Terwijl Nederlandse en Europese adviseurs politici oproepen om te werken aan meer welvaart en de achterstand in kunstmatige intelligentie (AI) op de VS en China in te lopen, willen linkse politici graag ‘de rijken’, miljonairs en miljardairs, extra belasten.

Ondernemers moeten ons opstuwen in de vaart der volkeren, maar als ze dat doen én daarvan ook zelf de vruchten plukken, zijn ze in de ogen van linkse critici meteen verdacht. Heb je honderden miljoenen of een miljard euro of meer achter je naam? Steek je boven het maaiveld uit? De moet de belastingzeis eroverheen. Dat maaiveld is er niet voor niets.

Muntjes tellen?

Wie zijn dan die allerrijksten in de Quote500, die volgens de petitie van de Pro partij plus aanhangers, van vakbond FNV tot Oxfam Novib, extra belast moeten worden?

Zitten zij bovenop een berg geld hun muntjes te tellen à la Dagobert Duck? Of zijn het hardwerkende Nederlanders die meer succes hebben, meer werkgelegenheid verschaffen, meer investeringen en meer vermogen hebben opgebouwd dan andere hardwerkende Nederlanders?

De antwoorden staan in de Quote500, editie 2026, die afgelopen week is verschenen. De top 25 heb ik voor u in kaart gebracht en ingedeeld in drie groepen. De eerste zijn de oprichters die actief ondernemen. Als tweede de erfgenamen die hun bedrijf wel actief besturen. En als derde de erfgenamen met een passieve rol.

De ene erfgenaam is de andere niet. Charlene de Carvalho-Heineken (nummer twee in de lijst) is erfgenaam van een groot pakket aandelen Heineken. Geschat vermogen in de Quote500: 13 miljard euro. Zij en haar familie hebben wel toezichthoudende functies in het Heineken concern, maar ze zitten niet aan de knoppen. Dus staat ze bij de erfgenamen met een passieve rol.

Precies andersom is het bij de kinderen van wijlen Wim van der Leegte van VDL, een bussenbouwer en toeleverancier van hightech. Zij zitten juist wel aan de knoppen. Dus: erfgenamen die ondernemen.

Meest ondernemers

Hoe ziet de top 25 er dan uit? Dertien zijn oprichters en op een of andere manier actief, vier zijn erfgenamen met een actieve ondernemersrol en acht zijn erfgenamen met een passieve rol. Driekwart van de allerrijkste Nederlanders draagt dus als ondernemer, investeerder en werkgever dagelijks bij aan de Nederlandse economie.

De erfgenamen zonder actieve rol in het bedrijf leveren overigens óók een bijdrage aan de economie. Zij beheren het familiekapitaal. Ook hún bedrijven bieden banen en inkomens. Maar het zijn ingehuurde managers die het bedrijf leiden.

Geen renteniers

Wat valt er verder op bij de top 25?

Als eerste: de allerrijkste Nederlanders zijn geen renteniers, maar ondernemers en investeerders.

Ten tweede: financiële handel en investeringskapitaal zijn een bron van rijkdom. Voor anti-kapitalisten zegt dat genoeg. Allemaal speculanten. In werkelijkheid spelen zij een vruchtbare rol. Nederland kent van oudsher een grote financiële sector, kolossale pensioenbeleggers en een schare grote en kleine particuliere beleggers. Financiële handel is daarbij onmisbaar.

Brood en boter

Het derde dat opvalt is het aantal ondernemers in brood- en boteractiviteiten. Bier. Keukens. Luxaflex. Vastgoed. Bouwen. Auto’s. Koeien. Een supermarktketen. Industrie, zoals offshore en bussen en leveranties aan de hightech industrie.

Het vierde is het (bijna) ontbreken van ondernemers in technologie. Of het nu kunstmatige intelligentie (AI) is, of zoekmachines, chips, noem maar op. De uitzondering is Ali Niknam, oprichter van onder meer Bunq bank (nummer 16 in de lijst met een geschat vermogen van 2,5 miljard euro). Hightech en AI ondernemers zijn er wel, maar ze staan, (nog) niet de in de top 25. De 31-jarige Pim de Witte van AI-bedrijf General Intuition staat op plaats 49.

Misschien moeten deze ondernemers én hun vermogens nog wat ‘rijpen’ voordat ze in de top 25 komen. Hoe ouder, hoe vermogender, is immers de ervaring. Of wacht…

Op de lijst van de vierhonderd rijkste Amerikanen van het blad Forbes, de grote broer van Quote, torenen internet- en AI ondernemers juist boven alles uit. Op de plaatsen één tot en met negen staan de multimiljardairs uit Silicon Valley. Elon Musk (X, Tesla, SpaceX) fier bovenaan. Terzijde: vandaag, 3 november, stemt Californië over een vermogensbelasting van 5 procent voor miljardairs. Gevolg: ze ontvluchten de staat.

Geen keus

Meteen doorbreken naar de top als internet- of AI-miljardair kan dus wel. In de VS. Maar niet in Nederland.

Waarom niet? Een stem uit de praktijk. Job van der Voort, oprichter van het bedrijf Remote, een softwarebedrijf dat 3 miljard euro waard is. Tegen Het Financieele Dagblad zei hij onlangs: ‘Ik had in Europa nooit zoveel geld op kunnen halen. Zodra je bedrijf heel groot wordt en extra kapitaal nodig heeft, kom je uit bij Amerikaanse investeerders. En die zeggen: kom naar de VS, de grootste economie ter wereld, waar hiring and firing makkelijker is, en je dus beter kunt opschalen. Eigenlijk heb je dan geen keus.’

Europa staat dus op achterstand. Willen Nederland en Europa toch een regio van betekenis zijn in technologie en AI? Dan is succes fiscaal afstraffen à la de Pro-petitie de snelste weg naar welvaartsverlies voor allen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De Quote500 fiscaal extra straffen is links populisme. Wie welvaart wil, moet ondernemers juist de vruchten laten plukken van succes verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Belast de Quote 500, niet de gewone mensen’. Met die petitie kwamen FNV, Oxfam Novib, De Goede Zaak en een handvol andere clubs deze week naar buiten, gesteund door Pro, Volt, SP en de Partij voor de Dieren. De eis: een eerlijke bijdrage van de allerrijksten. Hoeveel? Van wie? Hoe? Geen idee. Het is een losse populistische flodder.

Succes als misdaad

Wel noemt de campagne een bedrag: circa 8 miljard euro per jaar. Reken even mee. Het totale vermogen van de Quote 500 is volgens Quote zo’n 273 miljard. Haal je die 8 miljard daar helemaal vandaan, dan is dat elk jaar bijna 3 procent van alles wat ze bezitten. Pure onteigening.

Of je dat geld bij precies deze 500 mensen kunt ophalen, laten we even buiten beschouwing. Maar wat hieruit spreekt is een volstrekte andere kijk op de wereld. In de Amerikaanse linkse beweging circuleert sinds 2019 de leus ‘every billionaire is a policy failure’. Bedacht door een adviseur van de ultra-linkse activistische afgevaardigde Alexandria Ocasio-Cortez. Een miljardair is iemand die in dit wereldbeeld wordt voortgebracht als gevolg van een systeemfout. De suggestie is dat rijkdom alleen kan ontstaan als een ander wordt uitgeknepen.

Dat is typisch negentiende-eeuws denken. Wat de een te veel heeft, heeft de ander te weinig.

Kapitalisten zien dit anders. Rijkdom ontstaat doordat iemand iets maakt wat anderen willen hebben en waarvoor zij bereid zijn een prijs te betalen. Niemand wordt gedwongen om te kopen. Wie dat vrijwillig doet, vindt dat wat hij krijgt meer waard dan wat hij betaalt. Anders zou hij het laten liggen. Beide partijen gaan erop vooruit: de klant krijgt wat hij wil, de maker wordt beloond.

Jitse Groen begon in 2000 als student, levend van zijn studiefinanciering, een website om eten te bestellen: Thuisbezorgd.nl. Het groeide uit tot Just Eat Takeaway, een internationaal bedrijf met duizenden werknemers, dat vorig jaar voor 4,1 miljard euro door Prosus werd overgenomen. Iemand die op vrijdagavond een pizza bestelt, gebruikt wat hij heeft gebouwd. Zijn vermogen is van niemand afgepakt. Het is de waarde die investeerders hechten aan klanten die ook morgen weer vrijwillig kopen.

We hebben ze nodig

Wat maakt het eigenlijk uit dat een paar mensen schatrijk zijn? Ze betalen lonen, ze investeren, ze nemen risico’s die geen ambtenaar ooit neemt en spenderen hun verdiensten door luxe te leven en extravagant te consumeren. De ondernemingen betalen vennootschapsbelasting en dividendbelasting als ze in Nederland zijn gevestigd. Zij maken zo ons leven makkelijker, mooier, gezonder en beter. En dragen zo bij aan welzijn en welvaart. De staat kan alleen uitgeven wat hij bij anderen ophaalt. Hij heeft zelf niets. Zonder ondernemingen wordt dat een lastig verhaal.

De succesvolle miljonairs zetten bovendien veel opzij voor het goede doel. Volgens Quote zit er bij de 500 rijksten zo’n 3 miljard euro in eigen goededoelenstichtingen. Bij Joop van Caldenborgh, oud-eigenaar van chemiebedrijf Caldic, alleen al 481 miljoen. 

Afgunst maakt ongelukkig

En wie zijn eigenlijk ‘die gewone mensen’ die de petitie zegt te beschermen? Het CPB rekende het in 2022 door. De onderste helft van de huishoudens kreeg per saldo, door het absurde toeslagenstelsel, ruim 12.000 euro per huishouden mee. Ze ontvingen in plaats van dat ze iets betaalden. Maar blijkbaar is dat nog steeds niet genoeg.

De petitie drijft op jaloezie. En jaloezie schaadt vooral de jaloerse zelf. Een Australisch onderzoek volgde 18.000 mensen van 2005 tot 2013. Wie afgunstiger was, had daarna vaker een slechtere geestelijke gezondheid en minder welzijn.

Een ander onderzoek, onder 6.000 mensen in vier landen, laat zien wat afgunst met politiek doet. Wie afgunstiger is, steunt vaker herverdeling. Zelfs als de armen daar minder aan overhouden. Ongeveer een op de zes deelnemers koos liever een hoge belasting voor de rijken die de armen minder opleverde, dan een lage belasting die de armen meer opleverde. Als de rijke maar betaalt. Dat is de toon van deze petitie. Wat het oplevert, wordt niet eens gevraagd.

Talent wordt weggejaagd jaagt mensen weg

En het kost meer dan geluk. Economen Ufuk Akcigit, Salomé Baslandze en Stefanie Stantcheva onderzochten waar de beste uitvinders ter wereld gaan wonen. Buitenlands toptalent laat zich sterk leiden door het belastingklimaat. Een land dat succes bestraft, houdt zijn eigen ondernemers misschien nog vast, maar trekt het buitenlandse toptalent niet aan. Dan wordt de volgende Thuisbezorgd misschien in Lissabon of Boston uitgebouwd.

En het is al gaande. Mario Draghi, oud-president van de Europese Centrale Bank, schreef er in 2024 een rapport over. Van de Europese start-ups die tussen 2008 en 2021 uitgroeiden tot een bedrijf van meer dan een miljard dollar, verhuisde ruim een kwart zijn hoofdkantoor naar het buitenland. Veel Europese ondernemers halen volgens Draghi hun geld liever bij Amerikaanse investeerders en groeien in Amerika door.

Sinds 2000 groeide de Amerikaanse economie in reële termen met 70 procent, de Europese Unie met 41, Nederland met 44. Volgens het Draghi-rapport groeide het reëel besteedbaar inkomen per hoofd in Amerika sinds 2000 bijna twee keer zo snel. In Amerika mag je rijk worden. In Europa moet je je ervoor verontschuldigen.

De petitie is het perfecte symbool van dat Europese probleem. Het is kruideniersmentaliteit: de kassa tellen in plaats van de winkel uitbreiden. Het is provinciaal denken, alsof Nederland een eiland is en geld en talent nergens anders heen kunnen. Eindeloos praten over hoe de koek moet worden verdeeld, en geen woord over hoe je hem groter maakt.

Jaloezie is een slecht verdienmodel

Ga zo door en Europa glijdt af naar de tweede wereld. Een ironische bestemming, want zo heette vroeger het communistische blok, waar iedereen gelijk was en niemand iets had. Het is ongelofelijk dom. Jaloezie is een slecht verdienmodel. Het maakt de jaloerse ongelukkig, jaagt de ondernemers weg en laat de rest met een kruimel achter.

Nederland heeft geen petitie nodig om de Quote 500 een kopje kleiner te maken. Het heeft een klimaat nodig waarin elk jaar meer mensen succesvol zijn als ondernemer. Meer mensen die een bedrijf beginnen, meer mensen die het groot maken, meer mensen die er rijk van worden. Meer miljonairs. Daar wordt iedereen beter van, ook wie er nooit één wordt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederland heeft meer miljonairs nodig! verscheen eerst op Wynia's Week.

90 procent erbij. Dat is de rekening voor wie belegt of een woning verhuurt. Tot en met 2016 gold voor elke euro boven de vrijstelling 1,20 procent box 3-belasting per jaar. Volgend jaar is dat naar verwachting 2,29 procent.

Stellen we ons voor dat de loonbelasting zo was gestegen. Dan betaalde iemand met een modaal loon in de eerste schijf bijna 70 procent belasting. Geen kabinet zou dat een week overleven. In werkelijkheid daalde het tarief in de eerste schijf de afgelopen tien jaar van 36,55 naar 35,75 procent. Arbeid werd ontzien. Vermogen wordt geplukt.

En toch is het niet genoeg. Eind oktober moet het kabinet een plan hebben om de overstap naar een belasting op vermogenswinst te betalen. Volt en Pro, de fusiepartij van GroenLinks en PvdA onder Jesse Klaver, eisen hogere belastingen voor de allerrijksten. CDA-leider Henri Bontenbal vraagt zich af of de balans in ons belastingstelsel nog wel klopt.

Verdubbeld in acht jaar

Het klinkt sympathiek, maar het is goedkope retoriek. De balans is allang verschoven: arbeid werd lichter belast, vermogen bijna twee keer zo zwaar. Wie dat niet ziet, is stekeblind of populistisch.

In 2019 bracht box 3 4,3 miljard euro op. Voor 2027 staat 10,6 miljard in de raming. Ruim verdubbeld.

Het tarief ging van 30 procent naar 31, naar 32 en in 2024 naar 36 procent. Die laatste sprong kwam via een amendement om het minimumloon en de kinderopvangtoeslag te betalen. Box 3 is al jaren de pinautomaat van Den Haag.

Wie een half miljoen belegt, betaalde in 2016 5.707 euro. Volgend jaar is dat 10.105 euro. Door de hogere belastingvrijstelling komt dit per saldo uit op 77 procent meer, over hetzelfde vermogen.

De verhuurder heeft het nog zwaarder. Wie twee appartementen verhuurt, draagt in een doorgerekend voorbeeld dit jaar 60 procent van de bruto huur af, nog voordat er een cent aan onderhoud is uitgegeven. Dat is meer dan het toptarief in box 1. Precies deze groep krijgt nu volgens De Telegraaf een eenmalige rekening van bijna 700 miljoen euro voorgelegd.

Eerlijk is eerlijk: de spaarder betaalt minder dan in 2019. Sinds het Kerstarrest wordt spaargeld belast tegen een rendement dicht bij de echte rente, en de vrijstelling is verhoogd.

Het verdienvermogen betaalt

Het gaat om meer dan een paar rijken. Geld in aandelen financiert bedrijven. Een belegger die volgend jaar 2,29 procent afdraagt over een portefeuille die ongeveer 3 procent aan dividend oplevert, houdt weinig over om opnieuw te investeren. Verhuurders die door de huurregels van oud-minister Hugo de Jonge en door box 3 hun panden verkopen, halen huurwoningen van de markt. Wie spaart, belegt en investeert, wordt in Nederland steeds harder gestraft. Maar juist die mensen houden de economie op gang.

Zelfs Noorwegen trapt op de rem

Wie denkt dat Nederland vermogen spaart, moet naar Noorwegen kijken, het sociaaldemocratische voorbeeldland. Daar betalen zo’n 690.000 mensen vermogensbelasting, tegen 1 tot 1,1 procent per jaar boven ongeveer 160.000 euro. Hier betaalt een belegger dit jaar 2,16 procent over alles boven 59.357 euro, volgend jaar 2,29 procent.

Een Noor betaalt daarnaast nog belasting over dividend en verkoopwinst, dus helemaal gelijk is de vergelijking niet. Maar de Nederlandse drempel ligt bijna drie keer zo laag.

En zelfs Noorwegen vindt het te veel. Een staatscommissie adviseerde onlangs om het tarief te verlagen naar 0,25 tot 0,75 procent, en het daarna vast te zetten. De reden is precies het Nederlandse probleem: de belasting moet worden betaald, ook als er geen cash geld binnenkomt. De commissie schrijft dat een eigenaar dan aandelen moet verkopen of moet lenen om de fiscus te betalen. Dat is precies wat de Nederlandse verhuurder overkomt.

Elke raming begint met aannames. Die van het ministerie van Financiën weet  hoe hard de huizenprijzen stijgen, waar de rente heen gaat, wat de beurs doet en hoe vaak beleggers hun vermogen verkopen. Maar wijkt één daarvan af, dan ziet de rekening er heel anders uit. Deze onderbouwing is nooit met een gevoeligheidsanalyse doorgerekend, en het CPB heeft de novelle niet getoetst. Ik schreef er eerder over in Wynia’s Week.

Op dat drijfzand staat de hele discussie over dekking. Het nieuwe stelsel belast pas bij verkoop. Dat is grotendeels uitstel: structureel kost de vermogenswinstbelasting volgens de niet goed onderbouwde tabel die het kabinet eind september naar de Kamer stuurde zo’n 100 miljoen euro per jaar. Toch wordt dat uitstel geboekt als gat, en moet het gevuld worden door wie per belaste euro al 90 procent meer betaalt.

Welk bedrag is eerlijk?

Nu de bezuinigingen op de sociale zekerheid zijn geschrapt, wat Klaver uitgebreid vierde, moet het geld ergens vandaan komen. De blik van links gaat dan steevast naar de groep die al het meest is gaan betalen. De spaarder die erop vooruitging en de verhuurder die het grootste deel van zijn huur afdraagt, heten in die logica allebei vermogende graaiers.

Box 3 bracht in 2019 4,3 miljard op. Nu 10,5 miljard. Per belaste euro betaalt een belegger volgend jaar 90 procent meer dan in 2016, terwijl de loonbelasting daalde. Hoeveel meer vinden Klaver, Jetten en Bontenbal eerlijk? Wie graait hier eigenlijk?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De belasting op vermogen is sinds 2016 verdubbeld, maar links vindt dat nog steeds niet genoeg. Wie graait hier eigenlijk? verscheen eerst op Wynia's Week.

In Nederland doet het minderheidskabinet wanhopige pogingen om de begroting rond te krijgen. Het is onmogelijk om iedereen tevreden te stellen. Maar in ieder geval blijkt dat alle beloften dat ‘werken weer moet lonen’ en lastenverlichting loze metaforen zijn. Meer dan ooit lijkt de economie te worden opgetuigd rondom toeslagen, uitkeringen en andere voorzieningen die door de werkenden moeten worden opgehoest.

Haagse roofridders

Niet alleen de werkende Nederlander, de kleine spaarder, de gepensioneerde en de vakantiehuisbezitter worden meedogenloos aangepakt, maar ook familiebedrijven zoals de ambachtelijke brouwerijen en de aanverwante horeca. Zou de regering beseffen dat op die manier de economie en samenleving kapot worden gemaakt?

Overal waar de Haagse roofridders een mogelijkheid ruiken of zien worden extra belastingen geheven. Naast het uitknijpen van de automobilist en de transportsector wil het kabinet ons ook gastronomisch genot en ambachtelijk gebrouwen bier en wijn afnemen. Horeca en bierbrouwerijen worden al jarenlang zoveel mogelijk tegengewerkt door de regering in Den Haag.

Telkens opnieuw vinden de Haagse rekenmeesters dat er weer wat extra belasting kan worden geheven op gastronomie, op wijn, op bier. Hotels, restaurants, kleine ambachtelijke brouwerijen en tegenwoordig ook wijndomeinen, die milieuvriendelijk produceren, vaak familiebedrijven, worden genadeloos aangepakt.

Het kabinet heeft niet in de gaten dat ze een hele sector waar honderdduizenden mensen hun boterham verdienen, aan het vernietigen zijn. En dat door de onevenredige belastingheffingen eeuwenoud vakmanschap wordt uitgeroeid. De Haagse beleidsmakers hebben geen benul wat het betekent om een horecabedrijf te runnen, of een ambachtelijke brouwerij draaiend te houden met gebruik van lokale producten.

Alweer hogere accijnzen

Deze hardwerkende ondernemers worden telkens weer bestookt met nieuwe maatregelen vanuit de regering, die alwéér veel geld gaan kosten. Voor de zoveelste keer gaan de belastingen en accijnzen omhoog op bier, op wijn en andere producten waarmee dagelijks in de horeca wordt gewerkt. Er komt geen eind aan. Het lijkt erop dat een bierbrouwer of een wijnboer door Den Haag enkel nog wordt beschouwd als een kip waarvan oneindig geplukt kan worden. Er is geen enkele waardering meer voor het vakmanschap en de gemeenschapszin die hier in decennia, zo niet eeuwen, zijn opgebouwd. Ook niet voor de kwaliteitsproducten die door deze mensen worden gemaakt.

Het verschil met andere landen wordt steeds groter. In landen als België en Frankrijk wordt het maken van ambachtelijke alcoholische producten nog gewaardeerd. Maar in Nederland wordt vooral gekeken of je niet nóg meer kunt afdragen aan de overheid. En tegelijkertijd worden door de overheid vooral dure campagnes opgezet om mensen aan te sporen om überhaupt geen enkel van die producten meer te kopen. Liever geen alcohol meer, geen vlees, geen vis, enkel gefermenteerde witlof en lactosevrije vegakaas.

Toeristen blijven weg

De lonen in de horeca zijn de laatste jaren fors gestegen. Dat werd ook tijd voor de mensen die er hard werken, er moest daar ook wel iets gebeuren. Maar met alles bij elkaar – de enorme kosten, alle lokale belastingen en andere heffingen, plus de steeds extremere regelgeving – wordt het een ondernemer bijna onmogelijk gemaakt om er nog iets van te brouwen. En dat in een sector die als een van de grootste banenmotoren van het land geldt.

De overheid vergeet dat horeca en bierbrouwerijen en in toenemende mate ook wijnbouwers het toerisme stimuleren. Hoe kun je als toerist genieten zonder goed eten, lekker bier en heerlijke wijn? Maar wat doet de overheid: accijnzen en belastingen verhogen. Sommige lokale overheden verhogen de toeristenbelasting zodanig dat toeristen en zakelijke klanten weg gaan blijven.

Familiebedrijven worden kapotgemaakt

De overheid en multinationals maken familiebedrijven kapot. Overheden door belasting- en accijnsverhogingen en toenemende regeldruk en multinationals door overnames van kleinschalige brouwerijen. Grotere brouwers hebben budget voor dure marketingcampagnes en kapen schapruimte weg.

In Limburg, waar van huis uit veel ambachtelijke kleinschalige familiebrouwerijen waren, zijn de afgelopen decennia verschillende mooie, veelal familiebedrijven overgenomen en vervolgens gesloten. Bijvoorbeeld Ridder Bier (door Heineken) in Maastricht, De Leeuw in Valkenburg, Brand (ook door Heineken) in Wijlre en recent de Gulpener brouwerij in Gulpen die door Grolsch is overgenomen.

Alfa draagt bij aan sociale cohesie

Grolsch op zijn beurt is weer onderdeel van het grote Japanse bierconcern Asahi Group. Bij de Ridder en Brand wordt geen lokaal bier meer gebrouwen. De Ridder brouwerij en de Leeuw Bier Brouwerij zijn intussen gesloten.

Naast Lindeboom is de Alfa brouwerij in Schinnen van de familie Meens nog de enige zelfstandige Limburgse brouwerij. Het belangrijkste argument om niet aan te sluiten bij een groot biermerk is volgens directeur Harry Meens van Alfa het verliezen van eigengereidheid en in het bijzonder het lokale karakter van het bier. Meens: ‘We spelen een ontzettend belangrijke rol in de lokale gemeenschap, in de maatschappij. We zorgen voor banen, we sponsoren lokale typisch Limburgse verenigingen zoals de schutterij en de fanfare, we dragen zo ons steentje bij aan sociale cohesie.’

De brouwerij gebruikt lokale grondstoffen zoals gerst en hop en heeft ook een eigen bron waar men het water vandaan haalt. Maar Meens begrijpt wel waarom zijn collega-familiebrouwerijen capituleren voor de multinationals. ‘De overheid jaagt de maakindustrie, waar brouwerijen ook toe behoren, weg met hun belastingen. De accijns op alcohol ligt in Nederland vier tot negen keer zo hoog als in Duitsland, afhankelijk van de biersoort. Daar betaal je 80 cent per kratje in plaats van 4 euro in Nederland!’

Bovendien betalen consumenten in Duitsland minder btw. De accijns in België is twee keer zo laag als in Nederland. En Limburg heeft 300 km grens met Duitsland en België. ‘Dat is geen European level playing field!’ Volgens Meens is dit tekenend voor Nederland. ‘We zijn zo klein als een postzegel, maar Den Haag wil eigen beleid blijven voeren. We zijn het duurste aardgasland van de wereld, energie is onbetaalbaar, het stroomnet zit vol. Ondernemen word je in Nederland gewoon onmogelijk gemaakt.’

Geen visie

Logisch dat zeker 20 procent van de Limburgers bier koopt in het buitenland. Daarom gaat de Limburgse brouwer vanaf dit jaar zijn markt uitbreiden naar Duitsland en België. Meens: ‘We draaien nu een radiocampagne in Duitsland, en die slaat aan. We gaan dan ons bier in het buitenland aan de man brengen.’ Dus door de accijns- en belastingverhogingen van het kabinet loopt datzelfde kortzichtige kabinet nu accijnsinkomsten mis! Gebrek aan visie zou je zeggen. Maar Mark Rutte zei al dat je voor visie bij de opticien moest zijn. Niet in politiek Den Haag, zoveel is inmiddels wel duidelijk.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Kabinet en internationale bierconcerns bedreigen ambachtelijke brouwerijen verscheen eerst op Wynia's Week.

De profeten Amos en Jesaja protesteerden in hun tijd tegen de hoogopgeleide elite in de hoofdstad. Boeren en arbeiders moesten steeds meer belasting betalen voor prestigieuze projecten van die elite. De hoger opgeleiden, die tijdens de Babylonische ballingschap alfabetisch hadden leren lezen en schrijven, lieten zich daarop voorstaan na hun terugkeer in Jeruzalem, en maakten het leven ondragelijk voor Jozef modaal.

Dit jaar betalen Nederlandse belastingbetalers 380 miljoen euro aan illegale immigranten omdat hun advocaten kansen zien voor het stapelen van klachtenprocedures over uitzetting. Maar onze Raad van State geeft nog geen urgent advies over het inkorten van die procedures, en wikt en weegt liever over de vraag of Italië wel voldoet aan alle Nederlandse eisen voor de terugkeer van illegale immigranten. Getokkel in plaats van serieus bestuur.

Dwarsliggende ambtenaren

Op aanzienlijk meer dan tien miljard kosten per jaar schat adviseur PricewaterhouseCoopers (PwC) de schade voor de economie vanwege de problemen met het elektriciteitsnet. Dat schiet steeds meer tekort en is al helemaal niet toegerust voor nog meer windenergie.

Kleinere kerncentrales dicht bij de afnemers en een paar grote centrales voor betrouwbare en goedkope energie zouden een aanzienlijk deel van de netwerkschade – volgens PwC oplopend tot 40 miljard euro per jaar – kunnen voorkomen. Maar de ambtenaren van de groene groei zijn het daar niet mee eens. Het zijn aanhangers van D66 en PRO die liever hun oren laten hangen naar Diederik Samsom, die import en verbranding van bomen aanbeveelt maar nucleair bot afwijst. Ambtenaren tokkelen nu over een mogelijk nieuw tarief van 56 procent in de inkomstenbelasting in plaats van serieus bestuur.

Ook over woningbouw wordt liever getwitterd dan dat er serieus knopen worden doorgehakt. Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan en premier Jetten zetten een helm op het hoofd voor een fotogeniek moment bij een al jaren geleden aangewezen bouwplaats. Maar toen moest Jetten alweer vlug die helm aan een social media-assistent teruggeven en een andere helm opzetten voor een nieuwe twitterfoto, ditmaal stoer boven op een tank van het leger. Niet serieus.

De Nederlandsche Bank bevestigt dat het investeringsklimaat voor bouwers en beleggers in woningen onmogelijk is geworden. En het kabinet maakt dat klimaat nog onmogelijker door het opschroeven van de percentages betaalbare woningen.

Bouwvergunningen komen bovendien met jaren vertraging, en ontwikkelaars en bouwers moeten de kosten dragen van zulk onvoorspelbaar uitstel. ‘In België en Duitsland werden beperkingen opgelegd om activisten, querulanten en klagers die domweg jagen op schadevergoedingen op afstand te houden. In Nederland [is] procederen tegen de overheid een nationale sport geworden,’ schreef Prisco Battes onlangs in De Telegraaf. De Raad van State en de wetgever zouden kunnen helpen door de ruimte voor frivole klachten in te perken, maar hebben dat nog niet gedaan. Geen serieus bestuur.

‘IJver voor de wet’

Hoe liep het af na de profetische waarschuwingen in Jeruzalem? Daar stelde Nehemia orde op zaken. Hij beschuldigde de elite van almaar hogere belastingen en te lage lonen voor de werkers. In de woorden van de Statenvertaling: ‘Ik zeide tot hen: Gijlieden vordert een last, een iegelijk van zijn broeder. Voorts belegde ik een grote vergadering tegen hen.’ Dat leidde tot lagere belastingen. En ook had Nehemia oog voor de problemen bij immigratie. Hij schreef: ‘Van de kinderen [van immigranten] sprak de helft Asdoditisch en zij waren niet in staat Judees te spreken, maar wel de taal van dit of dat volk. Ik onderhield hen hierover’ (Nehemia 13:24).

‘Nehemia ’s ijver voor de wet’ – dat is de titel die de bijbelvertalers geven aan zijn hervormingen in het bestuur. ‘IJver voor de wet’ is na alle verwoestingen van de laatste jaren nu ook wat Nederland vooral nodig heeft. Reparaties zijn nodig in wetten en regels voor klimaat en ‘groene groei’, methaan (stikstof), bouwvergunningen, woningbouwvoorschriften en in het klachtrecht. Dat kost niks maar zal de economische groei aanzwengelen. Ik zie geen enkel teken dat het kabinet-Jetten dat beseft.

Het is daarbij een extra handicap dat het Centraal Planbureau (CPB) ook al weinig oog heeft voor de gunstige gevolgen van betere wetten en minder regels. Ook bagatelliseert het CPB de gevolgen voor de economie van de duurste benzine en diesel in de EU.

Versnelling van de economische groei

Niets is belangrijker voor de financiën van de overheid dan een versnelling van de economische groei. Tijdens de kabinetten-Kok was de groei gemiddeld drieënhalf procent per jaar. Dan is stabiel bestuur kansrijker.

Als oud-voorzitter van de Studentenvakbeweging (SVB) denk ik met weemoed terug aan premier Piet de Jong en onderwijsminister Gerard Veringa (beiden van de katholieke KVP, 1967-1971). Die konden direct instemmen met meer studentenhuisvesting en betere studiebeurzen, omdat de economische groei en daardoor ook de groei van de belastinginkomsten gemiddeld hoger waren dan vijf procent per jaar.

Al wordt de groei nu maar één procent punt hoger dan het povere gemiddelde van de laatste jaren, dan betekent dat minder financiële zorgen voor burgers en bedrijven. Ook minder krapte bij de overheid die in een kabinetsperiode vijftig miljard extra binnen krijgt aan belasting en btw.

Betere wetten en regels

Pleiten voor meer groei is makkelijk. Echter, rapporten zoals dat van Mario Draghi en Peter Wennink worden omhelsd door linkse ambtenaren in de hoop dat zij (ambtenaren) nog meer miljarden gericht kunnen aanwenden. Moeilijker is om toe te geven dat ‘groene groei’ zo vaak misschiet. Denk aan het gasverbod, het dichtstorten van de Groningse gasputten, het omzetten van gelijkstroom naar waterstof en dan weer terug in ‘groene stroom’, de maatregelen tegen dieselbussen (terwijl er nog geen geschikt hybride alternatief is) of koolstofopslag in de zee.

We moeten nu ruim baan geven aan de investeringskeuzes van ondernemers. Noem het maar ‘eerlijke groei’ of ‘veilige groei’, want het is dan niet het geld van de belastingbetalers dat risico loopt.

Politici verdoen hun tijd met mierenneukerij zoals het verschuiven van een bezuiniging van 2027 naar 2028. Laat ze liever betere wetten en regels maken die de groei terugbrengen en zekerheid geven aan boeren en ondernemers. Want lagere belastingen en tegelijkertijd meer geld uitgeven aan zorg en woningbouw, dat kan alleen bij hogere groei.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Lagere belastingen en grip op migratie: laat Rob Jetten eens het bijbelboek Nehemia lezen verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor de VVD geldt: komt er geen oplossing die de spaarder en belegger ontziet, dan is haar plek in dit kabinet moeilijk uit te leggen.

Op 2 oktober stuurde minister Heinen een aangepaste wet naar de Raad van State. Voor de jaarwisseling moeten beide Kamers instemmen.

De hele strijd gaat over een tekort. Maar een tekort ten opzichte van wat? Financiën raamt dat het oude box 3-stelsel ongeveer 9 miljard euro per jaar zou opbrengen. Elk plan dat minder oplevert wordt gezien als een tekort dat moet worden goedgemaakt. Hoe die 9 miljard de norm werd, werd onlangs hier beschreven. De volgende vraag is: hoe betrouwbaar is die schatting?

Wat Heinens experts vonden

In oktober 2024 liet Heinen een expertgroep uitzoeken hoe goed Financiën de belastinginkomsten voorspelt. De uitkomst: Financiën schat de totale inkomsten structureel te laag. Tussen 2011 en 2024 gemiddeld 4 miljard per jaar. Dat kwam deels door de ramers zelf. Hun model gaf een uitkomst en vervolgens schaafden ze er nog aan zodat er een bedrag uitkwam dat hen wel zinde. Per belasting maakten ze de schatting wel beter, behalve bij de vennootschapsbelasting zaten ze er faliekant naast.

Van de post waaronder box 3 valt, kon de expertgroep niet nagaan waar de afwijkingen vandaan kwamen. Er was te weinig informatie. Een deel van de berekening in box 3 berust op gegevens van Nederlandse banken. Maar die gegevens zijn vertrouwelijk en konden dus door het CPB niet worden ingezien en beoordeeld.

Het oude stelsel rekent met een vast, ‘verzonnen’ rendement. Dat bedrag komt binnen, tenzij de belegger met tegenbewijs aantoont dat hij minder verdiende. Voor de vastgoedbelegger is dat vaak een dode mus: kosten mag hij niet aftrekken en een papieren waardestijging telt gewoon mee als rendement. Het beoogde nieuwe stelsel belast wat beleggers werkelijk als winst realiseren. En gaat voorbij aan ‘papieren’ winsten.

In een goed jaar waarin mensen ook nog eens hun beleggingen verkopen brengt het veel meer op dan het oude, in een slecht jaar veel minder. Verliezen mogen beleggers bovendien verrekenen. De raming van de rekenwonders van Financiën veronderstelt derhalve een goed inzicht in de ontwikkeling van de verschillende beurzen, de ontwikkeling van de waarde van het vastgoed, de stand van de huurmarkt en de bereidheid van de beleggers om hun vermogens te verkopen.

Onvoorspelbare variabelen

Of er na de invoering van het nieuwe stelsel een tekort is, en hoe groot dat is, hangt dus af van variabelen die niemand kan voorspellen. Wie dat wel kan, wint direct de Nobelprijs voor de Economie. Niets zo onzeker als de markt van beleggingen. Zo wordt een vermeend tekort in de komende jaren feitelijk niet anders dan een gok op de beurs.

En het startmoment telt zwaar. Schieten de huizenprijzen vlak voor 2028 omhoog en stijgen ze daarna minder hard, dan heeft dat volgens het CPB tientallen jaren invloed op de opbrengst. Toch krijgt de Kamer een tabel tot en met 2040, tot op de miljoen. Zonder bandbreedte.

Bij de erfbelasting gaf Financiën de onzekerheid wel toe. Die opbrengst hangt af van de huizenprijzen, en die bleken niet goed te voorspellen. Dus stopte het ministerie met het voorspellen van huizenprijzen. Box 3 hangt af van dezelfde huizenprijzen, en daarnaast van de beurs en de rente. Daar blijft Financiën wel voorspellen, tot 2040 aan toe.

Het tekort van Pro

Pro ziet dat anders. Kamerlid Luc Stultiens noemde de cijfers van Financiën op 30 september ‘een bom onder de box 3-dekking’. Volgens de tabel van 30 september sluit de rekening tot 2031. Dat komt doordat ondernemers via box 2 worden aangezet om nu geld uit hun bv te halen. Die belasting komt eerder binnen en is daarna op. Tot en met 2040 blijft per saldo mogelijk 7,7 miljard ongedekt.

Over de dekking heeft hij gelijk. Maar daarmee is nog niet bewezen dat 9 miljard de juiste norm is. Stultiens behandelt de schatting van wat box 3 had moeten opleveren als geld dat al op de bank staat. Elk verschil met die schatting is voor hem een gat in de schatkist. Dat is politiek voor de bühne. Het tekort waar hij van schrikt, bestaat alleen zolang je doet alsof Financiën de beurs, de huizenmarkt en de rente tot 2040 kan voorspellen.

Maar zet dat tekort eens naast de schatting zelf. In februari 2025 raamde Financiën de opbrengst van box 3 voor 2026 op 8,2 miljard. In april 2026 stond hetzelfde jaar op 10,5 miljard. Eén jaar, één belasting, 2,3 miljard verschil binnen veertien maanden. Wie met zo’n schatting een tekort uitrekent, weegt op een weegschaal die elke dag iets anders aanwijst.

Een rekenfout is gratis

Staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66) schreef op 29 september dat het rechtsherstel in box 3 meer of minder mag kosten dan geraamd, zonder dat het verschil hoeft te worden gedekt. Het loopt gewoon via het begrotingssaldo.

Maar kiest de Kamer bewust voor minder belasting dan de schatting voorspelt, dan moet elke euro elders worden gevonden. Precies op die regel leunen D66 en CDA. Toen de VVD in september de nieuwe belasting op aandelen sneller wilde invoeren, blokkeerden zij dat. Volgens de NOS zagen ze geen draagvlak om miljarden vrij te maken voor vermogenden. Die miljarden bestaan alleen als verschil met een schatting die volledig afhankelijk is van wat de (financiële) markten doen.

Een Kamer die niet doorvraagt

Het budgetrecht is de kern van het werk van de Tweede Kamer. Zij beslist mee over wat de overheid ophaalt en uitgeeft, en zij hoort de cijfers van de regering te controleren. Bij box 3 doet ze dat niet. Maar de informatie is er en toont aan hoe wankel de rekensom is. Toch gaat het debat al maanden vooral over de vraag waar de dekking vandaan moet komen, en nauwelijks over de raming zelf.

Ambtenaren legden in 2023 in een beslisnota vast wat ‘budgetneutraal’ betekende. Sindsdien neemt de ene fractie na de andere het cijfer van het ministerie over alsof het in steen is gebeiteld. Deels uit gemak, deels uit angst. Wie de raming ter discussie stelt, krijgt meteen het verwijt dat hij een ongedekt plan wil. En Financiën heeft het model, de gegevens en de rekenaars. De Kamer heeft slechts een handvol medewerkers.

Het kan anders. De NSC-Kamerleden Pieter Omtzigt en Folkert Idsinga zetten met hun initiatiefnota over realistisch ramen de ramingen van Financiën al eerder ter discussie, en de expertgroep nam hun voorstellen mee. De Kamer kan dat nu voor box 3 doen.

Vraag om een bandbreedte in plaats van één getal. Vraag Financiën voor box 3 te doen wat de eigen experts voor de totale belastingraming adviseren, en wat het ministerie bij de erfbelasting al doet: leg de uitkomst naast een eenvoudige raming. Vraag wat de opbrengst doet als de beurs een jaar lang daalt. Zolang die vragen niet worden gesteld, bepaalt een ambtelijke spreadsheet wat de volksvertegenwoordiging nog durft te vinden.

Wat Heinen nu moet doen

Natuurlijk heeft een begroting een vertrekpunt nodig. Anders kost elke belastingverlaging op papier niets. Maar daar hoort een realistisch vertrekpunt bij dat niet elk jaar met miljarden verschuift. En dat vertrekpunt hoort te beginnen bij de vraag wat een redelijke belasting op vermogen is, ook vergeleken met de landen om ons heen. Laat Heinen voor box 3 tonen wat vaststaat, wat wordt aangenomen en hoeveel de rekening verandert als die aannames niet uitkomen. Pas dan weet de Kamer welk tekort er echt is. En pas dan valt te beoordelen hoeveel de spaarder en de ondernemer moeten bijdragen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De miljarden voor box 3 zijn gebaseerd op een gok. Waarom tolereert de Tweede Kamer dat? verscheen eerst op Wynia's Week.

Over spaargeld en bedrijfsvermogen spreekt Den Haag graag als belastbare rijkdom. Over pensioen en het eigen huis spreekt het als zekerheid voor later en een dak boven je hoofd. Die woordkeus scheelt de bezitters veel belasting. De vraag is hoe lang nog.

De ondernemer betaalt de overstap

Box 3 gaat vanaf 2028 over op een belasting op echte vermogenswinst. Volgens de brief van minister Heinen kost dat de schatkist in 2028 ruim 3 miljard euro. De dekking komt gewoon uit box 3 zelf en, bij de ondernemer, uit box 2.

Lenen bij de eigen bv wordt vanaf 2027 in vijf stappen teruggebracht van 500.000 naar 100.000 euro. Dat levert volgens de brief in 2031 1,2 miljard euro op. Het hoge box 2-tarief gaat vier jaar omlaag naar 29,2 procent. Ondernemers moeten nu vastzittend vermogen uit hun bv halen, en dat heeft een positief effect op het begrotingssaldo. De schatkist int eerder wat later toch was binnengekomen.

De spaarder betaalt mee. Het heffingsvrije vermogen in box 3 gaat in 2027 terug van 59.357 naar 30.846 euro. Het forfait op beleggingen en vastgoed, huur inbegrepen, stijgt dat jaar met 1,5 procentpunt, en dat betekent gewoon meer belasting. Vanaf 2028 blijft nog maar 1.000 euro rendement belastingvrij.

Tel de tabel in de brief op over 2026 tot en met 2031. Box 3 betaalt in die jaren per saldo 7,2 miljard euro minder, de bijdrage van de spaarder al meegerekend. Box 2 brengt in dezelfde jaren 7,3 miljard euro méér op. De ondernemer betaalt de korting voor de belegger bijna euro voor euro. En die korting is grotendeels uitstel: de belegger betaalt straks bij verkoop.

Onder de streep ontvangt de schatkist volgens de tabel in de brief structureel 454 miljoen euro per jaar méér. De overstap zou budgetneutraal zijn. Deze 454 miljoen komt daar bovenop, en hoort terug te gaan naar de spaarder en de ondernemer. Dat zal waarschijnlijk niet gebeuren.

En de ondernemer is nog niet klaar

D66 en Pro, toen nog GroenLinks-PvdA, gingen in hun verkiezingsprogramma’s verder dan dit akkoord. Beide wilden de drempel voor lenen bij de eigen bv helemaal schrappen. D66 wilde een jaarlijkse voorheffing in box 2, over een fictief rendement van 4 procent op het vermogen in de bv. Pro wil de bedrijfsopvolgingsregeling en de mkb-winstvrijstelling afschaffen en 1 procent vermogensbelasting per jaar boven een miljoen euro, ook over de bv. Het CPB rekende uit dat beide partijen de lasten op vermogen en winst met ongeveer 20 miljard euro verhogen.

Het huis is vermogen

Na aftrek van de hypotheek zat er eind 2020 volgens het regeringsonderzoek naar de vermogensverdeling 825 miljard euro in eigen huizen. Dat is een kwart van al het vermogen van Nederlandse huishoudens, en de huizenprijzen zijn sindsdien hard gestegen. Voor veel gezinnen is de overwaarde hun grootste bezit.

Dat vermogen valt buiten box 3. Over een afbetaald huis van 500.000 euro betaalt u enkele honderden euro’s inkomstenbelasting per jaar. Staat diezelfde 500.000 euro op een beleggingsrekening, dan is het dit jaar ruim 9.500 euro.

D66 en Pro willen meer

In het akkoord blijft het huis buiten schot. Zelfs bij de nieuwe leengrens voor de bv tellen leningen voor de eigen woning niet mee. Maar in de programma’s komt links er steeds op terug. D66 en Pro willen de hypotheekrenteaftrek in twaalf jaar afschaffen. Die is dit jaar 10,7 miljard euro waard. D66 wil de villataks eerder laten ingaan en bewoners weer onroerendezaakbelasting laten betalen. Pro sluit de eigen woning uit van zijn vermogensbelasting. Voorlopig.

En de uitzondering die het akkoord nu nog maakt, staat al op de lijst. D66 en Pro wilden in hun programma’s de vrijstelling voor lenen bij de eigen bv volledig schrappen, inclusief de uitzondering voor de eigen woning. De directeur-grootaandeelhouder (dga) die zijn huis via zijn eigen bv financiert, is dus de volgende.

Links heeft ook plannen met het pensioen

Pensioen was volgens het CBS in 2022 een derde van al het vermogen van Nederlandse huishoudens. Eind 2020 ging het om ruim 1.500 miljard euro, meer dan alle eigen huizen samen. Tel het pensioen mee en het aandeel van de rijkste tien procent daalt van 54 naar 45 procent.

Links weet dat. En links heeft er plannen mee. Het fiscale voordeel van pensioensparen werd voor 2020 geraamd op bijna 16 miljard euro per jaar. In vakblad ESB verscheen al een artikel onder de kop ‘Stop met het subsidiëren van pensioenvermogen’. Het kabinet wil de grens voor aftrekbare pensioenpremie, nu 137.800 euro, zes jaar bevriezen. D66 wil die grens naar 105.000 euro, Pro naar 90.000.

Wie de premieaftrek beperkt, heeft de volgende stap al voorbereid: ook het rendement in de fondsen als rijkdom behandelen. Het is dezelfde redenering waarmee spaargeld en bedrijfsvermogen al jaren worden aangepakt.

En de VVD?

De VVD zit in een minderheidskabinet en moest tekenen om het overeind te houden. Zij haalde wel iets binnen: box 3 belast vanaf 2028 alleen nog winst die er echt is, bij verkoop. Daar vecht de partij al jaren voor. Maar de rekening komt mede door de VVD tot stand: een vrijstelling die bijna halveert, een hoger forfait, een leengrens voor de bv die met 80 procent omlaag gaat, en 454 miljoen euro per jaar extra voor de schatkist. Per saldo gewoon een forse lastenverzwaring.

Kijk naar de volgorde. Eerst was de spaarder de klos. Box 3 belastte jarenlang een rendement dat spaarders nooit haalden. Nu is de ondernemer in box 2 aan de beurt. Nu deze hordes zijn genomen, kan de focus worden verlegd. Wie meer wil halen bij vermogen, moet dan kijken naar de andere spaarpotten.

In het eigen huis zit na aftrek van de hypotheek 825 miljard euro, in pensioen ruim 1.500 miljard. Samen is dat ruim de helft van al het vermogen van Nederlandse huishoudens.

Let maar op

De redenering ligt klaar. Het regeringsonderzoek en het CBS rekenen huis en pensioen al mee als vermogen. Economen noemen het fiscale voordeel op pensioen een subsidie die moet stoppen. D66 en Pro willen de hypotheekrenteaftrek afschaffen en de pensioenaftrek nog verder beperken.

Pensioen en huizen zijn vermogen. Zodra Den Haag dat hardop gaat zeggen, is het niet om de spaarder te ontzien. Dan zijn zij het volgende target.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nu de ondernemer en de spaarder. Let op: Straks zijn het pensioen en het eigen huis aan de beurt. verscheen eerst op Wynia's Week.

Het kabinet wil voor box 3 per 2028 overstappen op een belasting op gerealiseerde vermogenswinst. Wie belegt, rekent pas af bij verkoop. Dat levert in de eerste jaren ruim tien miljard euro minder op. Dat geld moet volgens ingewijden komen uit box 2, waarin de directeur-grootaandeelhouder (dga) wordt belast over wat hij uit zijn eigen bv haalt. Genoemd worden minder ruimte om bij de eigen bv te lenen, een tijdelijke verlaging van het box 2-tarief en een lagere heffingsvrije voet in box 3. De linkse oppositie onder leiding van Klaver, Dassen en Bikker waren tevreden.

De ondernemer die in zijn eigen bedrijf investeert wordt zo gedwongen het tekort in box 3 te dichten. Links- of rechtsom komt de rekening bij hem terecht.

Het D66-programma uitgevoerd

D66 wilde in zijn verkiezingsprogramma de vrijstelling voor lenen bij de eigen bv volledig schrappen, inclusief de uitzondering voor de eigen woning. De doorschuifregeling bij bedrijfsopvolging moest weg en de bedrijfsopvolgingsregeling moest worden versoberd. Bovendien wilde D66 een jaarlijkse voorheffing in box 2 over een verondersteld rendement van vier procent op het vermogen in de bv. Het Centraal Planbureau rekende uit dat het programma de lasten op vermogen en winst met 20,8 miljard euro zou verhogen.

De VVD schreef het omgekeerde: geen hoger box 2-tarief en geen verdere versobering van de bedrijfsopvolging. Jetten kiest voor het programma van zijn eigen partij, en de ondernemer betaalt.

Jetten doet alsof in box 2 nog geld zit dat de fiscus heeft laten liggen. De afgelopen tien jaar gebeurde er het volgende:

• 2017. De opbouw van pensioen in eigen beheer wordt beëindigd.
• 2020 en 2021. Het box 2-tarief stijgt van 25 naar 26,25 en daarna naar 26,9 procent.
• 2023. Het lage tarief in de vennootschapsbelasting stijgt van 15 naar 19 procent. De schijf waarover dat tarief geldt, krimpt van 395.000 naar 200.000 euro, en die grens groeit sindsdien niet mee met de inflatie.
• 2023. De marge van 25 procent bij het gebruikelijke loon vervalt. Het minimumsalaris dat de dga zichzelf moet betalen, stijgt van 48.000 euro in 2022 naar 58.000 euro in 2026.
• 2023. Lenen bij de eigen bv boven 700.000 euro wordt belast als inkomen. Een jaar later ligt die grens op 500.000 euro.
• 2024. Box 2 krijgt twee schijven. De eerste gaat omlaag naar 24,5 procent, uitkeringen boven 67.000 euro worden belast met 33 procent, sinds 2025 met 31 procent.
• 2025. In de bedrijfsopvolgingsregeling daalt de vrijstelling boven anderhalf miljoen van 83 naar 75 procent. Bij schenking moet de opvolger minimaal 21 jaar zijn om de regeling te kunnen gebruiken. Tegelijk is de termijn waarin het bedrijf moet worden voortgezet, verkort van vijf naar drie jaar.

Leg de tarieven van 2017 en 2026 naast elkaar en het patroon wordt zichtbaar. Voor winst die onder de laagste schijven valt, kwam de gecombineerde heffing van vennootschapsbelasting en box 2 in 2017 uit op 40 procent en nu op 38,8 procent. Voor winst in de hoogste schijven steeg die van 43,75 naar 48,8 procent. De kleine dga betaalt iets minder dan toen. 

De rekensom

Een werknemer betaalt in de hoogste schijf 49,5 procent. De dga zit met 48,8 procent op vrijwel hetzelfde niveau. Dat is een bewuste keuze van de wetgever. In de toelichting bij het Belastingplan 2019 staat dat er een globaal evenwicht moet bestaan tussen de belastingdruk van de dga en die van andere ondernemers, zodat fiscale motieven de keuze voor een bv zo min mogelijk bepalen.

Voor dat tarief krijgt de ondernemer minder terug. De meeste dga’s zijn niet verzekerd voor WW en arbeidsongeschiktheid, bouwen geen pensioen op via een werkgever en krijgen geen transitievergoeding. Zij brengen eigen geld in, staan vaak persoonlijk borg bij de bank en dragen zelf het verlies. Elke extra heffing werkt daarmee als een negatieve prikkel om te ondernemen.

Het uitstel

Links werpt tegen dat de dga zijn belasting uitstelt, omdat box 2 pas wordt geheven bij uitkering of verkoop. Dat uitstel heeft waarde. Later betalen geeft ruimte om intussen te investeren en zo bij te dragen aan de economie. Maar uitstel is geen afstel. Bij uitkering en verkoop wordt afgerekend. Bij overlijden wordt de dga geacht zijn aandelen te hebben verkocht of neemt de erfgenaam de claim over, en daarnaast zal sterfbelasting verschuldigd zijn. Bij emigratie gaat een aanslag mee die niet vanzelf vervalt. Het vermogen dat in de bv blijft, is vaak nodig voor bedrijfsmiddelen, werkkapitaal en buffers.

De tijdelijke verlaging van het box 2-tarief staat in het aanbod tussen de hogere lasten en lijkt een cadeau. Bij een tijdelijk lager tarief keren dga’s versneld uit wat ze anders later uit hun bv hadden gehaald. De schatkist boekt nu belasting die later toch was binnengekomen, en die in die latere jaren ontbreekt. In 2014 deed Den Haag hetzelfde, met eenmalig 22 procent over de eerste 250.000 euro dividenduitkering. Op deze manier wordt het aanlooptekort dat ontstaat bij de invoering van het nieuwe box3-stelsel (gedeeltelijk) gecompenseerd.

Minder mensen gaan groeien en risico nemen

Belastingbeleid stuurt gedrag. Dat is het uitgangspunt van links zodra het over vliegen, vlees of fossiele brandstof gaat. Voor ondernemen geldt hetzelfde. Wie stelselmatig de beloning voor groei en risico afbouwt, krijgt minder mensen die groeien en risico nemen. De verstandige keuze wordt een vaste baan, de ambitieuze keuze het buitenland.

Verschillende fiscale faciliteiten voor dga’s zijn de afgelopen jaren beperkt, terwijl vooral de heffing op winstuitkeringen is gestegen. Nu wil Jetten de ondernemer ook nog laten opdraaien voor een overgangstekort in box 3. 

Vindt Jetten de ondernemer die investeert, mensen in dienst neemt en belasting afdraagt, eigenlijk nog wel belangrijk voor dit land?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Box 2 was al leeggeplukt. Maar Jetten laat de ondernemer ook nog eens opdraaien voor tekort box 3. verscheen eerst op Wynia's Week.

Je stuurt de conclusies naar de media. Bingo. Aandacht.

Arm en rijk

Zo doen lobby’s dat. Zo deed het Centraal Planbureau (CPB) dat vorige week met een eigen enquête over de hoogte van de belastingtarieven op erfenissen en schenkingen. Conclusie: er is brede steun voor hogere erfbelastingen.

De uitkomsten zijn niet verrassend, de enquête zelf wel.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) peilt al jaren de opvattingen over maatschappelijke onderwerpen. Het CPB gebruikte voor zijn onderzoek hetzelfde panel als het SCP. In de antwoorden die het SCP krijgt op sociaaleconomische vragen zitten een paar constanten. Een is: Nederland houdt niet van de verschillen tussen arm en rijk.

Voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen zette het SCP vorig jaar vier trends in zijn peilingen tussen 2008-2025 op een rijtje. Een daarvan is economische achteruitgang. Dat ‘draait om het gevoel dat de verdeling van middelen en kansen oneerlijk is geworden. Mensen missen solidariteit en rechtvaardigheid in beleid, ervaren dat werken niet loont en zien een groeiende kloof tussen rijk en arm.’

Dus wat krijg je als je mensen vraagt naar hogere erfbelastingtarieven? Brede steun, zoals het CPB bijna triomfantelijk noteert.

Populistisch vaarwater

De uitkomsten liggen zo voor de hand dat de vraag is: waarom doet het CPB dat? Het instituut staat naar eigen zeggen voor beleidsrelevant onderzoek. ‘We vertalen wetenschappelijke kennis naar begrijpelijke informatie voor beleidsmakers en de Nederlandse samenleving.’

Met publiekspeilingen drijft het CPB heel ver af van zijn opdracht. Daarmee komt het Planbureau in politiek, en in dit geval ook populistisch vaarwater. Dom.

Het CPB is een cruciale schakel in de jaarlijkse begrotingsvoorbereiding. Daarom moet het CPB rolvast zijn. Geen meningen. Ramingen. Anders word je een politiek geïnspireerde denktank op kosten van de belastingbetaler. Einde mandaat.

Ongelijkheid? Bah

Al langer heb ik de indruk dat het CPB de analyses aandraagt die tot een ogenschijnlijk onvermijdelijke uitkomst leiden: een hogere heffing op (nagelaten) particuliere vermogens om de ongelijkheid te bestrijden. Twee maanden geleden publiceerde het CPB een studie naar de belastingdruk op vermogens. Ook hierin werden erfenissen en schenkingen van mensen met de hoogste vermogens aangemerkt als drijvende kracht achter ongelijkheid.

Kleine stap van ongelijkheid naar onrechtvaardigheid. Naar afschuw. En dus overheidsingrijpen. De voorzet is van het CPB, politici hoeven de bal alleen maar in te koppen.

De publicaties effenen de weg voor de politieke lobby die vermogens zwaarder wil belasten. Dat zag je eerder bij de voorgenomen verhoging van de vermogensheffing in box 3, die de Tweede Kamer ongedaan heeft gemaakt. Je ziet het in het krampachtig ambtelijk vasthouden aan de heffing op fictieve vermogenswinst. Waarom? Geldhonger. De fiscus loopt miljardenopbrengsten mis bij een wijziging.

Het duo geldhonger en ongelijkheidsafschuw bonst nu ook op de poorten van het Binnenhof. In zijn haast om een minderheidskabinet op de bordes te krijgen vóór de gemeenteraadsverkiezingen van maart ging D66-leider Rob Jetten akkoord met afspraken in de D66-VVD-CDA coalitie voor hogere defensie-uitgaven, hogere lasten (vrijheidsbijdrage) en besparingen op de sociale zekerheid.

Miljardengat

Het kabinet wilde bovendien een sociaal akkoord met vakbonden en werkgevers. Helaas. De bonden pikken geen sociale besparingen. De werkgevers sloten zich daarbij aan. Een miljardengat dreigt. Uiterlijk 1 september moet de Miljoenennota 2027 in concept naar de Raad van State voor het verplichte advies.

Hoe moet het gat gedicht worden? Afgelopen zaterdag nam minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief (D66) stelling in Het Financieele Dagblad. Als er een sociaal akkoord komt, maar de besparingen niet worden gehaald, mag een hogere belasting op vermogens (spaargeld, beleggingen, eigen huizen?) geen taboe zijn.

Daarmee zou hij de steun verwerven van de FNV, die bij monde van voorzitter Hans Spekman pleit voor hogere belasting op vermogens en/of bedrijfswinsten. En omdat de PRO-fractie in de Tweede Kamer alles goed vindt als de FNV het goed vindt, gloort ook een parlementaire meerderheid.

Probleem: belastingen zijn het domein van VVD-minister van Financiën Eelco Heinen. De VVD heeft bij de formatie juist extra vermogensheffingen in de ban gedaan.

Illusie armer

Hoe sterk staat Heinen nog? Vijlbriefs ‘partijchef’ Jetten zei vrijdag op zijn persconferentie: wellicht komt er bij een sociaal akkoord een aanpassing van de begroting zoals ze die in potlood hebben ingetekend bij het coalitieakkoord.

‘In potlood’? Dat is zo weggegumd. En ‘ze’? Jetten was er niet bij…?

Wie dacht dat Nederland een stabiel kabinet had gekregen is een illusie armer. De formatieonderhandelingen die tot het kabinet-Jetten hebben geleid zijn nooit afgesloten. Ze duren voort. Het kabinet regeert én het formeert. Dat laatste hindert stabiel beleid en leidt tot hogere belastingen, een hoger financieringstekort of beide om aan de verlangens van de FNV en de linkse oppositie te voldoen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Zo scoort links: het CPB geeft een voorzet voor hogere belastingen op vermogen, minister Vijlbrief kopt ‘m in en de VVD staat erbij en kijkt ernaar verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor je het weet krijg je een haasje-over van stijgende prijzen, stijgende lonen enzovoort.

Miserabel

Elke regering heeft er daarom belang bij om zich maximaal in te spannen om inflatie én inflatieverwachtingen van burgers en bedrijven te beteugelen. De praktijk is anders. En dat is zeker nu de inflatie sprongsgewijs oploopt een miserabele gewaarwording.

In mei waren de prijzen van consumentengoederen en -diensten 3,5 procent hoger dan een jaar eerder, becijfert statistiekbureau CBS. In april was ‘t 2,8 procent. En dát was al aan de hoge kant. De Europese waakhond tegen inflatie, de Europese Centrale Bank, streeft bijvoorbeeld naar een inflatie van rondom 2 procent.

Economische schokken

De oorzaak van de inflatiesprong ligt in het Midden-Oosten. De blokkade van de Straat van Hormuz. Maar er is méér dan stijgende olieprijzen. Ook producten en diensten die nauw verweven zijn met olie en gas, van kunstmest en voeding tot vliegtickets, zijn meteen duurder geworden.

Alle hens aan dek, zou je zeggen. Niet alleen bij de ECB in Frankfurt die vorige week de rente met een kwartprocent heeft verhoogd tot 2,25 procent. Maar óók in Den Haag.

Bij de oorzaken van inflatie gaat het doorgaans om prijsstijgingen die voortvloeien uit economische schokken, zoals afgeknepen aanbod van gas in 2021/’22 rond de inval van Poetin in Oekraïne. Of er is sociaaleconomische inflatie: vakbonden halen looneisen binnen om de koopkracht op peil te houden.

Politieke inflatie

Maar er is nog een oorzaak. Eentje die meestal ongenoemd blijft. Politíeke inflatie. Dat zijn prijsverhogingen die veroorzaakt worden door politieke maatregelen. Door regeringsbeleid. Ook in de huidige inflatiestijging speelt dat een rol.

De eerste bron van politieke inflatie is het Nederlandse begrotingsbeleid. Dat is een permanente aanjager van economische spanningen die tot inflatie leiden. Ook het kabinet-Jetten maakt zich daaraan schuldig. Het kabinet geeft meer geld dan er aan belastingen en premies wordt geïncasseerd.

Koppel dat begrotingstekort aan de spanning op de arbeidsmarkt en je ziet dat de schaarste aan mankracht vanzelf de lonen opdrijft. En dus ook de prijzen van diensten, want veel diensten worden niet uitgevoerd door robots of AI, maar door mensen.

De tweede vorm van politieke inflatie zie je in de loonstijgingen in de publieke sector, zoals de rijksoverheid, en in de sectoren die voor hun inkomsten (deels) afhankelijk zijn van de overheid, zoals de gezondheidszorg.

Het vorige kabinet wilde de rijksambtenaren op de nullijn zetten. De ambtenaren voerden actie. Het resultaat? Het kabinet-Jetten ging akkoord met een loonsverhoging van 2,7 procent plus eenmalige uitkeringen van tussen de 1.000 en 1.400 euro. Gefeliciteerd, maar het zorgt wel voor politieke inflatie.

De derde exponent van politieke inflatie zijn lastenverhogingen. Dit jaar is bijvoorbeeld de BTW op overnachtingen van 9 naar 21 procent opgeschroefd. De lastenverhogingen hebben maar één doel: inkomsten voor de overheid om het begrotingstekort te dempen.

Goede bedoelingen

De verhogingen komen in vele varianten, soms met goede bedoelingen die juist het tegendeel bereiken van wat de bedoeling was. Hogere accijnzen op benzine, op tabaksproducten en hogere belastingen op gokken zijn voorbeelden van goed bedoeld ontmoedigingsbeleid met averechtse uitwerking. Mensen gaan dan de grens over om te winkelen. Of ze stappen over naar een buitenlandse goksite. In de categorie goede bedoelingen komen er ook een suikertaks en een vliegtaks.

Klimaatpolitiek en veiligheidspolitiek brengen ook politieke inflatie met zich mee. Om een deel van de hogere defensie-uitgaven te bekostigen verhoogt het kabinet de sociale lasten voor werknemers en werkgevers. Wat gebeurt er dan? Betalen de werknemers dat zelf door hun looneisen te matigen? Of neemt de werkgever de hogere lasten voor zijn rekening door wat winstmarge op te offeren? Dat is mogelijk, maar het ligt meer voor de hand dat bonden hogere lonen eisen en dat werkgevers prijzen verhogen, zeker als de inflatie toch al oploopt.

Geniepig

Ook klimaatpolitiek is een bron van inflatie. In 2028 is de invoering van de Europese CO2-heffing voorzien voor consumenten (zogeheten ETS2). Deze belasting is in 2005 al is ingevoerd voor de industrie. Consumenten betalen de heffing niet zelf. De leveranciers van aardgas, benzine en diesel berekenen het door in de prijs.

Hoeveel dat wordt is onduidelijk. Het kan zomaar driehonderd euro extra kosten voor een gemiddeld huishouden. Plús de BTW daarop. Dat is de meest geniepige vorm van politieke inflatie. Bovenop verhoogde accijnzen en heffingen komt altijd nog weer BTW. De overheid incasseert niet één verhoging, maar twee.

Troost

Doet de overheid dan helemaal niets om de inflatie te remmen? Jawel. De accijns op benzine blijft dit jaar nog laag. Soms is er ook geen politieke inflatie, maar déflatie, oftewel: een prijsdaling. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij de premies voor de zorgverzekeringen. Omdat het eigen risico niet verlaagd wordt, maar juist wordt verhoogd, dalen de zorgpremies.

Dat is een welkome, maar schrale troost in tijden van oplopende politieke inflatie.

Menno Tamminga praat u iedere dinsdag in Wynia’s Week bij over actuele economische ontwikkelingen. Bent u al betalend abonnee van Wynia’s Week? Zo maakt u onze unieke formule mogelijk. Hartelijk dank!

Het bericht Geschrokken van de hogere inflatie? Dat is niet alleen de olieprijs. Het kabinet weet ook van wanten, met politieke inflatie verscheen eerst op Wynia's Week.