De top van KLM, ook wel bekend als ‘onze nationale luchtvaartmaatschappij’, snoept gulzig uit de bonuspot, berichtten de media afgelopen week. Dus wat doet een minister als hem om commentaar wordt gevraagd?

De bonussen zijn ‘zeer ongepast’, vindt minister Eelco Heinen van Financiën (VVD). Hij vertegenwoordigt de overheid, die bijna 6 procent van de KLM-aandelen bezit. Maar Heinen heeft bij KLM weinig in de melk te brokkelen. Air France-KLM, de moedermaatschappij, is de dominante aandeelhouder. Nederland zit aan tafel om het Nederlandse karakter van KLM te onderstrepen. Dan blijven de landingsrechten van de KLM internationaal intact.

In Parijs maakt men zich niet druk om topbeloningen. C’est la vie.

Grote werkgever

Minister Heinen is terecht boos, maar boos om de verkeerde reden, zo zal verderop in m’n column blijken.

Eerst de vraag: hoeveel verdient de KLM-top dan wel en is dat te veel?

KLM is een van de grootste particuliere werkgevers van Nederland in de commerciële sector. Omzet: 12,7 miljard euro. Ruim 36.000 werknemers.

President-directeur Marjan Rintel van KLM geniet een salaris van 600.000 euro, blijkt uit het jaarverslag. Ze heeft vorig jaar geen loonsverhoging gekregen. Er bestaat geen cao voor topmanagers, maar doorgaans krijgt de top van grote bedrijven tenminste de verhoging die in de cao voor het personeel is afgesproken.

Rintel krijgt ook een bonus van 307.800 euro. Dat is bijna 8.000 euro meer dan in 2023. Verder maakt KLM ongeveer 3 ton kosten voor haar pensioenregeling en voor een bonus die over drie jaar kan worden uitgekeerd.

Tuurlijk, u en ik zouden er voor tekenen.

En anderen…?

Kijk je naar wat Rintel contant betaald kreeg, dus salaris en bonus 2024, dan komt dat op ruim negen ton. Ze springt er goed uit in vergelijking met andere topmanagers bij ondernemingen waar de Nederlandse overheid een serieuze rol speelt. Neem ABN Amro. De overheid bezit 40 procent van de aandelen. De nieuwe bestuursvoorzitter van ABN Amro, de Franse Marguerite Bérard, heeft een jaarsalaris van 862.672 euro. Maar zij krijgt geen bonussen.

Ander voorbeeld: Manon van Beek, bestuursvoorzitter van Tennet, het staatsbedrijf dat in Nederland en Noord-West Duitsland het hoogspanningsnet beheert. De overheid bezit alle aandelen. Tennet heeft een kleinere omzet (8,4 miljard euro) en veel minder werknemers (9.693) dan KLM, maar is met 3,8 miljard euro in 2024 wel een van de grootste investeerders in kabels, machines en andere vaste activa in Nederland.

Vitale infrastructuur

Van Beek verdiende vorig jaar 457.000 euro. Inclusief pensioenlasten zijn haar beloningskosten 568.000 euro. Anders gezegd: de jaarinkomsten van Rintel zijn het dubbele van die van Van Beek, terwijl de laatste verantwoordelijk is voor vitale infrastructuur.

De hoogte van de beloning van Van Beek strookt met de vuistregel van topbeloningen. Hoe groter het aandelenbelang van de Nederlandse overheid, des te ‘soberder’ is de beloning voor het topmanagement.

Nog één interessant cijfer. Hoeveel meer verdient de hoogste baas bij deze drie bedrijven ten opzichte van het gemiddelde op de werkvloer? De beloning van Van Beek is minder dan zes maal het gemiddelde bij Tennet, bij ABN Amro is dat 8,75 en bij KLM 8,8. Ter vergelijking: bij ING is het 32 maal zo veel, bij Air France-KLM zelfs 56.

De cijfers voor ABN Amro en KLM zeggen twee dingen. De beloning voor de hoogste baas is relatief laag ten opzichte van dat van de medewerkers, maar de medewerkers verdienen best wel goed. ABN Amro en KLM hebben allebei hetzelfde probleem: de kosten zijn te hoog ten opzichte van de omzet en de beoogde winstgevendheid.

En dáár zou minister Heinen bij KLM iets aan moeten doen. Want ophef is zeker op zijn plaats. De prestaties van de KLM-top maken de beloningen niet waar. De top van KLM schiet namelijk schromelijk tekort. Dat zeg ik niet, dat concluderen de commissarissen van KLM zelf.

Dikke onvoldoende

De commissarissen beoordelen namelijk de prestaties van de KLM-directeuren op basis waarvan zij een bonus kunnen verdienen. Hoe beter zij presteren, hoe hoger de bonus, logisch. Elke directeur krijgt een soort rapportcijfer. Wie 100 procent van zijn doelen heeft gehaald kan een volledig (100 procent) jaarsalaris als bonus tegemoet zien, wie niks haalt krijgt niks. Rintel scoorde ruim 51 procent, haar twee collega’s 33 procent en bijna 31 procent.

Wat de doelen precies waren, zegt KLM niet. Als ik deze percentages beschouw als een rapportcijfer, dan zijn het respectievelijk een 5 en twee keer een 3. Kortom: gezakt. Donald Trump zou zeggen: You’re fired.

Zeurpiet

KLM slaagt er niet in om zijn kosten omlaag te brengen. Dat is een structureel probleem. Na de reddingsactie in 2020 in de coronapandemie eiste de overheid een structurele kostenverlaging met het oog op de onzekere toekomst. Ook de zogeheten ‘staatsagent’ Jeroen Kremers die de reddingsactie moest controleren hamerde erop. Maar KLM vond Kremers maar een zeurpiet en toenmalig minister van Financiën Sigrid Kaag (D66) ondernam geen actie.

En nu zit haar opvolger ermee. Minister Heinen vindt de bonussen van de top ‘zeer ongepast’ gezien de kostenverlaging die op stapel staat.  Maar de recente geschiedenis laat zien dat minister zwaarder geschut in stelling moeten brengen dan woorden, wil de KLM-top luisteren.     

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Minister Heinen is terecht boos over de bonus voor de KLM-top – maar helaas om de verkeerde reden verscheen eerst op Wynia's Week.

De aandeelhouders zijn, begrijpelijk, kwaad over de torenhoge rekening van de verkoop van apparaatjes tegen apneu, die jarenlang mankementen bleken te vertonen. De Philips-top wist het niet, of te laat, of wilde het niet weten. Nu ligt Philips onder het vergrootglas van medische toezichthouders, hebben boze beleggers schadeclaimzaken aangespannen of dreigen daarmee, is de merknaam bezoedeld en is de koers gekelderd.

Philips in crisis achterlaten, maar wel een bonus

Op de vergadering koelden aandeelhouders hun woede op de man die er niet was: voormalig bestuursvoorzitter Frans van Houten. Hij heeft per 15 oktober 2022 het veld moeten ruimen. Dat heette in het eufemistische managementjargon, dat door juristen zal zijn goedgekeurd, geen ontslag, maar een versnelde wisseling van de wacht. Opvolger Roy Jakobs heeft wel de steun van beleggers.

Jakobs en zijn collega’s in het bestuur waren solidair met de gedupeerde beleggers en weigerden hun bonus over 2022, ook al konden ze er aanspraak op maken. Van Houten deed dat niet. Ook dat heeft kwaad bloed gezet. Philips in crisis achterlaten, maar wel een bonus, hoe kan dat? Daarover straks meer. Eerst de décharge.

Op de vergadering was Van Houten de kop van jut. Terecht. De topman is eindverantwoordelijk. Maar hij werkt niet in het luchtledige. Na het agendapunt décharge van de raad van bestuur kwam agendapunt décharge van de commissarissen. Zij zijn de eerstverantwoordelijke toezichthouders op het beleid van het bestuur.  

De Philips-commissarissen worden aangevoerd door Feike Sijbesma, gelauwerd voormalig topman van biotechbedrijf DSM. Zij kwamen in het crisisjaar 2022 elf maal bij elkaar, waaronder vier keer op ingelaste vergaderingen. Sijbesma leidt een raad van tien commissarissen die in zijn samenstelling voldoet aan alle moderne eisen van diversiteit: genoeg vrouwen, genoeg verschillende nationaliteiten en culturele achtergronden, genoeg verschillende perspectieven.

Toch struikelde Philips.

Wel steun voor commissarissen

Het rare is: een overweldigende meerderheid van de aandeelhouders van 95 procent steunde de commissarissen. Als beleggers een écht krachtige uitspraak hadden willen doen, een uitspraak die ook commissarissen bij andere grote bedrijven dan Philips aan het denken zou zetten, dan hadden zij juist tegen décharge van de commissarissen moeten stemmen.

Het stemgedrag roept nu vooral vragen op. Werden de commissarissen ‘beloond’ voor de snelle wisseling aan de top die ze hebben georkestreerd? Is de uitslag een vorm van Hollands aandeelhouderschap? Beleggers spreken als dominees wel hel en verdoemenis uit over van Houten, maar zij stellen zich vervolgens op als kooplieden die overgaan tot de orde van de dag. Want Philips moet toch zaken doen.

Zachte doelen, echt geld

De overweldigende steun van de aandeelhouders voor de commissarissen is extra vreemd gezien het eveneens overweldigende ongenoegen onder beleggers over de bonus van Van Houten. Want daar spelen de commissarissen de hoofdrol.

Philips betaalt, zoals meer grote bedrijven, zijn topmanagers niet alleen puike salarissen (Van Houten: 1.325.000 euro), maar ook bonussen. Er zijn twee categorieën. Bonussen voor prestaties in één jaar (2022) en voor drie jaar (2020-2022). De eerste bonus wordt contant uitgekeerd, de driejaars bonus in aandelen Philips. De bonussen belonen niet alleen financiële prestaties, zoals winstgroei, zeg maar: ‘harde’ doelen, maar ook ‘zachte’ doelen zoals duurzaamheid.

De ‘zachte’ doelen maken de laatste jaren een zegetocht in het bedrijfsleven. Ze heten ESG, een afkorting van environment (duurzaamheid), social (arbeidsverhoudingen) en governance (goed bestuur). Deze doelen en bonussen willen onderstrepen dat een onderneming meer is dan een winstmachine voor aandeelhouders.

Dat is de theorie. In de praktijk lijkt het er op dat ‘zachte’ doelen een manier zijn om ook in een financiële malaise nog een bonus te betalen, onder het motto: er gaan ook dingen wél goed. Philips is een voorbeeld. In het ESG-beleid scoorde Philips goed, vinden de commissarissen. Dat levert Van Houten een bonus over 2020-2022 op van, omgerekend naar de actuele beurskoers, ongeveer 245.000 euro.

De tweede bonus, over de prestaties in 2022, is nog problematischer. Van Houten krijgt 208.370 euro. Waarom? Niet voor de financiële resultaten (verlies: 1,6 miljard euro). Waarom dan wel? De top van Philips krijgt ook een bonus als zij persoonlijke doelen halen. De Philips-commissarissen vertellen in het jaarverslag van alle zittende bestuurders wat die persoonlijke doelen waren en hoe hun score was. Maar ze zwijgen over de doelen en de score van Van Houten.

Beloningsbeleid deugt niet

In de toelichting op de agenda van de aandeelhoudersvergadering zegt Philips alleen dat de ex-topman zijn doelen, waaronder ESG-doelen, heeft gehaald. Vandaar de bonus. Maar in het jaarverslag 2021 van Philips staat ESG juist niet bij Van Houtens doelen voor 2022. Achter zijn naam staan bijvoorbeeld wel excellente kwaliteitspolitiek en klanttevredenheid. Twee doelen die juist niet zijn gehaald en die mede oorzaak zijn van het Philips-debacle.

De commissarissen kenden hem toch de bonus toe. De bonus wordt Van Houten nagedragen, maar de commissarissen komen ermee weg. Openheid erover schiet tekort. Moet dat verbloemen dat de commissarissen Van Houten de volle mep hebben betaald omdat hij anders niet weg wilde?

De bonuswoede maakt duidelijk dat het beloningsbeleid niet deugt. Philips en andere bedrijven kunnen een heel simpele regel invoeren: als de financiële resultaten tekortschieten worden er geen bonussen betaald, ook niet voor ‘zachte’ doeleinden die wél gerealiseerd zijn. Want onder de streep telt het geld. Anders volgt bankroet. Kwestie van prioriteiten stellen.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Aandeelhouders Philips zijn woedend over onterechte bonussen maar laten de commissarissen wegkomen verscheen eerst op Wynia's Week.