Toen ik de uitspraak van Merz las, moest ik meteen denken aan de Nederlandse door emoties gedreven discussie over beton storten in Groningse gasputten. Beton storten is ook een strategische fout. Het dient geen enkel concreet doel behalve het bevredigen van emoties.

Hoe kortzichtig kun je zijn?

Ik zeg dit met alle respect voor die emoties. Ik weet van naaste familie wat aardbevingsschade betekent. Die zeer begrijpelijke en terechte emoties mogen echter niet bepalend zijn voor landelijk langetermijnbeleid. Politieke energiebeslissingen behoren niet onomkeerbaar te worden gemaakt, want we kennen de toekomst niet. Wat als er oorlog uitbreekt, en we nergens meer gas, batterijen of zonnepanelen kunnen krijgen? Onze overheid bestookt ons met het aanschaffen van overlevingspakketten thuis, maar wil zelf de eerste levensbehoefte van aardgas onomkeerbaar onbereikbaar maken.

Friedrich Merz noemt het uitbannen van kernenergie onomkeerbaar. Rob Jetten wil het dichtdraaien van de gaskraan onomkeerbaar maken. De internationale energieprijzen en geopolitieke spanningen rijzen intussen de pan uit. Hoe kortzichtig kan de parlementaire democratie zijn? Gasputten open houden voor onverhoopte noodsituaties kost veel minder geld, schaarse arbeid en energie dan de symboolpolitiek van dichtmaken. Open houden is als een verzekering die je hoopt niet nodig te hebben, en het scheelt honderden miljoenen euro’s publiek geld. TNO vergelijkt gasputten volstorten met het weggooien van de sleutel van een kluis.

Laten premier Jetten en zijn bewindslieden zich vooral realiseren waar veel Groningse emoties vandaan komen. Dat kan de aardbevingsschade zelf zijn, maar vooral ook de manier waarop de overheid daar in de afgelopen vijftien jaar mee om is gegaan. Aanvankelijk was dat keiharde ontkenning van het probleem en ongebreidelde voortzetting van de gaswinning. Toen ontkenning niet meer mogelijk bleek kwamen de eindeloze onderzoeken, procedures en bureaucratie voor de schadeafhandeling. Er is misschien wel meer publiek geld uitgegeven aan die onderzoeken, procedures en bureaucratie dan aan daadwerkelijke schadevergoedingen.

Jetten zegt zelf: Het kan wél

Nog altijd wachten tienduizenden Groningse huishoudens op compensatie, soms al meer dan tien jaar. Dat veroorzaakt veel negatieve emoties, en het verspillen van honderden miljoenen euro’s aan het ondergronds storten van beton is totaal de verkeerde manier om die emoties te bevredigen.

Waarom gaan die honderden miljoenen komend voorjaar niet naar die tienduizenden wachtenden? Ik begrijp dat het bouwtechnische herstel zelf nog jaren kan duren, maar het uitkeren van de beloofde ‘vlotte ruimhartige compensatie’, zou toch in een paar maanden moeten kunnen. Jetten hanteert nota bene als motto ‘het kan wél’.

Dit is het moment om de daad bij dat woord te voegen, met een rationeel besluit dat er geen geld, menskracht en energie worden verspild aan het voorgoed onbereikbaar maken van een kostbare eerste levensbehoefte. Zo’n besluit zou helemaal niet suggereren dat er weer gaswinning in Groningen komt, alleen maar dat we ons logischerwijs voorbereiden op het onvoorstelbare allerergste: Oorlog. Ik verwacht niet dat die er komt, net zo min als dat ik brand in huis verwacht. Toch heb ik een brandverzekering, want ik ken de toekomst niet.

Beton storten blijkt complex en kostbaar

In plaats daarvan blijkt het motto van onze premier ‘het kan niet’. Ik hoor hem niet over een vlotte financiële afhandeling van aardbevingsschade voor tienduizenden echte mensen met echte problemen, maar des te meer over het verspillen van honderden miljoenen euro’s aan ondergronds beton storten waar geen Groninger beter van wordt.

De NAM geeft aan dat dat beton storten nog zeker tien jaar gaat duren, want het blijkt een complexe en kostbare operatie om 300 gasputten honderden meters onder de grond definitief dicht te maken. Jetten staat met zijn halsstarrige houding niet in verbinding met de realiteit van tienduizenden op compensatie wachtende Groningers, en met de toenemende energieschaarste en geopolitieke spanningen in de wereld.

Rechterlijke uitspraak kan klimaatbeleid op zijn kop zetten

Het is zaak dat de nieuwe premier met zijn regeringsploeg die beloofde verbinding met de realiteit wel maakt. Dat vergt visie in de echte wereld van miljoenen burgers, in plaats van de bijziendheid waarmee coalitie en oppositie elkaar in de Haagse schijnwereld vliegen proberen af te vangen. Die Haagse schijnwereld kan op 18 maart overigens danig in beroering worden gebracht, misschien door de gemeenteraadsverkiezingen, maar ook door een uitspraak van het Gerecht van de Europese Unie over de vermeende duurzaamheid van biomassa en commerciële bosbouw voor houtstook in energiecentrales.

Als de rechter oordeelt dat de huidige praktijken van houtige biomassa onterecht als duurzame activiteiten worden beschouwd, kan dat het nieuwe kabinet direct confronteren met harde keuzes. Het kan het einde betekenen van groene financieringen en nieuwe subsidies voor tientallen biomassaprojecten. Het kan tot sluiting van biomassacentrales leiden, en zelfs tot een grondige herziening van het Nederlandse klimaatbeleid. Laten we hopen dat de rechter houtige biomassa inderdaad als niet duurzaam aanmerkt, en daarmee het einde inluidt van het kappen en verbranden van levende bomen voor onze energiebehoefte.

Het Comité Schone Lucht (CSL), dat deze rechtszaak mede heeft aangespannen, bericht dat de Europese duurzaamheidsclassificatie onder vuur ligt. ‘De huidige Europese duurzaamheidsclassificatie heeft geleid tot een internationale houtindustrie, die door systematische bos- en kaalkap voor biomassa, biodiversiteit aantast, koolstofvoorraden in bossen vermindert en klimaat en luchtkwaliteit schaadt door de inzet van publieke middelen: jaarlijks gaat het om 22,5 miljard euro aan Europese subsidies’, aldus CSL.

Regering moet laten zien dat het wél kan: Stoppen met biomassa

Ook hier heeft premier Jetten met zijn regeringsploeg een uitgelezen kans om in verbinding met de werkelijkheid te laten zien dat het wél kan: Stoppen met houtige biomassa, stoppen met de perverse prikkels van miljardensubsidies voor een spijkerhard verdienmodel van commerciële boskap, en stoppen met houtverbranding die meer CO₂ uitstoot dan steenkoolverbranding.

We gaan zien of de rechter en vervolgens het kabinet een einde maken aan deze ecocidale schande, die mede door toedoen van voormalig eurocommissaris Frans Timmermans nog altijd aanhoudt onder het mom van politiek bepaalde duurzaamheid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Beton storten in gasputten is onverantwoord, omdat het geen rekening houdt met energieschaarste en geopolitieke spanningen verscheen eerst op Wynia's Week.

Biomassa is een miljardenverslindende klimaatillusie 

Volgens het internationale rapport van het Biomass Action Network dragen deze subsidies wereldwijd bij aan grootschalige houtkap, verlies van biodiversiteit en extra CO2-uitstoot. ‘Biomassa is géén groene energie, maar een miljardenverslindende klimaatillusie’, zegt Dr. Fenna Swart, voorzitter van het Comité Schone Lucht. Zij heeft gelijk, en de verzamelde Nederlandse en Europese wetenschappers bevestigen haar gelijk. Desondanks wilde demissionair minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei eerder dit jaar toch weer nieuwe biomassasubsidies gaan verstrekken. 

Hermans is beslist niet dom, maar ze is zo te zien met handen en voeten gebonden aan contracten en juridische verplichtingen met de machtige biomassa-industrie. Hermans is bovendien gekooid door onzindelijke klimaatwetten die een toekomstige CO2-verlaging afdwingen, en daartoe vervuilende CO2-verhogende biomassa tegen alle wetenschappelijke feiten in als schoon en CO2-verlagend aanmerken. Voormalig eurocommissaris Frans Timmermans heeft er in zijn Green Deal voor gezorgd dat het formeel zo werkt in de EU. 

Laten we dit nog eens op een rijtje zetten, want het is cruciaal. 

• Onzindelijke klimaatwetten dwingen een kwantitatieve toekomstige CO2-reductie af, om te beginnen 55 procent in 2030. Niemand weet of en hoe zo’n reductie gerealiseerd kan worden. Niemand weet hoe groot het effect zal zijn op het wereldwijde klimaat. 

• Niemand weet hoeveel geld zo’n grote CO2-reductie in zo’n korte tijd zal kosten. Niemand weet wat de consequenties en risico’s zullen zijn voor natuur, samenleving, economie, welzijn  en veiligheid. 

• De eveneens onzindelijke Renewable Energy Directive (RED) van voormalig eurocommissaris Frans Timmermans bepaalt dat het verbranden van bomen in de EU CO2-neutraal is, terwijl het in werkelijkheid meer CO2 uitstoot dan het verbranden van steenkool. 

• De minister van Klimaat en Groene Groei kan daarom formeel miljardensubsidies aan commerciële energiebedrijven geven, teneinde op papier CO2 te reduceren en zo te voldoen aan de dwingende klimaatwetten. 

• Wetenschappers geven consequent aan dat het verbranden van bomen geen CO2 bespaart en slecht is voor natuurlijke bebossing en biodiversiteit. Actiegroepen zoals Milieudefensie en Comité Schone Lucht onderschrijven dit, en veel politieke partijen ook. 

• Timmermans’ eigen partij GroenLinks-PvdA zegt opmerkelijk genoeg niets over biomassa. Het woord komt zelfs niet voor in het 187 pagina’s tellende verkiezingsprogramma. 

Papieren werkelijkheden dicteren het klimaatbeleid 

Zover zijn we gekomen in de huidige energietransitie. De minister, het parlement, de rechter en wij allen hebben de regie uit handen gegeven aan papieren werkelijkheden waarvan politici en wetenschappers weten dat ze niet deugen. De oerwouden in de Baltische staten en Noord-Amerika worden leeggekapt om in onze energiecentrales te worden verbrand, en dat zal nog heel veel jaren zo doorgaan. Ik maak in de Nieuwe Kies Wijzer Klimaat korte metten met deze hemeltergende schande, die onze kinderen en kleinkinderen ons nog bitter zullen verwijten. 

Intussen wordt het huidige demissionaire kabinet langzaam maar zeker gewurgd door de nietsontziende klimaatwetten, en dat zal met een nieuw kabinet evenzo gebeuren. Elke afwijking van de klimaatwetten leidt tot rechtszaken tegen ons allen van ongekozen belangengroepen, en tot eventuele dwangsommen op kosten van ons allen.  

Kabinet bevestigt dat klimaatwetten slecht zijn  

De regering overweegt nu om die dwangsommen te gaan betalen uit het Klimaatfonds van 35 miljard euro. Dat roept begrijpelijkerwijs kritiek op, want het Klimaatfonds is juist bedoeld om te voldoen aan de klimaatwetten en aldus dwangsommen te voorkomen. Dat is echter niet het einde van het verhaal, want als eventuele dwangsommen uit een andere pot moeten komen, betekent dat één van drie dingen: Belastingverhoging, oplopende staatsschuld of minder geld naar andere beleidsterreinen zoals zorg, onderwijs en defensie. Er is dus wel wat voor te zeggen om dwangsommen die voortkomen uit onzindelijke klimaatwetten te betalen uit het Klimaatfonds. 

Temeer daar 7 miljard euro in het Klimaatfonds nog niet met concrete maatregelen is ingevuld, en de wel ingevulde maatregelen volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) hoogstwaarschijnlijk niet tot de vereiste 55 procent CO2-reductie in 2030 zullen leiden. Daarom houdt het kabinet zich bezig met het risico van dwangsommen en met de vraag hoe die betaald moeten worden. Het huidige kabinet bevestigt daarmee in feite tussen de regels door dat het huidige Klimaatfonds ondoelmatig wordt besteed en dat klimaatwetten die op kosten van alle belastingbetalers tot dwangsommen kunnen leiden slechte wetten zijn. 

Journalisten en juristen maken zich druk om de juridische risico’s van het achterblijven op de vereiste klimaatdoelen, en van het betalen van eventuele dwangsommen uit een Klimaatfonds dat daar niet voor is bedoeld. Ik denk dat we ons veel beter druk kunnen maken om de veel grotere risico’s in de echte wereld van miljoenen burgers en bedrijven, zoals steeds duurdere energie, hogere belastingdruk, afkalvende concurrentiekracht, verzwakkende economie, teruglopende werkgelegenheid en oplopende staatsschuld. 

Klimaatwetten moeten van tafel 

Met de dwingende en nietsontziende klimaatwetten is het huidige klimaatbeleid gedegenereerd tot een juridische en bureaucratische schijnvertoning. In die schijnvertoning is het realiseren van papieren CO2-fabels en juridische klimaatregels belangrijker geworden dan de fysieke werkelijkheid van de atmosfeer en de natuur met levende planten, bomen, dieren en mensen.  

Rechtmatigheid is belangrijker geworden dan doelmatigheid. In het geval van de klimaatwetten ligt de oplossing voorhanden. Die moeten van tafel, zo snel mogelijk. Dan kunnen we om te beginnen stoppen met het subsidiëren van ecocidale boomverbranding en van energieverspillende waterstof, maatregelen die op papier CO2-uitstoot verlagen maar in werkelijkheid CO2-uitstoot verhogen. 

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo www.wyniasweek.nl/doneren/. Hartelijk dank! Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Stop het subsidiëren van ecocidale boomverbranding verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij de productie en het vervoer vanuit andere werelddelen is nog eens 600.000 ton CO₂ uitgestoten. De totale uitstoot van elke kilo door RWE verbrand hout komt daarmee op ongeveer 2 kilo CO₂. Toch beweert RWE tegen alle wetenschappelijke, politieke en maatschappelijke feiten in dat dit CO₂-neutraal is en bijdraagt aan een beter klimaat.

Tot overmaat van ramp ondersteunt minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei deze flagrante onwaarheid impliciet door in de Voorjaarsnota meer subsidiegeld voor biomassa beschikbaar te stellen. RWE zou tot 2027 in totaal 2,5 miljard euro SDE+ subsidies ontvangen, maar de minister vindt dat kennelijk nog niet genoeg. Ze wil nog meer Nederlands belastinggeld aan een buitenlandse multinational geven, voor een energievorm die de komende dertig jaar onze CO2-uitstoot verhoogt in plaats van verlaagt. Bovendien veroorzaakt het verbranden van miljoenen bomen uit verre landen veel extra stikstofuitstoot, luchtvervuiling, ontbossing en verlies van biodiversiteit.

Geen verificatie

De SDE+ subsidieregeling bestaat sinds 2011 en is in 2020 overgegaan in de huidige SDE++ regeling. Daarbij is de nadruk (terecht) verschoven van het opwekken van duurzame energie naar CO2-besparing. RWE kan desondanks tot 2027 bomen blijven verbranden onder de oude SDE+ regeling, niet omdat het CO2 bespaart maar omdat het op papier duurzaam zou zijn. RWE was in 2024 het enige bedrijf dat houtpellets verbrandde in grote Nederlandse elektriciteitscentrales. Andere energiebedrijven zoals Onyx, Uniper en Vattenfall deden dat niet.

De maatschappelijke organisaties Comité Schone Lucht uit Nederland en Biofuelwatch uit het Verenigd Koninkrijk hebben RWE hier kritisch op bevraagd, tijdens de algemene jaarvergadering. RWE gaf daarbij geen openheid over de herkomst van hun verbrande hout en belemmerde zo de mogelijkheid om de door de Nederlandse overheid vereiste duurzame productie daarvan te verifiëren. Dat is onaanvaardbaar, temeer daar RWE al 2,5 miljard euro subsidie toegezegd heeft gekregen van diezelfde Nederlandse overheid.

Biomassa verbranden is geld verbranden

In spotprenten is het verbranden van biomassa vergeleken met het verbranden van geld. De handelwijze van RWE bevestigt dit beeld. Het energiebedrijf verwijst daarbij onterecht naar toekomstige afvang, utilisatie en opslag van CO2 uit hun eufemistisch betitelde ‘bio-energie’, kortweg BECCUS (Bio Energy with Carbon Capture, Utilisation and Storage). Dat is echter in elk geval niet vóór 2030 aan de orde, en tot nu heeft geen enkel bedrijf in de wereld dergelijke grootschalige CO2-afvang en -opslag uit biomassa succesvol kunnen aantonen.

RWE neemt hiermee een riskante hypotheek op de toekomst, net als minister Hermans die zelfs garant wil staan voor de risico’s van CO₂-opslag. Voorlopig geldt het kappen en verbranden van bomen volkomen onterecht formeel nog als duurzaam en CO₂-neutraal. Daarom gebeurt het ook nog, uit naam van de wet maar niet uit naam van de natuurwetenschap, het bosbeheer en de milieuzorg. Opportunistische politici, juristen en ondernemers kunnen echter niet tegen de klippen op blijven beweren dat biomassa verbranden goed is terwijl het zo zichtbaar slecht is. De biomassakeizer met zijn mooie gewaad loopt in werkelijkheid in zijn onderbroek, en het is een kwestie van tijd voordat iedereen dat zal moeten erkennen.

Het is in dit verband goed om wat uitgebreider stil te staan bij de ‘U’ van BECCUS. Die staat, als gezegd, voor utilisatie, het gebruik van CO₂ door het om te zetten in kunststoffen en synthetische brandstoffen. Iedereen die dit propageert zou zich eens moeten verdiepen in de energiebalans van dergelijk gebruik van CO₂.

CO₂ staat helemaal onderaan onze energieladder. Het is het ultieme energetische afvalproduct van mens, dier en plant. Precies om die reden ‘produceren’ vrijwel alle levende organismes het. CO₂ is als het rotsblok dat helemaal onderaan de berg ligt. Toen het naar beneden rolde, kwam er heel veel energie vrij die bomen neerhaalde en huizen vernielde. Als we dat rotsblok weer naar de top van de berg zouden willen rollen, kost dat nog veel meer energie.

De productie van CO₂ door metabolisme van zetmeel en suikers of verbranding van planten, hout, plastic, gas, olie en steenkool genereert een ontzagwekkende hoeveelheid energie. Daardoor kunnen wij leven, groeien, verwarmen, bewegen, werken en bouwen. Die ontzagwekkende hoeveelheid energie komt meestal geleidelijk vrij, maar als het gewild of ongewild heel snel gebeurt, veroorzaakt dat direct dood en verderf. Dat weten we uit eigen ervaring – dankzij woningbranden, gasexplosies, bosbranden en bombardementen.

Onzinnig concept

De natuurkundige wet van behoud van energie dicteert dat het omgekeerde proces om van CO₂ weer zetmeel, suikers, planten, hout, plastic en andere brandstoffen te maken tenminste zoveel energie kost als vrijkwam bij verbranding. In de praktijk kost het zelfs veel meer energie, omdat bij elk chemisch proces energie verloren gaat.

Die energie hebben we niet, en zeker niet uit hernieuwbare bronnen. Daarom verbranden we immers op zulke grote schaal fossiele brandstoffen. Als we genoeg hernieuwbare energie zouden hebben om CO₂ in significante hoeveelheden om te zetten in plastics en synthetische brandstoffen, zouden we helemaal geen CO₂ hoeven te ‘produceren’ door verbranding van fossiele brandstoffen.

Grootschalige utilisatie van CO₂ is daarmee een onzinnig concept en zelfs een paradox. Als we het zouden kunnen, zou het niet nodig zijn, en als het nodig is, kunnen we het niet. Alleen de natuur is in staat om op grote schaal CO₂ om te zetten in bruikbare voedingsstoffen en brandstoffen. Groene planten doen dat via fotosynthese met zonlicht als energiebron. Dat is een ingewikkeld en traag proces waar planten op land en algen in zee letterlijk eeuwenlang het hele aardoppervlak voor nodig hadden en hebben. Dat is echter kennelijk niet genoeg om onze menselijke ‘productie’ van CO₂ te compenseren, met als gevolg een 50 procent toename van CO₂ in de atmosfeer sinds de industriële revolutie.

Druppel op een gloeiende plaat

Al onze hernieuwbare energie komt direct of indirect van de zon, via zonnepanelen, windmolens, biomassa en waterkracht. Dat kan per definitie nooit genoeg zijn om grootschalig onze CO₂-uitstoot te gebruiken, want alle groene planten op aarde kunnen dat niet eens met alle zonne-energie die er is.

Zo ziet de energiebalans van grootschalig gebruik van CO₂ er kortom uit. Op kleine schaal is het overigens een druppel op een gloeiende plaat die alleen maar veel energie kost. Als dat schaarse hernieuwbare energie is, kan die niet meer op een andere manier worden benut, en als het fossiele energie is komt er altijd veel meer CO₂ bij vrij dan wordt gebruikt. Dat is de paradox van de ‘U’ van BECCUS.

Maarten van Andel is chemicus. Hij publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer, dat ook verkrijgbaar is in de winkel van Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Maarten van Andel: Miljarden euro’s Nederlands subsidiegeld voor de vervuilende Duitse energiereus RWE – waar is Sophie Hermans mee bezig? verscheen eerst op Wynia's Week.

De energietransitie is een kolossaal wereldwijd experiment waarvan niemand weet of, wanneer en hoe het zal slagen. We hebben inmiddels honderden initiatieven, acties en maatregelen genomen, en het is volstrekt logisch dat sommige daarvan na enige tijd niet blijken te werken. Het zou bijzonder vreemd zijn als we elke geïnitieerde klimaatmaatregel zouden blijven continueren, zonder er ooit één af te bouwen of te stoppen. Dat is geen teken van desinteresse, dat is sturen op resultaten en verstandig omgaan met schaarse publieke middelen.

Dit doet Sophie Hermans goed

Het vergt gedegen inhoudelijke analyse om de in de Voorjaarsnota aangekondigde rationalisaties te duiden. Het zou kritische media en politieke partijen sieren als ze die tijd en moeite zouden nemen, in plaats van als een Pavlovreactie opzichtig vrijblijvende verwijten te spuien.

Zo’n inhoudelijke analyse leert dat het juist goed is dat minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei de extra CO₂-heffing voor de industrie verlaagt, de bijmengverplichting van groen gas voor de glastuinbouw verlaagt, de belasting op elektriciteit vermindert en de verplichting voor industrieel gebruik van groene waterstof afbouwt. Dit blijken in hun huidige vorm vier klimaatmaatregelen te zijn die geen CO₂ besparen, burgers en ondernemers op kosten jagen en bedrijven het land uit pesten.

Helaas heeft het kabinet in de Voorjaarsnota bij monde van minister Hermans ook ingrepen aangekondigd die wel slecht zijn voor milieu en klimaat. Dat is geen verwijt of moreel oordeel van ‘desinteresse’, dat is op natuurwetenschappelijke analyse gebaseerde inhoudelijke kritiek.

Het kabinet voert op belangrijke thema’s ineffectief klimaatbeleid, maar het is volstrekt ongeloofwaardig om minister Hermans desinteresse voor het klimaat te verwijten. Dat wil echter niet zeggen dat ze geen onverstandige dingen doet. De belangrijkste ineffectieve maatregel in de Voorjaarsnota is het verhogen van de subsidiepot voor biomassa, eufemistisch ook wel ‘bio-energie’ genoemd.

Onbegrijpelijk om meer biomassasubsidies te verstrekken

Parlement en regering hebben jaren geleden al geconcludeerd dat het kappen en verbranden van bomen slecht is voor milieu, biodiversiteit, stikstofuitstoot en CO₂-emissie. Die conclusie was mede gebaseerd op ondubbelzinnige kritiek op houtige biomassa voor energietoepassingen vanuit de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en de European Academies Science Advisory Council (EASAC).

Hermans’ voorganger Rob Jetten heeft daarom in 2022 besloten om biomassasubsidies af te bouwen en geen subsidies voor nieuwe projecten meer te verstrekken. Het is werkelijk onbegrijpelijk dat minister Hermans dit alles nu terzijde schuift door weer meer subsidies voor biomassa beschikbaar te stellen.

Extra inzet op CO₂-opslag is onverstandig

Een tweede ineffectieve maatregel in de Voorjaarsnota is de extra inzet op ondergrondse CO₂-opslag, ‘Carbon Capture and Storage’ (CCS). Hermans wil zelfs garant staan voor de financiële risico’s van het megalomane CCS-project Aramis, omdat de oliemaatschappijen Shell en Total het anders te riskant achten om verder te investeren. We mogen aannemen dat Shell en Total verstand van zaken hebben, en zo’n conclusie niet lichtzinnig trekken. De minister negeert dit echter, en schrijft een ongedekte blanco cheque uit op kosten van alle belastingbetalers.

CCS is überhaupt een slecht plan, al dan niet in combinatie met biomassa. Die combinatie wordt verhullend ‘bio-energie met CCS’ genoemd (BECCS). CCS in elke vorm heeft alles weg van vuil onder het tapijt vegen en beweren dat je hebt schoongemaakt. Het is peperduur, vergt veel energie, is lineair en eindig, kan niet meer dan een paar procent van alle CO₂-uitstoot tijdelijk opslaan, en blijkt riskant. Het is niet zoals door commerciële belanghebbenden wordt beweerd een ‘bewezen technologie’. De wereldwijde lijst van CCS-debacles wordt steeds langer. Shell en Total weten dit, en trekken hun logische conclusies die minister Hermans vervolgens veronachtzaamt.

Een derde ineffectieve ingreep in de Voorjaarsnota is het stimuleren van elektrisch rijden, via een verlaging van de wegenbelasting voor elektrische auto’s en een belastingkorting voor elektrische leaseauto’s. Dat kost veel belastinggeld, maakt ons afhankelijker van niet-Europese landen met minder strenge milieuregels, en vergroot de wereldwijde milieuvervuiling door lithiummijnbouw en giftige batterijchemicaliën. Het zou tijdelijk een paar megaton CO₂ per jaar besparen, en is exemplarisch voor het gerommel in de marge van de wereldwijde klimaatopwarming.

Als we inzoomen op de klimaatingrepen in de Voorjaarsnota en op het Kamerdebat daarover, dan blijkt dat de bandbreedte van de onzekerheden en discussies in de orde van 10 megaton CO₂ per jaar is. Die 10 megaton is de marge in een bijeen geschraapte verzameling van een megatonnetje meer of minder op allerlei toekomstige resultaten. Het is een hoeveelheid CO₂ die Nederland in drie weken uitstoot en de hele wereld in twee uur. Eén zachte of strenge winter heeft al een veel groter effect, laat staan een beurskrach, pandemie, energiecrisis of handelsoorlog. Ik zou graag zien dat onze ijverige bewindslieden en volksvertegenwoordigers zich met belangrijker zaken bezighielden, in plaats van te bekvechten op de vierkante millimeter teneinde de zoveelste onzinnige rechtszaak van ongekozen belangenbehartigers tegen de staat te voorkomen.

Toekomstige collectieve doelen vastleggen is oliedom

Die onzinnige rechtszaken hebben Kamer en kabinet overigens eigenhandig over ons allen afgeroepen. Het domste wat een democratische natie kan doen is onzekere collectieve doelen voor de toekomst kwantitatief vastleggen in wetten van vandaag. Dat doen we immers ook niet met belangrijke reductiedoelen voor bijvoorbeeld misdaadcijfers, vuurwerkslachtoffers en verkeersdoden. De onzekerheid van de klimaatdoelen en de internationale afhankelijkheden om die ergens in de toekomst te realiseren zijn zo groot, dat een wettelijke verankering daarvan in het heden rechtszaken tegen de staat op ons aller kosten als het ware uitlokt.

Dat is des te fnuikender aangezien de wetgeving en rechtszaken in belangrijke mate zijn gebaseerd op fictieve CO₂-reducties, die alleen op papier bestaan maar niet meetbaar zijn. Het gaat er in deze papieren schijnrealiteit niet om dat een biomassacentrale in werkelijkheid meer CO₂ de lucht inblaast dan een steenkoolcentrale, maar dat die biomassa-CO₂ in de formele papieren boekhouding niet meetelt. Het gaat er niet om dat waterstofproductie de helft van de benodigde energie verspilt, maar dat het op papier als ‘schoon’ is aangemerkt. Het gaat er niet om dat elektrische auto’s heel veel milieuvervuiling veroorzaken en hoofdzakelijk op fossiele stroom rijden, maar dat ze geen uitlaat hebben en daarom op papier ‘emissievrij’ mogen worden genoemd.

Politiek gekonkel over een papieren schijnrealiteit

Dat zijn de bizarre papieren details waar veel politiek gekonkel en juridisch geknok over gaan. De technicus en de chemicus meten intussen bij de schoorsteen en in de lucht wat er werkelijk gebeurt, en moeten lijdzaam toezien dat politici, actiegroepen en juristen hun zelfbedachte en mogelijk onuitvoerbare papieren doelen voor de toekomst belangrijker vinden dan de metingen in het hier en nu. Dat fenomeen van systeembevrediging ten koste van concrete resultaten zien we ook bij bijvoorbeeld de toeslagenaffaire en de aardbevingsschade. De Haagse stolp kan weer even verder, maar de mensen in het land om wie het gaat blijven met de gebakken peren zitten.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Meer geld voor biomassasubsidies is inconsistent, duur en slecht voor milieu en klimaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Er bestaat kortom brede maatschappelijke en wetenschappelijke consensus dat biomassa het Klimaattakkoord van Parijs tegenwerkt, en bovendien enorme schade toebrengt aan de wereldwijde natuur. Daarom heeft de gesubsidieerde miljardenindustrie die erachter zit het inmiddels besmette woord ‘biomassa’ vervangen door de verhullende term ‘bio-energie’, alsof een nieuw woord het kappen en verbranden van bomen ‘groener’ zou maken. Zo wil die industrie doorgaan met het ontvangen van door ons allen opgehoeste belastingmiljarden, om op die manier hun ecocidale bomenkap en -verbranding te kunnen voortzetten.

De groene fabel die BECCS heet

Vervolgens heeft die gesubsidieerde miljardenindustrie een combinatie gelegd tussen bio-energie (BE) en Carbon Capture and Storage (CCS, ondergrondse CO₂-opslag). Die combinatie heet BECCS, en zou niet alleen CO₂-uitstoot reduceren maar zelfs ‘negatieve emissies’ realiseren. Dat is technisch gezien een onzinnig begrip, maar er wordt door commerciële en politieke belanghebbenden mee bedoeld dat het meer CO₂ uit de lucht zou halen dan erin wordt gestopt. Enig rekenwerk leert dat dit een groene fabel is, waarmee de machtige biomassa-industrie met onze overheden aan de leiband nog meer subsidies en markt naar zich toe wil trekken.

Nederland verbrandt jaarlijks zeven miljoen ton biomassa, goed voor 6 procent van onze energie. Dat is voornamelijk geïmporteerd hout uit Baltische en Amerikaanse bossen. Daarmee stoten we 12,5 miljoen ton CO₂ per jaar uit, ruim 8 procent van ons totaal.  Het aandeel in de CO₂-uitstoot is dus 33 procent groter dan het aandeel in de energievoorziening. Dat strookt met het feit dat het verbranden van bomen veel meer CO₂ uitstoot dan het verbranden van steenkool.

’s Lands grootste CCS-project Porthos moet gedurende vijftien jaar 2,5 miljoen ton fossiele industriële CO₂ per jaar ondergronds gaan opslaan. Met een fictief tweede Porthos-project voor alle CO₂ uit biomassa – dat er zeker niet kan zijn voor 2030 – zou er jaarlijks tien miljoen ton = tien miljard kilo CO₂-uitstoot van biomassa overblijven. Een jonge boom absorbeert in de eerste vijftien jaar ongeveer tien kilo CO₂ per jaar. We moeten dus in de komende jaren netto minstens een miljard bomen bijplanten om al onze CO₂-uitstoot uit biomassaverbranding te absorberen.

Er staan in Nederlandse bossen gemiddeld duizend bomen op een hectare. Met een miljard bomen erbij moeten we dus een miljoen hectare extra (laten) bebossen om onze CO₂-uitstoot van biomassa te absorberen. Dat is bijna drie maal zoveel als onze huidige 364.000 boshectares, en een kwart van ons totale landoppervlak. Dat is een volstrekte onmogelijkheid, met alle ruimtegebrek voor woningen, landbouw, industrie en infrastructuur. In andere landen gebeurt het ook niet, want bossen worden sneller gekapt dan dat ze bijgroeien.

Het effect van CCS is verwaarloosbaar

De wereldwijde CCS-opslagcapaciteit is momenteel ongeveer vijftig miljoen ton CO₂ per jaar. Er staat voor een vergelijkbare hoeveelheid in de planning, dus laten we voor het gemak aannemen dat we in 2030 in de hele wereld honderd miljoen ton CO₂ per jaar onder de grond kunnen stoppen. De natuurlijke jaarlijkse opname van menselijke CO₂-uitstoot door fotosynthese van alle levende biomassa wordt geschat op 25 tot 33 procent van het mondiale totaal. Dat komt neer op tenminste 25 procent van 38 miljard ton, bijna tien miljard ton natuurlijk opgenomen CO₂ per jaar. Dat is ongeveer honderd maal zoveel als de geplande CCS-opslagcapaciteit in 2030.

CCS voegt derhalve niets wezenlijks toe aan wat de natuur vanzelf doet, en is dus op zichzelf een schijnoplossing. Het voegt ook niks toe aan de schijnoplossing van bio-energie, de verhullende term voor het verbranden van bomen. De combinatie van die twee schijnoplossingen, BECCS, is derhalve eveneens een schijnoplossing. Voor zover menselijke CO₂-uitstoot door verbranding van wat dan ook (fossiele brandstoffen, biobrandstoffen, bomen) uit de atmosfeer wordt gehaald doet de natuur dat tenminste honderd maal sneller dan alle CCS-techniek die we nu en straks kunnen inzetten.

Wat overblijft is de 15 tot 20 procent extra CO₂-uitstoot van biomassaverbranding ten opzichte van steenkoolverbranding, en het verlies van natuurlijke bossen en biodiversiteit door grootschalige gesubsidieerde boskap. Dat verhoogt in plaats van verlaagt de CO₂-uitstoot in de komende dertig jaar. CCS en BECCS kunnen met miljardensubsidies hooguit 1 procent van die uitstoot verminderen, maar in de verste verte niet resulteren in negatieve emissies. Het simpelweg aanleggen van meer bosareaal is al veel effectiever, goedkoper en beter voor mens en milieu.

Bij dit hele BECCS fabeltje is de fossiele CO₂-uitstoot door het kappen, versnipperen en transporteren van bomen uit Amerika en de Baltische staten nog niet eens meegenomen. Het is bijzonder moeilijk om die uitstoot te becijferen, maar zeker is dat er jaarlijks miljoenen tonnen gekapte bomen over duizenden kilometers afstand door grote zeeschepen naar Nederland worden vervoerd. Dat kappen en vervoeren gebeurt voor 100 procent met door diesel en stookolie aangedreven machines, bulldozers en schepen.

Een klein beetje gezond verstand

Wat ook niet is meegenomen in deze absurditeit is de enorme hoeveelheid energie die CCS vergt. Dat is extra energieverbruik die hoofdzakelijk fossiel is, want hernieuwbare energie is schaars en nu al volop benut. Dat extra fossiele energieverbruik van CCS produceert ongeveer 10 procent extra CO₂ ten opzichte van wat er wordt opgeslagen. We verbruiken met CCS dus extra fossiele brandstoffen met extra CO₂-uitstoot om een hoeveelheid CO₂ op te slaan die hooguit 1 procent van de natuurlijke CO₂-opname is.

Ik vat dit bizarre verhaal nog even samen: biomassaverbranding is erkend slecht, dat vinden ook Kamer en kabinet. Een ander naampje zoals bio-energie verandert daar niets aan. CCS is een dure druppel op een gloeiende plaat, en bovendien lineair in plaats van circulair. De combinatie BECCS is derhalve dubbelslecht. Ik vind het bijzonder zorgelijk dat onze politici en ambtenaren zich laten inpalmen door deze groene fabel, en niet lijken te beseffen dat het de voorvechters van BECCS uitsluitend om financieel gewin is te doen.

Een klein beetje gezond verstand geeft al inzicht dat de BECCS-claim van negatieve emissies niet waar kan zijn. Wat nadere analyses en rekenwerk tonen vervolgens aan dat BECCS zelfs positieve emissies veroorzaakt. Kennelijk kunnen of willen politici en ambtenaren deze realiteit niet onder ogen zien, maar klampen ze zich vast aan elk verhaal dat misschien iets zou kunnen verbeteren in hun falende klimaatbeleid. Intussen blijven burgers en ondernemers hier miljarden belastingeuro’s voor betalen.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht BECCS: de nieuwe groene fabel van de biomassalobby verscheen eerst op Wynia's Week.

De eis kwam in 2019 uitsluitend vanwege CO2-doelen in het Klimaatakkoord. Niet dus om Nederland mooier te maken of om de vogels en de variatie in de begroeiing van de sloten te promoten. En dus moeten we de eis van een hoger waterpeil daarop beoordelen. Het kan een heel goed idee zijn om hier en daar het waterpeil te verhogen om andere redenen, en dan moeten de waterschappen daar een kosten-baten analyse van maken, maar in het Klimaatakkoord was de enige reden om hoger water te eisen in Friesland, het Groene Hart enz. dat de uitstoot van CO2 daardoor iets afneemt. 

Parken en bomen zijn effectiever 

De scheikunde en de biologie kloppen, zij het dat het effect heel gering is. Een representatief cijfer uit recent Nederlands onderzoek is dat de uitstoot van CO2 per hectare veengrond daalt met 4,5 ton per jaar als we de waterstand in de sloten verhogen. Een hoger cijfer van 6,5 ton CO2 per jaar is ook mogelijk, maar dan moeten extra pompen en buizen worden aangelegd om de waterstand met het seizoen te variëren. Dat kost niet alleen geld, maar ook extra CO2 want metaal is geen eco-vriendelijk product (1000 kilo staat eist al 2 ton CO2 in de staalfabriek). Dus reken ik verder met de 4,5 ton per hectare per jaar.  

Om dat bedrag in perspectief te plaatsen: als we in een nieuwe woonwijk een klein park aanleggen levert dat per vierkante meter de dubbele CO2-reductie op, en dat houdt er dan rekening mee dat we het parkje niet alleen kunnen opvullen met CO2-opslurpende bomen, maar dat er ook wandelpaden, grasveldjes en speelplekken gewenst zijn. Parken en bomen zijn dus veel effectiever dan werken met het water.  

In het Klimaatakkoord is niettemin afgesproken dat de veenweidegebieden voor 2030 de uitstoot met één megaton CO2 per jaar moeten terugbrengen. Dat kolossale cijfer is daar terecht gekomen volgens de aanpak van de slechte koningin in Alice in Wonderland: ‘Eerst het vonnis, daarna het onderzoek.’ Het totaal van de CO2-uitstoot door boerenland is ongeveer vier megaton CO2 per jaar, en het klonk de vergaderaars in 2019 wel redelijk in de oren om daarvan een kwart te elimineren in de periode tot 2030 en de rest daarna.  

De tafelgenoten van Ed Nijpels hadden toen nog geen beschikking over de cijfers die pas dit jaar zijn gekomen, en konden dus niet weten dat daarvoor in elk van de elf jaar tussen 2019 en 2030 het water omhoog moet op 20.202 extra hectare grond, voor een totaal van bijna tweehonderdvijftigduizend hectare over de elf jaar. Een nachtmerrie, dus.  

Eis en dreigement 

Het Klimaatakkoord stipuleerde dat er binnen een jaar een goed plan zou komen om de waterstand te verhogen, en er is na 2019 zeker veel gepraat tussen waterschappen, provincies, gemeentes en (hopen we) boeren en tuinders, maar nog niets bereikt. Omdat er geen vorderingen waren, heeft het Rijk in een Kamerbrief van november 2022 de eis nog eens herhaald: ‘Voor laagveengebieden is de inzet een reductie van de CO2-uitstoot van 1 Megaton CO2-eq in 2030, [en] verdere reductie richting 2050…. Een peil van 20 cm onder maaiveld [is] optimum voor reductie van uitstoot van de broeikasgassen.’  

En dan een dreigement, typerend voor de stijl van Rutte-3 en 4: ‘Wanneer het peil van 40 naar 20 cm onder maaiveld beweegt, zal de huidige landbouwpraktijk steeds meer beïnvloed worden en zullen extensivering en aangepaste teelten onderzocht moeten worden. Dit betekent uiteraard niet dat overal een peil van 20 cm onder maaiveld gehaald moet of kan worden.’   

Beschermlaag verdwijnt 

Existentiële onzekerheid dus voor boeren en tuinders. Ik woon er zelf midden tussen en kwam deze week de manager tegen van een grote plantenkwekerij in Boskoop. ‘Ik ben er niet nerveus over’, zei hij. ‘Het waterschap weet dat de waterstand niet met meer dan een paar centimeter mag stijgen.’ 

In de Nessepolder (tussen Rotterdam en Zevenhuizen) zien de boeren al wel wat er dreigt. Hun waterschap is namelijk al begonnen met het verhogen van het waterpeil. Een boer legt uit: ‘Een goed bemeste grasmat is in het veenweidegebied van oudsher de beschermlaag van de veenmassa. … Door het hoge waterpeil wordt die beschermlaag poreus en kalven de bloemrijke slootkanten sterk af. Als je die laag eenmaal kwijt bent, is het heel lastig om die weer terug te krijgen.’ En een schapenhouder voegt er aan toe: ‘Als de grond natter wordt, lopen [de] dieren het land sneller kapot.’  

In de Nessepolder is het hogere water dus al controversieel. En dan beslist de provincie. ‘Eigenlijk voeren wij hier besluiten van provincie en gemeentes uit. Die bepalen welke functie er aan een gebied wordt toegekend’, verklaart Hoogheemraad Agnes van Zoelen. Dat wordt straks spannend in Boskoop, waar de tuinders rekenen op het waterschap, maar de gemeenteraad van Alphen a/d Rijn (waar Boskoop onder valt) en de provincie anders kunnen beslissen. 

Boskoop adverteert zichzelf als ‘het grootste aaneengesloten sierteeltgebied ter wereld’, maar misschien blijft Links bij ‘alles opofferen voor minder CO2’, en dat is dan het einde van Boskoop zoals we dat kennen.  

Een duidelijke instructie van minister Wiersma en de Tweede Kamer is daarom vereist om die onzekerheid op te lossen en officieel te bevestigen dat Nederland niet meer koploper wil zijn, en dat er nog meer is dan alleen minder CO2.  

Sluit biomassacentrales 

En intussen nog wat ammunitie voor de andere partijen in de Provinciale Staten (in NRC en Volkskrant bekend als ‘populistisch’ en ‘extreem rechts’). 4500 kilo CO2 valt inderdaad per hectare te verdienen door het grondwater van 40 cm tot 20 cm onder het maaiveld te laten stijgen en de ‘extensivering’ (ambtelijk eufemisme voor boeren wegjagen) op te leggen.  

 Maar er is nog een heel andere manier: door zo snel mogelijk te stoppen met de onzinnige verbranding van bomen in biomassacentrales. De stook van bomen spuit namelijk iedere twaalf minuten dat de verbranding aanstaat 4500 kilo CO2 in de atmosfeer – en doet daarmee dus waterwerk van een volle hectare te niet. En is ook nog heel slecht voor de natuur in de Baltische republieken, waar die bossen worden gekapt en verkocht. 

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.    

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank! 

Het bericht Jaag geen boeren weg met hoger waterpeil maar stop met het verbranden van bomen verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Heel goed’, zegt het PBL in een belangrijk nieuw rapport van vorige week over de toekomst van de energievoorziening. Boomkap is de belangrijkste aanbeveling. Omdat het PBL geen serieuze rol wil zien voor nucleair (parallel aan de opvatting van  Frans Timmermans), maar extreem snel af wil van olie en gas, wil  het op enorme schaal bomen kappen en opstoken. De beoogde volumina zijn ongekend. Een Finse studie – het land dat het meest heeft te vrezen omdat het voor zeventig procent uit bossen bestaat – noemt met angst het cijfer van een  jaarlijkse kap van 15 miljoen kuub bos.

Plant snel nieuwe bomen

De redenering van het PBL is dan als volgt: zo lang de bomen al in het Finse bos staan, slurpen ze CO2 uit de atmosfeer. Dat telt als een negatieve post in de CO2- boekhouding van het PBL. Zijn de bomen gekapt, en verbranden we ze in de elektriciteitscentrales, dan komt een beetje CO2 vrij door de verbranding, maar het PBL vindt het zelfs niet essentieel om al die CO2 af te vangen. De CO2 die vrijkomt bij de boomverbranding (+CO2) is immers zo veel geringer van omvang dan de CO2 die al eerder is geabsorbeerd (-CO2) tijdens de groei van de boom.

Daarom is de belangrijkste aanbeveling van het PBL om vanaf nu zo veel mogelijk elektriciteit op te wekken met het opstoken van omgekapte bomen. Daarna moeten we dan snel nieuwe, jonge bomen planten. Het PBL pleit voor ‘nieuw aangeplante bossen met snelgroeiende soorten’ (pagina 98).

Ziet u de fout in deze redenering? Het PBL kennelijk niet, want het gaat door met reclame voor houtkap – alles om maar niet op een serieuze manier te hoeven kiezen voor kernenergie. Een team van zes Finse researchers legt toch duidelijk genoeg uit waarom dit een crazy idee is. Het PBL doet alsof een groen, nieuw geplant boompje, zoals je die in Boskoop (de naam zegt het al) langs de N207 kunt kopen voor in de tuin, het CO2- slurpen van haar voorgangster in het bos direct volledig kan overnemen. Tere Vaden, Antti Majava (beiden van de universiteit van Helsinki) en hun vier medeauteurs leggen uit dat grootschalige kap van bossen netto de CO2 in de atmosfeer niet verlaagt maar juist verhoogt omdat de nieuwe bomen eerst moeten volgroeien voordat ze evenveel CO2 absorberen als de omgekapte oude bomen: ‘de bossen hebben tientallen jaren nodig om weer volledig te hergroeien… nog meer boomkap [zoals bepleit door het PBL] verslechtert de absorptie van CO2 voor de komende vijftig jaar.’

Hun artikel in Energy Strategy Review slaat daarom groot alarm en is in de twee jaar sinds publicatie al 37 keer aangehaald in de literatuur (maar niet door het PBL). Dit zal Finland nooit laten gebeuren.

Lelijke wonden

Zweden is de tweede EU-staat met nu nog heel veel bos. Boomkap betekent ook daar netto een toename van de CO2 in de atmosfeer, het omgekeerde van wat iedereen zou wensen. Zweedse actiegroepen protesteren ook om die reden deze maand op de jaarvergadering van het Zweedse staatsbedrijf Vattenfall (ook groot in Nederland) om te stoppen met boskap.

Gesproken met mijn Maleisisch-Chinese vriend, ondernemer dr Wee Chong, onder meer actief in de chemische industrie op Sarawak, de grootste provincie van Maleisisch Borneo met 77.000 vierkante kilometer oerwoud. Daar worden bomen gekapt, maar gelukkig veel minder dan vroeger, en nooit voor verbranding in electriciteitscentrales: ‘Bomen zijn veel waardevoller voor Ikea en vooral voor de luxe meubelindustrie dan om ze op te branden. Boomkap richt lelijke wonden aan in het oerwoud. Houtzagerijen gebruiken hun eigen zaagsel, afval en biomassa in de drooghutten voor net gekapte bomen, maar ik heb nog nooit gehoord van houtstook voor energie. Sarawak heeft waterkracht, er is veel olie en gas in de zee en wij zijn begonnen met een experiment met waterstof voor onze chemische fabrieken. Van houtverbranding voor energie heb ik nog nooit gehoord – misschien alleen nog in heel afgelegen delen van Myanmar; China is dat stadium ook al lang gepasseerd.’

Het PBL schrijft luchtig dat er slechts ‘beperkte ecologische effecten’ komen als we nog harder gaan kappen zolang we de nieuwe aanplant beperken tot ‘snelgroeiende soorten’. Uw columnist heeft lang in Zuid-Oost Azië gewerkt (hoogleraar in Singapore en Kuala Lumpur)  en kon langs de snelwegen en nog beter vanuit de lucht bij landing in Kuala Lumpur zien hoe saai en monotoon het landschap wordt als oerwoud wordt vervangen door strak in het gelid opgestelde rijen van oliepalmen. De hele milieubeweging was daarom erg tegen kappen van oerwoud voor het planten van oliepalmen en demonstreerde in Rotterdam bij het hoofdkantoor van Unilever.

Het PBL was het toen nog hartgrondig eens met de activisten tegen boskap in Maleisië en Indonesië. Een PBL-rapport uit 2016 schrijft:  in een paragraaf tegen palmolie dat de natuur er door achteruit gaat en ook dat minder CO2 wordt vastgehouden: ‘Door … ontbossing gaan natuurlijk kapitaal en de diensten die het levert verloren.’  

Ramp voor natuur

Ondanks dit alles wil het PBL nu de Finse en Zweedse bossen kappen en vervangen door ‘snelgroeiende soorten’. Wat is dat anders dan de  uiterste consequentie van het dogmatisch afwijzen van kernenergie? Triomf voor Timmermans die PvdA en GroenLinks bij elkaar wil houden en daarom tegen kernenergie moet zijn; een definitieve blamage voor het PBL en – belangrijker – een ramp voor de natuur.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank!   

Het bericht Uit afkeer van kernenergie wil het Planbureau voor de Leefomgeving de bossen in Finland en Zweden opofferen verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland heeft veruit de hoogste prijsstijgingen

Overal in het land wordt de noodklok geluid, van Amsterdam en Rotterdam tot Nijmegen en Bergen op Zoom. Burgers krijgen jaarlijks honderden euro’s hogere energierekeningen, en kunnen nergens anders heen. Ze voelen zich machteloos en onzeker over de toekomst van hun huisverwarming. TNO heeft uitgezocht dat onze stadswarmteprijzen in de afgelopen vier jaar met 62 procent zijn gestegen. Dat is drie keer zoveel als de gemiddelde landelijke inflatie, en ook twee tot drie keer zoveel als in andere Europese landen.

Nederland staat met die 62 procent prijsstijging torenhoog bovenaan in Europa. Finland volgt als tweede op grote afstand met 28 procent. Wethouders en woningcorporaties willen terecht pas op de plaats maken, vanwege duizenden klachten van wanhopige burgers over honderden euro’s jaarlijkse prijsstijgingen. Energieleveranciers als Eneco en Vattenfall willen op hun beurt ook pas op de plaats maken, omdat al die maatschappelijke en politieke weerstand en onzekerheid hun verdienmodel onderuit haalt.

Klimaatminister Jetten probeert deze ellende van honderdduizenden mensen af te doen als ‘weeffouten’. Heeft de minister enig idee hoe dat klinkt in de oren van zoveel belastingbetalende burgers die al jaren geconfronteerd worden met gebroken beloftes, voortdurende onzekerheden, onbetaalbare rekeningen en kou in huis? Hij werkt nu aan een ‘spoedwet’ die stadswarmte per 1 januari 2025 enkele tientjes goedkoper zou moeten maken. Dat is veel te laat en veel te weinig.

De structurele oplossing zou moeten komen van Jettens nieuwe Wet Collectieve Warmte, die de huidige Warmtewet uit 2014 moet gaan vervangen. De nieuwe wet gaat komende zomer naar de Tweede Kamer, maar garandeert volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) allerminst verbetering. In de Wet Collectieve Warmte wordt de huidige koppeling van stadswarmteprijzen aan aardgasprijzen vervangen door een koppeling aan werkelijke kosten.

Stadswarmte wordt deels met biomassa opgewekt

Ik vrees dat de ACM gelijk gaat krijgen. Ik vrees zelfs dat de Wet Collectieve Warmte aansluiting op een warmtenet duurder zal maken in plaats van goedkoper, om twee redenen. De werkelijke kosten blijven stijgen, en monopolisten weten heel goed hoe ze ook met ACM-toezicht de van hen afhankelijke klanten extra geld uit de zak kunnen kloppen. Het wordt nog erger als we beseffen dat stadswarmte voor een deel met houtige biomassa wordt opgewekt. Dat stoot per warmte-eenheid ruim twee keer zoveel CO₂ uit als aardgas.

Biomassa-uitstoot telt alleen niet mee in de officiële CO₂-boekhouding. David Smeulders, hoogleraar energietechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, heeft eerder aangetoond dat dit onterecht is. Het duurt zeker 30 tot 50 jaar voordat de CO₂-uitstoot van een verbrande boom is opgenomen door een nieuwe boom, dus alle bomen die we tot aan 2050 verbranden dragen bij aan CO₂-toename in de atmosfeer. En zolang we meer bomen verbranden dan erbij groeien verhoogt dit ook na 2050 de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer.

Technocratische marktverkrachting

Het faillissement van ’s werelds grootste houtpellet-leverancier Enviva is in dit verband goed nieuws voor milieu en klimaat, maar slecht nieuws voor stadswarmteklanten. Een dreigend tekort aan houtige biomassa kan deze brandstof voor stadswarmtenetten duurder maken, en dit zal in Jettens nieuwe Wet Collectieve Warmte als werkelijke kosten doorwerken in een prijsverhoging van stadswarmte.

Onze bestuurders schijnen maar niet te kunnen of willen begrijpen dat een schaars en gewild product als huisverwarming zelfs met miljardensubsidies niet kunstmatig goedkoop kan worden gehouden. Oude of nieuwe warmtewetten en toezichthouders zoals ACM kunnen de internationale prijsstijgingen van aardgas, biomassa en warmtenet-installaties niet tegenhouden. Tien jaar ervaring leert ons dat gedwongen monopolistische stadswarmte structureel duurder is dan aardgasverwarming, en ook nog eens minder comfort en zekerheid biedt voor bewoners.

Het blijkt zeer moeilijk te achterhalen hoeveel houtige biomassa er wordt verbrand in stadswarmte-installaties. Dat is wel van groot belang, want bij houtverbranding komt veel CO₂ vrij. Met een ruwe schatting kom ik op tientallen procenten houtige biomassa, mogelijk zelfs de helft van alle stadswarmte. Dat zou betekenen dat stadswarmte helemaal geen CO₂ bespaart ten opzichte van aardgaswarmte, omdat houtverbranding per warmte-eenheid ruim twee keer zoveel CO₂ uitstoot als aardgasverbranding.

‘Tijd voor de pauzeknop’, zegt professor David Smeulders. Een beter advies kan ik niet bedenken voor minister Jetten. Werkelijk alle seinen voor stadswarmte staan op rood: Torenhoge prijsstijgingen, protesterende wethouders, weerspannige woningcorporaties, terughoudende energiebedrijven, wurgende onzekerheden, wanhopige burgers en contraproductieve CO₂-emissies. Hoeveel signalen willen we hebben om een volkomen misplaatst warmtenetbeleid en aardgasverbod eindelijk te stoppen?

Help eerst belastingbetalende burgers uit de brand

Jettens spoedwet en nieuwe Wet Collectieve Warmte kunnen wachten, net als alle onderzoeken en procedures over toeslagenleed en aardbevingsschade. Het is voor een dienende overheid eerst en vooral zaak om mensen die in het hier en nu gemangeld worden door overheidsbeleid vlot uit de brand te helpen. Vervolgens moeten op korte termijn alle uitbreidingsplannen van warmtenetten voor onbepaalde tijd worden uitgesteld. Nederland heeft belangrijker zaken te doen dan doorgaan met de onbetaalbare schijnoplossing van stadswarmte waar mens en milieu niet beter van worden.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde onlangs ‘Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer’.  Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Stadswarmte is duurder en onzekerder dan aardgasverwarming en bespaart geen CO2 verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar hoe waarachtig zijn we door Russisch gas te reduceren en wapens te sturen naar Oekraïne, terwijl we Poetin via de achterdeur financieren met miljarden euro’s aan ‘duurzame energiesubsidies’ voor grootschalige import van, onder meer, Russische houtpellets voor energie?

De energiesector veroorzaakt driekwart van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Volgens Frans Timmermans, vicevoorzitter Europese Commissie, betekent dit dat Europa afscheid moet nemen van zijn ‘extreme afhankelijkheid van Russisch gas’ en in plaats daarvan ‘door moet met biomassa’ om zo de gewenste CO2-vrije energiemix te behalen in Europa, zoals afgesproken in het Parijs-akkoord.

Zowel Rusland als Wit-Rusland zijn sterk afhankelijk van de export van hout naar Europa. In 2021 bedroeg het totaal aan Russische houtexport 13 miljard euro. Hout van (kaal)gekapte bossen dat gebruikt wordt om gebouwen, papier, kleding en meubels te maken maar ook houtpellets om Europese energiecentrales, naast die in Japan en China, van brandstof te voorzien (FutureMetrics geeft aan dat jaarlijks 0.34 miljoen ton houtpellets uit Rusland naar NL komen).

Volgens Eurostat haalde Europa in 2020 22% van de verbruikte energie uit hernieuwbare bronnen. Hiervan maakte biomassa, volgens het Joint Research Centre (JRC), circa 60% van het totaal uit waarvan in 2020 en 2021 meer dan de helft uit hout afkomstig was. Belangrijkste reden voor deze ongekende vlucht van biomassa is dat deze ‘business’ onder het mom van ‘groene energie’ wordt aangejaagd met miljarden euro’s aan subsidies, te weten 17,5 miljard Europees (belasting)geld op jaarbasis.

Biomassasubsidie spekt Russische oorlogskas

Met de financiële middelen die Russische en Wit-Russische regeringen verkrijgen uit de houtexport via, onder meer, Nederlandse ‘stimuleringssubsidies hernieuwbare energie’ (SDE) worden dus feitelijk de Russen geholpen om hun tanks van brandstof te voorzien.

In de praktijk betekent dit dat zolang de bulkcarriers, twee keer per maand, blijven af- en aanvaren (tussen de Waalhaven in Rotterdam en Riga/ Letland en Immingham/UK en St. Petersburg/Rusland met aan boord per keer ca. 50.000 vermalen bomen voor onze kolen- en biomassacentrales) Nederland Rusland ondersteunt in de oorlog in Oekraïne. Met name de RWE-kolencentrale Amer (Noord-Brabant) doet een behoorlijke duit in het zakje van Poetin.

Jaarlijks 13% extra CO2 emissies als uitstoot biomassa zou worden meegeteld

Het is een publiek geheim dat voor de inzet van houtige biomassa, Frans Timmermans en Diederik Samsom zich politiek laten gebruiken door de lobby van de Noordelijke, hout producerende landen en de bosbouwindustrie. Die landen wilde het akkoord van Parijs alleen tekenen als de uitstoot van biomassa via een rekentruc niet zou worden meegerekend.

Maar in Nederland is het aandeel biomassa inmiddels met 54% de grootste bron van ‘hernieuwbare energie’, gevolgd door wind (23%) en zon (14%). Het bij- en meestoken van biomassa in kolencentrales nam vorig jaar met bijna 150% toe. Voor deze vorm van biomassagebruik worden bossen gekapt in onder meer de VS, de Baltische staten, Scandinavië, Roemenië, Polen en Rusland.

Op jaarbasis gaat het in Nederland om 3,5 miljoen ton houtpellets voor bijstook in 3 kolencentrales. Daarnaast wordt 1,5 miljoen ton hout per jaar aan zgn. Nederlands ‘resthout’ in biomassacentrales verbrand en nog eens 1 miljoen ton hout per jaar in houtkachels van particulieren. In totaal gaat het om 6 miljoen ton hout per jaar dat wordt verbrand voor energie. Dit komt overeen met 60.000 hectare gekapt bos per jaar. Dat is drie maal de oppervlakte van Amsterdam.

Deze hoeveelheid resulteert in ca 18 miljoen ton per jaar meer uitgestoten broeikasgas (CO2), naast stikstof en (ultra)fijnstof, dat – vanwege een politieke rekentruc – niet hoeft te worden meegerekend. Dat is jaarlijks ca 13% meer CO2 uitstoot als deze uitstoot (terecht) zou worden meegeteld.

Biomassa-opportunisme

Illustratief voor deze lobby is de publicatie vanuit de Zweedse bosbouwindustrie die zich, daags na de Russische inval in Oekraïne, haastte te melden dat met ‘biomassa de Europese afhankelijkheid van Russische olie en gas zal verminderen’.

Maar ook de Nederlandse biomassalobby liet er geen gras over groeien. Het biomassa-opportunisme vierde hoogtij bij monde van, onder meer, Olof van der Gaag, directeur Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) en koploper stimuleringssubsidies duurzame energie (SDE). In menig interview, waarin hij zich presenteerde als ‘energie-deskundige’, herhaalde hij in de afgelopen weken nog maar eens het lobbymantra dat we ‘biomassa keihard nodig hebben’.

Maar Brussel, met Nederland voorop, zal op de ingeslagen weg succesvol noch duurzaam zijn. Continuering en grootschalige herinvestering in houtige biomassaverbranding, inclusief de gesubsidieerde houtimport uit Rusland, betekent enkel meer zwarte sneeuw voor Europa bovenop de ellende in Oekraïne…

Brandbrief 120 Oost-Europese mensenrechten- en milieuorganisaties

Om deze reden werd begin deze maand een brandbrief verstuurd door een groep van meer dan 120 mensenrechten- en milieuorganisaties, voornamelijk uit Oost-Europa (waaronder Oekraïne en Wit-Rusland), waarin regeringen worden opgeroepen om per onmiddellijk alle invoer van hout- en houtproducten uit Rusland en Wit-Rusland te verbieden.

Nederland staat, naast Denemarken en Engeland, in de top 3 van grootste importeurs van houtpellets. De meeste houtpellets worden vanuit Rusland naar Denemarken verscheept en verhandeld door CM Biomass, met drie vestigingen in Nederland, in Moerdijk, Vlissingen en Waspik.

Maar de houtcampagne van de maatschappelijke organisaties is niet de enige poging om import vanuit Rusland te stoppen. Het Oekraïense ministerie van Milieu en Natuurlijke Hulpbronnen roept de EU ook op om Russische bosbouwproducten te verbieden. Energiebedrijven en producenten van houtpellets wereldwijd zullen blijven proberen te profiteren van de gascrisis veroorzaakt door de oorlog. Maar Brussel moet een energietransitie stimuleren die energiebesparing voorstaat en echte, uitstootvrije hernieuwbare energie.

Publieke opinie biomassa omgeslagen

In Nederland is de publieke opinie over biomassa sinds de presentatie van het SER-advies in de zomer van 2020 omgeslagen. De stikstofcommissie van Johan Remkes, voormalig VVD-minister, stelde eerder dat biomassa ’ten onrechte’ als CO2-neutraal wordt gezien en de Tweede Kamer nam een jaar geleden (feb 2021) een motie aan om geen nieuwe subsidietermijnen voor biomassa open te stellen totdat het kabinet een afbouwpad heeft opgesteld, conform het SER advies.

In het nieuwe coalitieakkoord staat te lezen: ‘We bouwen gebruik van biomassa voor energie z.s.m. af, rekening houdende met de kosteneffectiviteit’. Desondanks, werd eind vorig jaar een nieuwe subsidietermijn (SDE++) geopend op de website van de Rijksoverheid!

Wynia’s Week stelt de vragen bij het nieuws. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Doneren voor Wynia’s Week kan via de bankrekening van Wynia’s Week NL94 INGB 0006 3945 08 of HIER. Hartelijk dank!

Het bericht We sponsoren Poetin rijk met onze ‘duurzame energiesubsidies’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Sindsdien draait de gemeentelijke verwarming van Purmerend op het stoken van hout, vaak ‘biomassa’ genoemd. Dat heet schoon en klimaatvriendelijk te zijn, maar is juist vies, slecht voor het klimaat en slecht voor de natuur. De gemeente Purmerend is de grootste houtstoker van Nederland.

En Purmerend gaat maar door met die biomassa en wil het gemeentelijke warmtenet bovendien uitbreiden naar wie nu nog gas heeft. Het net wordt ook uitgebreid naar de aangrenzende gemeente Beemster, waar Purmerend per 1 januari mee fuseert.

Ondertussen is de proeftuin ‘aardgasvrij’ die Purmerend wilde zijn – en waarvoor miljoenen subsidie uit Den Haag werd gehaald – een debacle aan het worden. Minister Ollongren, de minister van de aardgasvrije wijken, heeft zodoende ook een probleem met Purmerend, in het bijzonder met haar D66-partijgenoot Paul van Meekeren, die als verantwoordelijk wethouder halsstarrig de mislukkingen blijft verdedigen.

Ter gelegenheid van de tussentijdse gemeenteraadsverkiezingen van Purmerend en De Beemster (22, 23, 24 november) publiceert Wynia’s Week een combinatie van nieuwe en eerdere rapporten en artikelen over het turbulente energiebeleid van Purmerend, dat een koploper is van het hele Nederlandse klimaatbeleid.

Hier eerdere artikelen op Wynia’s Week over (vooral) Purmerend:

Hoe het klimaatbeleid strandt in Purmerend.

Michael Moore moet naar Purmerend.

Ook Purmerend wil klimaatkampioen worden.

Stadsverwarming op biostook draait op subsidie.

Rapport over het energiebeleid van Purmerend [pdf]

Rapport over biomassa [pdf]

Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week ook in 2022? Doneren kan HIER

Het bericht Houtstookkampioen Purmerend houdt verkiezingen verscheen eerst op Wynia's Week.