‘Niet acceptabel, onbetaalbaar en niet in balans.’ Met deze vernietigende teksten heeft VVD-minister Eelco Heinen van Financiën verleden week een voorstel van EU-voorzitter Cyprus voor de nieuwe meerjarenbegroting van de Europese Unie van tafel geveegd. De stevige taal van Heinen is volledig terecht, want het Cypriotische ‘compromis’ haalde slechts 2 procent af van het megalomane begrotingsvoorstel van de Europese Commissie, waarin de EU-begroting zou stijgen tot 2000 miljard euro. Daarmee wordt de facto de omvang van het Coronafonds, waarvan bij oprichting in 2020 nog bezworen was dat het om tijdelijk geld zou gaan, permanent toegevoegd aan de Europese begroting.

Bovendien wordt vrijwel geen cent bezuinigd op de bestaande subsidiestromen voor landbouw en de zogenaamde cohesiegelden, (de interne ontwikkelingshulp binnen de EU). Velen vragen zich af of die oude subsidiestromen nog wel nodig zijn. Minister Heinen heeft dus alle reden woedend te zijn.

Toenemende scheefgroei

Tot mijn grote verbazing wordt in Den Haag echter nauwelijks aandacht besteed aan de toenemende scheergroei tussen wat ons land aan de Europese begroting bijdraagt en hoeveel wij daarvan uit Brussel terugkrijgen. Als handelsland dragen we een enorme hoeveelheid douanerechten aan Europa af, terwijl we ook vanwege onze relatieve rijkdom zwaar worden aangeslagen. Tegelijkertijd komen we niet of nauwelijks in aanmerking voor landbouwsubsidies en cohesiesubsidies (de interne ontwikkelingshulp in de EU). Het resultaat is dat Nederland al sinds jaar en dag veel meer aan Europa afdraagt dan het terugkrijgt. Als erkenning van deze onbalans krijgt Nederland sinds 2007 een korting op de afdrachten, die inmiddels is opgelopen tot ongeveer 1,9 miljard euro.

Ondanks deze korting blijft de Nederlandse netto bijdrage aan Europa de komende jaren fors oplopen. In 2030 zullen we 17,8 miljard euro aan Brussel afdragen, terwijl we nog slechts 1,4 miljard euro vanuit Brussel terugkrijgen. We betalen dan dus maar liefst 12,5 keer zoveel aan Europa als we uit Brussel terugkrijgen en onze netto bijdrage zal dan 16,4 miljard euro bedragen. Dat is ongeveer 1,5 procent bbp en jaarlijks zo’n 2000 euro per huishouden. Het gaat dus om groot geld. Er is geen enkele andere lidstaat die zich op deze manier de kaas van het brood laat eten.

Als België door hetzelfde lot werd getroffen als Nederland, zou premier Bart De Wever ongetwijfeld luidkeels klagen over de stiefmoederlijke behandeling van zijn land. Een Spaanse premier zou in eigen land worden gekielhaald als hij met een dergelijk onderhandelingsresultaat zou thuiskomen. Maar in Nederland heeft bijna niemand het over de scheve bijdrage aan de EU. In één van zijn eerste debatten stelde premier Rob Jetten zelfs dat het onrealistisch was te verwachten dat Nederland zijn bestaande korting zou kunnen behouden. Misschien was hij er zich op dat moment nog niet van bewust hoe beroerd de Nederlandse financiële verhouding met de EU is. Maar in Brussel werd ongetwijfeld vergenoegd in de handen gewreven.

Ook de Tweede Kamer is tot nu toe vrijwel stil gebleven over de netto bijdrage. Misschien komt dat omdat de onderliggende cijfers niet makkelijk te vinden zijn. Ik ben ze pas tegengekomen op pagina 247 van de bijlagen bij de Miljoenennota; het was dus wel even zoeken. Maar mogelijk speelt ook een rol dat de cijfers zo gênant zijn dat men ze maar liever negeert. De Tweede Kamer heeft in meerderheid immers met alle Europese voorstellen ingestemd die tot deze wanverhouding hebben geleid. De situatie is nu zo beroerd, dat men het liefst de andere kant lijkt op te kijken.

Excessieve regelgeving

Misschien denken onze politici ook dat Europa per saldo nog steeds een enorme bron van welvaart voor ons land is. Maar dat is met deze getallen niet meer plausibel. Zeker, de Europese interne markt is van groot belang voor onze handel, maar een groot deel van dit voordeel wordt simpelweg opgegeten door deze almaar oplopende afdrachten aan Brussel.

Bovendien heeft ons bedrijfsleven veel last van excessieve regelgeving vanuit Brussel. Ook groeit de Europese economie nauwelijks, mede omdat de bescherming van de Europese Centrale Bank de schuldenlanden de noodzaak tot broodnodige hervormingen ontneemt. De wisselkoers van de euro is voor onze economie ook te laag, hetgeen de Nederlandse consument een permanent koopkrachtverlies oplevert. Europa is om geopolitieke redenen nog steeds van groot belang voor Nederland. Maar het beeld dat dat de Europese Unie ons land immense economische voordelen biedt, klopt per saldo allang niet meer.   

Het is daarom bittere noodzaak dat de buitensporige afdrachten aan Europa worden ingeperkt. De Nederlandse onderhandelingsstrategie is er tot nu toe op gericht het algemene uitgavenniveau zover mogelijk naar beneden te drukken. Dat is zeker nodig, maar het is de vraag hoeveel dat gaat opleveren. De zuidelijke en oostelijke lidstaten zullen nooit accepteren dat er ingrijpend wordt gesneden in de cohesieuitgaven. Frankrijk zal nooit toelaten dat er fors wordt gekort op de landbouwsubsidies. Anders dan Nederland zullen deze landen niet aarzelen een veto uit te spreken om hun zin te krijgen.

De beste kans die Nederland heeft om zijn bijdrage te beperken, is door zwaar in te zetten op een forse ophoging van de Nederlandse korting op de afdrachten. Men moet de absurditeit van de hoge Nederlandse nettobijdrage helder naar voren brengen en duidelijk maken dat dit voor Nederland niet langer verteerbaar is.

Jetten zou zijn Europese collega’s kunnen vertellen dat een nettobijdrage van meer dan 16 miljard niet te verdedigen is, terwijl hij op de Nederlandse sociale zekerheid ruim 6 miljard moeten bezuinigen. Een Thatcheriaanse ‘I want my money back’-rol is een D66-leider misschien niet op het lijf geschreven, maar de manier waarop de gewone Nederlander moet bloeden voor de Europese subsidiemachine is evident onrechtvaardig. Het beschermen van de modale belastingbetaler zou onze bewindslieden toch de nodige motivatie moeten geven.

Een forse ophoging van de Nederlandse korting zou als bijkomend voordeel hebben dat de netto ontvangers in de Europese Unie zelf meer aan de begroting moeten gaan bijdragen. Hun enthousiasme voor steeds verdere verhoging van de Europese begroting zal daarmee bekoelen.

Besluitvorming blokkeren

Nederland staat zeker niet machteloos. Ook voor de nieuwe Europese meerjarenbegroting is eenstemmigheid vereist, dus Nederland kan de besluitvorming blokkeren als niet aan onze eisen wordt voldaan. Vele andere lidstaten zouden dit in soortgelijke omstandigheden zonder enige aarzeling doen. Maar Nederland heeft in de afgelopen jaren bepaald niet laten zien over een dergelijke hardheid te beschikken. De kans is dus groot dat ook de komende jaren de Nederlandse belastingbetaler het kind van de Europese rekening blijft.

*Hans Hoogervorst (VVD) was staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het kabinet-Kok II, minister van Financiën in het kabinet-Balkenende I en minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in de kabinetten-Balkenende II en III. Van 2007-2011 was hij voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten en van 2011-2021 voorzitter van de International Accounting Standards Board (IASB) te Londen.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2026? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht We betalen als Nederland 12,5 keer meer aan Europa dan we uit Brussel terugkrijgen. Wanneer slaat Rob Jetten eindelijk met de vuist op tafel? verscheen eerst op Wynia's Week.

Goed nieuws over Brussel, las ik in een buitenlandse krant. De vastgoedprijzen in het centrum liggen er laag. Je betaalt er voor een flat de helft tot eenderde van de prijs in Amsterdam, Wenen of Rome. Dat maakt Brussel aantrekkelijker voor kopers met een kleiner budget, verneem ik nog. En dat is de waarheid. Het is een merkwaardige evolutie. Dertig jaar geleden was Amsterdam iets duurder dan Brussel, maar de verschillen waren veel kleiner. 

De lagere prijzen in Brussel zijn goed, maar tegelijk ook slecht nieuws. Ze wijzen op het gestage verval van de stad, die tot op vandaag mooie, zelfs prachtige buurten heeft, maar in het centrum zelf getekend is door pijnlijk verval. Terwijl de centra van Wenen, Rome en Amsterdam er uitstekend uitzien, mooier nog dan in mijn jeugd. 

New York is ook een metropool  

Hoe komt dat? Zeker niet door een opmars van het fascisme in de genoemde steden. Alle drie hebben ze een links stadsbestuur. Rotes Wien is zelfs een begrip. Het argument dat Brussel door zijn sociaal beleid en compassievolle warmhartigheid tot armoede is gedoemd, klopt dus van geen kanten. 

Een ander vaak gehoord excuus is het kosmopolitisch karakter van de Belgische hoofdstad. Meer dan honderd talen worden er gesproken, allemaal door elkaar. Probeer dat maar eens te verwezenlijken in Wortegem-Petegem. Maar natuurlijk kleeft aan het kosmopolitisme ook een prijskaartje, heet het. Een beetje onveiligheid en hier en daar wat drugsgeweld horen nu eenmaal bij een metropool. Maar is dat zo? Neem nu New York, die andere wereldstad. In de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw waren de criminaliteitscijfers er hoog. Vandaag is het een van de veiligste grote steden in de Verenigde Staten. 

Kortom, noch het liefdevolle sociale beleid, noch het kosmopolitisch karakter van Brussel vormt een excuus voor de achteruitgang van de stad. Want laten we die vooral onder ogen zien. Doen we dat niet dan is elke verbetering onmogelijk. Zoals de alcoholicus die vindt dat hij net niet te veel drinkt nooit van zijn verslaving af zal raken. 

Een merkwaardig verschijnsel is het volgende. Altijd krijgen we te horen dat we in veranderende tijden leven. Maar de veranderingen in onze directe omgeving weigeren we te zien. Eén ervan is de dramatische neergang van Brussel. Daar blijft het niet bij. Om te wonen is ook België een minder aantrekkelijke plek geworden door de somberheid die er heerst. 

Onder de stolp van het communisme 

We zijn het land van burn-outs en mentale gezondheidsproblemen, meer nog dan van bier en chocolade. Door de minder aanlokkelijke vooruitzichten ook. Zoals de aansporing om een huis in het groen in te ruilen voor een flat boven een leegstaand winkelpand in een autovrij stadscentrum. Je moet een voluntarist van het zuiverste water zijn om zo’n toekomstperspectief vreugdevol te omarmen. 

Voor de val van het communisme reisde ik graag in het toenmalige Oostblok rond. Polen, Roemenië, Tsjecho-Slowakije … Donkere, vervallen steden overal. De bestuurders hadden onvoldoende geld: noch om de prachtige historische gebouwen te herstellen, noch (en gelukkig) om ze af te breken. Met als resultaat dat veel opgeknapte steden en landschappelijk schitterende streken die bijna een halve eeuw onder de stolp van het communisme leefden er nu beter uitzien dan de meeste steden en het platteland bij ons. 

In Polen wordt dit jaar een groei van 3,5 procent verwacht. België hoopt op 1,2 procent, vergelijkbaar met andere West-Europese landen zoals Frankrijk en Duitsland. In het algemeen is de economische dynamiek aanmerkelijk groter in Centraal- en Oost-Europa, met een groei van 2 procent en meer, net iets minder in Hongarije. De eerlijkheid gebiedt dat te zeggen. 

Tegelijk maakt de Europese Unie zich zorgen over de politieke en maatschappelijke toestand in Hongarije, Polen en Roemenië. Maar ook in Slowakije en Tsjechië. Voor alle helderheid: de democratische rechtsstaat verdient de grootst mogelijke bescherming. In de genoemde landen. Maar ook bij ons. Je kunt niet geloofwaardig opkomen voor de vrijheid van meningsuiting in Polen als je zelf almaar meer opiniedelicten invoert. 

De weg kwijt 

Verder moeten we begrijpen dat we geen ‘voorbeeldfunctie’ meer vervullen. Stel dat je in Brno of Gdansk, Bratislava of Boedapest woont, waarom zou je dan het jaloerse verlangen koesteren ooit te worden zoals Brussel, de politiek correcte hoofdstad van Europa waar rechten en vrijheden ongeschonden blijven? Hoe kan West-Europa zijn politieke en morele superioriteit geloofwaardig uitschreeuwen terwijl het er niet in slaagt de eigen binnenlandse problemen onder controle te krijgen? Van een gidsland mag je hopen dat het zelf de weg niet kwijt is. 

De jongste halve eeuw is in Europa veel veranderd. Wij in België en West-Europa behoren niet bij de winnaars. Al blijven we denken van wel, weliswaar sinds de terugkeer van de weinig fijnbesnaarde Donald Trump net iets minder. 

*Kerkjurist Rif Torfs is emeritus hoogleraar en oud-rector van de Katholieke Universiteit Leuven. Dit artikel verscheen op 19 juli op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De verontrustende neergang van de Belgische hoofdstad van Europa verscheen eerst op Wynia's Week.

De EU wil een grote speler op het wereldtoneel worden en ziet zichzelf naast China en de Verenigde Staten als een toekomstig machtsblok. Vandaar dat de EU nog steeds wil uitbreiden om zo haar macht te vergroten: Moldavië is de meest recente kandidaat-lidstaat. Om die machtspolitiek met succes te kunnen uitvoeren, denkt de EU een voorspelbaar alomvattend langetermijnbeleid nodig te hebben dat de beperkte nationale, kortetermijnpolitiek overstijgt. De belangen van de EU zijn niet de belangen van de lidstaten, laat staan de belangen van de burger.

In een poging zich te onderscheiden van China (met ernstige industriële verontreiniging) en Amerika (met ‘asociaal’ vrije markt-kapitalisme) heeft de EU duurzaamheid en een gereguleerde sociale economie vooropgesteld. Daarbij is niet realisme richtinggevend, maar een nieuw hoogdravend moralisme. Op Europese schaal is de burger niet de maatstaf, maar het hogere ideaal van een sterke, duurzame en sociale unie die de burger heropvoedt.

Degrowth en de-industrialisatie

De EU wil een hoofdrol spelen bij het oplossen van de grote maatschappelijke vraagstukken. Die vraagstukken overstijgen de landsgrenzen en de oplossing vereist een holistische, globalistische visie. Zaken als duurzaamheid, klimaat en sociale rechtvaardigheid zijn gediend met een unie die de wereld kan leiden naar de progressieve verwezenlijking van de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties. En laat dat nu net ook de agenda van de linkse beweging zijn. En omdat links bij steeds minder in de kiezers in de smaak valt, komt democratie daarbij niet altijd van pas.

Het post-kapitalisme is het Leitmotiv van het huidige EU-beleid. Nu groene groei een illusie blijkt, schrikt Brussel niet langer terug voor degrowth, ofwel economische krimp. Dat zullen de Europese bureaucraten niet hardop zeggen, maar het is wel een (al dan niet gewenst) nevengevolg van het beleid. Omdat duurzaamheid, klimaat en sociale rechtvaardigheid vooropstaan, zullen de burgers de-industrialisatie en de daaruit voortvloeiende degrowth moeten accepteren als de industrie de EU niet kan bijhouden. Dat Europa bijvoorbeeld de auto- of chemische industrie verliest, is in die visie de schuld van die industrie zelf. Of zoals Milieudefensie zegt: ‘vergroenen of verdwijnen’.

De dagelijkse praktijk van de Europese politiek wordt sterk beïnvloed door lobbyisten en belangengroepen. De globalistische Europese agenda en de SDG’s drukken die groepen echter in een keurslijf. Om mee te kunnen doen, moeten een belangengroep en haar vertegenwoordigers duurzaamheid, klimaat en sociale rechtvaardigheid nastreven, of dat althans pretenderen.

Slechts onder deze voorwaarde hebben de belangenbehartigers toegang tot de Europese beleidsmakers en de binnenste cirkel van de besluitvorming. Maar zodra die EU-agenda is geaccepteerd, is de politieke strijd al verloren. Onder die voorwaarde kunnen de belangenvertegenwoordigers van de industrie en handel nog slechts kleine kanttekeningen plaatsen bij de Brusselse wetsvoorstellen zonder zich de toorn van de goegemeente (inclusief de machtige ngo’s en media) op de hals te halen.

Symbiotische relatie

Bovendien zijn de EU-beleidsmakers meesters in het scheppen van de politieke voorwaarden die hen toelaten het gewenste beleid voor te bereiden, aan te nemen en door te drukken. Dit doen ze bijvoorbeeld door internationale en wetenschappelijke organisaties voor hun karretje te spannen – daarvoor trekken ze ruimhartig de geldbuidel open. Ook verschaft de EU vele miljoenen subsidie aan haar welgevallige ngo’s voor duurzaamheid, klimaat en sociale rechtvaardigheid: de drie grote linkse thema’s.

De geprivilegieerde internationale organisaties en ngo’s stellen de symbiotische relatie met de EU-beleidsmakers bijzonder op prijs. In ruil voor haar geldelijke en andere steun vertellen zij in Brussel graag welk beleid zij wensen en dat is zonder uitzondering een iets linksere versie van hetgeen de EU voor ogen heeft. Bovendien ondersteunen deze organisaties de beleidsvoorstellen met studies, bewustwordingscampagnes, maatschappelijke acties, demonstraties, juridische procedures en andere propaganda. De EU kan op haar beurt claimen dat zij luistert naar de burgers van Europa, die geacht worden via deze organisaties te spreken.

De constructie van deze publieke opinie krijgt versterking van de zogeheten ‘Eurobarometer,’ het in opdracht van de EU regelmatig uitgevoerde onderzoek naar de opinie van de Europese burger. Daaruit blijkt uiteraard dat de Europeanen de EU belangrijk vinden en Europees beleid ondersteunen. Zo vindt bijvoorbeeld 93 procent van de EU-burgers klimaatverandering een groot probleem, 78 procent zelfs een zeer groot probleem, althans volgens de Eurobarometer. Met zo’n uitkomst is Brussels klimaatbeleid uiteraard meteen democratisch gelegitimeerd.

De uitkomsten van dit onderzoek hangen echter af van de selectie van de ondervraagden. Ook is het bekend dat burgers eerder geneigd zijn zich te schikken naar hetgeen machthebbers van hen vragen, zeker indien ze denken dat de meeste anderen dat ook zullen doen. Vandaar dat de eurofiele Eurobarometer geen meet-, maar een communicatie-instrument is.

Vervreemding van de burger

Door de werkelijkheid zo te manipuleren, krijgen de Brusselse beleidsmakers het wereldbeeld voorgespiegeld dat zij wensen. Dat beeld bevestigt hun visie en de koers die zij voor ogen hebben en verleent steun aan verdere uitbreiding van de omvang en macht van de EU. Helaas staat dat beleid ver af van de problemen en zorgen van de Europese burger.

Juist omdat het verschuiven van beleidsvorming naar het Europese niveau de burger meestal in de wind zet, is in het Europese verdrag het zogeheten ‘subsidiariteitsbeginsel’ opgenomen. Dat beginsel is bedoeld ter beperking van de macht van de EU ten gunste van de lidstaten. Slechts indien maatregelen door de lidstaten, ‘vanwege de omvang en de gevolgen van het overwogen optreden,’ onvoldoende zijn en ‘beter op het niveau van de Unie kunnen worden verwezenlijkt’ mag de EU optreden. In principe dient uitoefening van bevoegdheden echter ‘zo dicht mogelijk bij de burger’ plaats te vinden. In de praktijk bewijst de EU dit beginsel slechts lippendienst. Een cruciaal rechtsbeginsel is zo een ‘check-the-box’-oefening geworden.

De burger draagt ondertussen de lasten van de problemen die Brussel links laat liggen, zoals de gebrekkige integratie van immigranten. Ook draait hij op voor de nadelen en kosten van de EU-prioriteiten, waaronder het peperdure klimaatbeleid. ‘Ask not what the EU can do for you, but what you can do for the EU’, lijkt het motto in Brussel.

Dat EU-beleidsmakers zo vervreemd zijn van de burger is een gevolg van de omstandigheid dat zij zonder de druk van de wispelturige democratie kunnen opereren. Ver van huis in Brussel, Luxemburg en Straatsburg bevestigen zorgvuldig geselecteerde, ‘diverse’ expats elkaar in hun niet aflatende eurofilie en toewijding aan de steeds verdergaande Europese integratie. Inmiddels geldt dat voor Europese rechters, politici, lobbyisten en activisten net zo goed als voor de Europese ‘fonctionnaires’, die in ambtenarenland vanwege het toelatingsexamen en hun hoge beloningen nog steeds groot aanzien genieten.

De ideeën en ideologie van de groepen die tezamen het EU-beleid bepalen, verschillen zo weinig dat hun standpunten moeilijk uit elkaar zijn te houden. Ook hun belangen bij een sterke unie lopen parallel en ze stellen gemakshalve hun eigen belang gelijk aan het belang van Europa. Ze spelen elkaar de bal toe en houden de EU op die manier vrij van ‘populisme’, lees: niet-linkse opinies. Net als in nationale beleidskringen worden aanhangers van sceptische, conservatieve of liberale visies gemeden als de pest. Alleen wanneer ze zich schikken, is af en toe een kleine bijrol voor hen weggelegd.

Een zichzelf bestuivende bron

De tijd dat Europa politiek gelijkstond aan een douane-unie of een vrijhandelszone met een interne markt ligt ver achter ons. Ook het idee dat Europees beleid de lidstaten en burgers dient, is uit links-politieke motieven geperverteerd. Sterker nog: de koers van de EU is al geruime tijd veel linkser dan de Europese burger wenst. En omdat die politieke visie voor vrijwel ieder probleem de overheid als oplossing ziet, is de regeldruk enorm toegenomen. Door de manipulatie van beleidsrelevante feiten worden de regels bovendien steeds dogmatischer en steeds irreëler. De postkapitalistische utopie van duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid komt steeds verder van de werkelijkheid af te staan.

De EU is verworden tot een zichzelf bestuivende bron van ongebreideld uitdijende macht. Net als de klimaatgoeroes van de lage landen willen de Brusselse visionairs van ‘onhaalbaar en onbetaalbaar’ niet meer horen. De Europese waarden vereisen nu eenmaal links beleid. Zo simpel is het.

Lucas Bergkamp is arts en advocaat te Brussel.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De EU is veel linkser dan de Europese burger wil, hoe kan dat eigenlijk? verscheen eerst op Wynia's Week.