Vorig jaar kwam daar verandering in. Aan de houdbaarheid van de waarderingen van Amerikaanse technologiebedrijven werd steeds meer getwijfeld en het optreden van de nieuwe president leidde tot de gedachte dat Europese beleggers er verstandig aan deden hun belangen in Amerikaanse aandelen te verminderen.

Heftige koersbewegingen

Geleidelijk is er een ander patroon ontstaan. Beleggers vragen zich af in hoeverre de toepassing van kunstmatige intelligentie de verdienmodellen van bedrijven schaadt en van welke bedrijven de verdienmodellen juist profiteren. De koersbewegingen zijn heftig. Neem een aandeel als Wolters Kluwer. Tussen begin 2023 en eind 2024 steeg de koers van dat aandeel met zo’n 60 procent. In februari vorig jaar stond het aandeel zelfs eventjes 80 procent hoger dan begin 2023. Inmiddels wordt het verdienmodel van het bedrijf als kwetsbaar gezien door kunstmatige intelligentie en is de koers, vanaf het hoogtepunt in februari vorig jaar, met meer dan 60 procent gedaald.

Tegelijkertijd is de winst per aandeel meer dan 10 procent gestegen in een jaar tijd. Het huidige koersniveau is vergelijkbaar met dat van begin 2021, terwijl de winst van het bedrijf ongeveer is verdubbeld sindsdien. Met andere woorden, de koers/winst-verhouding is heel fors gedaald. Bij het aandeel RELX is hetzelfde patroon zichtbaar, zij het dat de uitslagen daar iets minder geprononceerd zijn.

Vorige week deed een rapport van een Amerikaans onderzoeksbureau het nodige stof opwaaien. Citrini Research schetst een heel somber beeld. Kunstmatige intelligentie gaat de komende tijd tot dusdanig ongekende disruptie leiden dat structureel hoge werkloosheid, economische krimp en forse koersverliezen op aandelenbeurzen in het verschiet liggen.

Hun rapport leidde tot aanzienlijke kritiek. De belangrijkste daarvan is dat Citrini wel rekening houdt met inkomensverliezen bij de ‘slachtoffers’ van AI, maar niet met de inkomensstijging van de winnaars. Hoewel die kritiek in mijn optiek steekhoudend is, gaat het mij te ver om het rapport volledig van tafel te vegen. Een aantal elementen van de argumentatie is zeker valide en de moeite van het overdenken waard.

Minder bullshit banen?

Citrini betoogt dat het verdienmodel van veel bedrijven bestaat uit het leveren van diensten die door AI ten dele of geheel kunnen worden overgenomen. Momenteel kijken beleggers naar bedrijven als Wolters Kluwer en RELX vanuit dat perspectief. Als ze hun verdienmodel niet weten te beschermen of een nieuw kunnen ontwikkelen, gaan ze in het ergste geval failliet en moeten ze hun werknemers ontslaan. Het lijkt mij een valide redenering, alleen begrijp ik niet waarom, zoals Citrini betoogt, de economie als geheel er slechter van zou worden. Het gaat hier immers om verbeterde efficiëntie. Daar moeten we met ons allen juist beter van worden.

Een andere observatie die Citrini doet, is dat de stormachtige ontwikkeling van kunstmatige intelligentie de schaarste en daarmee de waarde van menselijke intelligentie vermindert. Zo beschouwd worden niet alleen de verdienmodellen van bedrijven verschillend beïnvloed door AI. Ook het verdienvermogen van mensen wordt verschillend beïnvloed. Ik hoop vurig dat AI een hoop ‘bullshit banen’ zal ontmaskeren, maar daarvan ben ik niet direct overtuigd. De rechtvaardiging van bullshit banen berust immers niet op de toegevoegde waarde die ze feitelijk opleveren, maar op de perceptie van hun nut. Dat probleem lijkt me in de publieke sector groter dan in de marktsector.

‘Winner takes all’

De laatste twintig jaar is vaak geconstateerd dat de ontwikkeling van digitale technologie leidt tot ‘winner takes all’-markten. De wet van de afnemende meeropbrengsten geldt niet of nauwelijks in de digitale wereld. Alles draait om schaal en de grootste partijen zijn de winnaars, die daarmee vaak oligopolisten of zelfs monopolisten worden en in staat zijn hoge winstmarges te realiseren. Concurrentie door toetreding van nieuwe spelers is vaak moeilijk omdat de kosten van de investeringen die nodig zijn om toe te treden in veel gevallen te hoog zijn.

Als econoom verkeer ik in een economenbubbel. Dat wil zeggen dat ik vooral kennis neem van wat vakbroeders melden en ik draag in dat soort bubbels ook mijn eigen steentje bij. Zo gaat dat nu eenmaal. Ik prijs mij echter gelukkig dat ik ook contacten heb met mensen met een heel andere achtergrond. Een kennis van me, bijvoorbeeld, is een succesvolle IT-ondernemer en die zit op zijn beurt in een bubbel met vakgenoten. Af en toe delen we bevindingen van onze respectievelijke bubbels met elkaar.

Op de aandelenbeurzen staan, zoals gezegd, bedrijven onder druk waarvan marktparticipanten vrezen dat het verdienmodel door AI wordt geschaad. Inmiddels staan ook bedrijven onder druk waarvan marktparticipanten vrezen dat die hun enorme investeringen in AI niet voldoende rendabel zullen kunnen maken. De redenering van een econoom is dat het rendement op een investering daalt als er te veel wordt geïnvesteerd. Bedrijven die excessief investeren zetten het rendement op hun eigen investeringen onder druk. Zo dreigen ze hun eigen graf te graven.

Een heel ander verhaal: macht in plaats van geld

Uit de bubbel van mijn bevriende IT-ondernemer krijg ik inmiddels een heel ander verhaal te horen. Daar wordt geconstateerd dat het spel tussen de grote techbedrijven helemaal niet om geld gaat. Geld hebben ze meer dan genoeg. In plaats daarvan gaat het om macht. Met hun enorme investeringen hopen de betrokken giganten macht te kopen. Met welk doel precies is mij niet direct duidelijk, maar het mag wel wat kosten. Hoe dat maatschappelijk of voor de aandeelhouders uitpakt, is misschien een ander verhaal.

Terug naar Wolters Kluwer en RELX. Dapper betogen zij dat ze de bedreiging van kunstmatige intelligentie kunnen omvormen tot een kans. Ik heb geen idee of dat zal lukken, onmogelijk is het vast niet. Maar voorlopig zijn ze er nog niet in geslaagd beleggers ervan te overtuigen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht AI beïnvloedt het verdienvermogen van bedrijven en mensen. Wie wint en wie verliest? verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik schrok van de cijfers van De Nederlandsche Bank. ‘Financiële instellingen beleggen fors in volatiele techaandelen’ stond afgelopen week boven een nieuwsbericht van de centrale bank. Bij ‘fors’ in combinatie met ‘volatiel’, is mijn eerste reactie: pas op, drijfzand. Goed dat de centrale bank, die toezicht moet houden op pensioenfondsen, banken en verzekeraars, op deze zere plek de vinger legt.

150 miljard euro

Nederlandse pensioenfondsen hadden in juli 2025 gemiddeld 43 procent van hun totale aandelenportefeuille in techaandelen belegd. 150 miljard euro. Bijna de helft van de beleggingen in techaandelen is ook nog eens geconcentreerd in zeven bedrijven. De zogeheten magnificent seven: Alphabet (eigenaar van Google), Amazon, Apple, Meta (eigenaar Facebook), Microsoft, Nvidia en Tesla. Binnen deze zeven zijn Nvidia, dat geheugenchips maakt voor de kunstmatige intelligentiemodellen zoals ChatGPT, en Microsoft ook nog eens twee kolossen.

De pensioenfondsen, en dus de uitkeringen aan meer dan 3,5 miljoen ouderen, worden steeds kwetsbaarder voor tegenslagen bij een handjevol Amerikaanse bedrijven, constateert De Nederlandsche Bank. Fijntjes melden de auteurs dat de pensioenfondsen in het eerste halfjaar hun techbeleggingen verder hebben uitgebreid ‘terwijl de aandacht voor een mogelijk abrupte correctie van aandelenkoersen in die periode toenam’. Kortom: men was gewaarschuwd, maar deed het toch….

Eenmaal van de schrik bekomen, kwamen de vragen. Lopen de pensioenfondsen met hun techbeleggingen uit de pas? Nemen ze extra risico’s? Dat blijkt dan weer niet. Het enige aanknopingspunt in de analyse is de plaats van de zeven supersterren in de mondiale beursgraadmeter.

Als een belegger zijn risico’s wil spreiden én zoveel mogelijk economische groei wil meepakken kan hij de wereldwijde beursgraadmeter kopiëren. Dan zou hij 24 procent van zijn geld in die zeven techaandelen moeten steken. De pensioenfondsen doen 19 procent. Je kunt dus voor hetzelfde geld redeneren: de pensioenwereld belegt te wéinig in tech.

Kluitjesvoetbal

Natuurlijk dienen de pensioenfondsen maat te houden. Ze moeten hun risico’s kennen. Dáár moet de centrale bank als toezichthouder de vinger aan de pols hebben.

Op de financiële markten is kluitjesvoetbal immers aan de orde van de dag. Van tijd tot tijd rennen beroepsmatige en particuliere beleggers achter dezelfde gouden beloftes aan. En digitalisering en kunstmatige intelligentie zijn spectaculaire trends die je als belegger niet kan en mag missen. Ook Nederlandse particuliere beleggers zijn vol in tech gegaan. Vijf van hun tien topfavorieten zijn techaandelen.

En over dat kluitjesvoetbal. Wanneer komt er een analyse van De Nederlandsche Bank over de duurzame pensioenbeleggingen en of die wel genoeg rendement boeken…?

Wat levert het op?

Nog een vraag popte op: in wélke bedrijven beleggen de pensioenfondsen naast die zeven toppers? Wat is allemaal tech? De Nederlandsche Bank heeft een breed spectrum gekozen. Niet alleen platforms en software, maar ook de maakindustrie. Bij gebrek aan een namenlijst mis je als pensioengerechtigde de informatie om te zien of je eigen pensioenfonds óók in deze aandelen belegt. Wat dat betreft heb je niks aan de analyse.

De hamvraag is: wat leveren die techaandelen eigenlijk op?

Die vraag laat De Nederlandsche Bank opmerkelijk genoeg grotendeels liggen.

Niet zo gek

Peter Wennink, de ex-topman van chipmachinefabrikant ASML, geeft in zijn recente rapport met een blauwdruk voor toekomstige welvaart in Nederland, het antwoord wél. Wennink constateert dat de fondsen ruim twee maal zoveel beleggen in Amerikaanse aandelen als in Europese. America First, zeg maar.

Dat is, schrijft hij, ook ‘niet gek’ want de Amerikaanse aandelenmarkt is veel groter en veel rendabeler. Over de afgelopen vijf jaar kreeg je gemiddeld jaarlijks 14 procent koersrendement op Wall Street, tegen 7 procent op Europese aandelen. Wat een kloof! De pensioenwereld had nog veel méér in de VS moeten beleggen. Rendement telt! Terecht memoreert Wennink: ‘pensioenfondsen hebben een verantwoordelijkheid richting hun deelnemers’.

Dat is precies het punt. Pensioenfondsen hebben een plicht tegenover actieve werknemers en gepensioneerden om eersteklas resultaat te boeken bij een acceptabel risico. Deze opdracht staat centraal in het nieuwe pensioenstelsel dat vanaf 2026 op grote schaal wordt ingevoerd.

Niet voor niets wordt op de financiële markten verwacht dat er een verschuiving komt in de beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen: minder staatsobligaties, meer beleggingen met groeiende en inflatiebestendige opbrengsten.

Waarom belegden pensioenfondsen tot nu toe zoveel in staatsobligaties? Dat vloeide rechtstreeks voort uit het toezicht van De Nederlandsche Bank. Aan het Frederiksplein is men als de dood voor calamiteiten. Calamiteiten die pensioengerechtigden, spaarders of verzekerden duperen, maar vooral de reputatie van De Nederlandsche Bank zelf besmeuren. Dus: veiligheid voorop, zorgen dat financiële instellingen hun risico’s minimaliseren.

Miljarden gemist

Mede als gevolg van dat beleid moesten pensioengerechtigden jarenlang op een houtje bijten terwijl de rendementen wel hoog waren. Beleid dat gedekt werd door de grote politieke partijen.

Onvermijdelijk tot slot: de ‘als, dan’-vraag. Als de pensioenfondsen op de rem hadden getrapt, bijvoorbeeld twee jaar geleden, met hun beleggingen in technologieaandelen, wat dan? De directie van de centrale bank had misschien wat rustiger geslapen, maar de pensioendeelnemers waren tientallen miljarden euro rendement misgelopen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Beleggen pensioenfondsen te veel in Amerikaanse techaandelen, zoals De Nederlandsche Bank suggereert. Of juist te weinig? verscheen eerst op Wynia's Week.

Op 13 februari van dit jaar bereikte de koers de recordstand van 181,25 euro. Afgelopen vrijdag stond er 94,44 op het koersenbord. In negen maanden 48 procent koersverlies. Meer dan 17 miljard euro aan beleggersvermogen is weggevaagd.

Best betaald

Dat doet pijn. Nederlandse particuliere beleggers hadden begin dit jaar nog voor bijna een half miljard euro Wolters Kluwer-aandelen. De grootste verliezen lijden vermogensbeheerders in financiële centra als Londen en New York. Volgens de meest recente informatie bezitten Amerikaanse beleggers 41 procent van de aandelen en Engelse geldbeheerders nog eens 21 procent.

Wolters Kluwer is in Nederland nooit een ‘volksaandeel’ geweest, een bedrijf dat iedereen kent zoals Philips of Shell. De laatste twee maken producten die je als consument kunt kopen. Wolters Kluwer niet. Het bedrijf in Alphen levert vakinformatie aan juristen, fiscalisten, medici en andere professionals.

De voorspelbaarheid van de winstgroei én de consistente leiding van de Amerikaanse bestuursvoorzitter Nancy McKinstry, spraken tot de verbeelding. Ze was jarenlang een van best betaalde topmanagers in Nederland. Onder haar leiding is de waarde van het bedrijf sinds 2003 op de beurs vertienvoudigd.

Wat is er misgegaan?

Om te beginnen zijn beleggers nerveus sinds McKinstry in februari aankondigde dat ze volgend jaar februari vertrekt. De commissarissen presenteerden meteen haar opvolger, de Amerikaanse Stacey Caywood. Zij leidt de divisie met die vakinformatie over gezondheid. Opnieuw een vrouw. Wolters Kluwer voldoet al jaren aan de wettelijke norm voor diversiteit aan de top.

Elke belegger kon weten dat het tijdperk McKinstry (1959) vandaag of morgen zou eindigen. Toch was de schok van de aankondiging van haar vertrek voelbaar. De koers verloor die dag 14 procent. Een zeldzaam zware koersval als een topmanager met pensioen gaat.

Benauwd

De hoofdoorzaak van de koersklappen van de laatste maanden is echter een andere, namelijk kunstmatige intelligentie. Beter bekend onder zijn Engelse afkorting AI. Artificial Intelligence.

Beleggers zijn benauwd dat Wolters Kluwer last krijgt van de kolossale investeringen van Amerikaanse technologiebedrijven in AI. De angst is begrijpelijk. Of de angst terecht is, moet nog blijken.

Wolters Kluwer verdient zijn geld door juristen, fiscalisten, medici en andere professionals abonnementen te verkopen op zijn databanken en zijn hulpmiddelen om deze bergen aan informatie snel te doorzoeken, te doorgronden en te gebruiken. Die abonnementen, die jaarlijks worden verlengd, zijn peperduur. Ze leveren voorspelbare inkomsten op. Daar houden beleggers van.

Angst

De prijs van de abonnementen speelt wel een rol voor deze klanten. Ze zijn echter ook afhankelijk van actuele én betrouwbare informatie zoals Wolters Kluwer dat levert.

Wolters Kluwer is overigens niet de enige in deze branche. Ook het Engelse RELX, ooit een fusie van de Nederlandse uitgever Elsevier en de Britse Reed International, doet in deze informatiepakketten. En deelt in de beursmalaise.

Als de techindustrie tegen een fractie van de kosten van een prijzig Wolters Kluwer-abonnement óók relevante informatie kan leveren, waarom zou je dan als jurist of fiscalist nog abonnementen in Alphen bestellen? Dat is kort gezegd de angst onder beleggers. Dat is angst voor de toekomst, want ondertussen boekt Wolters Kluwer ouderwetse groei. Maar dat telt op de financiële markten niet. Beleggers kijken niet in de achteruitspiegel, naar het laatste kwartaal of de indrukwekkende prestaties van McKinstry. Ze kijken vooruit. Naar de gouden bergen van AI.

Ondertussen proberen bestuurders en commissarissen van Wolters Kluwer om vertrouwen uit te stralen. Ze kopen aandelen in hun werkgever. Ze kunnen het beleggerssentiment niet keren. Het lijkt wel alsof zij koopjesjagers zijn in een onderlinge race om tegen de laagste koersen in te slaan. Dat is een schrijnend gezicht voor beleggers die samen tegen miljardenverliezen aankijken.

Toekomstig bestuursvoorzitter Caywood kocht op 15 augustus 3.775 aandelen. Ze betaalde 112,92 euro per stuk, blijkt uit het register van beurswaakhond Autoriteit Financiële Markten (AFM). Financieel directeur Kevin Entricken betaalde twee weken later 111,30 euro per aandeel. Hij kocht er 2.700. McKinstry zelf betaalde op 1 september 107,40 euro per stuk en kocht er 560. Commissaris Jack de Kreij was op 7 november het goedkoopst uit: 3.000 aandelen op een koers van 97,49 euro.

Wrang afscheid

De Amerikaanse techbedrijven hebben het momentum. Wolters Kluwer, jarenlang koploper op de beurs, is gedegradeerd tot achterblijver. De ironie is dat niet alleen het verdienmodel van Wolters Kluwer ondermijnd kan worden door AI, maar ook Wolters-klanten zelf. Want wie weet kan AI binnenkort 80 procent van het werk van fiscalisten en juristen overnemen, het routinewerk.

Wolters Kluwer heeft niet de boot gemist met AI. De informatieleverancier integreert AI in zijn producten en koopt kleine AI-specialisten. Beleggers vrezen dat de Wolters Kluwer links en rechts wordt ingehaald door de AI-gedreven snelboten uit Californië.

De techbro’s uit Silicon Valley die weinig ophebben met diversiteit aan de top bezorgen McKinstry een wrang afscheid.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Aardschok in Alphen: angst voor impact van AI kost beleggers in Wolters Kluwer miljarden verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar hé, kijk je op de beurs, dan zijn deze geweldige tech-bedrijven dit jaar een waardeloze belegging. Alphabet (Google) minus 18 procent. Apple: min 13 procent.  Meta (Facebook): min 1,5 procent. Nvidia: min 18 procent. Tesla: min 35 procent.

Weet u wat wél een topbelegging was de eerste maanden?

Ongemerkte omslag

Bankaandelen. En zeker ABN Amro, de bank waar u en ik als burgers indirect aandeelhouders van zijn. De koers van de aandelen is dit jaar met 32 procent gestegen. Kassa voor ons. Kassa voor minister van Financiën Eelco Heinen (VVD). Hij beheert ‘ons’ ABN Amro-aandelenpakket van ongeveer 300 miljoen aandelen dat inmiddels een waarde heeft van bijna 6 miljard euro.

De koersexplosie van ABN Amro onderstreept een bijna ongemerkte omslag op de financiële markten. Het zijn opeens gouden tijden voor banken. Als klant merkt u er niks van. Want de spaarrente blijft laag, de banktarieven zullen gewoon doorgaan met stijgen en woninghypotheekleningen worden duurder. Wie profiteert dan wel van het el dorado? Beleggers in bankaandelen. Minister Heinen zit namens ons op een groeiende berg duiten. Over de manier waarop hij deze aandelen beheert ben ik niet te spreken. Daarover later in deze column.

Eerst de vraag: waarom staan beleggers juichend op de banken? Het korte antwoord is: de rente. Het langere antwoord is dat banken, zeker Europese banken, primair hun geld verdienen door spaargeld en deposito’s van u te ‘kopen’ en dat geld weer door te ‘verkopen’ aan bedrijven (leningen) en particulieren (woninghypotheken).

Als de rente op spaargeld laag is, kunnen banken goedkoop geld inkopen. En als de rente die zij rekenen op kredieten en woninghypotheken stijgt, kunnen zij dat geld weer duur verkopen. Van dat verschil leven ze. En juist dat verschil is opeens veel groter geworden de laatste weken. Ze staan erbij, ze kijken ernaar en het geld verdient zichzelf.

Buitenkansje

Dat onverwachte buitenkansje is het resultaat van twee trends. De eerste is de dalende inflatie in Europa, maar overigens niet in Nederland. Voor de Europese Centrale Bank is de dalende Europese inflatie aanleiding om de rente te verlagen. Deze rente is de basis voor de rente die banken op spaargeld betalen. Dat is hun dalende ‘inkoopprijs’.

Maar de afgelopen weken is er ook iets totaal onverwachts gebeurt. De nieuwe Duitse regering onder leiding van Friedrich Merz (CDU) heeft gebroken met de grondwettelijk vastgelegde Duitse zuinigheid. Duitsland gaat, in het kielzog van de nieuwe Europese consensus, tientallen miljarden euro extra lenen op de kapitaalmarkt voor hogere defensie-uitgaven. Heel Europa gaat dat doen.

Schaarbeweging

Als reactie daarop zijn de rentetarieven die Europese landen moeten betalen op nieuwe staatsleningen drastisch opgelopen. Dat is, tussen twee haakjes, ook een reden dat de landen met hoge staatsschulden nu sputteren. De rente op hun nieuwe staatschuld wordt alleen maar hoger, ze komen nog meer in de knel, vandaar dat zij het geld deels als een gift willen incasseren die zij niet hoeven terug te betalen.

De eerder genoemde rente op staatsleningen bepaalt in Nederland de rente op kredieten aan het midden- en kleinbedrijf en de woninghypotheken. Dus verhogen de banken hun ‘verkoopprijs’. Als gevolg van deze schaarbeweging van de rentestanden zijn de aandelen van ABN Amro weer in trek. Maar profiteert de belastingbetaler daar wel voldoende van?  

Nee.

Minister Heinen en zijn voorganger Sigrid Kaag (D66) hebben enkele jaren geleden besloten dat zij voortdurende kleine hoeveelheden van de ABN Amro op de beurs willen verkopen. Hun argument: de overheid is geen belegger. Dat is zo.

Maar de overheid heeft ABN Amro in 2008 ook niet gekocht als belegger. Het was een noodsprong. Het toenmalige kabinet Balkenende-Bos (CDA/PvdA) en president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank vreesden een desastreuse implosie van het Nederlandse geldstelsel als ABN Amro en diens toenmalige eigenaar Fortis op de fles zouden gaan. Vandaar de nationalisatie. Inmiddels is duidelijk dat de overheid, wij als burgers, onze inleg niet terugkrijgen. We spelen quitte bij een koers van 31,49 euro.  

Hoe hoger de koers waarop de minister van Financiën de aandelen verkoopt, hoe kleiner het verlies.

Dom, dom

Daarom was het ronduit dom om de aandelen de afgelopen jaren stukje bij beetje te verkopen. Heinen moet als een goed huisvader dit waardevolle bezit beheren en te gelde maken. ‘Zijn’ grote pakket aandelen had, en heeft ten dele nog steeds, een meerwaarde. Elke buitenlandse bank die ABN Amro wil kopen, betaalt een premie bovenop de beurskoers om het overheidspakket in handen te krijgen. En die partij meldt zich vanzelf. De kortetermijnvisie van Financiën om vorig jaar aandelen te verkopen tegen gemiddeld 15 euro (koers nu: 19,69 euro), heeft de belastingbetaler honderden miljoenen gekost. Misschien wel meer.

Nu de gouden tijden voor banken aanbreken, moet Heinen rustig achterover leunen. Als rechtgeaarde liberaal moet hij de markt zijn heilzame werk laten doen. De markt voor overnames. ABN Amro is opnieuw de prooi.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Psst, Eelco Heinen, mijn gouden tip: stop dat mondjesmaat verkopen van onze ABN Amro-aandelen. Dat kost kapitalen. verscheen eerst op Wynia's Week.

Vorige week was bitcoin voor het eerst meer dan 100.000 dollar waard. Kassa voor enkele zwemmers.

Als de prijs van een product stijgt, gaan mensen er minder van kopen, constateerde de legendarische aandelenbelegger Warren Buffett ooit. Het wordt ze te duur. Maar als aandelenprijzen stijgen, merkte hij, willen mensen juist méér kopen. Dat geldt nu ook voor bitcoin.

Recordregen

Bitcoin is de knaller van het jaar. Maar ook aandelen rijgen records aaneen. De Dow Jones graadmeter kwam vorige week voor het eerst boven de 45.000 punten.

Er is nog een succesnummer. Goud. Een troy ounce goud, de reguliere gewichtsmaat (ruim 31 gram), kost nu 2.663 dollar na een recordstand van 2.790 vijf weken geleden.

Aandelenkoersen genieten van de verwachting van een lagere rente én liberaliseringspolitiek van inkomende president Donald Trump.

Maar waarom zijn bitcoin en goud zo populair?

Bitcoin en goud lijken op elkaar, maar ze zijn ook water en vuur. Eerst de overeenkomsten. Het delven van goud en van bitcoin (daar heet het zelfs mining) is kostbaar. Dat heeft op zichzelf al een prijsverhogend effect. Om bitcoins te delven staan batterijen computers te ‘stampen’ en energie te verbruiken.

De aanvoer van nieuw gewonnen goud is in handen van een klein aantal grote exploratiebedrijven, de aanvoer van nieuwe bitcoins wordt om de paar jaar gehalveerd. Schaarste en prijsschommelingen zitten ingebakken in het systeem.  

Goud en bitcoins geven geen inkomsten, tenzij je je bitcoins uitleent via een beursplatform.

Nog een overeenkomst: beperkte gebruikswaarde. Goud vindt zijn weg naar juwelen en wat industriële producten. Een hypotheek afsluiten in bitcoins is af te raden: de lening wordt met elke koersstijging (in dollars of euro’s) hoger. Met bitcoin betalen kan. Maar even een pizza afrekenen, zoals je dat met euro’s doet, is toekomstmuziek.

Beurs bankroet

Laatste overeenkomst: hun koerswinst. De laatste keer dat ik over bitcoin schreef op Wynia’s Week was twee jaar geleden na het bankroet van cryptobeurs FTX op de Bahama’s van Sam Bankman-Fried. Dit is niet het einde van bitcoin, schreef ik toen. ‘Maar zelfs áls dit het einde zou zijn, dan komt er iets nieuws. Alles wat technologie kan maken en waar een markt voor is, zal gemaakt worden.’

Hoon was mijn deel. Dat ik er niks van had begrepen was nog de aardigste reactie. Bitcoin stond toen op 20.000 dollar. Chapeau voor wie toen bleef beleggen en de munt nog steeds bezit.

Eeuwenlang een begrip

Spannender dan de overeenkomsten zijn de verschillen. Om te beginnen: goud heeft geschiedenis, bitcoin niet. Goud was eeuwenlang dé grondstof voor officiële betaalmiddelen. Goud is ingeburgerd als veilige waarde. Bitcoin en cryptovaluta zijn fonkelnieuw. Hun kenmerk is digitalisering.

Daaruit volgt: goud is een klassieker, bitcoin komt net kijken, een hightech jonkie.

Goud beleeft zijn beste tijden als chaos op de loer ligt. Dan zal de klassieke waarde van goud zich bewijzen, zeggen de liefhebbers, als aandelen en obligaties door oorlog of hyperinflatie behangpapier worden. Bitcoin is juist het product van orde en regelmaat, van een digitaal systeem van nullen en enen.

Ontwrichters à la Musk

Goud staat voor macht, voor gekroonde hoofden en religieuze leiders. Goud is gevestigde orde. Bitcoin en cryptovaluta zijn juist de favoriet van de techwereld, van ontwrichters à la Elon Musk, die al in 2021 een deel van het kasgeld van Tesla in bitcoins stak. Musk heeft ook zijn eigen cryptomunt.

Zowel de goudaanhangers als de cryptofans geloven heilig in hun keuze. Zij hebben wel iets van zendelingen. Ze hebben de toekomst gezien en willen dat geloof verspreiden. Een geloof met vette rendementen.

In de cryptowereld hunkert men naar de erkenning die de goudaanhangers al hebben. Erkenning door de bewakers van het financiële systeem, de centrale banken.

De kooplust van centrale banken is een van de factoren die de goudprijs heeft opgestuwd. Centrale banken spreiden hun reserves over meerdere valuta en beleggingen en dat vertaalt zich in extra vraag naar goud. Dat is wel paradoxaal. Centrale banken zijn de instituties die de waarde van het papiergeld veilig moeten stellen en lage inflatie nastreven. Maar zij zoeken hun heil ook in goud, dat juist floreert als centrale banken hun taak verwaarlozen en inflatie uit de hand loopt.

Geldwereld buiten spel

Als centrale banken, om te beginnen de Amerikaanse Federal Reserve, een deel van hun reserves in cryptomunten steken, zoals Trump in de verkiezingscampagne suggereerde, is de acceptatie van bitcoin compleet. Dat zou de ultieme overwinning zijn. Dat jaagt de koers nu al op. De officiële geldwereld investeert in de munt die juist was bedoeld als ondermijning van de officiële geldwereld door alles anders te doen en de gevestigde banken buiten spel te zetten.

Dan is de revolutie geslaagd, maar daarna? Dan is het gedaan met de aantrekkingskracht van het ‘wij tegen de financiële wereld’-motto. Dan is bitcoin ‘gewoon’ digitaal goud. En als het crypto-experiment toch verwarring, of misschien wel financiële chaos veroorzaakt, dan is goud de veilige haven.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Bitcoin is de knaller van het jaar. Maar kan bitcoin de weelde van zijn eigen succes dragen? verscheen eerst op Wynia's Week.

En nu heb ik steeds dat liedje van Prince in m’n hoofd. So tonight I’m gonna party like it’s 1999.

Hele wereld ging online

In 1999 raakte de financiële wereld namelijk in een vergelijkbare ban als nu. Record verpulverde record. Dat duurde tot diep in 2000. De AEX piekte op 5 september 2000 op 703 punten.

Welke economische krachten gingen daarachter schuil?

Bedrijven spendeerden gretig kloeke bedragen in hun automatisering om te voorkomen dat softwareproblemen de millenniumwisseling zouden ontregelen. Centrale banken voerden een soepele geldpolitiek. En er diende zich een nieuw fenomeen aan: internet. De hele wereld ging online.

Nieuwe tijd, nieuwe economie, optimisme alom. In de nieuwe economie zouden winkels en kantoren, zeg maar: stenen en ouwe meuk, plaatsmaken voor bits & bytes.

Kort na het AEX-record bereikte het optimisme ook politiek Den Haag. Op 16 september 2000 gaf toenmalig PvdA-fractieleider Ad Melkert een historisch interview in de Telegraaf. Hij stelde voor om in het licht van de komende vergrijzing de staatsschuld in 25 jaar compleet af te lossen. Dat waren nog eens tijden. Melkert wilde met de aflossingen ruimte op de begroting scheppen: geen kostbare rentebetalingen meer, maar gelegenheid scheppen voor extra uitgaven aan gezondheidszorg, want iedereen werd ouder en brozer.

Belofte van eindeloze groei

Internet was meer dan alleen economie en beurskoersen. Het had ook politieke en maatschappelijke consequenties. Het was revolutionair. Informatie zou overal voorhanden zijn. Politici die censuur wilden plegen konden het wel vergeten, want hun burgers konden via internet alle informatie krijgen.

De nieuwe economie beloofde eindeloze economische groei met lage inflatie. Kortom: het aardse paradijs was dichterbij dan ooit. Aandelenkoersen knalden omhoog alsof de zwaartekracht niet bestond.

Net als nu.

AI, AI, AI

De nieuwe economie heet nu kunstmatige intelligentie. En omdat veel nieuwe trends uit de Verenigde Staten komen staat het bekend als de Engelse afkorting. AI. Artificial Intelligence. Overigens: de trends komen niet voor niets uit de VS. Daar bevindt zich de grootste samenballing ter wereld van kennis, kapitaal en ondernemerschap. Microsoft. Alphabet (eigenaar van Google). Meta (moeder van Facebook). Amazon. En Nvidia, het bedrijf dat de supersnelle processors maakt voor AI-toepassingen.

Hoor de koersen knallen. In de eerste zes weken van dit jaar steeg de koers van Alphabet 7 procent. Microsoft + 12 procent. Amazon + 15 procent. Meta + 32 procent en Nvidia + 46 procent. Ter vergelijking: de S&P index steeg 6 procent.

De Nederlandse beurs stampt lekker mee, omdat de AEX beursgraadmeter zijn eigen niche heeft met bedrijven in de technologiesector. Besi + 17 procent, ASMI + 23 procent, Adyen + 26 procent en ASML + 28 procent. Ter vergelijking: de AEX steeg ruim 8 procent.

Rare beleggers

En dat dus allemaal in de eerste zes weken van dit jaar, nadat de meeste van deze bedrijven vorig jaar ook al indrukwekkende koerswinsten boekte. Zeven grote Amerikaanse technologiebedrijven zijn inmiddels in de S&P 500 verantwoordelijk voor meer dan een kwart van de waarde van de beursgraadmeter. Zij trekken alle aandacht, terwijl in de koersen van veel andere bedrijven niet veel muziek zit.

Het overwicht van de techaandelen geeft de index een ongekend momentum. De winnende aandelen jagen de beursgraadmeter op, steeds meer beleggers zien dat en kopen ook. Zo krijgen de koersen van de favoriete techbedrijven hun eigen momentum. Met aandelen is namelijk iets raars aan de hand. Voor de meeste spullen geldt: consumenten kopen er meer van of ze kopen sneller als de prijs daalt. Mensen kopen aandelen juist sneller als ze duurder worden.

Het jaar 2022 was als gevolg van snelle rentestijgingen een van de beroerdste jaren voor beleggers, maar toen brak ChatGPT door. Maar het is niet alleen AI-koorts die, zeker in de VS, de koersen verhit. De rente is gedaald. Loonstijgingen en nieuwe banen geven mensen meer bestedingsruimte. Het is een Amerikaans verkiezingsjaar, dus willen politici nog wel eens wat extra geld uitgeven om de economie te stimuleren.

Ontkoppeld van de werkelijke economie

Wat ontbreekt in de huidige koersrecordrace ten opzichte van bijvoorbeeld 1999? Breed gedeeld optimisme bij burgers en beleggers.   

Kijk je over een langere periode dan zie je dat aandelenkoersen periodes kennen van langdurige, gestage stijgingen. Maar dan opeens is er een breuk. Koersen kelderen. De aanleidingen zijn verschillend. Rentestijging (2022). De coronapandemie (maart 2020). De bankencrisis (2008). De ontnuchtering na de internet-koorts en de nasleep van 11 september (2001-2003). Ontregelde beurshandel (1987).

De koersklappen hebben twee aspecten gemeen. De aandelenkoersen zijn op een of andere manier ontkoppeld geraakt van de werkelijke economie. De beleggers en speculanten die de financiële markten bevolken, willen nog wel eens overdrijven. Het zijn net mensen…

Overdrijving slaat om in pessimisme

Wie weet nu al wat AI zal veranderen? Wie wint daarbij, consumenten, werkgevers, de kwaliteit van besluitvorming? Wie verliest? Welke economische en politieke gevolgen zal AI-adaptatie hebben?

De keerzijde van zoveel koersjubel is dat financiële markten opeens kunnen draaien. Dan slaat overdrijving om in pessimisme. Koerswinsten die in een periode van maanden of jaren zijn opgebouwd, verdwijnen in een paar uur. Tot de volgende party like it’s 1999.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De beurs verpulvert records. Maar hoe diep zit het optimisme onder burgers en beleggers? verscheen eerst op Wynia's Week.