Het D66-VVD-CDA-akkoord zet in economisch opzicht het beleid voort van het kabinet-Schoof en van de Rutte-kabinetten. Verkiezingsverliezer VVD drukt haar stempel met de (op papier) strikte begrotingspolitiek. De meeste cijfers ontbreken nog, het Centraal Planbureau heeft de gevolgen van de plannen nog niet in kaart gebracht.

Begrotingstekort

De coalitie claimt dat het begrotingstekort in 2030 uitkomt op 2,1 procent van het nationaal inkomen. Dat is comfortabel onder de Europese tekortnorm van 3 procent. Wat blijft hetzelfde? De coalitie zet het woonbeleid van Mona Keijzer (BBB) op hoofdlijnen voort. Men grijpt terug op de Rutte-kabinetten met een Klimaatfonds en het Nationaal Groeifonds (innovatie).

Wat krijgt u met dit beoogde kabinet Jetten?

Een coalitie die economische groei belooft, maar de extra verdiensten komen maar mondjesmaat bij de burger terecht. De grote winnaar is de collectieve sector.

Als je het coalitieakkoord afpelt zie je dit. Vijf kenmerken.

• Groei, groei, groei. ‘Conform het rapport-Wennink sturen we actief op 1,5% structurele economische groei’, zegt het akkoord. Peter Wennink, de oud-topman van chipmachinefabrikant ASML, schreef in zijn recente advies voor toekomstige Nederlandse welvaart echter iets anders. Hij pleitte gezien de magere vooruitzichten voor ambitie, voor méér: een jaarlijkse groei van minimaal 1,5% tot 2,0%. Daarmee moeten de stijgende kosten van gezondheidszorg, defensie en andere politieke wensen betaald worden.

De coalitie maakt niet duidelijk of de 1,5 procent groei de uitkomst is van zijn eigen beleid of dat het nodig is om het staatshuishoudboekje kloppend te maken. Het lijkt het tweede. Als de groei achterblijft, dan ‘sturen we bij’, belooft de coalitie. Ouderwetse maakbaarheidspolitiek. Bijsturen kan maar op één manier: meer overheidsuitgaven.

Polderen

• Adviseurs, kom er maar in! Niet alleen Wennink wordt gehoord. Ook de Sociaal Economische Raad, hét polderinstituut, ziet adviezen opgevolgd worden.

De meeste invloed hebben de financieel-economische topambtenaren. Zij waarschuwden in juli 2025 tegen de oplopende kosten van de vergrijzing in de gezondheidszorg en de AOW. Je ziet hun analyse terug in twee maatregelen: de hogere AOW-leeftijd per 2033, soberder groei van de zorguitgaven, meer eigen bijdragen en een hoger eigen risico.

Belangengroepen

Het kabinet-Schoof moest weinig van de polderaars weten en andersom was dat ook zo, maar de ploeg van Jetten staat te trappelen. Polderen is klassiek CDA. Toch verrassend dat D66 en VVD hierin meegaan. Het akkoord wil ‘samenwerking tussen regering en maatschappelijke organisaties, “de polder” en medeoverheden in ere herstellen’.

Tijdens de formatie kwamen al tal van belangengroepen langs met hun wensen. Gaat zich dat herhalen? Hebben deze belangengroepen misschien wél een kiezersmeerderheid achter zich? Welnee.

Overheid, overheid

• Vadertje Staat regelt het wel. Rode draad in het ‘Aan de slag’-programma is de uitbreiding van de rol van de overheid. Van de warmtenetten die de staat wil opkopen tot de oprichting van een Nationale Investeringsinstelling die met overheidskapitaal onder meer groeiende bedrijven (scale-ups) wil steunen. Kost 3 tot 5 miljard euro in een land dat bulkt van particulier pensioenkapitaal.

De overheid is ook uw suikeroom. In vier jaar 200 miljoen euro in een Gemeenschapsfonds voor onder meer verenigingswerk, zorgzame wijken en dorpen en sociale cohesie.

Complexe en op elkaar gestapelde regelgeving heeft de afgelopen jaren van het Haagse ambtenarenapparaat een groeisector gemaakt. Wat je zou verwachten is dit: als het de nieuwe ministersploeg ernst is met regelarmoede, dan moet je dat terugzien in de logica dat het de personeelsaantallen van de overheid serieus laat krimpen. Het kabinet-Schoof had een concreet doel: min 22 procent. Het coalitieakkoord niet. Geloven de partijleiders hun eigen ambities wel?

Leve de industrie

• Laat de schoorsteen roken. De industrie (staalbedrijf Tata, chemie) heeft zijn bondgenoot gekregen. De afgelopen jaren kromp de industrie, een hoogproductieve sector, als gevolg van kostenstijgingen die deels door Den Haag waren veroorzaakt. De ploeg van Jetten wil de zogeheten maatwerkafspraken (subsidies in ruil voor verduurzaming) voortzetten. Waar het geld vandaan moet komen, zoals 2 miljard euro voor Tata medio dit jaar, is niet duidelijk.

Verder schaft de coalitie de nationale CO₂-heffing af en wordt elektriciteit voor de industrie goedkoper. Ook zal in het vervolg wél gekeken worden of Nederland met zijn heffingen en energiekosten niet uit de pas loopt met Duitsland en België.

Vrijheidsbijdrage

• Lasten verhogen en nivelleren. ‘We maken moeilijke keuzes die iets van ons allemaal vragen’, zei CDA-chef Henri Bontenbal vrijdag bij de presentatie van het akkoord. Voor zijn idee van de vrijheidsbijdrage voor de defensiebegroting betalen burgers vanaf 2028 3,4 miljard euro. De heffing wordt versleuteld in de inkomensbelasting en kan nivellerend uitpakken. Zo zijn er wel meer nivelleringsmaatregelen, ook bij het pensioensparen.

VVD-leider Dilan Yeşilgöz suggereerde bij de presentatie dat ze erger had voorkomen. De hypotheekrenteaftrek blijft onaangetast. We gaan ook ‘zorgen dat de belastingen op sparen, erven, schenken niet zullen stijgen’ en dat ‘autorijden betaalbaar blijft’.

Dé vraag die nog op antwoord wacht is: als het kabinet 1,5 procent structurele groei waarmaakt, wie plukt daarvan de vruchten? Niet de burger, zo lijkt het. Hij ziet zijn koopkracht afgeroomd ten bate van collectieve uitgaven.

Wie had dat gedacht, met zoveel liberalen op het bordes.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Jetten-coalitie zet in op economische groei, maar wie plukt daarvan de vruchten? Niet de burger, maar de collectieve sector. verscheen eerst op Wynia's Week.

In het coalitieakkoord krijgt het thema ‘Asiel, migratie en integratie’ opvallend veel aandacht. Dat is terecht. De instroom is al jaren hoog, de opvangketen staat permanent onder druk en het draagvlak in de samenleving is zichtbaar afgenomen. Positief is dat het kabinet expliciet erkent dat de instroom omlaag moet en dat het huidige systeem tekortschiet.

Tegelijkertijd roept de uitwerking van het beleid fundamentele vragen op. Bij nadere beschouwing blijkt dat deze koers steunt op Europese afspraken én op nationale maatregelen. Die basis is minder solide dan zij op het eerste gezicht lijkt.

Daarnaast gaat het akkoord in op voorrang bij huisvesting voor statushouders – een urgent probleem dat tot veel onvrede leidt – en ook daar zal de werkelijkheid weerbarstiger zijn dan het optimisme dat doorklinkt in de voorgenomen maatregelen.

Afkopen goedkoper dan opvangen

Op Europees niveau zet het kabinet in op het EU-migratiepact. Kern daarvan is een solidariteitsmechanisme waarbij lidstaten kunnen kiezen tussen opvang of een financiële bijdrage. Juist die keuze maakt het pact kwetsbaar.

Voor rijke lidstaten is afkopen aanzienlijk goedkoper dan het daadwerkelijk opvangen van asielzoekers. Voor Midden- en Oost-Europese landen speelt bovendien een principiële afweging: ook zij zullen liever betalen – of simpelweg weigeren – dan asielzoekers opnemen. De praktijk van de afgelopen jaren laat zien dat een land als Polen openlijk weigert en Hongarije de facto al jaren niet meewerkt.

Het gevolg is voorspelbaar. De feitelijke opvangdruk blijft liggen bij de zuidelijke buitengrensstaten: Griekenland, Italië en Spanje. Die landen hebben, geconfronteerd met overvolle opvang en beperkte Europese solidariteit, weinig prikkels om migranten daadwerkelijk tegen te houden en zullen – begrijpelijk – blijven doen wat ze altijd al deden: mensen laten doorreizen naar het rijke Noorden.

Het EU-migratiepact verandert daarmee weinig aan de secundaire doorstroom. Wie erop rekent dat Brussel de instroom richting Nederland wezenlijk zal beperken, bouwt op drijfzand.

Nationale maatregelen

Naast Europa kiest het kabinet voor strengere nationale maatregelen. In de praktijk sluit Nederland daarmee aan bij een bredere Europese trend: een race to the bottom waarbij landen proberen minder aantrekkelijk te worden voor asielzoekers.

Sommige landen boeken hiermee resultaat, maar daar speelt een first-mover-voordeel. Denemarken profiteert bijvoorbeeld al jaren van een reputatie als streng land, opgebouwd over een lange periode en ook nog eens ondersteund door juridische uitzonderingen. Als echter iedereen meedoet aan de race to the bottom, worden we weliswaar collectief strenger, maar is het effect voor een land als Nederland waarschijnlijk beperkter. Voor Nederland blijft de aantrekkingskracht groot. Rijke Europese landen als Nederland vormen het villadorp van de wereld: veel mensen willen hier wonen, desnoods via misbruik van het asielkanaal.

Flexibele opvangplekken

Het akkoord bevat daarnaast een passage over flexibele opvangplekken: ‘Als de instroom daalt, kunnen de flexibele plekken door gemeenten worden ingezet als tijdelijke huisvesting voor aandachtsgroepen uit de huisvestingswet.’

Dit is bij de huidige extreme woningnood niet realistisch. Je kunt – zoals men zelf kennelijk al aanvoelt – niet duizenden of tienduizenden wooneenheden leeg laten staan terwijl gescheiden ouders met kinderen in garageboxen en op vakantieparken wonen. Vandaar ‘tijdelijke huisvesting voor aandachtsgroepen’. Maar gaan het COA of gemeenten urgente ingezetenen weer op straat zetten als de asielinstroom plotseling toeneemt? Dat is politiek niet vol te houden.

Voorrang statushouders onverkoopbaar

Verder stelt het akkoord: ‘Alternatieve huisvesting tussen COA-locaties en een reguliere woning… Zodra deze alternatieve huisvesting er in voldoende mate is, zal de mogelijkheid van voorrang voor statushouders in sociale huurwoningen niet langer wettelijk mogelijk zijn.’

Met andere woorden: tot die tijd blijft voorrang voor statushouders in de praktijk bestaan.

Feitelijk betekent dit dat bij schaarste een alleenstaande asielzoeker zonder gezin in het herkomstland eerder toegang krijgt tot huisvesting dan gescheiden ouders met kinderen of jongvolwassen ingezetenen die noodgedwongen bij hun ouders wonen. Dat is maatschappelijk onverkoopbaar.

Lokale politiek aan zet

Met het oog op de komende gemeenteraadsverkiezingen is ook deze passage interessant: ‘Voorrang voor statushouders bij sociale huur knelt in bepaalde gemeenten steeds meer, omdat Nederlanders daar te lang op een wachtlijst staan. Zolang er geen goed alternatief is om statushouders te huisvesten, laten we beleid op dit punt aan de gemeenten zelf.’

Het al dan niet voorrang geven aan statushouders voor een sociale huurwoning wordt zo onderdeel van de lokale politiek. Met de gemeenteraadsverkiezingen in het verschiet best brisant.

Wat ontbreekt: echte hervorming

De conclusie is helder, maar somber. Leunen op de EU gaat weinig opleveren. Meedoen aan de race to the bottom met nationale maatregelen is voor aantrekkelijke landen als Nederland noodzakelijk, maar verandert het probleem niet fundamenteel.

Nodig is daadwerkelijke ‘modernisering van het internationaal vluchtelingenrecht’, zoals men zelf ook erkent. Dat zou serieus worden als daar bijvoorbeeld een staatssecretaris met uitsluitend die taak op wordt gezet. De inzet kent dan grofweg twee routes:

– Echt radicaal: het VN-vluchtelingenverdrag en het EVRM aanpassen of verlaten.

– Binnen de huidige kaders: een robuust derdelandenbeleid naar het voorbeeld van Australië. Dit idee is door Denemarken en het VK al verkend (Rwanda-plan) en Spanje zette een dergelijk beleid twintig jaar geleden ook al succesvol in om illegale bootmigratie richting de Canarische eilanden tegen te gaan. Juist dat spoor is nu echter door Nederland on hold gezet met Oeganda.

Symptoombestrijding

De instroom zal laten zien of en hoe snel het voorgenomen coalitiebeleid effect heeft, maar de verwachtingen moeten niet te hoog gespannen zijn. Helaas.

Zonder ingrijpende hervorming van het internationale vluchtelingenrecht blijft dit akkoord vooral symptoombestrijding. Dat is niet zonder risico’s: zolang ‘middenpartijen’ in Europa zo voortmodderen, vormt hun beleid een voedingsbodem voor ‘Orbanisering’ dan wel ‘Trumpificatie’.

Van Jan van de Beek verscheen bij uitgeverij Blauwburgwal het boek Migratiemagneet Nederland.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom het voorgenomen migratiebeleid weinig gaat opleveren verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik gebruik opzettelijk het woord ‘ombuigen’ en niet ‘bezuinigen’. Ondanks de ombuigingen zullen de uitgaven aan zorg de komende jaren blijven stijgen. Ook als alle plannen worden uitgevoerd nemen de collectieve zorguitgaven tot 2030 nog met ruim €6 miljard toe. De compensatie voor de gestegen lonen en prijzen komen daar nog bovenop. Als je dit vergelijkt met de financiële plaatjes in de verkiezingsprogramma’s dan is de conclusie dat de VVD hier het meest zijn zin heeft gekregen. De VVD wilde €10 miljard bezuinigen op de zorg. Zowel D66 als het CDA wilde de groei van de uitgaven beperken, maar minder dan wat nu wordt voorgesteld.

Lagere inkomens nauwelijks geraakt

De ombuigingen zijn voor het overgrote deel een lastenverschuiving van collectieve uitgaven naar eigen bijdragen van patiënten. De belangrijkste besparingen worden bereikt door het schrappen van het plan om het eigen risico te verlagen (levert €4,7 miljard op) en de verhoging van het eigen risico naar €460 in 2027 (levert nog eens ruim een miljard op). Vooral tegen dat laatste zullen de linkse en populistische oppositie hun pijlen gaan richten.

De commentator van de Volkskrant, Raoul du Pré, meende zaterdag dat ‘de verhoging van het eigen risico de lagere inkomensgroepen relatief zwaar raakt’. Dat is onjuist. Voor de lagere inkomens stijgt de zorgtoeslag mee met de verhoging van het eigen risico. Zij worden er dus niet of nauwelijks door geraakt. Het zijn de midden- en hogere inkomens die de rekening van deze verhoging betalen. Zij zijn het ook die hebben geprofiteerd van het feit dat het eigen risico sinds 2016 niet is verhoogd. Helaas bepaalt de beeldvorming steeds vaker de besluitvorming, dus het valt te verwachten dat de oppositie deze verhoging zal aangrijpen om het kabinet als wreed en hardvochtig voor de lagere inkomens af te schilderen.

Ook het voorstel in het coalitieakkoord om een eigen bijdrage voor de wijkverpleging in te voeren (opbrengst €225 miljoen) is een lastenverschuiving naar zorggebruikers. Hetzelfde geldt voor het voorstel om verpleeghuisbewoners huur te laten betalen (levert met enkele andere maatregelen bijna een miljard op). Ook krijgen hogere inkomens niet langer huishoudelijke hulp (opbrengst ruim €400 miljoen). Zij zullen voortaan zelf een schoonmaakhulp moeten zien te vinden.

Verhoog eigen bijdrage voor ouderenzorg

Aan het voorstel om bij de bekostiging van de langdurige zorg het Pakket Thuis de norm te laten worden, waardoor niet alleen bewoners van private verpleeghuizen maar ook die van reguliere verpleeghuizen huur moeten gaan betalen, kleven wel wat haken en ogen. Wat bijvoorbeeld als een van beide partners naar een verpleeghuis moet en de andere thuis blijft wonen, waardoor het echtpaar met dubbele woonlasten wordt geconfronteerd? Het voorstel zal ertoe leiden dat een deel van de dementerende ouderen langer thuis zal blijven wonen, met alle maatschappelijke gevolgen van dien.

De beoogde besparing zal ook deels teniet worden gedaan door hogere uitgaven aan huursubsidie om verpleeghuisbewoners te compenseren voor hun woonlasten. Mij lijkt het een beter idee om de eigen bijdragen voor ouderenzorg te verhogen waardoor rijke en vermogende ouderen meer gaan bijdragen aan de kosten van hun eigen zorg. Verpleeghuizen zouden zich dan vooral kunnen richten op de ouderen met een laag inkomen.

‘Aanval op onze beschaving’

Van veel van de hervormingen die het kabinet-Jetten van plan is, is het maar de vraag of deze steun krijgen van de oppositie. Vooral de populistische partijen zullen daar niet toe bereid zijn. SP-fractieleider Jimmy Dijk nam alvast een voorschot op zijn houding tegenover het nieuwe kabinet door het coalitieakkoord een ‘aanval op onze beschaving’ te noemen. Gewone mensen wordt hun zorg afgepakt, voegde Dijk er aan toe in een poging met hyperbolen enige aandacht in de media te verkrijgen. Ongetwijfeld zullen andere populistische partijen hem dit nazeggen in een poging om de verhoging van de eigen bijdragen die vooral de midden- en hogere inkomens treffen van tafel te krijgen.

Hogere eigen bijdragen zijn nodig om de groei van de collectieve zorguitgaven af te remmen. Ze leiden tot een verschuiving van collectieve naar individuele uitgaven. Het is redelijk om van ouderen met een hoog inkomen en een flink vermogen te vragen om meer aan hun eigen zorgkosten bij te dragen en jongere generaties die vaak minder vermogend zijn wat te ontzien. Hogere eigen bijdragen verminderen verder onnodig zorggebruik. Het brengt de financiering van de zorg ook meer in lijn met die in andere Europese landen waar zorggebruikers vaak veel meer van de kosten uit eigen zak moeten betalen dan bij ons.

De lobbygroepen in de zorg worden in het coalitieakkoord verder goed bediend. In het akkoord dat D66 en het CDA begin december sloten stond dat beginnende medisch specialisten verplicht in loondienst zouden moeten gaan. In het coalitie-akkoord is dit verdwenen en wordt niet meer gerept over de inkomenspositie van medisch specialisten. De Federatie Medisch Specialisten, de lobbygroep, kan tevreden zijn.

Zorg door ongecontracteerde aanbieders niet meer vergoed

Ook Zorgverzekeraars Nederland, de lobbygroep van de zorgverzekeraars, reageerde tevreden. In het coalitieakkoord staat dat de zorgverzekeringswet wordt aangepast waardoor zorgverzekeraars vanaf 2029 zorg geleverd door ongecontracteerde aanbieders niet meer hoeven te vergoeden. Dit levert een besparing van €150 miljoen op. Nu moeten zorgverzekeraars, ook als hun verzekerden naar een zorgaanbieder gaan die geen contract heeft met de zorgverzekeraar, zo’n 60-80% van de kosten vergoeden.

In de praktijk schelden ongecontracteerde aanbieders patiënten de resterende 20-40% van de kosten die ze uit eigen zak zouden moeten betalen, meestal kwijt. Dit hinderpaalcriterium in de wet is bedoeld om vrije artsenkeuze te garanderen. Het is ooit door voormalig CDA-Eerste Kamerlid Hannie van Leeuwen in de wet gefrommeld. Zorgverzekeraars willen hier al jaren vanaf omdat ongecontracteerde aanbieders vaak meer en langer zorg leveren en daardoor voor zorgverzekeraars vaak duurder zijn dan gecontracteerde aanbieders. Zij krijgen nu van het kabinet Jetten hun zin.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hogere eigen bijdragen in de zorg zijn alleszins redelijk, maar worden ze gepikt door de oppositie? verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens de kortstondige D66-oppositie ontstond kennelijk een ‘Nachholbedarf’, gevoed door anti-Amerikaanse sentimenten. Nederland moet volgens het akkoord ‘aanjager’ zijn van een krachtige Europese Unie ‘door onze eenzijdige afhankelijkheden af te bouwen en te bouwen aan een Europese pijler binnen de NAVO kunnen we de VS en andere grootmachten geloofwaardig aanspreken wanneer hun handelen onze fundamentele waarden en belangen raken’.

Kopgroep

Nederland (wederom) als gids in Europa en de wereld. Strategie: ‘vooroplopen’, ‘in de kopgroep’; beter zelfs: in de ‘kop van de kopgroep’. De penhouder, en daarmee de nieuwe coalitie, beseft niet dat een ‘status aparte’ in de NAVO Moskou uitstekend uitkomt en dat zelfs de huidige regering in Washington DC een Alleingang van ‘Europa’ financieel niet zo erg vindt.

Daarnaast dringt zich de vraag op hoezeer Europa in staat is één standpunt te vertolken, laat staan een zelfstandig militair optreden. Een NAVO zonder de VS is een dood paard. ‘Europa’ kent in feite een ‘géométrie variable’ met tal van lidstaten met zeer diverse opinies. Niettemin bepleit het regeerakkoord het ‘sluiten van nieuwe strategische samenwerking buiten Europa en de VS’.

Resultaat zal zijn dat de huidige regering in Washington artikel 5 van de NAVO, het hart van het Verdrag, negeert en zegt: ‘zoek het zelf maar uit’. En welke partnerschappen zijn er? Grote delen van de ‘derde wereld’ staan al onder invloed van China. India houdt alle opties open als neutraal, niet-gebonden land dat werkbare relaties onderhoudt met alle machtsblokken. Kortom, wat het regeerakkoord beweert is volstrekte onzin. In dat akkoord wordt trouwens de term ‘grootmacht’ geregeld gebruikt. Dit is een germanisme. Het is in het Nederlands ‘grote mogendheid’. En Nederland is uiteraard de grote (morele) mogendheid.

Wereldvreemd

Een volgende ongerijmdheid is de zin: ‘Oekraïne bevindt zich op een onomkeerbaar pad richting EU en NAVO-lidmaatschap’. Richting EU is mogelijk, via de procedures van de Europese Unie, te beginnen als kandidaat-lidstaat, en er is doorgaans een overgangsperiode. Dat gold bij de toetreding in 2004 van de Baltische en Midden- en Oost-Europese staten die als groep toetraden. Roemenië en Bulgarije volgden enkele jaren later. Het is overigens nog de vraag of deze landen staan te juichen bij een (snelle) toetreding van Oekraïne. Voor een toelating van een nieuwe lidstaat is unanimiteit vereist. Alle huidige lidstaten moeten instemmen.

Nog wereldvreemder is het lidmaatschap van de NAVO. Dat kan wenselijk zijn, maar de uitbreiding van de NAVO richting Oekraïne is juist één van de oorzaken van de Russische aanval in 2022, hoezeer ook verwerpelijk. In de onderhandelingen tussen Amerika en Rusland is er één onomstotelijke voorwaarde: Oekraïne wordt geen lid van de NAVO. Wie dat toch beweert, ziet het regeerakkoord als een vodje papier, dat is geschreven door politici met zelfoverschatting en een gebrek aan politiek-historisch inzicht.

Fantasie

Het regeerakkoord stelt dat Nederland ‘ook constructief staat tegenover een Europese nucleaire afschrikking’. Wederom fantasie. Frankrijk is het enige land in de EU met kernwapens. Het heeft ongeveer 300 atoomkoppen. Rusland heeft er naar schatting 6.500. Frankrijk pretendeert zijn landsverdediging onafhankelijk van de VS te kunnen uitvoeren. Dat is een illusie. Frans wapentuig heeft niet altijd de noodzakelijke kwaliteit. De ‘force de frappe’ lijkt eerder een ‘force de farçe’.

In 2009 trad Frankrijk toe tot de militaire commandostructuur van de NAVO, en ressorteerde mede onder de Amerikaanse atoomparaplu. Moskou wordt niet afgeschrikt door de Franse atoommacht, dat volgens het regeerakkoord de ‘Europese nucleaire afschrikking’ moet vormen. In feite leidt de poging daartoe tot de afkoppeling van de VS, precies wat Moskou graag wil, en gaat testen. Wat doet de Franse atoomparaplu als Rusland een deel van Estland bezet? Rien! 

Vanuit het niets bepleit het regeerakkoord toetreding van Nederland tot het ‘Verdrag van Aken’ (Aachener Vertrag) uit 2019. Dat is een voortzetting van eerdere naoorlogse akkoorden tussen Duitsland en Frankrijk. De ondertekening van dat Verdrag werd bijgewoond door de voorzitters van de Europese Raad en de Europese Commissie. Wat zou Nederland in dat Verdrag moeten doen? Duitsland treedt toch ook niet toe tot de Benelux? Opvallend dat VVD en CDA hun coalitiegenoot D66 niet afremmen in kleuteractivisme. Duitsland en Frankrijk hebben onderling een historisch beladen verhouding. Daar is geen Kleinduimpje bij nodig.

Arrogant en contraproductief

Wat betreft de Europese Unie is het taalgebruik potsierlijk. Onder het hoofd ‘Europa en de wereld’: ‘wij pakken landen die Europa actief ondermijnen, zoals Hongarije en Slowakije, hard aan door ons in Europa hard te maken voor het vereenvoudigen van de artikel-7 procedure zodat het stemrecht van landen makkelijker kan worden ontnomen. Hongarije verliest het recht op Europees geld. We zetten in Europa in op het afschaffen van besluitvorming via unanimiteit bij het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid’.

De houding van de Jetten-coalitie is arrogant en volstrekt contraproductief. Ik wens haar veel succes met pogingen tot Verdragswijziging waarvoor eenstemmigheid is vereist. Wie het Verdrag nu openbreekt, krijgt het niet meer dicht. De meeste Midden- en Oost-Europese lidstaten zullen zich verzetten tegen deze centralistische mentaliteit die riekt naar die van de Sovjet-Unie. Moskou ‘kapittelde’ geregeld zijn ‘deel- en satellietstaten’ die nu tot de EU behoren. Een dergelijke attitude raakt een ‘gevoelige snaar’. Het enige dat nog ontbreekt is de mars van een ‘Europees Leger’ naar Boedapest, geleid door een D66-generaal.

Amerika blijft onontbeerlijk

De coalitie bepleit ook zoveel mogelijk wapenaankopen bij de Europese NAVO-landen. Dat klinkt logisch maar is niet eenvoudig. In de periode 2015-2019 importeerden Europese NAVO-landen 52% van de wapenaankopen uit de VS. In de periode 2020-2024 was dat 64%, mede als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Amerika blijft in de nabije toekomst onontbeerlijk voor het Europese wapenarsenaal. Denk aan de F-35. Als Europa dat frustreert, staat het met lege handen. Dat heeft Mark Rutte, secretaris-generaal van de NAVO, bevestigd, zij het theatraal. Amerika is voor defensiematerieel niet te evenaren.

De aanstaande coalitie lijkt op een gezelschap dromers dat zijn klassieken niet kent. Vóór het Verdrag van Lissabon, geratificeerd in 2009, sneuvelde in 2005 de Europese grondwet, die de EU een ‘statelijk federale basisstructuur’ moest geven. Inzet was de EU te ‘verdiepen’ (verdere integratie) om ‘uitbreiding’ grondwettelijk te verankeren: méér macht naar Brussel. De Britten bepleitten juist snellere uitbreiding, inclusief Turkije, om zo verdieping te dwarsbomen. Belgische politici, federalisten in hart en nieren, wilden eerst verdieping.

Frankrijk en Nederland wezen de Europese grondwet af, waarna uitbreiding en verdieping tegelijk op het spoor kwamen. Uiteindelijk won, met de komst van Midden- en Oost-Europese landen, uitbreiding van verdieping. ‘Europa’ werd een constructie met een ‘géométrie variable’. En de Europese Unie een lappendeken met regels en bevoegdheden, al naar gelang sociaaleconomische en culturele gevoeligheden.

Eigenbelang

CDA en VVD behoren beter te weten, maar als D66 met zijn premier de D66-visie wil opdringen, splitst dat eerder de Europese Unie langs politieke en culturele lijnen, dan dat zij verenigt. De Amerikaanse aanspraak op Groenland liet dat zien. Noord- en West-Europese landen waren boos en stuurden een ‘delegatie’. Zuid-Europa temperde en Oost-Europa deed niets. In dit regeerakkoord breekt D66 het Europese Geloof dat zij aanbidt, voor zover D66-gelederen nog bidden.

Als premier zal Rob Jetten snel genoeg op de harde realiteiten in Europa stuiten die hem doen beseffen dat er in Europa geen groter belang is dan het eigenbelang.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Europese paragraaf in het coalitieakkoord is geschreven door een gezelschap dromers dat zijn klassieken niet kent verscheen eerst op Wynia's Week.