Hoe ging dat verder?

De reactie van Milieudefensie kwam laattijdig en getuigt niet van overmatige welwillendheid ten opzichte van energiegebruikers. In de strijd tegen de ‘gevaarlijke klimaatverandering’ lijkt Milieudefensie weinig oog te hebben voor andere belangen, zoals die van BEG.

Briefwisseling 

Op 2 maart stuurden de Bezorgde Energie Gebruikers (BEG) een brief aan Milieudefensie met de vraag om spoedoverleg. De wet eist immers dat een organisatie, voordat zij naar de rechter kan stappen, eerst bekijkt of er langs de weg van overleg tot een schikking kan worden gekomen; een periode van minimaal 2 weken is daartoe vereist. BEG heeft daarom op 2 maart Milieudefensie in kennis gesteld van de zorgen over de negatieve gevolgen die de afdwinging van het vonnis tegen Shell voor energie gebruikers kan hebben.

Ondanks de spoed waarop BEG heeft aan gedrongen, heeft Milieudefensie 12 dagen de tijd genomen om een reactie te geven. En dat voor een briefje van tien zinnen. Dit briefje, gedateerd 15 maart, verraadt echter wel de ambivalente houding van Milieudefensie tegenover BEG.

Enerzijds kan Milieudefensie de rechten en belangen van energiegebruikers en burgers niet blijven ontkennen, anderzijds wil zij trouw blijven aan haar eenzijdige klimaatmissie die juist wel die rechten en belangen miskent.

Wat moet Milieudefensie nou met BEG?

Opvallend is dat Milieudefensie überhaupt geantwoord heeft. Kennelijk schatte zij de nadelen van het negeren van de brief van BEG toch groter in. Overleg met energiegebruikers zou voor een organisatie als Milieudefensie belangrijk moeten zijn om te voorkomen dat de eisen die zij stelt onvoorziene negatieve gevolgen hebben voor die groep.

Milieudefensie schrijft dan ook geïnteresseerd te zijn om BEG beter te leren kennen. Die mogelijke interesse wordt echter meteen weer teniet gedaan door het weinig aantrekkelijke aanbod dat zij BEG doet.      

De brief van BEG was gericht aan Donald Pols, de directeur van Milieudefensie. Het late antwoord van Milieudefensie kwam echter niet van de directeur, maar van de ‘woordvoerder Energie & Klimaat’, die onderaan staat in de pikorde van de organisatie.

Klaarblijkelijk zal het overleg uitsluitend met de woordvoerder zijn en niet met de directeur of andere functionarissen. Bovendien stelt deze woordvoerder drie data voor, maar kan zij op ieder van die drie dagen zich steeds maximaal 30 minuten vrij maken voor overleg. De interesse in BEG blijkt dus zeer beperkt.

De ‘zorgen van gewone burgers’

In haar antwoord zegt Milieudefensie ‘een vereniging te zijn die gestoeld is op de zorgen van gewone burgers in de strijd tegen gevaarlijke klimaatverandering’. Het gebruik van het bijvoeglijk naamwoord ‘gewone’ in deze zin is uiteraard geen loutere onachtzaamheid.

Voorts stelt Milieudefensie zich ‘iedere dag in te zetten om de rekening van de klimaatcrisis bij de sterkste schouders te leggen’. Bij deze bekommernissen zegt Milieudefensie zich te laten leiden door ‘de wetenschap’, naar ‘zoveel mogelijk verschillende stemmen’ te luisteren en graag samen te werken.

In tegenstelling tot BEG vernauwt Milieudefensie de zorgen van burgers tot ‘gevaarlijke klimaatverandering’.

Aangenomen dat de eisen van Milieudefensie geëigend zijn om enig gunstig effect te sorteren op klimaatverandering, dan nog hebben burgers uiteraard veel meer zorgen dan alleen die in verband met het klimaat. De zorgen over de gevolgen van het klimaatbeleid dat Milieudefensie voorstaat, zijn bij veel burgers groter dan de zorgen over het klimaat zelf.

BEG komt juist op voor de bredere zorgen, die bij Milieudefensie ondergeschikt zijn gemaakt. Alles en iedereen moet worden opgeofferd aan ‘de strijd tegen de gevaarlijke klimaatverandering’. Uit het vonnis dat Milieudefensie tegen Shell heeft weten te verkrijgen blijkt overduidelijk hoe zij de rechter met haar alarmistische argumentatie heeft weten te bespelen.

‘De wetenschap’

Dat Milieudefensie zich laat leiden door ‘de wetenschap’ wordt door het vonnis zelf tegengesproken. Terwijl Milieudefensie de term ‘klimaatcrisis’ vaak in de mond neemt, heeft zelfs het IPCC die term nog nooit gebruikt en geeft ook de Europese Commissie toe dat dit een politieke slogan is.

Ook de term ‘gevaarlijke klimaatverandering’ zal men tevergeefs zoeken in de rapporten van het IPCC. Desalniettemin heeft Milieudefensie de rechter zo ver gekregen om op de ‘gevaarlijke klimaatverandering’ haar oordeel te steunen; de term komt 39 keer voor in het vonnis.

Milieudefensie shopt selectief in de wetenschap en geeft de voorkeur aan samenvattingen die voor beleidsmakers bestemd zijn, de zogeheten ‘SPM’ van de IPCC. Niet de inhoud van de wetenschap, maar vooral de door het IPCC uitgedragen ‘consensus’ staan daarbij op de voorgrond.

Het idee dat deze wetenschappelijke consensus de rechter kan leren of het noodzakelijk of wenselijk zou zijn om te proberen de wereldwijde temperatuurstijging tot 1,5 C te beperken, zoals het Parijse klimaatakkoord suggereert, is een vorm van sciëntisme – het geloof dat wetenschap alle natuurlijke en sociale problemen uitputtend en alomvattend kan oplossen. Milieudefensie houdt die mythe graag in stand, hoewel daardoor de rechten en belangen van energiegebruikers en burgers worden gedegradeerd.   

Transparantie

Milieudefensie stelt dat transparantie een belangrijke pijler van de organisatie is (in de brief aan BEG staat ‘peiler’, maar ik ga ervan uit dat dit een spelfout is). Om die reden zou Milieudefensie BEG beter willen leren kennen.

Wat betreft transparantie is BEG een toonbeeld: op de website van BEG zijn de statuten te raadplegen, is exact te lezen wie er in het bestuur en de raad van toezicht zitten, wat BEG van plan is, etc. Men kan zelfs zien hoeveel energie gebruikers zich hebben aangesloten (nu zo’n 3.800) en hoeveel geld gedoneerd is (nu zo’n €29.000). Milieudefensie zelf heeft voor het hoger beroep tegen Shell al meer dan €300.000 opgehaald, dus BEG moet nog even zijn best doen.

De arrogantie van de macht

Natuurlijk, Milieudefensie is een machtige groene lobbyclub en zij laat dat graag blijken aan een nieuwkomer als BEG. De directeur laat de brief van BEG beantwoorden door een woordvoerder die slechts 30 minuten tijd wil uittrekken en dan ook nog voornamelijk om wat meer over BEG aan de weet te komen, niet om serieus overleg te voeren.

Milieudefensie wuift de zorgen van BEG weg en claimt als enige de ‘zorgen van gewone burgers’ te kennen om daarna weer voort te spelen op het klimaatorgel. Hoe laat laten burgers het milieubeleid in Nederland nog kapen door onevenwichtige belangengroepen?

De gevolgen van klimaatbeleid

Maar de alledaagse zorgen van energie gebruikers zijn niet de elitaire zorgen over een mogelijke gemiddelde temperatuurstijging in het jaar 2100, die wordt gebruikt om een systeemverandering door te voeren. Het zijn de zorgen van mensen over de kosten van energie, over de economie, de koopkracht, de werkgelegenheid, de democratie, de rechtsstaat en de burgerlijke en politieke rechten en vrijheden die bij Milieudefensie uit de gratie vallen. Het zijn de zorgen over de schadelijke effecten van nog meer windturbines en biomassacentrales.

De belofte van Milieudefensie dat zij zich er hard voor maakt om ‘de sterkste schouders’ de zwaarste lasten te laten dragen, klinkt loos als de enorme lasten voor iedereen in ogenschouw worden genomen.

Doorbreken van monopolie van Milieudefensie

Milieudefensie wil het overleg met BEG graag voorstellen als een gelegenheid voor BEG om zich bij haar te mogen introduceren. Daarmee leidt zij de aandacht af van de kwestie die BEG op tafel heeft gelegd: Milieudefensie heeft een monopolie op het afdwingen van het vonnis tegen Shell dat tot 2030 loopt. Met dat monopolie kunnen Nederlandse en buitenlandse energie gebruikers en burgers niet leven.

In de bijeenkomst zal BEG het willen hebben over de vraag hoe Milieudefensie van haar monopolie en alleenrecht op executie afstand zal gaan doen. Zolang het vonnis niet is vernietigd, blijft Milieudefensie de enige die Shell op de knieën kan dwingen; dat is een hoogst ongezonde situatie in een democratische rechtsstaat.

BEG heeft geëist dat Milieudefensie niet tot het executeren van het vonnis zal overgaan zonder dat gegarandeerd is, dat de rechten en belangen van energiegebruikers en burgers in binnen- en buitenland volledig gerespecteerd zullen worden. Over die eis zwijgt Milieudefensie in alle talen.   

Strijdende wereldbeelden

Het overleg tussen BEG en Milieudefensie zal twee verschillende werelden bloot leggen: de wereld van de groene utopie die vanuit de ivoren toren door NGO’s ook buiten de democratie om aan burgers wordt opgelegd en die van de grijze werkelijkheid op de grond die mensen in het land die recht hebben op democratie iedere dag te dragen hebben.

In zekere zin kan BEG beschouwd worden als een evenwichtige en menselijke milieubeschermingsorganisatie, die, in tegenstelling tot Milieudefensie, niet de groene utopie najaagt, maar realistisch beleid voorstaat met inachtneming van alle betrokken belangen en rechten. Nog lang niet alle energie gebruikers, burgers en bedrijven hebben kennis kunnen nemen van het BEG initiatief, maar de aanhang blijft groeien. U kunt zich aanmelden op https://bezorgdeenergiegebruikers.nl/ik-doe-mee/   

Milieu- en klimaatjurist Lucas Bergkamp publiceert regelmatig in Wynia’s Week, vooral over actuele bedreigingen van de democratische rechtsstaat. Hij is sinds kort ook adviseur van de BEG-groep en de Stichting ‘Milieu en Mens’.

Het bericht Ként Milieudefensie de ‘zorgen van gewone burgers’ eigenlijk wel? verscheen eerst op Wynia's Week.

De BEG wil de balans in het milieubeleid herstellen, want het ‘algemeen belang’ is niet gelijk aan het klimaatdogma dat Milieudefensie de rechter heeft opgedrongen. De auteur van dit artikel is als adviseur nauw betrokken bij het BEG-initiatief en gaat hieronder in op het hoe en waarom.

‘Gevoelig’ hoger beroep

Vorig jaar mei won Milieudefensie de ‘klimaatzaak van de eeuw’ tegen Shell. De rechtbank Den Haag heeft Shell veroordeeld om de wereldwijde emissies van Shells eigen activiteiten, die van alle leveranciers en die van alle klanten tegen 2030 met 45% te verminderen, vergeleken met 2019. Shell is in hoger beroep gegaan en zal uiterlijk op 22 maart a.s. bezwaren tegen het vonnis indienen.

Zoals eerder besproken in Wynia’s Week is het hoger beroep al kwalijk van start gegaan. Het Gerechtshof achtte deze zaak ‘te gevoelig’ om in het register te worden getoond. Dit is niet alleen in strijd met het beginsel van openbare rechtspraak, maar ook met de onpartijdigheid van de rechter. Het Hof Den Haag vindt kennelijk dat zij op grond van ‘gevoeligheid’ fundamentele rechtsbeginselen opzij mag zetten.

Stichting ‘Milieu en Mens’

De onlangs opgerichte BEG-groep zal in het hoger beroep van Shell tegen Milieudefensie vertegenwoordigd worden door de Stichting Milieu en Mens. Milieu is meer dan alleen klimaat en ‘klimaatbescherming’ is niet noodzakelijkerwijs milieubescherming.

De stichting heeft ten doel om het milieu, in brede zin, te beschermen. Daarbij staan evenwichtigheid en balans voorop en worden de belangen en rechten van burgers in zaken als natuur, gezondheid, democratie en economie gerespecteerd. De stichting tracht haar doel onder meer te bereiken door het voeren van juridische procedures om de belangen en rechten van Nederlandse burgers te behartigen.

In het hoger beroep van Shell tegen Milieudefensie zal de stichting namens de BEG-groep beargumenteren dat het algemeen belang ook de rechten en belangen van burgers omvat ter zake van evenwichtige milieubescherming met inachtneming van de democratie en economie. Door de eenzijdige informatie van Milieudefensie is de rechter op het verkeerde been gezet.

Dat heeft geresulteerd in een uitspraak die een onevenwichtig en ineffectief klimaatbeleid aan Shell voorschrijft. De stichting zal dat in hoger beroep in detail aantonen. De hieronder besproken onderwerpen zullen daarbij waarschijnlijk uitgebreid aan bod komen.

Milieudefensie’s ‘systeemverandering’

Zowel in als buiten de rechtszaal geeft Milieudefensie geen blijk van enig realisme waar het om de energietransitie gaat. In een brief aan de 30 grootste Nederlandse ‘vervuilers’, zegt Milieudefensie dat ‘de energietransitie die noodzakelijk is om de 1,5 °C-doelstelling te behalen om een systeemverandering vraagt’. Wat die ‘systeemverandering’ zou moeten inhouden, blijft in het midden, maar het lijkt erop dat Milieudefensie die verandering essentieel acht. Hierin weerklinkt de roep om een ‘nieuw groen kapitalisme’ waarin de klimaatbeweging de scepter zwaait.

Zo’n systeemverandering heeft uiteraard enorme gevolgen voor het milieu en de mens. Er zullen winnaars en verliezers zijn. Denk aan de gevolgen voor de koopkracht en de daarmee samenhangende energiearmoede en de gevolgen voor de werkgelegenheid. Voor de rechtbank Den Haag bleef het echter stil over de verstrekkende systeemverandering die Milieudefensie met de rechtszaak tegen Shell nastreeft. We weten inmiddels dat het vonnis de grondslag zal zijn voor soortgelijke eisen tegen alle andere grote bedrijven in Nederland – ‘vergroenen of verdwijnen’.  

Tegen kernenergie

Dat Milieudefensie niet het algemeen belang kan vertegenwoordigen, blijkt ook uit diens contraproductieve stellingnamen die het milieuschade berokkenen. Zo heeft Milieudefensie voor de rechtbank Den Haag in alle talen gezwegen over kernenergie. Je zou toch mogen verwachten dat een organisatie die claimt ontzettend bezorgd te zijn over broeikasgasemissies, kernenergie zou omarmen.

Tenslotte, het geringe probleem van de opslag van kernafval zou in het niet moeten vallen bij de enorme risico’s verbonden aan de ‘klimaatcrisis’. De klimaatcrisis die het IPCC nog niet heeft kunnen vaststellen, maar waarover Milieudefensie niet uitgesproken raakt. De rechter in Den Haag spreekt overigens van ‘gevaarlijke klimaatverandering’, een term die men ook tevergeefs zoekt in de IPCC-rapporten.    

Maar Milieudefensie tapt uit een ander vaatje. Na jaren op het orgel van het gevaarlijke kernafval te hebben gespeeld, gooit Milieudefensie het nu over een andere boeg: kernenergie zou ‘niet klimaatneutraal’ zijn en het zou ‘heel lang (minimaal 15 jaar)’ duren om een kerncentrale te bouwen.

Dat kernenergie niet ‘klimaatneutraal’ zou zijn, is misleidend. Voor zover de bouw inderdaad lang duurt, is dat voor een belangrijk deel het gevolg van de vertragingstactieken die door organisaties zoals Milieudefensie worden toegepast. Zonder dat gedoe kan een kerncentrale binnen een jaar of 7 volledig operationeel zijn.

Voor windenergie

Milieudefensie is wel een groot voorstander van windenergie, want ‘de klimaatcrisis wacht niet op ons’. Hoe langer we wachten met verduurzamen, zegt zij, hoe hoger de kosten zullen zijn en ‘hoe groter de kans dat we de toekomst van onze kinderen onherstelbaar beschadigen’. Meer windmolens zouden om die reden ‘heel hard nodig’ zijn.

Dus eerst houdt Milieudefensie decennialang kernenergie tegen en dan zouden zo snel mogelijk grote aantallen windmolens moeten worden gebouwd. Maar windmolens leggen het op alle fronten af tegen kernenergie: ze nemen veel meer ruimte in, produceren slechts wanneer het (hard genoeg, maar niet te hard) waait, veroorzaken veel hogere kosten (onder meer door loskoppeling van productie en vraag) en hebben veel grotere nadelen voor natuur en mens. Over de beperkte levensduur en het afval van de turbinebladen hebben we het dan nog niet eens.

Blijkens hun eigen website weet Milieudefensie maar al te goed dat windenergie nadelen heeft.  Voor de rechtbank Den Haag is door Milieudefensie over de nadelen van windenergie echter met geen woord gesproken. Maar het vonnis zal effectief wel betekenen dat Shell sneller en meer in windenergie zal moeten investeren. Dat heeft enorme gevolgen voor het milieu te land, ter zee en in de lucht. In het vonnis zal men er niets over lezen.

Tegen democratie

Ook de politieke en burgerlijke rechten van burgers zijn met de rechtszaak tegen Shell geschonden. De bezwaren tegen dit soort rechtszaken zijn inmiddels bekend. Zoals Syp Wynia heeft uitgelegd, stellen rechters zich in klimaatzaken boven de democratie.

De staatrechtsgeleerde Jos Teunissen heeft overtuigend betoogd hoe rechters in zogeheten ‘algemeen belang acties’ de belangen van niet-vertegenwoordigde burgers veronachtzamen en gebruikt in die context de term ‘salonpopulisme’. Ook het argument dat rechterlijk activisme aanvaardbaar zou zijn omdat de wetgever het mogelijk maakt (de rechter zou de ‘wetgever-plaatsvervanger’ zijn), is in een ander artikel van mijn hand ontkracht.

Men zou kunnen redeneren dat het begrijpelijk is dat de rechtbank Den Haag de politieke en burgerlijke rechten van burgers, Shells toeleveranciers en Shells klanten genegeerd heeft, want die burgers, toeleveranciers en klanten waren niet vertegenwoordigd in de zaak en konden bij afwezigheid dus eenvoudig met lasten worden opgezadeld.

Op de merites van die redenering valt veel af te dingen, maar in ieder geval wil het BEG-initiatief ervoor zorgen dat de stem van de burgers en bedrijven in het hoger beroep gehoord zal worden. Hun rechten en belangen zullen straks door het Gerechtshof Den Haag moeten worden meegewogen.

Energiearmoede

Er is sprake van energiearmoede wanneer huishoudens meer dan tien procent van hun besteedbaar inkomen moeten uitgeven om hun woning voldoende te kunnen verwarmen. In Nederland is energiearmoede een toenemend probleem — onderzoek van TNO concludeerde dat in 2019 ruim een half miljoen huishoudens in energiearmoede leefden ten gevolge van hoge energiekosten en een relatief laag inkomen.

Milieudefensie is nu ook een initiatief gestart om energiearmoede te lijf te gaan. Uiteraard doet zij er zelf niets aan, maar doet zij een beroep op de overheid. Interessant is dat Milieudefensie zelf toegeeft dat zonder overheidsmaatregelen de groep van mensen in energiearmoede in 2030 met 30% gestegen zal zijn.

Het vonnis tegen Shell dat de energietransitie nog verder versnelt, zal een belangrijke bijdrage leveren aan de toename van energiearmoede in 2030. Milieudefensie schept dus zelf en met de hulp van de rechter een probleem dat zij daarna met belastinggeld wil gaan oplossen. Zou het geen idee zijn om te stoppen met acties die zowel contraproductief milieubeleid opleggen als de prijs van energie de hoogte injagen?   

Rechten van burgers

Zoals gezegd, de rechten en belangen van burgers zijn door Milieudefensies ‘klimaatzaak van de eeuw’ direct en indirect aangetast. Over welke rechten en belangen hebben we het dan? Het zou te ver voeren om hier een volledig overzicht te geven van alle betrokken rechten en belangen. Bovendien is een grondige analyse van de stukken in de beroepsprocedure noodzakelijk om precieze argumentatie te ontwikkelen. Maar om de lezer een indruk te geven, kan aan de volgende rechten gedacht worden:

• recht op betaalbare energie;
• recht op arbeid;
• recht op eigendom;
• recht op een eerlijk proces;
• recht om gehoord te worden.

 Al deze rechten zijn in de procedure in eerste aanleg niet aan orde gekomen. De burger is onder de bus gegooid.

Brief aan Milieudefensie

De wet eist dat eerst via overleg wordt geprobeerd om een rechtszaak te vermijden. Daarom heeft de Stichting Milieu en Mens per aangetekende brief spoedoverleg aangevraagd. Er is nog geen antwoord gekomen van Milieudefensie. De verplichte periode van overleg duurt twee weken en loopt tot 17 maart. 

Milieudefensie heeft een wettelijk monopolie op het afdwingen van het vonnis; alleen Milieudefensie kan Shell dwingen het vonnis na te leven en niemand anders. Daarbij kan zij de rechten en belangen van burgers aan haar laars lappen. Dat is voor de Stichting Milieu en Mens uiteraard moeilijk te aanvaarden. De stichting zal in overleg met Milieudefensie op zoek moeten gaan naar een manier om de rechten en belangen van de BEG-groep te garanderen. Dat is geen eenvoudige opgave.

De afgelopen decennia hebben machtige gesubsidieerde en gesponsorde organisaties als Milieudefensie, Urgenda en Greenpeace het milieubeleid in onevenredige mate gestuurd. De laatste jaren hebben zij ook rechtszaken ontdekt als een manier om hun wil aan het volk op te leggen. De BEG-groep en de Stichting Milieu en Mens willen dit monopolie doorbreken en de balans in het milieubeleid terugbrengen.

BEG is een ‘grassroots’ burgerinitiatief dat openstaat voor alle ingezetenen van Nederland. Omdat BEG, in tegenstelling tot Milieudefensie, geen miljoenen subsidies krijgt, is de gehele organisatie door vrijwilligers vanaf de grond opgebouwd. Het initiatief zal gefinancierd worden via crowdfunding. De website van de BEG-groep, tevens de website van de Stichting Milieu en Mens, is te vinden op dit adres: https://bezorgdeenergiegebruikers.nl/

Milieu- en klimaatjurist Lucas Bergkamp publiceert regelmatig in Wynia’s Week, vooral over actuele bedreigingen van de democratische rechtsstaat. Hij is sinds kort ook adviseur van de BEG-groep en de Stichting ‘Milieu en Mens’.

Het bericht Waarom wij, ‘Bezorgde Energie Gebruikers’, naar de rechter gaan om evenwichtig beleid te eisen verscheen eerst op Wynia's Week.