientallen civiele procedures. De meeste eisers waren politici en zakenmensen waarover zij kritische stukken had geschreven.

Betere bescherming

Volgens de Europese Commissie en de Coalition Against SLAPPS in Europe (CASE) is er sprake van een toename van dergelijke intimiderende rechtszaken. Daarom zijn nieuwe regels geïntroduceerd om ‘publieke participatie’ beter te beschermen.

In dit kader is in 2024 de Europese anti-SLAPP-richtlijn in het leven geroepen. De richtlijn geeft rechters onder meer de bevoegdheid om SLAPP-rechtszaken in een vroeg stadium af te wijzen en eisers te veroordelen tot volledige vergoeding van de proceskosten van de verweerder. Daarnaast wordt in SLAPP-gerelateerde zaken de bewijslast omgedraaid: de eiser moet aantonen dat de vordering legitiem is en niet is bedoeld om te intimideren.

De richtlijn lijkt, kort gezegd, bedoeld om relatief zwakke stemmen in het publieke debat te beschermen. Toch kunnen er kanttekeningen bij worden geplaatst.

Allereerst rijst de vraag of optreden vanuit Brussel hier wel noodzakelijk is. Het is namelijk zo dat het Europese subsidiariteitsbeginsel – dat volgt uit artikel 5 van het EU-werkingsverdrag – bepaalt dat de EU slechts buiten zijn bevoegdheid mag optreden wanneer doelen niet voldoende door de afzonderlijke lidstaten kunnen worden bereikt.

Is dat het geval? Het lijkt erop dat SLAPP-zaken niet overal in de Europa even makkelijk zijn te voeren. In Polen werden er tussen 2010 en 2023 maar liefst 135 gerapporteerd, maar in bijvoorbeeld Zwitserland, Slowakije, Hongarije, Denemarken en Nederland komen ze vrijwel niet voor. Bij ons kwamen volgens CASE tussen 2010 en 2023 welgeteld twaalf SLAPP-zaken bij de rechter.

Brede definitie

Daarnaast wordt uit de preambule van de anti-SLAPP-richtlijn duidelijk dat het niet alleen gaat om het beschermen van journalisten, onderzoekers en klokkenluiders. ‘Publieke participatie’ wordt namelijk gedefinieerd als ‘het doen van elke verklaring of activiteit door een natuurlijke persoon of rechtspersoon in de uitoefening van haar grondrechten zoals de vrijheid van meningsuiting en van informatie, vrijheid van kunsten en wetenschappen, of vrijheid van vergadering en vereniging en betreffende een zaak van huidig of toekomstig algemeen belang’.

Onder ‘algemeen belang’ wordt verstaan: ‘aangelegenheden die relevant zijn voor het genot van de grondrechten’. Voorbeelden daarvan die in de richtlijn worden genoemd zijn kwesties als ‘gendergelijkheid, bescherming tegen gendergerelateerd geweld en non-discriminatie, bescherming van de rechtsstaat en vrijheid en pluriformiteit van de media’. Ook zaken op het gebied van mensenrechten, volksgezondheid, veiligheid, milieu of het klimaat worden gezien als zaken van algemeen belang.

Het is uiteindelijk aan de rechter om te oordelen wanneer er sprake is van publieke participatie, wanneer iets het algemeen belang dient en of er sprake is van een ‘kennelijk ongegronde’ SLAPP-zaak. Al eerder schreef Lucas Bergkamp in Wynia’s Week dat de discretionaire macht van de rechter zo ‘onverantwoord groot’ wordt.

De rechter kan bijvoorbeeld oordelen dat sprake is van misbruik van procesrecht wanneer (een deel van) de vordering van de eiser een onredelijk karakter heeft, de eiser een verleden heeft van juridische intimidatie of procestactieken gebruikt in combinatie met intimidatie, pesterijen of bedreigingen. Er kunnen dan flinke sancties worden opgelegd.

In de preambule van de richtlijn wordt ook een paragraaf gewijd aan mensenrechtenverdedigers. Zij moeten, zo heet het, actief aan het openbare leven kunnen deelnemen en ‘de verantwoordingsplicht bevorderen zonder vrees voor intimidatie’. Daarmee zal niemand het oneens zijn, maar krijgen pro-lifeorganisaties en stichting CLINTEL dan dus dezelfde bescherming als Greenpeace en Dolle Mina’s? De financiering van CASE – lobbyist voor de richtlijn – door de Limelight Foundation (voorzitter: Hans Laroes, oud-hoofdredacteur van het NOS Journaal) en de Open Society Foundation van George Soros, wijst niet onmiddellijk in die richting.

Greenpeace voorop

Het zal nog even duren voordat de anti-SLAPP-richtlijn ook in Nederland wordt geïmplementeerd. Eerst is er op 25 mei nog een debat in de Tweede Kamer. Wel loopt er al een zaak waarin op de richtlijn een beroep wordt gedaan: door Greenpeace, die zo een Amerikaanse miljoenenboete hoopt te ontlopen. Op 3 juni zal de rechter beslissen of hij bevoegd is om te oordelen over deze zaak.

Het heeft er alle schijn van dat de anti-SLAPP-richtlijn – onder het mom van bescherming van ‘publieke participatie’ – in ieder geval de positie van ngo’s en andere gesubsidieerde actiegroepen zal versterken. Met misschien wel Greenpeace voorop.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht NGO’s en andere gesubsidieerde actiegroepen krijgen in de rechtszaal nog meer macht – met dank aan de Europese Unie verscheen eerst op Wynia's Week.

Of neem de AVROTROS. Deze omroep maakte vroeger tenenkrommende programma’s als Te land, ter zee en in de lucht waarbij de kijker niet geacht werd zelf te kunnen nadenken. Maar kijk nu, de AVROTROS weigert in 2026 aan het Eurovisie Songfestival deel te nemen omdat er ook een Israëlische inzending komt. Alleen vanuit de steeds kleiner wordende pro-Israëlhoek hoor je daar kritiek op.

Nu hebben Anja Meulenbelt en ik zo’n vijftien jaar geleden een discussie gevoerd over Gaza en Hamas. Haar toenmalige opvattingen geef ik hieronder weer. Het lijkt erop dat deze sindsdien geen enkele verandering hebben ondergaan.

Dictatoriaal bestuur

Eerst dus maar weer even terug in de tijd. Sinds de Israëlische terugtrekking uit de Gazastrook in 2005 en de daaropvolgende verkiezingsoverwinning van Hamas, wordt de Gazastrook op dictatoriale wijze bestuurd. Hamas streeft naar de vestiging van een islamitische staat op het gehele voormalige Palestijnse mandaatgebied, ten westen van de Jordaan.

Na 2005 zijn er zo’n vijf Gaza-oorlogen gevoerd tussen Israël en Hamas. De eerste twee (in 2008 en 2012) waren een reactie op de raketaanvallen die bijna dagelijks vanuit Gaza op Israëlisch gebied werden uitgevoerd. Waar Israël bij de huidige Gaza-oorlog op reageerde, zal bekend zijn.

Anja Meulenbelt was vaak in Gaza, waar ze voor gehandicapten zorgde. In Gaza, zo schreef ze op 5 oktober 2012 op haar weblog, zijn er voor de gehandicapten ‘hele mooie wetten’, maar de inwoners hebben ‘zoveel zorgen aan hun kop door de aanhoudende blokkade dat het er niet erg van komt om die wet uit te voeren’. Toevallig was er twee dagen eerder een rapport van de Human Rights Watch uitgekomen, waarin beschreven werd hoe Hamas Palestijnse politieke gevangenen martelt. Daarna werden deze gevangenen soms alsnog geëxecuteerd. Dat rapport stond in schril contrast met de ‘hele mooie wetten’ die Hamas volgens Meulenbelt voor de gehandicapten had opgesteld.

De islamitische staat die Hamas wil vestigen, voorspelt weinig goeds voor de vrouwenrechten. Anja Meulenbelt schreef echter in 2010 op haar weblog dat ‘Hamas kan bogen op een meerderheid aan vrouwelijke studenten op de Islamitische Universiteit’.   

In Gaza mogen meisjes en vrouwen inderdaad nog steeds naar school, maar het is inmiddels wel zo dat jongens en meisjes alleen nog maar gescheiden les mogen krijgen en dat meisjes niet door mannen mogen worden onderwezen. Verder mogen vrouwen in Gaza niet vrij reizen. Moeders kunnen geen paspoort voor hun eigen kinderen aanvragen. Vrouwen mogen geen motorrijden en al evenmin meedoen aan atletiekwedstrijden.

Niet ernstig genoeg

Maar voormalig feministe Meulenbelt vindt dat allemaal niet ernstig genoeg. De oorlogen zijn veel erger voor de vrouwen van Gaza. Neem de tweede Gaza-oorlog die op 8 november 2012 begon. Vanaf 2010 waren er vanuit Gaza vrijwel iedere week en soms dag na dag Qassam-raketten afgeschoten op Israëlische burgers – dus niet op militaire doelen. Het was nogal een wonder dat Israël pas zo laat in het geweer kwam.

Maar toen Israël dan uiteindelijk aanviel, gebeurde dat met veel geweld. Dat kan geen verrassing geweest zijn voor Hamas. Maar Meulenbelt was verontwaardigd omdat Nederland niet had meegewerkt om aan dit geweld een einde te maken. Het geweld van Israël dan, want Hamas trof geen blaam. Volgens haar was er namelijk sprake van een ‘buitengewoon ongelijke strijd tussen bezettingsmacht en bezet volk’. Bovendien gingen er ook veel meer Palestijnen dood door het Israëlisch geweld dan er Israëliërs gedood werden door de raketten uit Gaza.

Meulenbelt was ook actief voor de SP waarvoor zij tussen 2003 en 2011 in de Eerste Kamer zat. In 2014 (tijdens alweer een Gaza-oorlog) vond de SP dat Hamas niet onbeperkt met een uitzichtloze oorlog moest doorgaan. Anja was zo boos dat ze haar lidmaatschap van de SP opzegde. In haar afscheidsbrief schreef ze:

‘Een conflict dat niet weg te zetten valt als een “waar er twee vechten hebben er twee schuld”, maar dat terug te voeren is op de oorsprong: het feit dat de staat Israël gesticht werd als een joodse staat op land waar al een inheemse bevolking aanwezig was. De stichting van een staat die ten koste is gegaan van de daar al wonende Palestijnen die zijn verdreven.’

Meer welwillendheid

Dat de tijden zijn veranderd en Anja Meulenbelt inmiddels op meer welwillendheid kan rekenen, blijkt niet alleen uit de toekenning van de P.C. Hooftprijs, maar ook uit eerdere gebeurtenissen. Zo stond in januari 2015 aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam een debat gepland over een universitaire boycot van Israël, waarbij Meulenbelt betrokken was. Het college van bestuur (CvB) trok op het laatste moment zijn toestemming in. Volgens het CvB had het debat, dat de titel ‘VU Israël-vrij’ droeg, honderden afwijzende reacties losgemaakt onder studenten, medewerkers en hoogleraren.

Kom daar nu eens om. Langzaam maar zeker zijn de bestuurscolleges van de Nederlandse universiteiten aan het zwichten voor de druk van pro-Palestijnse demonstranten – waaronder studenten, medewerkers en hoogleraren – om Israëlische universiteiten te boycotten. Nee, Hamas is nog net niet de baas op onze universiteiten. Wel blijkt uit de toekenning van de P.C. Hooftprijs aan Anja Meulenbelt dat het in Nederland inmiddels prijswaardig is geworden om de terreurdaden van Hamas goed te praten.

ynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Anja Meulenbelt bewijst: het goedpraten van moord, verkrachting en terreur is in Nederland prijswaardig geworden verscheen eerst op Wynia's Week.

Op 19 augustus stuurde Milieudefensie een brief aan 28 grote bedrijven, waaronder ABN AMRO, Ahold Delhaize, Akzo Nobel, Boskalis, ExxonMobil, KLM, Vattenfal en Tata Steel. In de brief kregen de bedrijven ‘instructies’ om hun meest recente klimaatplannen te delen.

‘Deze laten we vervolgens onafhankelijk beoordelen door onderzoeksbureau NewClimate Institute en rangschikken we in de Klimaatcrisis-Index,’ zo meldt de website van Milieudefensie. ‘Met de Klimaatcrisis-Index brengen we in kaart welke bedrijven lekker bezig zijn, en welke bedrijven de toekomst van de planeet en hun eigen toekomst op het spel zetten.’

In 2022 kregen de bedrijven – op ASR, Cargill en Vattenfall na – een soortgelijke brief met ‘instructies’ van Milieudefensie. Toen werden hun klimaatplannen ‘niet als voldoende beoordeeld’. ‘Wij hopen nu verbetering te zien,’ aldus Milieudefensie, die de bedrijven tevens meedeelde dat ‘koplopers’ door de organisatie zullen worden ‘beloond’, dat middenmoters zullen worden ‘gestimuleerd’ en dat ‘achterblijvers’ erop kunnen rekenen dat ze worden ‘aangesproken op hun verantwoordelijkheid en risico’s’. Wat Milieudefensie daarmee bedoelt is evident, namelijk een zeer vervelende rechterlijke procedure.

Maffia-achtige methodes

Het zijn feitelijk ‘maffia-achtige methodes’, constateerde Paul Frentrop eerder dit jaar in Wynia’s Week. Met als verschil dat Milieudefensie niet dreigt met geweld, maar met de wet, lees: met procedures die ondernemingen en personen financieel te gronde kunnen richten.

Milieudefensie windt daar geen doekjes om: ‘In geval van slecht klimaatbeleid door uw onderneming zal te zijner tijd door eisende partijen zeker bekeken worden of aan directie en commissarissen een individueel verwijt valt te maken en of u naast de vennootschap in persoon gedagvaard kunt worden. Immers, vanwege de gebruikelijk door bestuurders en commissarissen afgesloten bestuurdersaansprakelijkheidsverzekeringen, krijgen eisers op die manier indirect toegang tot de kapitaalkrachtige (her)verzekeraars die deze verzekeringen afsluiten.’ Gedrag ‘in lijn met het Akkoord van Parijs’ is volgens Milieudefensie ‘de enige bescherming’ tegen al deze juridische en financiële ellende.

Dat Milieudefensie niet bang is om procedures aanhangig te maken, blijkt uit de nieuwe rechtszaak die de ngo begint tegen Shell, die zou moeten stoppen met investeringen in nieuwe olie- en gasvelden. Dat terwijl er nog een andere zaak tegen Shell loopt. Deze oudere zaak heeft Milieudefensie bij het gerechtshof verloren, maar er is cassatie aangetekend bij de Hoge Raad. Ook kondigde Milieudefensie in maart een rechtszaak aan tegen ING, waar de klimaataanpak evenmin zou deugen. Het zijn peperdure procedures, maar Milieudefensie kan ze prima betalen: vorig jaar ontving de organisatie onder meer 12,1 miljoen euro aan subsidies van diverse overheden (ministeries en de Europese Commissie) en ook nog eens 1,5 miljoen euro van de Nationale Postcode Loterij.  

Uiterlijk 30 september dienden de 28 bedrijven hun klimaatplannen aan te leveren ter beoordeling. Alleen ExxonMobil en Cargill zijn in gebreke gebleven, laat Milieudefensie aan Wynia’s Week weten. Dat zal ze echter niet helpen, want hun klimaatplannen zullen ‘op basis van publiek beschikbare informatie alsnog worden beoordeeld,’ aldus Milieudefensie.

Ahold Delhaize was wel coöperatief: ‘Wij hebben de brief van Milieudefensie ontvangen en een reactie gestuurd inclusief links naar de relevante informatie. Ahold Delhaize onderschrijft de noodzaak voor de transitie naar een duurzaam voedselsysteem en het belang van een wetenschappelijke aanpak om dit te realiseren. Wij hebben zowel korte-termijn (2030) als lange-termijn (2040) klimaatdoelstellingen voor onze eigen operatie en onze waardeketen. Deze doelstellingen zijn gevalideerd door het Science Based Targets initiative (SBTi) en in lijn met de SBTi-doelstelling om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius, zoals afgesproken in het Akkoord van Parijs.’

‘Langer lopende dialoog’

Ook de NN Group (Nationale Nederlanden) werkte mee: ‘NN steunt het Akkoord van Parijs en we delen met Milieudefensie het streven naar een net-zero toekomst. Wij hebben gehoor gegeven aan het verzoek van Milieudefensie. Bij het bepalen van onze klimaatplannen houden wij rekening met een breed palet aan visies, standpunten en (internationale) onderzoeken. We willen een positieve sociale en ecologische impact hebben op de samenleving en bijdragen aan het welzijn van mens en milieu. Door onze krachten te bundelen met anderen en onze stakeholders erbij te betrekken, geloven we dat we kunnen bijdragen aan de overgang naar een CO2-arme toekomst. (-) Het ingaan op het verzoek van Milieudefensie maakt deel uit van een langer lopende dialoog die we met hen hebben over dit belangrijke onderwerp.’

Navraag leert dat ook FrieslandCampina en Vattenfall een ‘langer lopende dialoog’ met Milieudefensie hebben, evenals de Rabobank, die daar zelfs trots op lijkt te zijn. ‘Rabobank heeft al geruime tijd een klimaatplan en werkt actief aan de uitvoering daarvan. Jaarlijks rapporteren we over onze voortgang in ons Jaarverslag en Impactrapport, dat openbaar beschikbaar is via onze website. Daarnaast zijn we regelmatig in gesprek met Milieudefensie en blijven dat ook doen.’

Milieudefensie bevestigt dat. ‘Een aantal bedrijven heeft afgelopen september bij ons nieuwe plannen ingeleverd, nadat we met hen achter de schermen gesprekken voerden. Daarnaast zien we bij veel van de bedrijven dat ze sinds het versturen van de eerste brief en onze klimaatzaak tegen Shell een veel beter inzicht hebben gekregen in hun uitstoot, en wat hun verantwoordelijkheid is op het gebied van klimaat.’

Oppermachtige club

Het zijn voor de bedrijven vast geen gezellige gesprekken, met een ngo die voortdurend dreigt met rechtszaken. Milieudefensie wil daar echter niets over kwijt. ‘Om met bedrijven goede gesprekken te voeren, doen we dit achter de schermen en communiceren we hier niet over naar buiten. De gesprekken gaan in algemene zin over hun klimaatplan, de uitdagingen waar ze tegenaan lopen, de context waarin zij opereren, de methodologie van de Klimaatcrisis-Index en de kansen die wij zien voor de bedrijven om hun klimaatplannen te verbeteren.’

Het is nu aan NewClimate Institute om alle klimaatplannen te onderzoeken en te rangschikken in de index. Naar verwachting worden de resultaten in februari 2026 gepubliceerd en dan ook gedeeld met de accountants, ondernemingsraden en toezichthouders van de bedrijven. Met dreigende taal, gesprekken achter de schermen en overheidssubsidies als veruit belangrijkste inkomstenbron is Milieudefensie een oppermachtige club geworden.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Met overheidsgeld, dreigende taal en geheime gesprekken achter de schermen krijgt Milieudefensie grote bedrijven op de knieën verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoewel grootheden als Willem Frederik Hermans, Harry Mulisch en Jan Wolkers in 1972 niet met nieuwe romans kwamen, was het toch een prachtig boekenjaar. Maarten Biesheuvel debuteerde met de verhalenbundel In de bovenkooi, van Gerard Reve verscheen De Taal der Liefde, en ook werden we getrakteerd op Bleekers zomer (Mensje van Keulen) en, nog veel mooier, Mijn kleine hersentjes (Johnny van Doorn).

Maar wie in 1972 écht wilde meetellen, dweepte met een heel ander boek: het Rapport van de Club van Rome, ondertitel De grenzen aan de groei. Verschenen als vijfhonderdste titel in de vermaarde Aula-reeks van uitgeverij Het Spectrum, gespecialiseerd in ‘het wetenschappelijke pocketboek’. 

Het Rapport van de Club van Rome, waarvan de Amerikaanse systeemwetenschapper Dennis Meadows de belangrijkste auteur was, is wel gekarakteriseerd als een vroege milieueffectrapportage op wereldschaal, althans een dappere poging daartoe. De centrale boodschap was ronduit deprimerend: door vervuiling, bevolkingsgroei, voedselgebrek en uitputting van grondstoffen zou de wereld begin eenentwintigste eeuw ten onder gaan.

Een religieus beïnvloed volkje

Dat het rapport gruwelijk slecht was geschreven en dat – zoals kritische lezers al meteen vaststelden – de meeste modellen en berekeningen oorverdovend rammelden, voorkwam niet dat De grenzen aan de groei nergens ter wereld zo’n succes werd als in Nederland. Er gingen maar liefst 250.000 exemplaren over de toonbank. Daar konden Maarten Biesheuvel, Gerard Reve, Mensje van Keulen en Johnny van Doorn niet aan tippen.

Waarom sloeg het apocalyptische ‘een minuut voor twaalf’-denken van Meadows en zijn co-auteurs juist in onze contreien zo aan? In 1982, in een interview met NRC Handelsblad ter gelegenheid van het tweede lustrum van De grenzen aan de groei, kwam toenmalig Shell-directeur Gerrit Wagner met een verklaring. ‘We zijn,’ zei hij, ‘een religieus beïnvloed volkje, dat zich meer dan andere volken gewend is ethische en morele vragen te stellen’.  

Die analyse snijdt nog steeds hout. Schuld, boete, zelfkastijding, ondergangsprofetieën, verkettering van ongelovigen en – in de persoon van Greta Thunberg – zelfs een Heilige Maagd: ook het huidige klimaatactivisme is doortrokken van godsdienstige sentimenten. Geen wonder, in een land waar het christendom eeuwenlang een reusachtige impact had. Genieten, zo werd generaties Nederlanders door pastoors en dominees voorgehouden, heeft bijna altijd een zondige keerzijde. Het in het Rapport van de Club van Rome gepredikte geloof dat we met onze naoorlogse welvaart feitelijk zelfmoord aan het plegen waren – en dat we ons dus per direct dienden te bekeren – paste helemaal in dat stramien. Het was een-op-een het klassiek-christelijke beeld van de brede weg met ‘aardse geneugten’ die leidt tot het verderf, versus de sobere en veeleisende smalle weg die leidt tot behoud.  

Maar misschien is dat niet het hele verhaal. Want het Rapport van de Club van Rome viel ook in vruchtbare aarde omdat de boodschap ervan aansloot bij het linkse levensgevoel van de jaren zeventig. Zo zag je maar weer eens hoeveel ellende het vermaledijde kapitalisme veroorzaakte: niet alleen oorlogen, ongelijkheid en uitbuiting van arbeiders, maar ook verspilling van grondstoffen, uitputting van energiebronnen en vergiftiging van ons leefmilieu.

Vieze bende

Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en haar Oost-Europese satellietstaten leerde ons rond 1990 wat de gevolgen zijn van antikapitalistisch milieubeheer. Lucht, water en bodem bleken aan gene zijde van het voormalige IJzeren Gordijn vervuild op een schaal die niemand voor mogelijk had gehouden. Als het ergens ter wereld een vieze bende was, dan in de landen van het ‘reëel existerende socialisme’.

Toch horen milieu en links in 2025 nog steeds bij elkaar. In dat kader wordt ook Karl Marx (1818-1883), de befaamde Duitse (co-)auteur van onder meer Het Communistisch Manifest en Het Kapitaal, steeds vaker opgewarmd. ‘Misschien was Marx niet direct een diepgroene denker, hij is wel iemand die welkome aanknopingspunten biedt voor de klimaatbeweging,’ schreef Jaap Tielbeke in 2018 in De Groene Amsterdammer. Dat was nog een gematigd geluid, vergeleken met wat sindsdien volgde.

‘Marx lezend realiseren we ons dat de milieuproblematiek geen historische vergissing is, maar fundamenteel samenhangt met de mens als redelijk wezen,’ analyseerde filosoof Paul Cobben, emeritus hoogleraar aan de universiteit van Tilburg, in zijn boek Marx bevrijd. Natuur en vervreemding in de 21ste eeuw (2022). ‘Marx laat zien dat menselijk ingrijpen in de natuur leidt tot zelfvervreemding: wij mensen ondermijnen ons bestaan als wezens die zelf deel uitmaken van de natuur. Deze zelfvervreemding cumuleert in de kapitalistische samenleving.’ Op de cover van Cobbens boek: Marx met een groene baard.

Eco-socialisme en klassenstrijd

Inmiddels laat ook de GroenLinkse jongerenorganisatie Dwars zich niet langer onbetuigd. Op haar website verscheen onlangs een pleidooi voor ‘ecosocialisme’ als ‘alternatief voor het kapitalisme’. ‘Door “eco” aan het socialisme toe te voegen, erkennen we dat de mens en natuur onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden,’ aldus de auteurs. ‘Op die manier kunnen we de klassenstrijd met klimaatrechtvaardigheid verenigen, omdat het uiteindelijk een strijd is tegen hetzelfde systeem, het kapitalisme.’ Boven de tekst: een groen Marx-portret.

Dat de heilige vader van het wereldcommunisme dodelijk is voor natuur en milieu, kennelijk is dat nog niet vaak genoeg bewezen.  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat als donateur mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Opgepast: de groene marxisten breken door – en ze zijn nog gekker dan Greta Thunberg verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze onthulling kwam kort nadat de deelnemers waren geïnstrueerd om het uitbrengen van het advies over de Tweede Kamverkiezingen van 29 oktober heen te tillen. De organisatoren rekenen kennelijk op een progressief kabinet en denken dat het advies, dat eigenlijk in september had moeten verschijnen, bij zo’n kabinet in meer vruchtbare aarde zal vallen. Het Burgerberaad Klimaat is niet politiek neutraal, niet achter de schermen, maar inmiddels ook niet meer vóór de schermen. Dat de organisatie van het burgerberaad meteen alle vuile was buiten hangt, is geen toeval. Ze weten dat je vuile was buiten hangt als het regent. De hoop is dat tegen de tijd dat het advies uitkomt de storm weer zal zijn gaan liggen.

‘Doorgestoken kaart’

Henk Vermeer van BBB verwoordde het gevoelen van veel Tweede Kamerleden toen hij bij het bekend worden van de dubieuze rol van XR van ‘doorgestoken kaart’ sprak. ‘Extinction Rebellion voert actie door snelwegen te blokkeren, bedrijven te intimideren en maatschappelijke ontwrichting te organiseren”, merkte Vermeer op. ‘Wat BBB betreft voldoet deze club zelfs aan de definitie van een terroristische organisatie. Dat juist zij aan de voorkant meeschrijven aan een “burgerberaad” is totaal onacceptabel.’

Al eerder was de organisatie van het burgerberaad in diskrediet geraakt toen plotseling een fact-check werd verzonnen om onwelgevallige, doch juiste stellingen van een door de deelnemers geraadpleegde deskundige over extreem weer in diskrediet te brengen. De fact-check  werd gesteund door een tweetal klimaatwetenschappers die er speciaal voor dat doel waren aangetrokken. Zelfs de niet controversiële stelling dat de kosten van het huidige klimaatbeleid de baten overtreffen, moest het bij de organisatie en XR ontgelden.

Dat was echter gerekend buiten hoogleraar klimaateconomie Richard Tol, die ook op een bijeenkomst van het burgerberaad aanwezig was. Tol diende een klacht in tegen de ambtenaren die de deelnemers zouden moeten helpen. Dat zou voor iedere beoordelaar een simpele zaak moeten zijn: als een top-klimaateconoom de juistheid van de gewraakte stelling bevestigt, wie zijn de ambtenaren dan om te proberen met een of andere sofistische klimaatwetenschapper deze alsnog naar de prullenbak te verwijzen?

Maar nee, de klacht werd met een kort briefje afgewezen door een ecologische filosoof die als beoordelaar was aangesteld. Deze man was jarenlang directeur van het Wereld Natuur Fonds. Volgens de ecoloog was ‘het proces’ van de fact-check en van de beoordeling van de kritiek daarop zorgvuldig geweest en was er dus niets aan de hand. Over de inhoud geen woord, terwijl de klacht juist over de inhoud ging. Er ligt daarom nu een klacht bij de Ombudsman, die misschien wel naar de inhoud durft te kijken.

De ecologische klachtenbeoordelaar vond het prima dat de organisatie de conclusies van het IPCC verwierp om het klimaatalarmistische narratief van het beraad in stand te kunnen houden, want ‘procedureel’ zou er correct gehandeld zijn. Dat is je reinste ‘cargo cult’-rechtspraak — rechtvaardig in vorm, maar onrechtvaardig in resultaat. De term werd door de fysicus Richard Feynman gebruikt ter aanduiding van pseudowetenschap die geen geldige kennis oplevert omdat er iets essentieels ontbreekt: integriteit en eerlijkheid. Tegen gebrek aan integriteit is geen enkele wet, regel, procedure of wat dan ook bestand.

Gebrek aan integriteit is ook de ambtenaren van het burgerberaad niet vreemd. Het Woo-verzoek waardoor de directe betrokkenheid van XR aan het licht kwam, werd door de ambtenaren op de lange baan geschoven omdat de indiener zich kritisch over het beraad had uitgelaten. Bij de bespreking van voorgestelde inbreng van een deskundige verwezen de ambtenaren vragen over de legitimiteit van het (advies van het) burgerberaad als ‘niet relevant’ van de hand.

Persona non grata

De chemicus en wetenschapsjournalist Marcel Crok die door de deelnemers was uitgenodigd maar door de ambtenaren als persona non grata werd bestempeld, mocht in een achterafzaaltje voor een klein groepje zijn verhaal afsteken gezet maar werd ‘geneutraliseerd’ met behulp van een KNMI-man en een frauduleuze fact-check. Een misleidende video moest door de organisatie herzien worden. Aan een deelnemer die kritiek had op de concept-aanbevelingen werd gevraagd of hij zijn kritiek  samen met een bekende ‘klimaatontkenner’ had geschreven. Deelnemers die het niet eens waren met de concept-aanbevelingen moesten in een kring gaan staan, zoals vroeger bij WeightWatchers, als je niet voldoende was afgevallen.

De klachtenbeoordelaar zag er ook geen probleem in dat de ambtenaren zich beriepen op niet-wetenschappelijke documenten om hun fact-check ten aanzien van de kosten en baten van klimaatbeleid te onderbouwen. Dat de relevante wetenschappelijke studies die het gelijk van Crok aantonen door de organisatie gewoon verzwegen werden, vond de beoordelaar prima. Met zijn goedkeuring mag het klimaatberaad de vloer aanvegen met het toonaangevende werk van de Nobelprijswinnaar William Nordhaus.  

Marcel Crok heeft zelf inmiddels ook een klacht ingediend tegen de ambtenaren van het beraad. Het is een omvangrijk stuk dat in detail blootlegt waar de organisatie de mist in is gegaan met de fact-check, die uit de hoge hoed werd getoverd toen Crok informatie aandroeg die tegen het gewenste narratief inging. Deze doorwrochte klacht zal zelfs door een ecologische beoordelaar niet zo eenvoudig kunnen worden afgewimpeld als de eerste, veel kortere klacht.

Het is tekenend voor het totale gebrek aan integriteit van de betrokken ambtenaren dat ze de beoordeling van deze tweede klacht aanvankelijk toewezen aan dezelfde beoordelaar die eerder de klacht van Tol afwees. Pas na protest van Crok hebben de ambtenaren toegezegd een andere beoordelaar te zullen aanzoeken. Dan zal de indiener echter wel akkoord moeten gaan met een aanzienlijk uitstel van de behandeling: pas na de zomer zou er iemand naar kunnen kijken.

Dus: óf een klager gaat akkoord met een bevooroordeelde beoordelaar óf zijn klacht wordt op de lange baan geschoven. Terwijl het al maanden duidelijk is dat dit geschil in een klacht zou uitmonden, heeft de ambtenarij nagelaten om de wettelijke vereiste klachtenprocedure behoorlijk in te richten en zal er naar verwachting nog meer cargo-cult-rechtspraak volgen. De beschikbare middelen moeten kennelijk allemaal worden ingezet voor nóg meer ambtenaren, deskundigen, fact-checks en propagandafilmpjes, want  ‘klimaat moet’.

Nog maar twee jaar tijd

Een email van XR aan de ambtenaren die het burgerberaad voorbereidden, geeft inzicht in de druk die is uitgeoefend: ‘Jullie houden te veel rekening met tegenkrachten van ontkenners, een achterhoede van mensen die het vanwege allerlei redenen niet willen weten dat er veranderingen komen.’ In de email liegt XR ook nog dat ‘wetenschappers het erover eens zijn dat we klimaatverandering moeten stoppen’ en dat ‘we nog maar twee jaar de tijd hebben’. Die twee jaar zijn overigens inmiddels bijna verstreken.

Kortom, het beraad, dat bedoeld was om burgers een stem te geven, is gekaapt door klimaatactivisten met een transformatie-agenda. Een afgehaakte deelnemer heeft uit de doeken gedaan dat serieuze dialoog steeds heeft ontbroken en dat de organisatie alles continu in een bepaalde richting heeft geduwd. Zonder dat de deelnemers het doorhebben, zijn zij figuranten in een klimaatactivistisch toneelstuk. Ze mogen hoogstens wat bijzinnen en komma’s toevoegen in de voorgekookte adviezen van XR en hun ambtenaren.

Het concept komt min of meer letterlijk uit de koker van XR-adept Eva Rovers, auteur van de in 2022 verschenen bestseller Nu is het aan ons. Oproep tot echte democratie. Rovers betoogde dat je ‘politiek niet te veel aan politici moet overlaten. Daar zijn onze problemen namelijk te complex voor’.  Het is nu duidelijk wie ze met ‘ons’ bedoelt. Daarom is de burger toch beter af met de ‘echte politiek’ dan met Rovers’ ‘echte democratie’.  

Alles wat er mis is aan het klimaatbeleid, steekt de kop op bij het Burgerberaad Klimaat: privileges voor ngo’s, activistische ambtenaren, sofistische klimaatwetenschappers met een missie en een eindeloze stroom aan propaganda en irrealistische doelstellingen. Het hele proces is door XR, de betrokken ambtenaren, wetenschappers en deskundigen vakkundig in de gewenste richting gemanipuleerd.

Voor XR en de klimaatbeweging was de uitdaging om burgers zonder enige relevante kennis zo ver te krijgen dat ze bereid zijn het kabinet te adviseren over de absurdistische vraag ‘hoe het klimaat te verbeteren’ en hun medeburgers aan noodzakelijke, maar ongewenste maatregelen te onderwerpen. XR heeft het idee dat ‘de politiek faalt’ er goed ingeramd bij de deelnemers. In een email die XR bij de voorbereiding aan de organisatie van het beraad stuurde is te lezen dat ‘het burgerberaad eerst gaat onderzoeken wat nu eigenlijk het probleem is met het klimaat en waarom de politiek dit niet zelf kan oplossen’.  De politiek faalt, dat is de schuld van de kiezers en daarom mag het burgerberaad de burgers het klimaatjuk opleggen — ze krijgen wat hen toekomt.

Klimaatdictatuur

Inderdaad, de deelnemers zijn inmiddels zodanig bewerkt dat ze het als hun morele missie beschouwen om het volk aan ‘ambitieuze klimaatmaatregelen’ te onderwerpen. Ze hebben het licht gezien, zij zijn de Messias en maken zich er daarom nu vooral zorgen over of het kabinet hun adviezen zal overnemen.

Hoe snel kan het gaan: het Burgerberaad Klimaat effent zo de weg naar de XR-klimaatdictatuur. Dat een groep burgers zich daarvoor zo gemakkelijk leent, is de schuld van Extinction Rebellion en de ambtenaren die de klimaatactivisten hebben gefaciliteerd.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Doorgestoken kaart: hoe het Nationaal Burgerberaad Klimaat een propagandashow van Extinction Rebellion werd verscheen eerst op Wynia's Week.

De rellen in Scheveningen op 1 mei en de bezetting van de Universiteit Leiden afgelopen dinsdag zijn geen incidenten meer, maar symptomen van een dieper falen. In beide gevallen ging het niet om vreedzaam protest, maar om openlijke gezagsverwerping. In Scheveningen werden agenten bekogeld, winkels geplunderd, bewoners opgejaagd. In Den Haag bezetten ruim honderd pro-Palestinademonstranten een universiteitsgebouw, werden nooddeuren vernield en mensen buitengesloten. Pas na uren trad de politie op en werden 75 mensen gearresteerd. Veel te laat. Veel te voorzichtig.

Toch blijft men vanuit politiek en bestuur vasthouden aan het idee dat terughoudendheid werkt. Dat we moeten blijven praten, bemiddelen, kalmeren. De strategie van de-escalatie, ontstaan na de krakersrellen van de jaren ’80, was lang succesvol. Het voorkwam onnodig geweld en bouwde voort op vertrouwen tussen burgers en staat. Maar die strategie werkt alleen als er iets fundamenteels aanwezig is: erkenning van het gezag.

En die erkenning is er niet meer.

Nieuwe generatie

We hebben te maken met een nieuwe generatie actievoerders en relschoppers voor wie gezag geen uitgangspunt is, maar een doelwit. Groepen als Extinction Rebellion en radicale pro-Palestinabewegingen zoeken bewust de confrontatie. Ze blokkeren snelwegen, bezetten universiteiten, brengen schade toe aan publieke instellingen en intimideren tegenstanders. De rechtsstaat zien zij niet als speelveld, maar als tegenstander. En daarnaast is er een groeiende groep jongeren — vaak hier geboren, maar losgezongen van de samenleving — voor wie geweld een middel is, en de politie slechts een obstakel.

Tegen deze realiteit is het oude draaiboek waardeloos. Wie geen grenzen erkent, kan niet via dialoog tot rust worden gebracht. De-escalatie is dan niet langer een strategie, maar een vorm van gezichtsverlies. Als de staat terugdeinst, wordt de straat sterker.

Geloofwaardig gezag

Wat nodig is, is het herstel van geloofwaardig gezag. Dat betekent niet dat we demonstratierecht opofferen of repressie tot norm maken. Het betekent dat wie dat recht misbruikt om te dreigen, te bezetten of te vernielen, een directe en zichtbare consequentie ondervindt.

Veel van dat optreden is al juridisch mogelijk — het wordt alleen onvoldoende toegepast. De Politiewet biedt ruimte voor militaire bijstand bij grootschalige ordeverstoringen. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten maakt het mogelijk om radicale groepen te monitoren. Het strafrecht voorziet in vervolging voor openlijke geweldpleging, vernieling en bedreiging.

Wat ontbreekt, is de politieke wil om die wetten te gebruiken — en daar waar nodig aan te scherpen.

Dat betekent onder meer:

Aanpassing van de Wet politiegegevens, zodat automatische gezichtsherkenning in risicogebieden juridisch toelaatbaar wordt bij herhaalde rellen.

Versterking van artikel 6:169 van het Burgerlijk Wetboek, zodat ouders van minderjarige relschoppers standaard aansprakelijk zijn voor aangerichte schade.

Vastleggen in vreemdelingenrecht en naturalisatiewetgeving dat geweld tegen de rechtsstaat een directe reden is voor weigering of intrekking van verblijfsstatus.

Structurele toepassing van snelrecht bij massale ordeverstoring, met directe afdoening en lik-op-stukbeleid.

Versnelling van identificatie en publicatie van beelden van verdachten, naar Brits model.

En minstens zo belangrijk: de rechterlijke macht moet haar verantwoordelijkheid nemen. Wie een politieman bekogelt met vuurwerk, krijgt nu te vaak een taakstraf, een voorwaardelijke boete of helemaal niets. Zolang de wet geen verplichte minimumstraffen kent, blijft er ruimte voor dit soort afglijding. Die ruimte moet verdwijnen. Want straffeloosheid is funest voor gezag.

Duidelijke grenzen

Wat Nederland nodig heeft, is geen grotere lat, maar een stevigere rug. Geen nieuwe onderzoeken, maar handhaving en aanscherping van de wet. Geen overlegtafels met mensen die de spelregels verwerpen, maar duidelijke grenzen met directe gevolgen.

De-escalatie werkte ooit. Maar die tijd is voorbij. Niet omdat de methode slecht is, maar omdat haar voorwaarde — gezagsacceptatie — verdwenen is. En zonder gezag kan er geen vrijheid bestaan. Wie vrijheid serieus neemt, moet haar beschermen. Met woorden waar het kan. En met optreden waar het moet.

*Reinier Geerligs (voorzitter) en John T. Knieriem zijn aangesloten bij Klassiek Liberaal, een platform binnen de VVD.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De-escalatie werkt niet meer. En dus is het tijd voor gezag verscheen eerst op Wynia's Week.

Wouter Roorda zocht het uit, in een verhaal in 3 bedrijven. Afgelopen donderdag verscheen aflevering 1 over hoe de Vegalobby in elkaar zit, welk beleid zij voor staat en waarop dit is gebaseerd. Vandaag deel 2 over hoe de overgang naar een plantaardiger dieet wordt gemonitord, met maar liefst drie monitors die alle drie hetzelfde meten.

Op 18 november 2022 hebben drie NGO’s zichzelf uitgenodigd voor een overleg op het Ministerie van landbouw (LNV) over het monitoren van de Eiwittransitie. Dit zijn Food Valley, ProVeg en de Green Protein Alliance (GPA). Dit blijkt uit een WOO-verzoek van Wynia’s Week, dat de innige relatie blootlegt tussen het Ministerie van LNV en NGO’s die de consumptie van plantaardig voedsel willen stimuleren.

Nederland moet meer vega

Onder andere op aandringen van deze NGO’s heeft toenmalig minister Staghouwer (CU) zich in maart 2022 namens de overheid gecommitteerd aan een consumptiepatroon waarbij 50 procent bestaat uit dierlijk eiwit en de andere 50 procent uit plantaardig eiwit. Momenteel haalt de gemiddelde Nederlander een kleine 60 procent uit dierlijk eiwit.

Bij het bevorderen van de consumptie van ‘duurzaam’ voedsel en het verminderen van dierlijke eiwitten in ons voedingspatroon krijgt de overheid hulp van diverse NGO’s, zo bleek uit deel 1. Tegelijkertijd blijken die NGO’s niet zonder financiële hulp van diezelfde overheid of de Postcodeloterij te kunnen, bij gebrek aan een eigen achterban. Dat geldt ook voor de drie NGO’s die tijdens het overleg op 18 november hun ‘Eiweet’-monitor presenteren en vragen om financiële ondersteuning voor dit initiatief. Het doel van deze monitor is om in het kader van de Eiwittransitie inzichtelijk te maken hoe in de omzetten van de supermarkten de doelstelling van een voedingspatroon dat voor de helft bestaat uit plantaardig eiwit dichterbij komt.

GPA ijvert al langer voor een meer plantaardig voedselpatroon. Het is een coalitie van bedrijven, NGO’s en overheidsorganisaties, met financiering van Stichting DOEN van de Postcodeloterij. Prominente bedrijven onder de leden zijn, naast verschillende supermarkten, de conservenfabrikanten HAK en Schouten. GPA is een ANBI die naast contributies van leden en geld van Stichting DOEN verder bijna alleen inkomsten uit subsidie ontvangt. Het totale budget van circa een kwart miljoen is relatief bescheiden en ook is er maar een kleine staf.

Opmerkelijk is een jaarlijkse gift van Stichting CHIEF, wat staat voor Centrum Hulp bij Innovatie, Educatie en Fascinatie Plantaardige Eiwitten. Dit is een ANBI die wordt gefinancierd door de firma’s HAK en Schouten. De voornaamste bezigheid van CHIEF is het runnen van een regiopilot in de gemeente Altena om ‘mensen te inspireren vaker een plantaardiger keuze te maken’. Financiële bijdragen hiervoor komen naast van CHIEF van de gemeente Altena, de provincie Noord-Brabant en de Regio West-Brabant. Niet toevallig zijn zowel HAK als Schouten gevestigd in deze gemeente.

CHIEF is ook een promotor van Bean Deal, een samenwerkingsverband van 72 organisaties dat de consumptie van Nederlandse peulvruchten promoot als Bean Meal. Daaronder veel bedrijven en overheidsorganisaties, naast een enkele NGO. Ook de Bean Deal is onderdeel van de Nationale Eiwitstrategie, maar publiceert geen financiële cijfers.

Enthousiaste ambtenaren

GPA werkt al sinds 2017 aan het opzetten van een monitor om de eiwitinname te meten. In 2021 is er een eerste publicatie op basis van een samen met Albert Heijn uitgevoerde pilot. Hierbij waren ook ProVeg en Stichting Natuur en Milieu betrokken. In 2022 hebben de meeste supermarkten hun deelname toegezegd aan de Eiweet-monitor. In de subsidieaanvraag wordt geld gevraagd voor het opstarten van de monitor, die dus al volop in de steigers staat en daarna moet worden gefinancierd door de gebruikers.

De ambtenaren van LNV reageren enthousiast op de aanvraag: ‘De Eiweet monitor kan ons veel inzicht geven’, schrijft één van hen in een email. Wat dat inzicht dan is, staat er niet bij. En dat is vreemd, omdat er al twee initiatieven zijn op dit terrein. Het RIVM voert periodiek een Voedselconsumptiepeiling uit die beschikbaar is via de site wateetnederland.nl. Daaruit blijkt hoeveel dierlijk en plantaardig eiwit de Nederlander gemiddeld inneemt.

GPA zegt zelf dat deze data accuraat zijn en allesomvattend, maar minder actueel. Met name retailers zouden volgens GPA hebben aangegeven dat ‘actualiteit’ belangrijk is om ‘vroegtijdig trends te kunnen ontwaren’. Verschuivingen in voedingspatronen gaan echter langzaam. Reden voor het RIVM om niet elk jaar een meting uit te voeren.

Daarnaast is er ook nog de Eiwitmonitor van de universiteit van Wageningen (WUR). Zowel deze Eiwitmonitor als de peiling van RIVM laat de consumptie van dierlijk en plantaardig eiwit zien. De WUR Eiwitmonitor inventariseert tevens het productenaanbod van supermarkten. De in 2023 gestarte WUR Eiwitmonitor wordt elk jaar uitgevoerd en bevat dus actuele cijfers.

Wat de Eiweet-monitor hieraan toevoegt zijn enkel de verkoopcijfers per supermarktketen. Iets wat toch eenvoudig kan worden geïntegreerd in de WUR-monitor zou je zeggen. De WUR-monitor en de Eiweet-monitor komen ook tot nagenoeg dezelfde uitkomst; het RIVM resultaat wijkt licht af.

De overlap wordt voor lief genomen, omdat het nu mogelijk is om eventueel te ‘kunnen sturen op de activiteiten en output van supermarkten’. Men wil dus gegevens per supermarktketen om te kunnen identificeren wie er achterloopt. Dat is conform de afspraak in het Nationaal Klimaatakkoord, waarin staat dat de supermarkten zich expliciet committeren aan het minder verkopen van vlees.

Het sturen op ‘output’ klinkt daarbij nogal onheilspellend. De ambtenaren vragen in de correspondentie ook om de namen van de supermarktketens die niet onmiddellijk hun volledige medewerking hebben toegezegd, zodat eventueel ‘druk’ kan worden uitgeoefend.

Aanbesteding gemeden

GPA is volgens de stukken ‘de beoogde langjarige uitvoerder van de Eiweet-monitor’. Dat doet de vraag rijzen wat deze kleine organisatie zonder vaste medewerkers zo geschikt maakt om een dergelijke monitor uit te voeren. Een vraag die de ambtenaren van LNV helemaal niet stellen. Er zijn tal van organisaties in Nederland die veel meer ervaring hebben met het verzamelen en interpreteren van datamateriaal.

De geraamde structurele kosten voor de Eiweet-monitor bedragen 40.000 euro per jaar. De bedoeling is dat supermarkten na de opstart dit geld bijeen brengen door jaarlijks een bedrag van tussen de 2000 en 5000 euro te betalen, afhankelijk van hun marktaandeel. Voor het opstarten wordt een subsidie gevraagd van 48.600 euro (excl. BTW). Werken supermarkten niet mee, dan wordt dat expliciet vermeld en wordt een schatting gemaakt van hun verkopen.

Het gevraagde bedrag is niet toevallig gekozen. Tot een bedrag van 50.000 euro (excl. BTW) hoef je geen openbare aanbesteding te organiseren. Door er een opdracht van te maken, gelden de striktere subsidiecriteria niet, zo leggen de ambtenaren elkaar uit via de email.

Op 22 juni 2023 wordt de opdracht verleend voor een bedrag van 47.352 euro (57.296 inclusief BTW). Partner bij de uitvoering is de ProVeg. Als adviseur treedt op de immer om geld verlegen zittende Stichting Natuur & Milieu, die ervaring heeft met het aanboren van overheidssubsidies voor onderzoek zonder toegevoegde waarde – zo bleek uit een eerder WOO-verzoek van Wynia’s Week.

Vega-groei

ProVeg wil de overgang naar een plantaardig voedselsysteem ‘versnellen’ door halvering van de consumptie van dieren in 2040. Het is een ANBI met als voornaamste financiers Stichting DOEN van de Postcodeloterij, Triodos Foundation, Turing Foundations (van de oprichters van TomTom) en het Erasmus+-programma van de Europese Unie. Ook de Hans van Eck Stichting draagt bij, die verder allerlei radicale dierenactivisten financiert.

ProVeg, met kantoor in Utrecht, is de afgelopen tien jaar fors gegroeid. De jaarlijkse inkomsten namen toe van circa 50.000 euro naar bijna 1,2 miljoen euro in 2023. De helft hiervan is afkomstig van genoemde vermogensfondsen en het grootste deel van de andere helft van particulieren. ProVeg maakt deel uit van de gelijknamige internationale organisatie met hoofdkantoor in Duitsland.

De derde partner, Food Valley, is niet operationeel betrokken bij de Eiweet-monitor. Dit is een ANBI die nagenoeg volledig wordt gefinancierd met overheidssubsidies. Van het totale budget van 5,7 miljoen euro in 2023 is circa 4 miljoen euro afkomstig van de provincie Gelderland. Food Valley is ooit begonnen als samenwerkingsverband van de WUR, de provincie Gelderland en een aantal agrifood bedrijven. Het wil ‘a rich ecosystem’ creëren ‘full of wonderful, inspiring examples’. Die voorbeelden vloeien voort uit de drie prioriteiten van de organisatie, te weten de eiwittransitie, voedsel en gezondheid en circulair agrifood.

De subsidie is voor GPA en ProVeg niet zo zeer van belang voor de uitvoering van de monitor. Die is al gewaarborgd door de deelname van de supermarkten. Ook hadden de tientallen kapitaalkrachtige bedrijven en organisaties die zich aan GPA hebben verbonden toch zelf wel het relatief kleine bedrag van 50.000 euro kunnen ophoesten?

Het gaat er vooral om dat de uitkomst een plaatsje krijgt in het Dashboard Duurzaamheid Supermarkten, waar ‘de bijdrage van supermarkten aan een duurzaam voedselsysteem’ kan worden gevolgd. Door de opname hierin is voor de betrokken NGO’s hun kostje gekocht tot 2030, waarbij zij elk jaar ten minste 40.000 euro krijgen voor het aanleveren van een cijfer waarvoor zij niet veel werk hoeven te doen.

Wie namelijk de Eiweet-monitor bekijkt ziet dat deze niet meer omvat dan de door elke supermarktketen zelf aangeleverde verhouding in verkopen tussen dierlijke en plantaardige eiwitten. Het enige wat GPA en ProVeg hoeven te doen is deze gegevens samenvoegen en een conclusie schrijven. Via het Dashboard kan dan exact worden bijgehouden welke supermarktketen voor- of achterloopt in de eiwittransitie. Hoe die in de periode tot 2030 precies vorm moet krijgen, zal blijken uit deel 3.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt. Op 3 februari 2025 verscheen zijn samen met Oswin Schneeweisz geschreven boek De Nederwolf bij Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe conservenfabrikanten en ambtenaren de handen ineen slaan met activisten en de Postcodeloterij om Nederland plantaardig te maken (2) verscheen eerst op Wynia's Week.

Klimaatverandering is voor de overheid een ideale kapstok om de eigen bevoegdheden en budgetten op te rekken. Voor ngo’s fungeert het als extra verdienmodel. Door een relatie te leggen met het klimaat lijkt overheidsingrijpen op voorhand gelegitimeerd. Bijvoorbeeld als het gaat over de vraag wat er op uw bord komt te liggen.

Veel mensen zullen nu lachend hun schouders ophalen, maar de zogenoemde eiwittransitie die door de overheid met hulp van ngo’s in gang is gezet, beoogt precies dat: zorgen dat u minder dierlijk en meer plantaardig eiwit eet. Met financiële steun van de volledig door de Nationale Postcode Loterij gefinancierde Stichting DOEN.

Het begon als een initiatief van de Europese Commissie om minder afhankelijk te worden van de import van onder meer soja. Dat wordt gebruikt voor veevoer. In de Voedselagenda 2016-2020 werd een koppeling gemaakt met het bevorderen van de volksgezondheid en met klimaatbeleid. In 2020 was de Nationale Eiwitstrategie geboren, die een omslag in de consumptie wil bereiken van dierlijk naar plantaardig eiwit.

Misleidende gezondheidsclaim

Waar eerst de beleidsdoelstelling voor de verhouding dierlijk versus plantaardig 60 om 40 procent was, begonnen ngo’s al tijdens de Voedselagenda 2016-2020 aan te dringen op een 50/50-verhouding. Aangespoord door het gevoel dat de klimaaturgentie voortdurend dringender werd, was het een kwestie van tijd voordat de overheid overstag zou gaan. En inderdaad: in 2022 kondigde toenmalig minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Henk Staghouwer aan dat de doelstelling op 50/50 kwam te liggen, waarbij overigens ook de totale consumptie van eiwit diende te worden teruggedrongen. De feitelijke verhouding tussen dierlijk en plantaardig was toen inmiddels conform de oorspronkelijke doelstelling circa 60/40.

Grotere zelfvoorzienendheid verdween als doelstelling naar de achtergrond, het bevorderen van de volksgezondheid en het tegengaan van klimaatverandering resteerden. De claim dat de consumptie van meer plantaardig in plaats van dierlijk eiwit goed is voor zowel de gezondheid als het klimaat werd onderbouwd in een advies van de Gezondheidsraad uit 2023. Op die onderbouwing valt nogal wat af te dingen; de gezondheidsclaim is zelfs misleidend.

De eiwittransitie is ingebouwd in de bekende Schijf van Vijf van het Voedingscentrum, die is gebaseerd op de zogenoemde ‘Richtlijn goede voeding’ van de Gezondheidsraad. De geclaimde gezondheidswinst heeft echter betrekking op het volledig overnemen van het beschreven voedingspatroon; niet op het wel of niet eten van vlees. De consumptie van vlees, en dan met name rundvlees, wordt met het noemen van allerlei mogelijke gezondheidsrisico’s verdacht gemaakt. Wat onder tafel wordt geschoven, is dat deze risico’s pas optreden bij een abnormaal hoge dagelijkse inname van vlees. Bij een gemiddelde consumptie zijn deze risico’s nagenoeg afwezig en blijkt vlees een waardevol bestanddeel van het dagelijkse dieet. Dat laat een gezaghebbende overzichtsstudie zien, die echter wordt genegeerd door de Gezondheidsraad.

Overgaan van een 60/40- naar een 50/50-verhouding tussen dierlijk en plantaardig eiwit zou een reductie opleveren van broeikasemissies van tussen de 10 en 15 procent ten opzichte van het huidige voedselpatroon. Gegeven het aandeel van de landbouw in de totale uitstoot van broeikasgassen van circa 17 procent (volgens cijfers van het CBS) is dat een reductie van circa 2 procent van de totale uitstoot. Dat is de uitkomst van een modelberekening, waarvan de onzekerheidsmarges zijn weggelaten. Voorbij wordt gegaan aan de grote variatie in emissie tussen de verschillende bronnen van dierlijk eiwit, die ook locatie-afhankelijk zijn. Ook blijken sommige plantaardige eiwitvormen samen te gaan met een flinke klimaatbelasting, die soms groter is dan voor bepaalde dierlijke eiwitten. Dit blijkt uit bijgaand plaatje uit het rapport van de Gezondheidsraad.

Het voorgaande vormde geen beletsel om in het aan de klimaattafels onder leiding van Ed Nijpels overeengekomen nationaal Klimaatakkoord op te nemen dat de consumptie van vlees stevig naar beneden moet. In het Klimaatakkoord staat ook expliciet dat de supermarkten zich committeren aan het verkopen van minder vlees.

De Gezondheidsraad maakt nogal een punt van hoe supermarkten vlees en vegetarische of veganistische alternatieven aanbieden. Alsof de ligging in het schap op ooghoogte of in een hel verlichte vitrine naast vleesproducten plotseling van iemand een vegetariër of veganist zal maken. Deze claim wordt onderbouwd met een verwijzing naar een overzichtsstudie in het tijdschrift Appetite, een tijdschrift op het gebied van de gedragswetenschap en de voedingsleer. De daarin aangehaalde twee studies onderbouwen de claim echter niet. Zij gaan over het prominenter onder de aandacht brengen van vegetarische producten op het menu of via reclame. Daarmee wordt het effect van extra marketinginspanningen gemeten. Die leiden wel tot een (tijdelijke) extra consumptie, zonder dat dit bij de betreffende supermarkten tot een vermindering van de hoeveel verkocht vlees leidde. Desalniettemin heeft het ministerie van ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, zoals we zullen zien, deze claim tot één van de speerpunten van het beleid gemaakt.

Met dank aan de Nationale Postcode Loterij

Dat beleid staat sterk onder invloed van ngo’s. Die waren aanvankelijk – met Milieudefensie voorop – alleen verantwoordelijk voor het aanscherpen van de doelstelling, zoals we hiervoor zagen. Maar vanaf 2020 kreeg het promoten van de eiwittransitie een extra impuls via twee nieuwe ngo’s. Beide werden opgericht met geld van de Nationale Postcode Loterij, die eerder al via de Stichting DOEN een aantal edities van de Nationale Week Zonder Vlees organiseerde.

We hebben het dan allereerst over de True Animal Protein Price Coalition (TAPP Coalition), die van de aan de Nationale Postcode Loterij gelieerde Stichting DOEN een forse financiële impuls kreeg, waarna andere activistische vermogensfondsen als het Gieskes-Strijbis Fonds en Porticus (beheerd door de familie Brenninkmeijer, oprichters van C&A) eveneens jaarlijks geld begonnen te doneren. Ook de aan Urgenda gelieerde actiegroepen Caring Doctors en Caring Farmers sloten zich aan, evenals de gemeente Amsterdam. Tijdens de laatste klimaattop COP29 in Azerbeidzjan eiste TAPP extra belastingheffingen op vlees en melkproducten. Ook zonder extra taksen stegen de prijs van vlees in Nederland tussen 2020 en 2024 al met gemiddeld 27 procent, mede dankzij allerlei extra overheidsregels.

Ook bij de Stichting True Price, die wil dat de (de door hen berekende) milieukosten en sociale kosten in productprijzen tot uitdrukking komen, kwam van de grond dankzij een donatie van Stichting DOEN: 150.000 euro voor de periode 2020-2022. Daarna volgde een gift van het Gieskes-Strijbis Fonds van 350.000 euro voor de periode 2023-2025. Voor zowel TAPP als True Price geldt dat het ANBI-stichtingen zijn die hun middelen vooral gebruiken voor het betalen van een staf van inmiddels enkele tientallen hoogopgeleide jonge mensen. Zij houden zich vanuit kantoren in Amsterdam en Utrecht bezig met het verbeteren van de wereld, door te lobbyen voor hogere voedselprijzen.

Een mooie financiële opsteker voor True Price vormde de donatie van 195.000 euro van Stichting Netherlands Food Partners (NFP) voor de jaren 2023-2025. NFP is een in 2020 gestart initiatief van de Ministeries van Buitenlandse Zaken en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Met een jaarlijks budget van circa 5 miljoen euro en een staf van circa twintig mensen opereert het vanuit een kantoor in Utrecht om ‘food systems meer economisch, sociaal en milieuvriendelijk te maken’. Het in de prijs van voedsel tot uitdrukking brengen van de ‘werkelijke kosten’ die met de productie ervan gepaard gaan, is ook voor NFP een belangrijk speerpunt van beleid. Daarmee zit men op exact dezelfde lijn als Stichting True Price.

NFP heeft twee partners. De ene is Wageningen Center for Development Information (WCDI) van Wageningen University & Research. De andere is The Broker. Dit is naar eigen zeggen een kennismakelaar ‘for fostering a globally sustainable and inclusive society’.

Fraai verdienmodel

The Broker heeft de ANBI-status, maar drijft bijna volledig op subsidie van overheden en dan in het bijzonder van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. In 2021 ging het om 905.000 euro; in 2022 om 840.000 euro. Helaas zijn er geen cijfers over 2023 beschikbaar, ondanks de wettelijke verplichting daartoe. Van dit geld wordt ook weer een heel aantal beleidsmedewerksters gefinancierd die kantoor houden in Amsterdam. Over de financiering door de overheid hoeft The Broker zich geen zorgen te maken, want de subsidie is vernieuwd tot 2029.

Een belangrijke taak die al deze organisaties voor zichzelf zien weggelegd is het ontwikkelen van berekeningsmethodes die de ‘werkelijke kosten’ van de productie van voedsel in kaart brengen. De daaruit resulterende hogere prijzen voor dierlijke producten moeten bijdragen aan de eveneens door al deze organisaties gedeelde doelstelling om de consumptie van dierlijke eiwitten te verminderen. De eendrachtige samenwerking tussen de Nationale Postcode Loterij en het Ministerie van Buitenlandse Zaken, die ook op andere terreinen zichtbaar is, moet ook hier tot een betere wereld leiden. De daarmee samenhangende activiteiten leveren een fraai verdienmodel op voor de betrokken ngo’s. En daar zijn er nog meer van, zo zullen we zien in deel 2.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt. Op 3 februari verschijnt zijn samen met Oswin Schneeweisz geschreven boek De Nederwolf bij Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe zit de vegalobby in elkaar? Wie zitten er achter? En wie profiteren? verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens de politiek beladen VN-klimaattop in Bakoe organiseerden rechters vorige week zogenoemde ‘judicial side events’. Een van deze events ‘highlighted key international precedents and offered tools to champion climate justice via the courts’. Het idee was kennelijk om rechters uit te leggen hoe ze ‘klimaatrechtvaardigheid’ kunnen implementeren. Daarmee worden niet alleen nog meer klimaatzaken aangemoedigd, maar ook duidelijke signalen gegeven aan mogelijke eisers. 

De strategie die door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) is uitgedokterd, vindt nu overal navolging. De toenmalige voorzitter van dat hof, Róbert Spanó, hield in oktober 2020 een opzienbarende toespraak met de titel ‘Should the European Court of Human Rights become Europe’s environmental and climate change court?’ Kort daarna kwamen Portugese jongeren en Zwitserse ‘Klimaseniorinnen’ bij het hof aankloppen. Ze vertrokken eerder dit jaar met een overwinning.  

Steun voor demonstraties  

Onlangs sprak de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR), waarbij rechters en offcieren van justitie zijn aangesloten, steun uit aan de demonstratie van academisch personeel tegen de bezuinigingen op hoger onderwijs. Een onsamenhangende verklaring vol met partijpolitieke codewoorden zag het licht. ‘Een samenleving die vooruit wil, investeert in onderwijs, wetenschap en in de rechtsstaat,’ zo heette het. De rechtsstaat leek er met de haren bijgesleept. Ook werd gerept van het belang van ‘onafhankelijke rechtspraak’ en ‘gelijke spelregels voor iedereen’. Klinkt goed, maar of het verstandig is dat een vereniging van rechters en officieren van justitie politieke steunbetuigingen opstelt, is natuurlijk de vraag.  

Onlangs stapte NSC-staatssecretaris Nora Achahbar op  vanwege uitlatingen tijdens een integratiediscussie in de ministerraad. Veel feiten bleven onduidelijk en of er politieke motieven in het spel zijn, moet nog blijken.  

Desondanks vond Marc Fierstra, raadsheer in de Hoge Raad en NVvR-voorzitter, het een goed idee om Achahbar publiekelijk te prijzen: het was ‘moedig en sterk’ dat ze ‘op het juiste moment’ deed ‘wat nodig was’. Stuk voor stuk morele en politieke oordelen. 

Een patroon tekent zich af. Binnen de rechterlijke beroepsgroep is de aandacht voor onpartijdigheid omgekeerd evenredig aan de aandacht voor onafhankelijkheid. Onlangs formuleerde een internationale werkgroep Salaries and pensions, waarvan Fierstra deel uitmaakt, vuistregels voor de beloning van rechters. Want een goede beloning is een voorwaarde voor onafhankelijkheid, zo luidt de redenering. Dat dan weer wel, maar onpartijdigheid blijft een ondergeschoven kindje. 

Onpartijdigheid op papier 

In formele zin is de onpartijdigheid van rechters goed geregeld. Zo stelt de Gedragscode Rechtspraak dat ‘medewerkers van de rechtspraak zich realiseren dat uitingen van politieke of religieuze overtuiging afbreuk kunnen doen aan het beeld van onpartijdigheid en onafhankelijkheid van de rechtspraak.’ Papier is geduldig, zo blijkt maar weer. 

Partijdigheid gaat niet alleen over het voortrekken van vriendjes. Dat komt voor (denk aan de zaak rond Hans Westenberg, alias ‘de liegende rechter’), maar omdat ook rechters dat soort partijdigheid ervaren als onbetamelijk kan er tegen kan worden opgetreden. Bij ideologische, moreel getinte partijdigheid ligt dat anders.  

Net als ieder mens staan rechters bloot aan allerhande vormen van bias. Rechters zijn zich daarvan vaak bewust, waardoor ze bepaalde bias kunnen vermijden of compenseren. Het gaat echter steevast mis wanneer ideologie en moraliteit om de hoek komen kijken. Omdat de progressieve ideologie wordt gezien als moreel goed en als een ‘officiële’ doctrine, is het voor rechters vanzelfsprekend om daarbij aansluiting te zoeken in zaken waarin open normen, mensenrechten of andere vage begrippen moeten worden toegepast.  

Neem het arrest van het hof van Den Haag in de klimaatzaak van Milieudefensie. Het hof vond het nodig om wereldkundig te maken dat ‘voor het hof vaststaat dat het klimaatprobleem het grootste probleem van deze tijd is’.  

De partijen hadden dit niet betoogd en uit het bewijsmateriaal was dit niet naar voren gekomen. Het ging hier om de eigen subjectieve overtuiging van de raadsheren. Omdat deze overtuigingen overeenstemmen met hetgeen als ‘moreel goed’ wordt beschouwd, kijkt er in progressieve kringen niemand van op, maar elders worden de wenkbrauwen gefronst. In dezelfde zaak deed het hof ook andere uitspraken die Milieudefensie kon opvatten als een aanmoediging om nog een hele rits klimaatzaken aan te brengen. De klimaatbeweging strijdt kennelijk voor de goede zaak en moet dus een handje worden geholpen. 

Van alle tirannieën, schreef C.S. Lewis, is een tirannie die oprecht wordt uitgeoefend voor het welzijn van haar slachtoffers misschien wel de meest onderdrukkende: ‘Het zou beter zijn om onder roversbaronnen te leven dan onder almachtige morele bemoeials. De wreedheid van de roversbaron kan soms slapen, zijn hebzucht kan op een gegeven moment worden bevredigd; maar degenen die ons kwellen voor ons eigen welzijn zullen ons eindeloos kwellen, want ze doen dit met de goedkeuring van hun eigen geweten.’ 

Voor ons eigen bestwil  

De progressieve moraal wordt ons opgedrongen in ons eigen belang en voor ons eigen bestwil. Die moraal kent geen tegenmoraal, is universeel, en kan als enige een claim leggen op wat Rousseau de volonté générale noemde.  

Daarom heeft die dwangmatige moraal ook een sterke greep op rechters. Onpartijdigheid past daar niet bij. De progressieve moraal eist juist publieke steun en moet door iedereen en overal omarmd worden, ook in de rechtszaal. Degenen die deze moraal niet aanvaarden, zijn immoreel en mogen dus genegeerd of gekleineerd worden. Waar het gaat om de moreel geladen progressieve ideologie is rechterlijke onpartijdigheid simpelweg niet meer van deze tijd. En als je dat betreurt, heb je een verkeerd bewustzijn en ben je aan heropvoeding toe. 

De zorgen over de greep die de superieure progressieve moraal op rechters heeft, zijn een teken aan de wand. Het wordt tijd dat de rechterlijke macht onpartijdigheid – óók ideologische, morele en politieke onpartijdigheid – gaat zien als een noodzakelijke voorwaarde voor onafhankelijkheid. 

Lucas Bergkamp is arts en advocaat te Brussel. Hij trad op als deskundige voor de stichting Mens & Milieu in de ‘klimaatzaak van de eeuw’. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Rechters zijn in de greep geraakt van een progressieve moraal. Dat is funest voor hun onpartijdigheid  verscheen eerst op Wynia's Week.