Nederland zegt: steeds minder.

De Nederlandsche Bank, die toezicht moet houden op banken, verzekeraars en pensioenfondsen, peilde onlangs de stemming. Van de ondervraagde huishoudens vertrouwt maar 66 procent erop dat banken te allen tijde het toevertrouwde spaargeld kunnen terugbetalen. In 2024 was het nog 71 procent.

Bedroevend

Het algemene vertrouwen in de banken, verzekeraars en pensioenfondsen als geheel is bedroevend: 52 procent. ‘Nederlander vertrouwt financiële sector, al groeit zorg over gezondheid instellingen’ zette De Nederlandsche Bank boven haar nieuwsbericht.

Tja… Misschien is het ook te veel gevraagd dat de toezichthouder erkent dat 34 procent van de huishoudens geen vertrouwen in banken heeft en kennelijk ook niet in het toezicht. Het hoge wantrouwenspercentage maakt Nederland kwetsbaar. Nederlanders hebben meer dan 521 miljard euro spaargeld toevertrouwd aan de banken.

Een derde daarvan, het percentage mensen dat het zaakje niet vertrouwt, is goed voor 173 miljard euro. Als zij argwaan omzetten in actie, om welke reden dan ook, heb je een bankrun zonder weerga. En wie moet de banken dan redden, zoals in 2008 (nationalisatie ABN Amro en Fortis Nederland), 2009 (tweede steunactie voor ING) en in 2013 (nationalisatie SNS Reaal)…?

De belastingbetaler. De mensen die het nog wel vertrouwden.

De Nederlandsche Bank zegt niet te weten waarom het vertrouwen in banken daalt. Daarom help ik een handje. Want er zijn aanwijzingen genoeg. Van de banken zelf én van ‘sporenonderzoek’ van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Dat is de waakhond die moet blaffen én bijten als er onvoldoende concurrentie is.

Eerst de banken zelf. De beurskoersen zeggen: welkom in het bankenparadijs. De koers van ABN Amro breekt record op record. Meer dan een verdubbeling ten opzichte van de koers op 31 december vorig jaar, toen: 14,89 euro. Nu boven 29 euro. De koerswinst van ING in dezelfde periode: bijna 50 procent. De derde grote bank, de coöperatieve Rabobank heeft geen beursnotering.

Waarom likken beleggers hun vingers af? Banken profiteren van de hausse op de huizenmarkt, ze snijden in hun kosten en de rente die ze ontvangen op kredieten en woninghypotheken ligt aanzienlijk hoger dan die ze betalen op spaargeld.

Luxeprobleem

Dat zie je terug in hun winsten. Bankdirecties hebben een luxeprobleem. Wat doen we met al dat kapitaal dat we vergaard hebben? Het meest sprekend is dat bij de Rabobank. De economie (huizen, rente, weinig stroppen) zit mee en de Rabo verlaagt de risicograad van de kredieten. Minder risico betekent dat er kapitaal vrijvalt dat je elders kunt besteden. Als bank zonder aandeelhouders kan de Rabo de winst oppotten bij de toch al ruime reserves. Wat men daarmee gaat doen? De antwoorden zijn vaag. Groeien. Overnames. Leuke dingen voor de leden van de coöperatie.

Zo vaag als Rabo is, zo concreet is ABN Amro. De nieuwe bestuursvoorzitter Marguerite Bérard geeft een beleggersfeestje. De bank wil de komende drie jaar maar liefst 7,5 miljard euro uitkeren aan zijn aandeelhouders, beloofde ze twee weken geleden. De grootste aandeelhouder is de Nederlandse staat met bijna 30 procent van het kapitaal. De overheid verkoopt al jaren aandelen en is dus, gezien de koerswinst, kapitalen misgelopen.

Reorganisatie

ABN Amro maakt ook ruimte voor de miljardenuitkeringen met een drastische reorganisatie. Een op vijf voltijdbanen verdwijnt, dat zijn er 5.200. Ook ABN Amro snoeit in risico’s in haar kredietportefeuille. Juist de comfortabele winsten helpen om de reorganisatie te ‘smeren’: genoeg geld voor een sociaal plan.

Het beleggersfeestje van ABN Amro en luxeprobleem van de Rabo onderstrepen wat er mis is met de grote Nederlandse banken. Zij praten graag over stakeholders, alle belanghebbenden te vriend houden. Over hun maatschappelijke rol als geldgiganten. Maar men negeert de belanghebbende aan de basis, de klanten die sparen en de klanten die een woningfinanciering afnemen. Wat is er gezien de luxewinsten logischer dan de rente op spaargeld te verhogen en die op woninghypotheken te verlagen?

Neem ABN Amro. Op de achterkant van een sigarenkistje kun je becijferen dat ABN Amro vorig jaar zo’n 2,4 miljard euro rente aan spaarders betaalde en ruim 1,6 miljard aan aandeelhouders. De aandeelhouder krijgt er binnenkort 50 procent bij (een derde van de genoemde 7,5 miljard euro). Misschien zelfs wel meer… De spaarder krijgt wat ie kreeg. Of minder…

Stilzwijgende afspraken?

Waarom vertaalt de kapitaalkracht van de banken zich niet in concurrentiekracht? Zijn de banken maar wat tevreden met de smakelijke rentemarges die ze kunnen handhaven dankzij de stilzwijgende verstandhouding dat minder concurrentie beter is voor hen allen? Je zou het soms denken, zeker toen ABN Amro onlangs aankondigde de kleine Nederlandse bank NIBC te kopen. Weer een potentiële luis in de pels minder.

Lichtpuntjes

Niet zeuren, je kunt ook bij banken in het buitenland sparen, hoor ik iemand zeggen. Maar zijn díe banken te vertrouwen? Is mijn geld verzekerd als de bank pleite gaat?

Toch zijn er twee lichtpuntjes. Concurrentiewaakhond ACM onderzoekt de spaarmarkt. Wie weet wat dat oplevert. En het gedaalde vertrouwen van de Nederlanders in banken maakt duidelijk dat een aanzienlijk deel van de spaarmarkt braak ligt. Zo’n 173 miljard euro. Dat is een kans voor nieuwkomers. Als dat niet gebeurt is dat een extra aanwijzing dat concurrentie belemmerd wordt.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Steeds meer Nederlanders vertrouwen banken niet meer. Hoe komt dat? Iets met weinig rente en weinig concurrentie…? verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat in de media minder aandacht heeft gekregen is dat de bank met de nieuwe koers stilletjes afscheid heeft genomen van zijn huidige, zeer ambitieuze klimaatstrategie. Die werd in 2019 ingezet met de ondertekening van een baanbrekend klimaatakkoord tijdens het kabinet-Rutte 3, op het hoogtepunt van de Europese klimaatgolf met de Zweedse tiener Greta Thunberg als aansprekend boegbeeld.

Netto-Nul-in-2050

In 2022 trad ABNAmro toe tot de Net-Zero Banking Alliance (NZBA) wat leidde tot een nog verdere aanscherping van de klimaatstrategie. Met het lidmaatschap van de NZBA committeerde ABNAmro zich aan de stringente doelstelling de opwarming van de aarde beperkt te houden tot anderhalve graad Celsius ten opzichte van het niveau van voor de industriële periode door de netto uitstoot van broeikasgassen radicaal naar nul terug te brengen en wel uiterlijk in 2050.

De Netto-Nul-in-2050 sloot naadloos aan bij de intensivering van het Europese klimaatbeleid van de EU na het aantreden van de eerste Europese Commissie Von der Leyen in 2019, uitmondend in de ingrijpende Europese Green Deal in 2021. Die zou van Europa het eerste klimaatneutrale continent ter wereld moeten maken, ook met een netto-nul uitstoot in 2050 met het ultieme doel de opwarming van de aarde te beperken tot niet meer dan ‘anderhalve graad’.

Met de ‘anderhalve graad’-strategie wist de bank zich in korte tijd te profileren als een groene, progressieve financiële instelling. Het invoeren van die strategie had binnen de bank ook personele gevolgen: het hoofd van het Economisch Bureau Han de Jong, een door de wol geverfde macro-econoom van de oude stempel, moest plaats maken voor Sandra Phlippen, een jonge veelbelovende en mediagenieke econoom, zeer overtuigd van het existentiële gevaar van klimaatverandering en van de noodzaak de opwarming te beperken tot een veilige ‘anderhalve graad’. Sinds 2019 werd Phlippen het gezicht van de klimaatstrategie van ABNAmro aan de vaderlandse talkshowtafels.

Dezelfde Sandra Phlippen heeft deze zomer nog meegeschreven aan het ‘positieve en optimistische’ verkiezingsprogramma van D66, inclusief een warm pleidooi voor een Nederlands klimaatkoploperschap, waarmee D66 zoals bekend de verkiezingen won. Maar dit terzijde.

Over en uit met de anderhalve graad

De klimaatdraai van ABNAmro is opmerkelijk maar wel volstrekt logisch. Al spoedig bleek dat de ‘anderhalve graad’, de hoeksteen van de Net-Zero-in-2050 strategie, geen enkele realiteitswaarde had en een product was van goedbedoeld maar wereldvreemd wensdenken. Zelfs binnen de klimaatwetenschap had men al snel door dat de ‘anderhalve graad’ te hoog gegrepen was. Niet voor niets is de NZBA afgelopen zomer uit elkaar gevallen en inmiddels ook opgeheven.

Als klap op de vuurpijl moest, vlak voor de VN-klimaatconferentie van afgelopen maand in Brazilië, de secretaris-generaal van de VN Guterres toegeven dat het over en uit was met de ‘anderhalve graad’. Kennelijk was er bij ABNAmro een frisse blik van een buitenstaander voor nodig om die realiteit onder ogen te zien en daar ook consequenties aan te verbinden.

Nett-nul-in-2075 blijft uiterst ambitieus

Niet dat ABNAmro zijn klimaatbeleid nu overboord heeft gezet, integendeel. In de woorden van Bérard geeft de bank nog steeds veel om het klimaat. Het heeft alleen niet meer de urgentie en de prioriteit die het had op het hoogtepunt van de klimaatgolf in 2019. In plaats van op de ‘anderhalve graad’ zal ABNAmro zich voortaan gaan richten op ‘ruim onder de twee graden’, het minder stringente opwarmingsdoel in het Akkoord van Parijs.

Het lijkt een miniem verschil maar het heeft wel grote gevolgen voor het te voeren klimaatbeleid. Ook bij ‘ruim onder de twee graden’ moet volgens de gevestigde klimaatwetenschap de netto uitstoot naar nul, maar het moment waarop de nul moet worden bereikt, verschuift van 2050 naar rond 2075. Dat geeft aanzienlijk meer lucht in de uitvoering maar ook een netto-nul-in-2075 blijft nog altijd uiterst ambitieus.

Wanneer wordt Hoekstra wakker?

De nieuwe klimaatstrategie van ABNAmro zou, als het goed is, de Brusselse hoofdrolspelers van de Green Deal en hun paladijnen in de EU-landen aan het denken moeten zetten. Daar is alle reden voor want tot op de dag van vandaag gaat Brussel nog steeds hardnekkig uit van de haalbaarheid van de ‘anderhalve graad’ en de daarop gebaseerde en wettelijk vastgelegde CO2-reductiedoelen voor de uitstoot van broeikasgassen. Ook het onlangs door klimaatcommissaris Hoekstra voorgestelde nieuwe reductiedoel van 90% in 2040 is helemaal gebaseerd op die illusoire ‘anderhalve graad’. En tijdens de recente VN-klimaatconferentie pleitte Hoekstra nog gepassioneerd voor het levend houden van de ‘anderhalve graad’. Hoe lang moet het nog duren voordat Hoekstra c.s. wakker worden?

Zoals verwacht viel de klimaatdraai van ABNAmro niet in goede aarde bij de activistische klimaatbeweging, in Nederland aangevoerd door de Vereniging Milieudefensie. Tot nu toe zag Milieudefensie de bank als een trouwe bondgenoot in de gemeenschappelijke strijd tegen de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde. Milieudefensie houdt, net als Brussel, nog steeds vast aan de haalbaarheid van de ‘anderhalve graad’ en voelt zich nu door ABNAmro verraden en in de steek gelaten.

De baas van Milieudefensie, de immer strijdbare Donald Pols, heeft de eerder genoemde Sandra Phlippen in een ingezonden brief in het FD opgeroepen intern in verzet te komen tegen de klimaatkoers van haar Franse baas. Daar zal het niet van komen want Phlippen zal binnen de bank juist het voortouw gaan nemen om de nieuwe ‘ruim onder de twee graden’-strategie vorm te geven.

Milieudefensie moet rechterlijke macht niet langer belasten

Door de draai van ABNAmro moet Milieudefensie ook vrezen voor de goede afloop van zijn lopende rechtszaak tegen collega-bank ING, bedoeld om die bank tot een straffer klimaatbeleid te dwingen. De hele procesvoering van Milieudefensie is gestoeld op de ‘anderhalve graad’. Nu de klimaatwetenschap, de bankwereld en de VN de ‘anderhalve graad’ definitief vaarwel hebben gezegd, is de kans dat de rechter zal meegaan met de eisen van Milieudefensie wel heel erg klein geworden.

Milieudefensie zou er verstandig aan doen te stoppen met het belasten van de rechterlijke macht door het voeren van uitzichtloze processen en zich meer te concentreren op zijn kerntaken, wat die ook mogen zijn.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Na de wetenschap en de VN neemt ook ABNAmro afscheid van ambitieuze klimaatstrategie. Nu Wopke Hoekstra en Milieudefensie nog. verscheen eerst op Wynia's Week.