De Amerikanen kiezen, maar aan de uitslag kunnen Nederland en Europa zich niet onttrekken. In de eerste plaats omdat Amerikaanse verkiezingen een kraamkamer zijn van vernieuwing. Liberalisering en deregulering? Ronald Reagan, de Republikeinse president (1981-1989), maakte er furore mee, het links-liberale kabinet Kok nam delen daarvan gretig over.  

Kom bij ons! 

De uitslag op 5 november kan tevens merkbare invloed hebben op de concurrentiepositie van het Amerikaanse bedrijfsleven ten opzichte van hun Europese rivalen. President Joe Biden zette twee jaar geleden zijn handtekening onder de Inflation Reduction Act (IRA), een wet die (groene) investeringen in de Amerikaanse industrie aanmoedigt met belastingvoordelen. Daarmee gaven de VS hun eigen industrie een impuls. Zij lokken tevens energie-intensieve Europése bedrijven. Kom bij ons! Europese politici hadden moeite om een coherent antwoord te vinden.  

Met de naam van zijn anti-inflatiewet voelde Biden de stemming goed aan. Maar het is hem niet gelukt het sentiment te keren. In hun lijstje van prioriteiten zetten Amerikaanse kiezers twee brood-en-boter onderwerpen bovenaan. De meest recente peiling van onderzoeksbureau YouGov en weekblad The Economist zet inflatie (topprioriteit bij 24 procent van de kiezers) en de economie/banen (13 procent) bovenaan. Op 3 staat immigratie (12 procent), op 4 gezondheidszorg (10 procent).  

De prioriteiten spelen Trump in de kaart. Kiezers zien de Republikeinen als de betere keus bij economische onderwerpen en immigratie.  

Tegelijkertijd valt me bij de economische programma’s van Harris én van Trump op dat zij een hoofdrol geven aan de maakbaarheid van de economie. Dat klinkt niet liberaal, eerder dirigistisch links.  

Trump lanceerde vier weken geleden drie troeven tegen inflatie. Dat zijn, in kort bestek: minder regels voor boringen en exploratie van olie en gas. Meer aanbod moet de energieprijzen drukken. Bedenk wel: de VS is een immens land, zonder fijnmazig openbaar vervoer. Zelf autorijden is de norm. Hogere prijzen aan de pomp zijn een recept voor verloren verkiezingen, zoals de Democraat Jimmy Carter in 1980 ondervond.  

Brede belastingverlaging 

Verder wil Trump een importheffing op alle goederen van 10 procent en op invoer uit China van 60 procent. Dat is de maakbare economie. Buitenlandse spullen worden duurder en dat drijft de inflatie op. Maar de heffingen moeten Amerikaanse concurrenten stimuleren tot meer productie én banen. Hij wil ook een brede belastingverlaging om de koopkracht op te krikken. 

Harris zit als regerend vice-president in een lastig parket. Ze erkende vorige week bij haar economische voorstellen dat prijsstijgingen de afgelopen jaren soms wel 50 procent waren. Niet slim. Dat is precies de klacht van de Republikeinen. Harris wil de inflatie terugdringen door prijsopdrijving (price gouging) in winkels te bestrijden. Dat is haar maakbare economie. 

Lege schappen 

Hoe wil ze dat doen? Onduidelijk.   

Als ze kiest voor prijslimieten voor bijvoorbeeld dagelijkse boodschappen kan dat desastreus uitpakken. Producenten investeren niet meer omdat de prijzen vastliggen. Daardoor stagneert of daalt het aanbod. Resultaat: lege schappen, schaarste en hamsteren. Het kan ook zijn dat Harris prijsopdrijving wil bestrijden met meer concurrentie tussen leveranciers en supermarkten. Beide oplossingen vereisen stringenter overheidsingrijpen. En, ironie: de laatste president die loon- en prijslimieten gebruikte was Richard Nixon, een Republikein. Het werkte niet.  

VVD-program 

Verder hamert Harris op belastingverlaging voor lage en middeninkomens. Ze kruist de voor Democraten gebruikelijke hokjes aan, zoals geld voor onderwijs en stimulansen voor starterswoningen. 

Naar Nederlandse politieke begrippen vertaald: eerder VVD met een snuifje D66 dan GroenLinks-PvdA. En Trump? Je ziet raakvlakken met de PVV op onderwerpen als immigratiebeperking en nationalisme (anti-Brussel).  

De Amerikaanse verkiezingsstrijd borrelt echter ook van unieke kenmerken die de meeste Nederlandse politici vreemd zijn. Het eerste is dat weinig mensen zich zorgen lijken te maken over het groeiende overheidstekort of de oplopende staatsschuld. Het tekort op de federale begroting is dit jaar volgens het Budget Office 5,6 procent van de productie van goederen en diensten (bbp). Ter vergelijking: Nederland 2,2 procent. Zoals Dick Cheney, oud-minister, Republikeinse veteraan profeteerde: deficits don’t matter. Tekorten doen er niet toe.   

Het tweede kenmerk is protectionisme. Trump en zijn running mate J.D. Vance propageren economisch nationalisme. Dat deed Biden ook: zijn industriepolitiek zet Amerika op 1. De VS willen zelfvoorzienend zijn en dat lukt: hightech, defensie en energie. Tegenover dit robuuste blok is Europa een afhankelijk allegaartje. 

Democratische kandidaat lijkt het meest op ‘ons’ 

Het derde kenmerk is de ‘populistische’ onderstroom. De weerzin tegen Wall Street, economische giganten en ongekozen functionarissen is een politiek feit. Harris wil bedrijven straffen vanwege prijsopdrijving. Vance hekelt de macht van Big Tech. Trump wil als president invloed hebben op de rentepolitiek van de (politiek onafhankelijke) Amerikaanse centrale bank. Renteverhogingen in een miserabele tijd voor de gewone man zijn ‘on-Amerikaans’, is de gedachte. 

Deze en andere unieke kenmerken vinden Europeanen, van politici tot media, lastig te begrijpen. Nationalisme en protectionisme – daar staat Europa graag boven. Vandaar dat een Democratische kandidaat steevast bij voorbaat de zegen krijgt. Die lijkt het meest op ‘ons’. Maar daar heeft de Amerikaanse kiezer geen boodschap aan. Wie de Amerikaanse realiteit weigert te zien, kan het lachen wel eens vergaan op 6 november. 

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Harris versus Trump is als VVD versus PVV, maar wel met Amerika op 1 verscheen eerst op Wynia's Week.

Vance is senator voor Ohio en komt uit een doodarm gezin uit Middletown, Ohio, de ‘rust belt’ waar na het verdwijnen van de zware industrie ongeveer alles tegenzat. De stad is een voorbeeld van het verval van de Amerikaanse staalindustrie, van een welvarende stad naar een plaats waar de winkels gesloten zijn, en iedereen weg wil die het kan betalen. Middletown is niet meer dan een schaduw van de Amerikaanse glorieperiode in de staalindustrie. Segregatie en drugs namen de stad over. Armco Steel werd uiteindelijk gered door het Japanse Kawasaki. Het verhaal van de Amerikaanse staalindustrie in een notendop.  

In zijn speech belooft Vance de Conventie dat hij zijn achtergrond nooit zal verloochenen: ‘I will be a vice-president who never forgets where he came from’. Vance was overigens lange tijd een fel tegenstander van Trump. Trump was volgens hem een idioot en een oplichter. Maar dat was toen. 

Sociaal verval 

JD Vance is getrouwd met Usha Vance die hem introduceerde op de Conventie. Zij komt uit een Indiase familie die geëmigreerd is naar Amerika en is praktiserend hindoe. Ze is advocaat en was lange tijd lid van de Democratische partij. JD en Usha kwamen elkaar tegen op Yale Law School waar ze een discussiegroep organiseerden over het sociale verval in blank Amerika.  

Dat thema staat centraal in Vance’ razend populaire boek Hillbilly Elegy (2016), dat nu opnieuw een bestseller is, en dat het leven van Vance in Middletown beschrijft. De verfilming van het boek staat in de Top-10 van Netflix.   

De nominatie van JD Vance tot de vicepresidentskandidaat van de Republikeinen is door de Volkskrant uitgesproken negatief ontvangen. De krant ziet hem als antidemocraat, anti-woke, anti-abortus, kritisch over het groene klimaatbeleid, en pro-Israël. Volgens Joram Bolle is hij rechtser dan rechts, een gevaar voor de democratie.  

Michael Persson, voormalig correspondent voor de Volkskrant in de VS, ziet de kern van Vance’ boodschap als ‘huis, thuis en thuisland’. Maar dat is natuurlijk verdacht voor deze quasi-kosmopoliet. Hij typeert Vance als ‘de personificatie van de witte rancune’. Dat Vance nieuwkomers welkom heet, ‘maar wel op onze voorwaarden’ is voor de Volkskrant een wel heel bizar idee. Dat je van nieuwkomers aanpassing aan westerse waarden zou eisen, stel je voor.  

Hillbillies 

Een heel ander geluid liet Ewald Engelen horen. Hij typeerde Vance als een man die met zijn boek heeft laten zien meer empathie met de onderklasse in zijn pink te hebben dan Frans Timmermans in zijn hele lijf. En dat is niet zo gek. Vance opent zijn boek met de verklaring dat hij zich identificeert met de grote massa blanke Amerikanen die tot de arbeidersklasse horen en vaak oorspronkelijk afkomstig zijn uit Schotland en Ierland. Ze worden hillbillies, rednecks of white trash genoemd.  

Een groep met veel gevoel voor onderlinge loyaliteit en sterke gezinsbanden. We zijn meer geïsoleerd dan anderen, schrijft hij, en we geven dat gevoel steeds opnieuw door aan onze kinderen. En het probleem is, bij tegenslag laten we het er vaak bij zitten. Vance’ moeder liet het afweten, ze had een draaideur aan verschillende mannen in haar leven. Hij had een betere band met zijn grootouders, ‘Mamaw’ en ‘Papaw’ waren zijn ankers.  

Een bende 

En toch vormden ook zij niet de meest harmonieuze familie die je kon bedenken. Papaw was lange tijd alcoholist, Mamaw was in staat de buurman neer te schieten als hij iets verkeerds over haar kinderen zei.  

Hun huis was vaak een regelrechte bende, ze verhuisden van Jackson, Kentucky, waar hij de beste herinneringen aan heeft, naar Middletown, Ohio. Zijn grootouders kregen drie kinderen waarvan zijn moeder Bev, de middelste was. Alle drie kinderen leden onder hun achtergrond. Bij Vance was er meer afstand, hij was dol op zijn grootouders en slaagde er uiteindelijk in zijn milieu te ontworstelen. Maar gemakkelijk was het niet. 

Vance is veertien als hij besluit bij zijn biologische vader te gaan wonen. Hij komt in een normaal gezin terecht, er wordt niet gevochten en gescholden. Maar er heerst wel een streng christelijke levensopvatting. En dan keert precies dat gereguleerde bestaan zich tegen hem. Hij wil zijn biologische vader niet tot last zijn, durft niet in te gaan tegen diens geloofsovertuiging, kan de druk om zich in te houden niet aan en wordt doodongelukkig.  

Hij gaat terug naar zijn moeder die inmiddels voor de zoveelste keer hertrouwd is. En hetzelfde chaotische patroon herhaalt zich. Uiteindelijk trekt hij bij Mamaw in. En dat wordt zijn redding. 

Sleetse sjablonen 

Huis, thuis en thuisland. Voor vrijwel iedereen zijn het de noodzakelijke voorwaarden voor een regelmatig en vruchtbaar leven. Wie Vance’ boek leest, begrijpt hoe belangrijk ze zijn en hoe moeilijk het is ze te herwinnen als ze eenmaal verloren zijn geraakt. Maar voor de Volkskrant zijn ze signalen van ‘witte rancune’ en ‘extreemrechts’, de sleetse sjablonen van het uitgebluste linkse journaille.  

Vance schreef een prachtig boek over zijn sociale klasse, de arbeidersklasse, waarmee links zich vroeger identificeerde maar die het nu uit zijn bewustzijn heeft verdrongen. Links lijkt nog steeds niet te beseffen dat het daarmee zijn bestaansreden heeft verloren.  

J.D. Vance, Hillbilly Elegy, A Memoir of a Family and Culture in Crisis, Harper Collins Publishers, 2016, 272 pag. 

Arie Graafland is emeritus-hoogleraar aan de TU Delft. Hij schrijft regelmatig voor Wynia’s Week, vooral over non-fictie boeken. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht JD Vance zal nooit vergeten waar hij vandaan kwam verscheen eerst op Wynia's Week.

Musk en Thiel zijn samen ooit gelabeld als de ‘PayPal Mafia’, met dit verschil dat Thiel in zijn boeken, zijn lezingen en het rondstrooien van miljoenen dollars een soort ongeduld tentoonspreidt dat zich, meer dan bij Musk, vertaalt in politiek activisme (zo heeft hij enkele jaren terug de kersverse vice-presidentskandidaat J.D. Vance onder zijn hoede genomen).

Tegen de regeltjes

Thiels drive om zich met het ingewikkelde politieke bedrijf te bemoeien komt, grofweg, voort uit zijn ontembare vooruitgangsgeloof en de overtuiging dat regels en overheidsinstellingen die broodnodige vooruitgang vertragen; de overheid staat in zijn beleving voor de spreekwoordelijke ruis op de lijn.

Thiel is de ogenschijnlijk koudbloedige man die constateert dat hij en zijn kornuiten in Silicon Valley de staat Californië, dankzij hun superieure innovatiekracht, een krankzinnige hoeveelheid rijkdom hebben overhandigd. Om die rijkdom vervolgens tot zijn immense teleurstelling omgezet te zien worden in armzalige, slecht bestuurde binnensteden (denk aan San Francisco en LA) met matige ov- en onderwijssystemen, waar het zijns inziens overbetaalde ambtenarencorps voor verantwoordelijk is. Hier openbaart zich Thiels vermoedelijk belangrijkste motief om zich vierkant achter de Republikeinen en Trump te scharen: Donald is de anti regulation-kandidaat en de Grand Old Party is de anti regulation-partij.

Het grote publiek associeert Peter Thiel nog altijd met zijn wilde, libertaire dromen van enkele jaren terug, toen hij plannen maakte om zich met een select gezelschap van extreem getalenteerde innovators terug te trekken op een eiland in Frans Polynesië – en daarmee aan de zogenaamde wereldorde te ontsnappen. Die eilanddromen hebben lange tijd als bewijs gediend dat Thiel een halve gare zou zijn.

Maar als je Thiel wat langer bestudeert en door zijn optredens begint te beseffen dat hij allesbehalve een dromer is, eerder een maniakale nutsdenker die gruwt van verspilling en nodeloze stagnatie, ga je toch anders tegen zo’n eilandproject aankijken.

Geharnast anti-woke

Weliswaar dringen zich bij het woord ‘eiland’ allerlei beelden op van luxestranden, cocktails en eindeloze siësta’s, en regelmatig is de indruk gewekt dat Thiel het vooral goed wil regelen voor zichzelf en zijn kompanen, maar zelf zag hij het eiland als een doodserieuze poging om innovatie te versnellen. Zoals je een vacuümtunnel bouwt om er een trein des te harder, geheel zonder weerstand, doorheen te jagen. Inmiddels zijn de eilandplannen gesneefd; iets wat in de normale wereld wellicht tot schaamte zou leiden, maar bij de tech-elite onder het motto ‘no guts, no glory’ eerder tot aanbeveling strekt.  

Naast een obsessie met niet-gerealiseerde vooruitgang die aan overregulering te wijten zou zijn, heeft Thiel nog een ergernis die aan het obsessieve grenst en hem naar Trump leidt: woke. In zijn beroemdste boek Zero to one (‘notes on startups, or how to build the future’) geeft hij stapje voor stapje weer hoe je een winnend team van verschillende karakters en competenties samenstelt. Teams die niet alleen slim genoeg zijn om een dienst of product te bedenken dat de concurrentie voorbij steekt, maar zodanig voorbij steekt dat het in een klap – van ‘zero to one’ – een nieuwe realiteit creëert waarin je zelf, pats boem, de onaantastbare monopolist bent.

Safe space als intellectuele hel

Ook dit streven de markteconomie als het ware te slim af te zijn en niet in een eerlijke strijd met andere bedrijven succes af te dwingen, maar door uit het niets iets intellectueel superieurs te creëren waarbij de concurrentie voorgoed het nakijken heeft, is allesbehalve een sympathiek trekje. Alsof Thiel ten diepste, net als met zijn eiland, een antisociale ontsnappingskunstenaar wil zijn. En in monopolisten of bijna-monopolisten als Google, Meta, Amazon en Apple de nastrevenswaardige rolmodellen voor de toekomst ziet.  

Bijna overbodig te vermelden dat woke voor Thiel het tegendeel vertegenwoordigt van een knetterende, inspirerende, bevlogen, op vooruitgang gerichte samenleving. Voor hem is woke een doodsaaie en ideologisch gedreven gedachtegevangenis, een vorm van totaal conformisme die stuurt op de gewenste uitkomst, terwijl de basis van winnende teams achter succesvolle startups, in zijn ogen, nou juist is dat er geen vooraf bepaalde zekerheden of uitgangspunten zijn. En dat de intellectuele strijd tussen teamleden op geen enkele manier ideologisch gestuurd wordt. Voor hem is een safe space ongeveer hetzelfde als een intellectuele hel; een recept om een samenleving dood te laten bloeden.  

Wil je Thiel kunnen volgen in zijn steun aan Donald Trump dan is het essentieel te begrijpen dat zijn systeemkritiek zich niets meer aantrekt van gunstige groeicijfers, lage werkloosheid, beteugelde inflatie of andere economische indicatoren die aangevoerd worden als bewijs voor het vermeende succes van de Biden-regering. En dus ook niet meer van het politieke debat over die indicatoren.

In een interview met The Free Press laat Thiel merken dat het hem menens is. Hij beweert dat het ‘liberalisme zelf illiberaal’ is geworden, dat het ‘kapot’ is. En Thiel beaamt zich meer in de radicale school thuis te voelen die tot de oorzaken daarvan wil doordringen, dan in de oppervlakkige school die er vanuit gaat dat het systeem via hervormingen nog te repareren valt. Om de diepte van de systeemcrisis en ons valse gevoel van vooruitgang te illustreren zei Thiel onlangs: ‘We vertellen onszelf dat we vooruit gaan omdat oma tegenwoordig een iPhone heeft met een mooi, glad schermpje, maar ondertussen eet ze kattenvoer omdat de voedselprijzen omhoog zijn gegaan.’

Gehate poppenspeler

Hoewel er ogenschijnlijk een groot gat zit tussen de zich op hypermoderne vergaderlocaties afspelende high tech-werkelijkheid van Peter Thiel en het ongenoegen van de gemiddelde Amerikaan, vinden ze elkaar op een essentieel punt: afkeer van de bestaande orde. Waarbij Trump de taak toevalt op massabijeenkomsten die weerzin verder op te stoken en zijn running mate J.D. Vance, als beschermeling van Thiel en voormalige arbeidersjongen uit Ohio, lijkt ingehuurd de anti regulation-agenda verder uit te rollen.

Wat je ook van Peter Thiel denkt en hoeveel je ook nog over hem te weten zult komen, reken maar dat hij de komende maanden herinnerd zal worden aan een van zijn vele bijnamen, ‘de paria van Silicon Valley’. Zijn lijntjes naar Trump, Washington en big money zijn zo kort, dat de rol van geliefde dan wel gehate poppenspeler tijdens de aanstaande presidentsverkiezingen hem haast niet kan ontgaan.       

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’. 

WYNIA’S WEEK ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Peter Thiel, de machtige miljardair achter Trump, haat de bestaande orde even sterk als de gemiddelde Amerikaan verscheen eerst op Wynia's Week.

Demon Copperhead is de bijnaam die verwijst naar het rode haar van de hoofdpersoon en de verteller Damon Fields. De titel van het boek verwijst ook expliciet naar de inspiratiebron van de roman: David Copperfield van Charles Dickens. Kingsolver verbleef zelfs in het huis van de grote negentiende-eeuwse schrijver, dat tegenwoordig dienst doet als Bed and Breakfast.

Een meesterwerk

Door kenners van Dickens wordt Demon Copperhead geprezen als een zeer geslaagde remake. Het boek is tegelijkertijd een literair meesterwerk en een ontmaskering van de gewetenloze farmaceutische industrie en de falende sociale instanties.

Zijn vader overlijdt een half jaar voor Demons geboorte in een trailer in Lee County in de staat Virginia. Zijn moeder is een drugsverslaafde tiener die tussen haar verblijf in klinieken relaties onderhoudt met monsters van mannen. Zijn gewelddadige stiefvader ontvluchtend, zoekt de jonge Demon zijn toevlucht bij de familie Peggot in het trailerpark. Het gelukkigst is Demon wanneer hij bekende stripfiguren kan laten optreden in zijn zelfgetekende comics.

Na de dood van zijn moeder aan een overdosis valt Demon ten prooi aan pleegouders die het alleen te doen is om de vergoeding die ze van de staat krijgen en aan een sadistische tabakskweker door wie hij en enkele andere jongens worden uitgebuit. Een van die jongens blijkt een talentvolle footballspeler, maar tevens de organisator van ‘pillenfeestjes’. Zo raakt Demon aan de OxyCodon.

Zijn kansen lijken te keren als hij zelf talent voor Amerikaans football (een soort rugby) lijkt te hebben. Hij wordt onder de hoede genomen door de coach en krijgt zowaar een vriendin. Een zware knieblessure werpt hem weer terug. De vriendin zorgt voor zwaardere medicatie: het zeer verslavende fentanyl. Met behulp van de drug weet Demon het als footballer nog even vol te houden, maar zijn blessure blijkt niet te genezen. De vriendin overlijdt aan haar verslaving en Demon zinkt steeds verder weg in tegenslag en ellende.

Desolaat

Hij komt er op eigen kracht niet uit, maar krijgt uiteindelijk hulp van een nieuwe vriendin en een doortastende hulpverleenster in zijn strijd tegen zijn verslaving. En hij slaagt erin zijn tekentalent te gelde te maken.

Demon Copperhead is een rauw, uit het leven gegrepen verhaal, dat zich razendknap ontvouwt en wordt opgetild door het fatalistisch-humoristische taalgebruik dat Kingsolver haar jonge overlever in de mond legt. Door de research van Barbara Kingsolver, die zelf in de regio woont, komt de lezer veel te weten over de deprimerende omstandigheden in dit desolate deel van Amerika.

In een zetel naar het Witte Huis

Het is ook het strijdperk dat een cruciale rol zal spelen in de presidentsverkiezingen. De staten in het Midden-Westen waren van oudsher Democratisch-blauw gekleurd, maar Trump heeft in zijn vorige campagnes al veel terrein gewonnen. Met hillbilly JD Vance als running mate lijkt Trump in een zetel op weg naar een nieuw verblijf in het Witte Huis.

Barbara Kingsolver: Demon Copperhead, Meulenhoff, 544 pagina’s, € 24,99.

Hans Wansink is historicus en journalist en publiceert over boeken in Wynia’s Week. Hij was redacteur van NRC Handelsblad, Intermediair en de Volkskrant.

Wynia’s Week verschijnt ook dit jaar 104 keer met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. Plus video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Fenomenale roman over het thuisland van Trumps running mate, JD Vance verscheen eerst op Wynia's Week.