Toch  breken er na de gewonnen wedstrijden rellen uit. In Parijs zijn 75 arrestaties verricht en in Brussel 54. In Antwerpen waren het er enkele tientallen en Rotterdam telde 34 arrestaties. Ik sluit niet uit dat de rellen in Parijs een vorm van copycat-gedrag is, een indirect gevolg van berichtgeving over eerdere rellen in België en Nederland. Copycat-gedrag is een bekend fenomeen in de criminologie. Dat belooft wat met de komende wedstrijd van Frankrijk tegen Marokko voor de boeg. 

Agent host mee   

In Rotterdam was men goed voorbereid op mogelijke rellen na de wedstrijd van Marokko tegen Portugal. Tijdens en voor de wedstrijd waren er ‘verkenners’, dat wil zeggen wijkagenten, in de hele stad waakzaam, Marokkaanse buurtvaders waren opgetrommeld om de jongens aan te spreken, websites en media werden in de gaten gehouden en de 35 gearresteerde relschoppers van de vorige wedstrijd moesten zich voor een verhoor melden op de tijd dat de wedstrijd Marokko tegen Portugal plaatsvond. Op de achterhand, buiten het zicht, stond een peloton ME paraat. Het heeft niet veel geholpen.

Wederom braken rellen uit en zijn tientallen arrestaties verricht. Op een filmpje zag ik een agent in tenue meehossen met de Marokkaanse supporters die uitbundig feestvierden. Goed bedoeld, maar daar gaat je autoriteit als diender, was mijn eerste gedachte. We zijn veel te tolerant en Nederlandse autoriteiten stellen zich op als gelijke of ‘vriend.’ Marokkaanse jochies en relschoppers  maken daar misbruik van.

Kinderen zijn niet je vrienden

Het doet mij ook denken aan de reacties van Marokkaanse ouders op de jaren-tachtig-houding van progressieve Nederlandse ouders en leraren in het onderwijs. Het was toen bon ton om ouders en leerkrachten met ‘je’ aan te spreken en bij de voornaam te noemen. Nederlandse kinderen zagen ouders als vriend en gelijken, terwijl progressieve ouders hun kinderen behandelden als ‘beste maatjes’.

Een tweetal collega’s in mijn vakgroep schreven in 1984 een proefschrift met als titel Pedagogiek op je knieën, naar mijn mening een contradictio in terminis. Mijn toenmalige hoogleraar, de pedagoog Ton Beekman, vond het de taak van de pedagogiek om dienstbaar te zijn, maar naar mijn mening diende een opvoeder zich niet als vriend of gelijke op te stellen.

‘Heel verkeerd,’ lieten ook de Marokkaanse ouders mij weten. Hoe kun je nog je gezag laten gelden, als jouw kinderen je zien als gelijken. Er is liefdevolle afstand nodig, zodat je ook in situaties waarin dat nodig is je kinderen kunt corrigeren. De bondscoach van het Nederlandse elftal Louis van Gaal heeft dat als geen ander begrepen. De spelers in het nationale team lopen met hem weg, maar het is wel steeds ‘u’ en ‘mijnheer Van Gaal’. Dat hij op de persconferentie in Qatar een symbolische kus geeft aan zijn sterspeler Denzel Dumfries mag worden gezien als een frivoliteit.          

Verwende en irritante jochies

Creatieve voetballers met Marokkaanse roots, onder wie Hakim Ziyech, Mounir El Hamdaoui, Zakkari Bakkali en Mohammed Ihattaren, staan bekend als niet de gemakkelijkste jongens, om het zachtjes uit te drukken. Met uitzondering van Mohammed Ihattaren zijn het volwassen en succesvolle profvoetballers geworden.

Volgens oud-coach Aad de Mos (Algemeen Dagblad, 8 maart 2021) moet je spelers van Marokkaanse origine aanpakken, niet als prinsjes behandelen want dan gaat het fout. ‘Dat willen ze zelf ook,’  merkt De Mos op.  ‘Laat Ihattaren een jaar met Diego Simeone, de Argentijnse coach van Atletico Madrid, werken en je kent hem niet meer terug’, zegt de Nederlandse sportjournalist Süleyman Öztürk. Ik heb begrepen dat Ihattaren nu onder de hoede is van de oud-voetballer Wesley Sneijder.

Wat voor soort lessen kunnen we hieruit trekken bij de benadering en aanpak van de Marokkaanse relschoppers. Het gaat hier niet om creatieve voetballers, maar om, voor het merendeel, verwende en irritante jochies die zich in een groep willen bewijzen en waarmaken.

Een straf moet pijn doen

Ten eerste, de politie moet zich niet laten verleiden tot het meehossen met de supporters en ander onbegrijpelijk amicaal gedrag. De politie is je beste vriend was in de jaren tachtig een bekende leuze van de politie. Dat is inmiddels niet meer zo.

Frank Paauw, de Rotterdamse korpschef, laat weten dat ‘wij dingen doen die je beste vriend beslist niet doet’. Tijdens het kennismakingsgesprek in 2010, waarbij ook burgemeester Ahmed Aboutaleb aanwezig was, zei Paauw het volgende: ‘De dienders worden bespuugd, er wordt regelmatig een middelvinger naar ze opgestoken of er wordt een broek naar beneden gehaald om een bloot achterwerk te tonen. Dit accepteren we niet meer.’ Wat Paauw betreft scheldt niemand een diender uit.

Ten tweede, straffen die invloed hebben moeten pijn doen. Anders is het geen straf. Een opgelegde straf als je melden bij de volgende wedstrijd van Marokko, is een pedagogisch goede straf. Ik vraag mij wel al hoeveel supporters hieraan gevolg hebben gegeven en wat de reactie van de politie is bij het niet nakomen van deze maatregel. Wat mij betreft een hoge boete.

Een goede moslim voedt zijn kinderen goed op

Ten derde, je moet dit soort reltrappers en hun ouders in de portemonnee treffen. De portemonnee is de gevoeligste plek van een Marokkaan. Vaak gaat het ook om jonge ‘gastjes’, van dertien of veertien jaar. Zij willen zich in de groep bewijzen door nog irritanter gedrag te vertonen. Daarom, betrek ook de ouders bij het opleggen van de straf.

Ten vierde. Schakel desnoods een algemeen erkende Marokkaanse autoriteit in.  Zo herinner ik mij een toespraak van wethouder Ahmed Aboutaleb in een Amsterdamse moskee, die de vaders aansprak op het criminele en aanstootgevende gedrag van hun zonen. ‘Je bent niet een goede gelovige als je je vijf keer per dag in je gebed richt tot Allah en ook nog als pelgrim in Mekka bent geweest. Neen, je bent pas een goede moslim als je je kinderen op een goede, respectvolle wijze opvoedt. Daar hoort ook het respect bij ten opzichte van de Nederlandse autoriteiten.’ Zo herinner ik mij zijn woorden.

Criminoloog en antropoloog Hans Werdmölder schrijft voor Wynia’sWeek over misdaad en misdaadbestrijding. Hij publiceerde een reeks boeken, waaronder recentelijk Kansparels, mocro’s op het scherpst van de snede.

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Ons online magazine is voor iedereen kosteloos beschikbaar. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Wordt u ook donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Hoe pak je Marokkaanse relschoppers aan? verscheen eerst op Wynia's Week.

Nooit eerder schaarde een Arabisch land zich bij de laatste acht op een Wereldkampioenschap Voetbal. De beste prestatie van Marokko zelf was tot dusver een plaats in de achtste finale op het WK van 1986 in Mexico. Daarin was Duitsland destijds te sterk. In de hoofdstad Rabat brak een ongekend volksfeest uit. De koning van Marokko deelde de vreugde vanuit een rijdende auto.

De Arabische wereld staat als een blok achter het Marokkaanse elftal. Zou dit ook met het geloof te maken hebben? Een opvallend neveneffect is dat veel Marokkaanse vrouwen in Tanger en andere steden de wedstrijden gaan zien in cafés, nog steeds het bolwerk van de mannen. De mannelijke cafébezoekers moeten nog wel even de buitenspelregel uitleggen. 

Niet alleen in Marokko werd feest gevierd. Ook in Spanje zijn Marokkaanse fans de straat op gegaan om het historische feit te vieren. Op het plein in de Spaanse stad Murcia vierde een zingende en met Marokkaanse vlaggen zwaaiende menigte feest. Ook in Puerta del Sol in Madrid en  op La Rambla in Barcelona vierden massa’s Marokkanen de historische triomf. Er zijn voor zover mij bekend geen rellen gemeld van baldadige jongeren, en ook niet van gefrustreerde Spaanse jongeren.

‘Spanjaarden voor Marokko’

De Marokkaanse gemeenschap in Spanje is groot. Er leven zo’n 870.000 Marokkanen in Spanje, meer dan het aantal Marokkanen in België en Nederland samen. Een groot aantal is in Spanje geboren. De krant El Mundo noemt hen ‘een generatie met een verdeeld hart’. ‘We zijn Spanjaarden, maar zijn voor Marokko’.

Twee spelers van het Marokkaanse elftal zijn in Spanje (Madrid) of in de Spaanse enclave El Melilla geboren en getogen:  de  snelle rechtsback Achraf Hakimi en de reserve-doelman Munir Mohammedi. Nog tien spelers van dit elftal, dat bekend staat als de Leeuwen van de Atlas,  zijn niet in Marokko geboren, onder wie de in Nederland opgegroeide Marokkanen Hakim Ziyech, Sofyan Amrabat, Noussair Mazraoui en Zakaria Aboukhal.

Na de beslissende panenka in de strafschoppenserie tegen Spanje rende Hakimi naar zijn familie op de tribune en gaf zijn hoofddoekdragende moeder een kus. De beste speler van het team is ongetwijfeld de in Dronten geboren Hakim Ziyech. Hij was eerder bekritiseerd door de Marokkaanse pers omdat hij zich onvoldoende  vaderlandslievend zou hebben opgesteld.  De Marokkaanse voetbalbond doet er ook alles aan om Marokkaanse talenten in het buitenland op te sporen en hen een aan te moedigen om voor Marokko te kiezen. Die druk wordt ook uitgeoefend op hun families, met tal van privileges en faciliteiten.

Ook de coach van het succesvolle Marokkaanse voetbalteam heeft zijn wieg elders staan. De in Frankrijk geboren Marokkaan Walid Regragui zorgt ervoor dat alle spelers met trots het nationale shirt dragen.

Na het duel met Spanje haalde hij zijn gram op Marokkaanse journalisten die eerder kritiek hadden geuit op het selecteren van de vele ‘Europese’ Marokkanen. Tegen de verzamelde pers zei hij: ‘Mijn spelers hebben aangetoond dat elke Marokkaan een Marokkaan is. Iedereen die met een Marokkaans paspoort bij dit team komt, wil vechten en sterven voor dit land.’ En over de relschoppers in België en Nederland had hij eerder opgemerkt:  ‘Je moet respect tonen voor het land waar je bent geboren. Je kunt blij zijn en feestvieren, maar je moet respect tonen voor iedereen.’  

Weer winst, weer rellen

Kennelijk was de boodschap van de coach aan dovemansoren gericht. Na de winst van Marokko op Spanje werden in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag vele Marokkaanse reljongeren aangehouden. Alleen al in Rotterdam waren dat er 35. De politie meldt dat de aanhoudingen verspreid over de stad zijn gedaan vanwege het afsteken van vuurwerk, belediging en het niet kunnen tonen van een identiteitsbewijs. De Rotterdamse politie laat ook weten dat het merendeel van de supporters zich keurig heeft gedragen.

In Den Haag  waren uit voorzorg extra agenten ingezet en buurtvaders moesten ervoor zorgen dat het bij feestvieren bleef. Toch braken er op dinsdagavond ook in Den Haag rellen uit. Een Marokkaanse buurtvader laat de media weten:  ‘We spreken de jongens aan, maar ze zijn eigenwijs. De jongens die onrust veroorzaken zijn dertien, veertien, vijftien jaar en komen vaak niet uit de wijk. Ze komen uit andere wijken in Den Haag, of uit Leiden, Delft of Zoetermeer. Dat maakt het lastig ze op hun gedrag aan te spreken.’ Je vraagt je toch af wat deze rel-mocro’s bezielt, maar ook wie hun Marokkaanse ouders zijn.

‘Rellen liggen aan de politie’

Hoger opgeleide Marokkanen vinden dat de rellen niet te wijten zijn aan de Marokkaanse reljongeren, maar aan de houding van Belgische en Nederlandse autoriteiten. ‘In België konden ze zich misdragen, omdat de politie er bij stond en niets deed. En waarom kunnen Marokkanen zich in Marokko wel gedragen, maar een kleine groep in Nederland dat niet?’  aldus de Marokkaanse Nederlander Charifa Zemouri. Een goede vraag, maar zelfkennis is onder Marokkaanse Nederlanders niet de sterkst ontwikkelde eigenschap. ‘Hshoema, schaam jullie,’ luidt de reactie van de Marokkanen in het moederland. ‘Met hun gedrag geven ze ons, de goede Marokkanen, een slechte naam.’

Nederlandse critici van de Marokkaanse rellen, onder wie de radio 538 dj Coen Swijnenberg en de journalist Frits Wester, krijgen ook de wind van voren. Marokkaanse critici vinden hen te negatief. Als Ajax of Rotterdamse hooligans rellen, dan reageert men anders en niet met dezelfde energie.

Maar ook de broer van de motor van het Marokkaanse elftal, de voetballer Nordin Amrabat, keurt de rellen van de Marokkaanse jongeren ten zeerste af. Tegelijkertijd laat hij weten dat dit succes het Marokkaanse voetbal een ongelooflijke boost geeft, waaronder de jeugdopleidingen en de clubs. ‘Er gaat extra budget vrijkomen voor het jeugdvoetbal en accommodaties en ik heb al eerder gezegd dat iedere Marokkaanse speler voor Marokko zal kiezen. Dat zal nu alleen maar nog meer zijn.’

De vraag luidt ook waarom de Nederlandse en Belgische ‘supporters’ wel rellen, en de in Spanje wonende Marokkanen niet. Dat zegt toch ook iets over hun integratie en hun verhouding met het woonland.

‘Permanent cultuurconflict’

In een eerdere beschouwing heb ik laten zien dat het gedrag van Marokkaanse relschoppers in Nederland of België de uitkomst is van een permanent cultuurconflict.

Maar hoe zit het dan met de bijna één miljoen Marokkanen in Spanje? Onder hen zijn ook veel trekarbeiders, die op basis van een seizoenscontract werkzaam zijn op de grote plantages in roodfruit en sinaasappels. Vaak slecht en onderbetaald werk. Er zijn in Spanje ook veel illegale Marokkaanse jongeren zonder werkvergunning. Ze dromen van een eigen gezin en vast werk. Ik stel ook vast  dat een aantal Marokkanen afzakt naar het Belgische Antwerpen en daar zijn geluk beproeft. ‘In dat apenland kan en mag alles,’ zo luidt het idee onder Marokkanen in Marokko en Spanje.

‘Niet deugen omdat het kan’

Kennelijk is de harde hand in Marokko en Spanje veel effectiever en afschrikwekkender. Er is veel meer tolerantie in Vlaanderen en Nederland. Iemand met zelfkennis, wijlen de auteur Hafid Bouazza, liet in 2014 op de website The Post Online weten: ‘De enige reden dat Marokkanen niet deugen is omdat ze in Nederland de mogelijkheid hebben om niet te deugen. Het zijn gewoon verwende blagen.’

Bestaat onder Marokkaanse jongeren in Spanje  ook zoiets als een permanent cultuurconflict? Ik heb daar geen aanwijzingen voor, maar ik heb er geen onderzoek naar verricht. De literatuur en het internet laten mij op dit punt ook in de steek. Wel stel ik vast dat de in Spanje wonende Marokkanen diep in hun hart kiezen voor Marokko. Daar is niets mis mee, want die houding zie je veel bij emigranten, ook bij de tweede en derde generatie.  Het hart klopt sneller zodra het oude moederland roept. Dat geldt ook voor de van oorsprong Nederlandse migranten in Canada en Australië. Alleen al bij het horen van het Nederlandse volkslied spelen de nationale gevoelens op.  

Waarschijnlijk geldt dit ook voor koningin Máxima, een geboren Argentijnse. Er moest wel een persbericht van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) aan te pas komen. Op de vraag voor wie Máxima zal juichen aanstaande vrijdag bij de wedstrijd Nederland – Argentinië luidt het RVD-antwoord: ‘Als Nederlandse en koningin van Nederland is ze voor Nederland.’ Toch goed om te weten! ‘Maar als Argentijnse is ze keihard supporter van Argentina,’ schreef een criticus op de Website Geen Stijl.

Ik vind het totaal oninteressant voor wie Máxima juicht. Het is echter tekenend voor de verkramping bij de RVD dat er blijkbaar een bericht de deur uit moet om het volk niet het idee te geven dat Máxima voor Argentinië zou zijn.                                                                                          

Volgens de Marokkaanse bondscoach Walid Regragui worden de spelers van het team van alle kanten gesteund om in Qatar geschiedenis te schrijven. Terwijl ik dit schrijf is het theoretisch niet ondenkbaar dat het Nederlandse team, een hechte ploeg bestaande uit spelers, van wie de ouders hun roots hebben in Nederland, Friesland, Suriname, Curaçao, Togo en Ghana,in de finale tegen Marokko zou gaan spelen. Geloof mij, dat wordt, mocht het zo ver komen, pas een echte cultuurclash.  

Criminoloog en antropoloog Hans Werdmölder schrijft voor Wynia’sWeek over misdaad en misdaadbestrijding. Hij publiceerde een reeks boeken, waaronder recentelijk Kansparels, mocro’s op het scherpst van de snede.

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Ons online magazine is voor iedereen kosteloos beschikbaar. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Wordt u ook donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Marokkanen in Europa: een verdeeld hart verscheen eerst op Wynia's Week.

Meteen na de beladen wedstrijd tegen België braken er rellen uit met Marokkaanse jongeren. Niet alleen in Brussel, Antwerpen en Luik maar ook in de Nederlandse steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Op het journaal zei de burgemeester van Brussel dat de rellen niets met voetbal te maken hebben. Het gaat om ‘crapule’ dat voetbal als excuus gebruikt om keet te schoppen.

Nergens een verklaring

Ook na de gewonnen wedstrijd tegen Canada kwam het tot rellen in verschillende Nederlandse steden, ondanks het feit dat menige Marokkaanse en Nederlandse burger er zijn ergernis over had uitgesproken. NRC meldt in de kop van een artikel op 1 december jl. ‘Opnieuw onrust in Nederlandse steden na zege Marokko, agent gewond in Den Haag.’

Met uitzondering van De Telegraaf en het Reformatorische Dagblad heb ik in de Nederlandse media geen uitleg of afdoende verklaring gezien voor dit opvallende fenomeen. Wel een reactie in de trant van: het heeft niets met het Marokkaan-zijn te maken. Het zijn gewoon reljongeren die elke gelegenheid  aangrijpen om rellen te trappen. Ach, dat zie je ook bij de Feyenoord supporters bij een onverwachte nederlaag. Ze breken de tent af.

Maar waarom breken er altijd wel rellen onder Marokkanen uit en niet bijvoorbeeld onder Ghanezen in Nederland na een klinkende overwinning of onverwachte nederlaag. In Nederland wonen inmiddels zo’n 25.000 Ghanezen, voetballer Memphis Depay is misschien wel de meeste bekende.  In Wynia’s Week van afgelopen zaterdag heb ik een poging gedaan een verklaring van dit fenomeen te geven. Het wangedrag van Marokkaanse jongens in Nederland en België is naar mijn mening de uitbarsting van een permanent cultuurconflict. Dat is al jaren zo, niet te vermijden of te voorkomen.

Eind jaren tachtig en begin jaren negentig was het nog staande praktijk om criminaliteit en relgedrag onder Marokkaanse jongeren onder de pet te houden. Er was een groot taboe op negatief nieuws met betrekking tot (gekleurde) etnische minderheden. Een politieman met humor liet de toenmalige burgemeester van Amsterdam, de PvdA’er Van Thijn, weten: ‘Beste burgemeester, ik kan er echt geen Eskimo’s van maken.’

Etniciteiten worden weggepoetst

Sinds de eeuwwisseling wordt niet meer gesproken over etniciteit, Nee, het gaat om specifieke noden van groepen mensen in bepaalde wijken. Het woord ‘Marokkaan’ komt in de Amsterdamse Marokkanenaanpak niet voor, evenmin het woord ‘allochtoon’. Er wordt in het algemeen gesproken over ‘(probleem) jongeren’.

Zo is ook homohaat en homogeweld onder Marokkanen onbespreekbaar. De huidige burgemeester van Amsterdam Femke Halsema en voormalig fractievoorzitter van D66 Rob Jetten draaien het liefst om de hete brei heen. Bij een discussie op de tv over anti-homogeweld, met gespreksleider Margriet van der Linden, liet Halsema het bij de opmerking ‘dat het een illusie is te denken dat homohaat maar onder één groep voorkomt’.

Het wegkijken bloeit

De politieke correctheid en het wegkijken zijn nog volop gaande. Zo is het een groot taboe om bij problemen een bepaalde bevolkingsgroep expliciet bij naam te benoemen, uit angst om hen te discrimineren en te demoniseren. De politici, met uitzondering van Geert Wilders, en de media weten er nog steeds geen raad mee. Soms druipt de politieke correctheid er ook vanaf. Zo is wekenlang, op radio, de tv en in de diverse kranten, druk gediscussieerd over het wel of niet dragen van de One Love-aanvoerdersband op het WK in Qatar. One Love staat voor liefde voor iedereen. Zoals iedereen weet is openlijke homoseksualiteit in Qatar bij wet verboden.    

Na de rellen met Marokkaanse jongeren in de grote steden van Nederland en België blijft het in de media opvallend stil. Het blijft bij wat veroordelingen, bij voorkeur uitgesproken door een gelovige Marokkaan of de Marokkaanse bondscoach. Verklaringen voor het relgedrag van de Marokkaanse jongeren in Brussel en Amsterdam heb ik niet gezien of gelezen. Of het moet de politiek correcte prietpraat zijn van Arjen van Veelen in zijn NRC-column van 2 december jl.: ‘Liefde is: de ander een relletje gunnen’. Dat mag toch opvallend heten.

NRC zegt bij monde van een redacteur van de opiniepagina dat niet de lezer of ingezonden stukkenschrijver, maar de redactie bepaalt waarover wordt gediscussieerd. Terwijl half Nederland het over de voetbalrellen met Marokkaanse relschoppers heeft en er schande over spreekt, vindt NRC of de Volkskrant de commotie geen verklaring of discussie waard. Terwijl ik dit schrijf krijg ik via mijn uitgever het verzoek contact op te nemen met het NPO2-programma De Hofbar. Thema van het gesprek de Mercatorplein-rellen. Is dat niet het programma van de beruchte interviewer Rutger Castricum?  

In lijn met de opstelling over het wel of niet dragen van de One Love-armband in Qatar is de houding van de Nederlandse media: Laten we het niet over de rellen hebben, maar over iets luchtigers. Wat zijn jouw geluksmomentjes? De glimlach van de verkoper als je een Daklozenkrant afneemt?  Kennelijk is de politieke correctheid en het wegkijken zodra het gaat om gevoelige thema’s met een etnisch tintje nog volop aanwezig.

Criminoloog en antropoloog Hans Werdmölder schrijft voor Wynia’sWeek over misdaad en misdaadbestrijding. Hij publiceerde een reeks boeken, waaronder recentelijk Kansparels, mocro’s op het scherpst van de snede.

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Ons online magazine is voor iedereen kosteloos beschikbaar. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Wordt u ook donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Het wegkijken is er nog volop verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Marokkaanse elftal bestaat uit enkele begenadigde voetballers die in Nederland en België zijn geboren. Hakim Ziyech, Sofyan Amrabat, Noussair Mazraoui en Zakaria Aboukhal spelen ook bij gevestigde internationale clubs. Hun ouders en familieleden glimmen van trots.

Niettemin breken er na de gewonnen wedstrijd in de grote steden van België en Nederland rellen uit. Niemand begrijpt waarom. De politie in Brussel laat desgevraagd weten dat men voorbereid was op rellen. Een woordvoerder zegt: ‘Brussel is altijd snel ontvlambaar en er waren grote voorbereidingen getroffen. We hebben de rellen proberen te beperken tot een zone van pakweg 200 meter. De waterkanonnen werden ingezet om te vermijden dat de rellen zouden verplaatsen naar andere delen van de stad.’

Na elke wedstrijd rellen

De politie in Amsterdam was er totaal niet op voorbereid. Zijn dit soort incidenten te voorkomen? Mijn eerste antwoord luidt duidelijk: neen.

Het is ook niet de eerste keer dat zoiets gebeurt. Vijf jaar geleden kwam het tot grote rellen in de binnenstad van Brussel nadat Marokko zich had geplaatst voor het WK ten koste van Ivoorkust. Bij de rellen raakten 22 agenten gewond en er werden winkels geplunderd. Verschillende relschoppers zijn veroordeeld tot werkstraffen.

Ook herinner ik mij een wedstrijd in Tilburg tussen een Marokkaans jeugdelftal en Jong Oranje. De Marokkanen wonnen de wedstrijd. Honderden Marokkaanse fans bestormden de grasmat en gooiden met stoeltjes en hoekvlaggen. Als reactie besloot de KNVB geen vriendschappelijke wedstrijden meer tegen Marokkaanse elftallen te organiseren.

De wedstrijd kan daarom beschouwd worden als een match met een verhoogd risico. En ja hoor, meteen na de wedstrijd braken er rellen uit, niet alleen in Brussel, ook in Antwerpen, Luik en in enkele Nederlandse steden. In de Belgische hoofdstad richtten honderden jongeren vernielingen aan. Relschoppers gooiden met vuurwerk, stokken en balken naar de massaal uitgerukte politie. Anderen braken straatmeubilair af. De reportagewagen van een cameraploeg van de Vlaamse Omroep moest het ook ontgelden.  

‘Gewoon feestvieren’

Op het journaal zei de burgemeester van Brussel dat de rellen niets met voetbal te maken hebben. Het gaat om ‘crapule’ dat voetbal als excuus gebruikt om keet te schoppen. Een tiental relschoppers wordt aangehouden; over hun identiteit wordt niets bekend gemaakt.

Ook in Rotterdam en Amsterdam braken deze week rellen uit. Op het Amsterdamse Mercatorplein hebben zich na de wedstrijd zo’n 500 supporters verzameld. Wat begon als een feestje liep uit op rellen, vuurwerk en brandjes. Dit is na één gewonnen wedstrijd, zegt een Marokkaanse jongen. ‘Stel je voor als Marokko de volgende ronde haalt.’ Voor iedereen is het zonneklaar dat het jongeren zijn uit de Marokkaanse gemeenschap. ‘Wij willen gewoon feestvieren, maar de politie laat ons dat niet doen, dus dat geeft spanning’, zei een jonge supporter tegen een Belgische verslaggever.

Op een persconferentie van afgelopen woensdag keurde ook de bondscoach van Marokko, Walid Regragui, het gedrag van de relschoppers af. ‘Je moet respect tonen voor het land waar je bent geboren. Je kunt blij zijn en feestvieren, maar je moet respect tonen voor iedereen’, stelde Regragui volgens het persbureau ANP.

‘Niet representatief’     

Volgens de Vlaamse socioloog Ruud Wouters zijn de relschoppers niet representatief voor de Marokkaanse gemeenschap in Brussel en Antwerpen. ‘Ze hebben het sportieve misbruikt’, zegt hij. ‘Wat was dan de boodschap van die mensen?’ Die lijkt er niet te zijn. Wouters ziet dit beeld bij veel grote manifestaties. ‘Het is een patroon dat optreedt bij collectieve evenementen zoals oudjaar, een betoging of het WK-voetbal zoals nu. Zaken die de hele samenleving boeien.’

Eenzelfde soort verklaring valt te horen uit de mond van de Nederlandse criminoloog Jan Dirk de Jong. Aan een journalist van De Telegraaf  legt hij uit dat je hetzelfde gedrag ziet bij de harde kern supporters van Feyenoord, zeker na een verloren wedstrijd. Aan de rellen is dus niets Marokkaans, aldus De Jong.

‘Altijd weer die rot-Marokkanen’

Kennelijk toch wel. Goed geïntegreerde Marokkanen in België en Nederland schamen zich rot voor het wangedrag van hun jonge landgenoten. In de NRC (28 november) laat een gelovige Marokkaan weten: ‘Hoe kunnen jullie blij zijn dat jullie steps in de fik steken en auto’s omver gooien? Jullie verpesten de toekomst van onze kinderen, van onze ouders en van onszelf. Wij zijn geen hooligans, wij zijn moslims. We moeten het goede voorbeeld geven. Het moet genoeg geweest zijn. Waar is jullie hart? Waarom moet het zover komen? (…) Waarom moeten wij het altijd verpesten? Jullie geven Wilders en zijn Belgische collega nóg meer werk.’

Op hun beurt reageren autochtone Nederlanders en Belgen in de trant van: ‘Altijd weer die rot-Marokkanen die herrie maken. Nu zelfs na een gewonnen wedstrijd.’

Typisch voor Nederlandse en Belgische Mocro’s

Ook de linkse media weten er niet goed raad mee. Soms druipt de politieke correctheid er vanaf.In een tweekolommetje besteedt De Volkskrant op de binnenpagina aandacht aan de voetbalrellen, terwijl er dagenlang aandacht en verontwaardiging was voor de Sinterklaasrellen in de gemeente Staphorst.

Voetbal roept emoties op, zoveel is zeker. Dit geldt ook voor Britse, Nederlandse, Ghanese en Braziliaanse supporters. Maar het leidt niet tot rellen of wangedrag, zeker niet bij een overwinning. Toch is dit gedrag niet typisch Marokkaans. Het is typisch voor het gedrag van Hollandse en Belgische Mocro’s, wier ouders oorspronkelijk afkomstig zijn uit Noord-Marokko. 

Zestig procent van de eerste generatie Marokkanen is afkomstig uit het noordelijk deel van Marokko. Het zijn Riffijnen. De Riffijnse Berbers staan bekend als een lastig volkje. Ze zijn kleurrijk, maar ook met iedereen in oorlog. En niemand is te vertrouwen. De Riffijn is hooguit loyaal aan de eigen familiekring, maar dat begint ook al barsten te vertonen.

Drie botsende cultuurpatronen

De Marokkaanse autoriteiten, de Koning voorop,  gebruiken elke gelegenheid om het gevoel van trots en eer bij de in Europa wonende Marokkanen aan te moedigen. ‘Eens Marokkaan, altijd onderdaan’. luidt hun boodschap. Vandaar dat de in Nederland en België geboren voetballers kiezen voor het nationale elftal. Ook al zijn ze genaturaliseerd tot Belg of Nederlander, in hun hart voelen zij zich nog steeds Marokkaan. Ze bezitten ook een dubbel paspoort.

Het gedrag van de Marokkaanse relschoppers in Nederland of België is de uitkomst van de dagelijkse botsingen van twee, misschien wel drie verschillende cultuur- en denkpatronen: de feminiene Nederlandse c.q. Belgische christelijke cultuur, de macho Riffijns-islamitische cultuur en de hedendaagse straatcultuur.

De werelden waarin Marokkaanse jongeren in Nederland en België opgroeien – het saaie en autoritaire leven thuis, het vrije leven op school en het spannende leven op straat – zijn niet in harmonie met elkaar. Integendeel, ze botsen voortdurend. Dit leidt tot onzekerheid, geweld en criminaliteit. Dat geldt in het bijzonder voor Riffijnse jongens die zijn opgegroeid onder slechte sociaal-economische omstandigheden, die weinig scholing hebben en minder sterk in hun schoenen staan. Dit fenomeen heb ik ‘het verinnerlijkte cultuurconflict’ genoemd.  

Zo kunnen ook kleine incidenten zomaar omslaan in grote conflicten. Dit komt meestal tot uiting bij stressvolle omstandigheden, in geval van groepsgedrag en bij confrontaties met een vreemde autoriteit. Dat kan de Hollandse leerkracht zijn op school, de grensrechter op een Nederlands of Belgisch voetbalveld of de politie op straat.

De voetbalrellen in Brussel, Antwerpen, Rotterdam  en Amsterdam zijn geen uitheems product, maar het resultaat van de vele dagelijkse botsingen van Marokkaanse jongeren in hun directe omgeving. Zelfs bij een overwinning van het Marokkaanse voetbalelftal kan het ineens tot uitbarsting komen.

Criminoloog en antropoloog Hans Werdmölder schrijft voor Wynia’sWeek over misdaad en misdaadbestrijding. Hij publiceerde een reeks boeken, waaronder recentelijk Kansparels, mocro’s op het scherpst van de snede.

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Ons online magazine is voor iedereen kosteloos beschikbaar. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Wordt u ook donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Wangedrag van Marokkaanse jongens in Nederland en België is uitbarsting van een permanent cultuurconflict verscheen eerst op Wynia's Week.

‘We hebben gefaald om allochtone  jongeren uit de zware misdaad te houden. Helaas is een parallelle samenleving ontstaan waar jongeren kiezen voor een carrière in de drugshandel. Wie jong instapt, ervaart slechts dat misdaad loont.’  (Tweet uit 2022 van politiechef Max Daniel)

In 1982 ben ik gestart met het onderzoek onder Marokkaanse jongeren die crimineel zijn. Alle veertig door mij geselecteerde jongens voldoen aan de definitie van randgroepjongens, dat wil zeggen: de jongens hebben problemen met hun ouders, ze zijn vaker van huis weggelopen, spijbelen of gaan niet meer naar school, hebben geen of tijdelijk werk, roken cannabis en/of  harddrugs en ze zijn dagelijks crimineel.

Ze zijn maatschappelijk gezien ook weinig weerbaar. Alle jongens heb ik meerdere keren gesproken en geïnterviewd. Ik heb ook contact gezocht met hun ouders, vrienden, broers en zussen. In 1985 waren er naar schatting 500 Marokkaanse randgroepjongens in Amsterdam.

Eerst: vertrouwen winnen

In mijn onderzoek gaat het om 34 Marokkaanse Nederlanders en zes autochtone of Surinaamse jongens. Voor mijn participerende onderzoek ben ik beland ik in het clubhuis Marnel, een pleisterplaats voor Marokkaanse en Nederlandse jongens in de Amsterdamse wijk  De Pijp. Om met hen in contact te komen werd ik barkeeper, jongerenwerker en hulpverlener.

Het winnen van vertrouwen van jonge criminelen is een moeizaam en langdurig proces.  Keer op keer word ik door de jongens getest en iedere test vormt als het ware een ‘passage’ bij het verwerven van mijn entree binnen de groep. Zo wil Rinus niet betalen voor een colaatje. Hij heeft even geen geld en wil op de pof.Een andere jongen pikt stiekem een flesje terwijl ik even niet kijk.

Leden van een criminele randgroep of jeugdbende zijn per definitie personen die de wet overtreden. Hun karakteristieke reactie op personen die hun gangen willen nagaan, is achterdocht en wantrouwen. Zo krijg ik in de loop van mijn onderzoek al gauw de bijnaam van ‘spion’ of  ‘Rus’, bargoens voor rechercheur.

De jongens, Rinus als leider van de jeugdbende in het bijzonder, willen niet geobserveerd worden. Ze hebben ook allemaal wel wat te verbergen. De methode van de directe waarneming vindt niet voor niets zijn oorsprong in de spionage. In 1986 schrijf ik mijn eerste boek over hun reilen en zeilen, gevolgd door mijn dissertatie in december 1990.      

Een van mijn conclusies is dat er een proces plaatsvindt van voortdurende marginalisering. Achttien jongens verkeren aan de rand van de samenleving. Zij zijn nog steeds crimineel, verslaafd aan harddrugs en alcohol  en zijn zonder vaste woon- of verblijfplaats. Bij dertien jongens heeft een proces van reïntegratie plaats gevonden, mede dankzij het vinden van werk, een vaste partner, lidmaatschap van een sportvereniging en een vaste woonplaats.

Deze personen heb ik in crimineel opzicht‘vroege uittreders’ genoemd. Eén jongen, Mouloud, is in 1983 overleden. Hij was stonedin de gracht gevallen en verdronken. Een jongen heb ik niet kunnen opsporen. De rest bevindt zich dan nog in een onduidelijke fase. Ze zijn zonder werk, maar niet meer crimineel actief.

Hoe loopt het af?

Na twintig jaar wil ik weten hoe het met hen afloopt. Zijn de mannen nog steeds crimineel en verslaafd aan drugs? Zo já, hoe ziet hun dagelijks leven eruit? Zo néé, welke omstandigheden hebben ertoe geleid dat ze het criminele pad hebben verlaten? Is er sprake van terugval in criminele activiteiten? Zijn ze getrouwd en hebben ze een gezin? Hebben ze werk? Wonen ze nog in Nederland? Hebben ze gevangen gezeten? Zijn de mannen opgenomen (geweest) in een behandelkliniek? En hebben de opgelegde sancties enig effect gehad?

In 2009 en 2010 heb ik alle veertig mannen uit mijn onderzoek, waaronder ook de Nederlandse en Surinaamse jongens, weer benaderd en op één na gesproken. Ditmaal heb ik mij laten inspireren door de theorie van de levensloopcriminologie, waarvan de Amerikaanse auteurs John Laub en Robert Sampson de belangrijkste vertegenwoordigers zijn.

De belangrijkste redenen om te stoppen met crimineel gedag zijn volgens deze onderzoekers een stabiel huwelijk, het krijgen van kinderen, vast werk, verblijf op een ‘reform school’ (tuchtschool of hervormingsschool)  en militaire dienst. Werk en huwelijk zijn belangrijke instituties die zorgen voor routine en structuur in het leven. Vaak is ook sprake van verandering van woon- en verblijfplaats, waarbij jongens heel bewust afscheid nemen van hun criminele vriendengroep.

Motieven om te stoppen met crimineel gedrag

In 2010 constateer ik dat zestien mannen definitief zijn gestopt met de misdaad. Dat zijn dertien zogeheten ‘vroege uittreders’ en drie ‘late uittreders’. De ‘vroege uittreders’ zijn mannen die vóór hun 25^ste jaar zijn gestopt met het intensief plegen van crimineel gedrag, een zeer herkenbaar patroon.

Hassan, Joessef en Ilias – hun portretten heb ik in deze serie beschreven – behoren tot deze categorie. Ilias krijgt op oudere leeftijd nog een terugval. Hij heeft schulden en komt  weer  zonder werk. Joessef is, na een korte en intensieve criminele carrière, door zijn vader definitief teruggestuurd naar Marokko. Daar heb ik hem verschillende keren opgezocht. Ook Hassan krijgt nog een terugval.

De ‘late uittreders’, mannen die ná hun dertigste levensjaar stoppen met crimineel gedrag, zijn Said, Farid en Najib. Deze mannen waren lange tijd verslaafd en crimineel. Op oudere leeftijd krijgen ze ook nog een forse gevangenisstraf opgelegd, voor hen een reden om definitief hun criminele pij aan de wilgen te hangen.  De carrières van Said en Najib heb ik in deze serie uitvoerig beschreven.        

Vier redenen om te stoppen                                                             

Er zijn naar mijn mening vier motieven voor het stoppen en afname van crimineel gedrag. De eerste reden is dat justitiële sancties op crimineel gedrag repressiever worden, naarmate jongeren ouder worden. De vrees voor lange gevangenisstraffen is een niet onbelangrijk motief om het wat voorzichtiger aan te doen.

‘Je wordt wat ouder en wijzer’, zo verwoordt Abdel zijn veranderende strategie. Dit gegevengeldt overigens minder voor het plegen van geweldsmisdrijven. Deze jongens gaan handelen in pillen en drugs en leiden een leven als hosselaar of grijswerker.

Statusverlies

Een tweede reden is dat jongens zich meer gaan richten op de opvattingen van oudere vrienden. Bepaalde vormen van crimineel gedrag, zoals vandalisme, berovingen op straat (‘mugging’) en autokraken, dragen in deze fase niet meer bij tot meerdere eer en glorie.Ook de prostitutiejongens, onder wie Mehdi en Hafed, stoppen met hun levenswandel als schandknaap.

De Amerikaanse criminoloog David Matza meent dat bij het ouder worden criminele jongens zich minder hoeven uit te sloven om voor ‘vol’ te worden aangezien. Mehdi blijft wel crimineel gedrag te vertonen. Met zijn 152 geregistreerde antecedenten is hij een volhardende doorzetter en crimineel.   

Geen kick meer

Als derde reden geven jongens aan dat zij geen ‘kick’ meer krijgen van het stelen en beroven van mensen. Het verwerven van inkomsten is een belangrijk motief om in te breken en autokraken te plegen, maar een deel van de motivatie is ook gelegen in de behoefte aan spanning en sensatie. Het plegen van diefstal geeft spanning aan het leven. Naarmate je ouder wordt, heb je kennelijk minder behoefte aan dit soort thrills.

Spijt, schaamte of wroeging vanwege hun criminele feiten heb ik slechts één keer gehoord, dat was uit de mond van Simsa. Hij vertelde mij dat er iets in hem brak toen hij werd geconfronteerd met de gevolgen van het stelen van een portemonnee bij een moeder met kind. Voor Simsa was dit het motief om niet meer te stelen, maar te handelen in de verkoop van pillen.

Verkering, vast werk

Tot slot zijn er veranderingen op het intermenselijke vlak die een belangrijke rol kunnen spelen in de afname van criminaliteit. Jongens gaan zelfstandig wonen en krijgen verkering met een meisje. Ook dat heeft invloed op hun criminele en verslaafde gedrag, zoals we hebben kunnen zien bij Abdelkader, Bob, Driss en Hassan.                                                                                        

Een aantal jongens vindt vast werk, zodat de kans  groot is dat ze hun baan zouden verliezen bij voortzetting van crimineel gedrag. Jongeren hebben op wat oudere leeftijd ook veel meer te verliezen. De verkering kan worden opgezegd en ze kunnen weer zonder werk komen. Een opgeschoonde lijst met criminele antecedenten en het hebben van vast werk is een belangrijke voorwaarde bij het laten overkomen van de echtgenote uit Marokko. Dit fenomeen hebben we kunnen constateren in het geval bij Said en Najib.                

Incidenteel kan een terugval plaatsvinden. De mannen worden even weer crimineel actief. Dat blijkt onder meer uit de persoonlijke geschiedenissen van Abdelkader, Hassan en Ilias. Ook hun portretten heb ik uitvoerig beschreven. Hassan heeft zich glorieus kunnen herstellen, mede dankzij de steun van zijn oudere broer en partner.

‘Mannen zonder plannen’ en de ‘double failures’

In 2010 zijn acht mannen niet meer crimineel actief. Ze hebben een uitkering en hangen eindeloos aan het infuus van de verzorgingsstaat. Dit zijn de ‘mannen zonder plannen’. Een aantal is getrouwd of getrouwd geweest. Ze hebben allen kinderen.

Deze mannen missen de sociale vaardigheden om langdurige relaties met hun wijdere omgeving aan te gaan. Ze hebben weinig structuur en niet geleerd te netwerken, een belangrijke vaardigheid om na een periode van langdurige werkloosheid weer aan de bak te komen.

Deze mannen zijn ouder dan veertig jaar, leven van een uitkering, krijgen huursubsidie, hun eventuele echtgenote heeft soms werk en ze hebben af en toe een mazzeltje. Soms vallen ze terug in de ernstige misdaad, zoals in het geval van Abdelkader en Abdellatif.

Een tiental jongens heb ik getypeerd als ‘double failures’, dit in contrast met de inhoud van de tweet van politiechef Max Daniel boven dit artikel.  Chico, ‘de zwakke spotvogel’, zwerft lange tijd op straat. ‘Te vies om aan te raken,’ aldus een diender.  Abdel en Daan zijn geveld door de ziekte schizofrenie. Karim is ‘zo gestoord als een ei’. Hij eindigt als psychiatrisch patiënt. Mustafa is langdurig verslaafd aan methadon en alcohol. De portretten van Chico,  Karim en Abdel zijn in deze serie ook aan de orde gekomen.

Vier van hen (Abdel, Chico, Mustafa en Hamid) zijn getrouwd geweest of hebben, zoals Karim, een langdurige relatie achter de rug. Het huwelijk, noch het krijgen van kinderen, is een belangrijk kantelmoment geweest. Bij Abdel is het huwelijk niet eens geconsumeerd. Als ik hun huidige toestand zou moeten beschrijven, kan ik maar één passende beschrijving bedenken: ‘geruïneerde levens’.                                                                                                          

Vier mannen zijn overleden, direct of indirect het gevolg van het langdurig gebruik van soft en harddrugs. Ook hen heb ik geclassificeerd als ‘double failures’.

Volhardende doorzetters in de misdaad

De criminologen John Laub en Robert Sampson onderscheiden in hun boek ‘Shared beginnings, divergent lives. Delinquent boys to age 70’ (Harvard University Press, 2003; 2006) twee typen volhardende doorzetters in crimineel opzicht oftewel persistent offenders: degenen die in alle drie perioden van hun leven (in hun vroege jeugd, als adolescent en volwassene)  crimineel en gewelddadig zijn en degenen die weliswaar in alle drie perioden delicten hebben gepleegd, maar in twee perioden van hun leven gewelddadig zijn. Voor hun onderzoek maken zij gebruik van de gegevens van 500 criminele mannen tot hun zeventigste levensjaar.

Rinus, ‘de witte Marokkaan’ en leider van de jeugdbende, behoort zonder meer tot de eerste categorie. Hij ontwikkelt zich tot een gewelddadige bankovervaller  en raakt intensief verslaafd aan het gebruik van coke. De psychologe, Terrie E. Moffitt,  noemt dit type crimineel een life course offender, iemand die vanaf zijn vroege jeugd tot op middelbare leeftijd crimineel actief is en gewelddadig blijft. Bij dit soort levenslange criminelen is ook sprake van antisociaal en agressief gedrag. Rinus is al vanaf zijn kindertijd opstandig en moeilijk opvoedbaar. Volgens zijn oudere broer Albert kan Rinus niet met autoriteit omgaan, ook een kenmerk van de life course offender.                     

Mehdi is ook een persistent offender, maar hij is niet gewelddadig. Ik hem eerder ingedeeld bij de double failures. De criminele carrière van Bob is voor mij nog het meest raadselachtig. In de jaren tachtig was hij een wegloper, een kleine crimineel en junk, heel irritant in zijn opreden.  ‘Door en door verrot’ zo luidde het oordeel van zijn toenmalige partners in crime. Hij vertoonde ook gewelddadig gedrag.

Maar Bob weet zich glorieus te herstellen. Hij moet beschikken over een enorme wilskracht en een sterk gestel. Hij ontwikkelt zich tot een hasjdealer, maar komt ook weer in aanraking met justitie.

Zig-zag

Brahim, de man die weet van de rottigheid in de wijk, is eveneens een persistent offender.  Hij is boerenslim, én gewelddadig.  Zijn droom is een eigen coffeeshop. Het gaat hem goed voor de wind, maar zijn huwelijk loopt op de klippen. Hij pleegt meerdere keren geweld, tegen zijn vrouw en kinderen. Hij migreert naar Spanje en zit daar zes jaar in een crimineel milieu.

Als hij terugkeert naar Nederland, moet hij een nieuw bestaan opbouwen. Vanwege een overval op een geldloper komt hij weer met justitie in aanraking. Hij belandt in de gevangenis.  In zijn geval kan worden gesproken van een zig-zag koers, waarbij perioden zonder criminaliteit worden afgewisseld met hervatting van crimineel gedrag.        

Nordin en Hafed zijn twee jongemannen met een redelijk succesvolle carrière in de misdaad. Beiden wonen nu in Marokko. Hafed woont in Kenitra, is eigenaar van een piepkleine computerzaak annex belwinkel, maar leeft van de hasjhandel. Hij woont in een riant huis.         

Ook Nordin is nog steeds actief als succesvolle handelaar in hasj. Hij is niet gewelddadig, althans daarvoor is hij nooit aangehouden. Dat Nordin succesvol is weet ik uit de verhalen van zijn vrienden uit de groep Marnel.                

De carrières van Rinus, Mehdi,  Bob, Brahim  en Nordin heb ik in mijn serie portretten uitvoerig beschreven.

Conclusie

Alle mannen hebben een gemeenschappelijke start in een jeugdbende of criminele randgroep. De Marokkaanse jongemannen zijn allen in Marokko geboren en op jeugdige leeftijd naar Nederland gekomen.Wat deze serie portretten bijzonder en uniek maakt is de grote variatie in de persoonlijke geschiedenissen na een periode van meer dan dertig jaar.                                                                                                                       

Deze variatie valt te begrijpen en ook te verklaren. Het gedrag van deze jongeren is immers niet alleen sociologisch verklaarbaar, maar ook het resultaat van een unieke individuele carrière. Een groot aantal factoren en omstandigheden speelt mee in iemands delinquente levensloop.

Niet alleen misdaad en verslaving, maar ook partners en huwelijk, tussenkomst van broers en zussen, verwijdering van school, scheiding van tafel en bed, het wel of niet hebben van kinderen, verblijf in de gevangenis, opname in een kliniek, definitieve terugkeer of afkickverblijf in Marokko, enzovoort.

Wilskracht en wendbaarheid

De verhalen laten ook zien hoe wendbaar sommige jongeren zijn, mede op grond van hun flexibiliteit, wilskracht en doorzettingsvermogen. Daarbij denk ik al gauw aan de verhalen van Joessef, Bob, Said, Najib, Driss, Nordin en Joessef. Volgens de psychologen Roy Baumeister en John Thierny is wilskracht, naast een portie toeval en geluk, essentieel voor een crimineel die kiest voor een burgerlijk bestaan.

In de serie portretten geef ik ook aan hoe hun verdere leven verloopt als hasjhandelaar, gewone dief, inbreker, drugsgebruiker, bankovervaller, schizofrene patiënt, werkende of werkloze jongeman, veelpleger en geslaagde crimineel. Bij de professionele crimineel, hasjhandelaar of dief kan nog gesproken worden van criminaliteit als beroep of levenswandel. In het geval van een veelpleger of problematische cokegebruiker wordt het criminele gedrag veel meer ervaren als een probleem en last.

Minder dan de helft werkt

In 1990, bij het afsluiten van mijn eerste follow-up onderzoek, vroeg ik mij af of gesproken zou kunnen worden van ‘Een verloren generatie’. In de epiloog van mijn dissertatie (Een generatie op drift, 1990) schreef ik ‘dat zonder een actief en adequaat opvang- en integratiebeleid een groot deel van de Marokkanen die op jonge leeftijd naar Nederland zijn gekomen deel zal gaan  uitmaken van de onderkant van de samenleving.’

‘In de grote steden sluiten zij zich aan,’ zo luidde mijn voorspelling, ‘bij het groeiend aantal “straathoekmannen” die dagelijks hun tijd ledig doorbrengen met drank en drugs. Het toekomstperspectief van Abdel, Abelkader en vele andere Marokkaanse randgroepjongens zal dan beperkt blijven tot een vaste plek in het Marokkaanse koffiehuis.’                                                         

Meer dan dertig jaar later kan ik mijn voorspellingen uit 1990 toetsen en nuanceren. Zestien van de veertig onderzochte criminele jongemannen hebben werk en kunnen hun eigen broek ophouden. Dat is minder dan de helft.

De rest is langdurig zonder werk, schizofreen, psychiatrisch patiënt of overleden ten gevolge van het intensief gebruik van soft- en harddrugs. Enkele mannen zijn nog steeds crimineel. Niet een bijster positief beeld over deze veertig ‘randparels’, voor het merendeel van Marokkaanse komaf.

Criminoloog en antropoloog Hans Werdmölder publiceerde in Wynia’s Week de afgelopen maanden 15 portretten van overwegende Marokkaanse jeugdcriminelen in de jaren tachtig – en hoe het hen verder verging. U vindt deze serie HIER.

Het bericht De misdaad lonkt. En loont soms ook. verscheen eerst op Wynia's Week.

Issa zit op zijn vaste kruk aan de bar in het clubhuis Marnel. Het is november 1982. Issa staat bekend als aardig en vriendelijk. Misschien wel te aardig en vriendelijk voor deze omgeving, want hij wordt vaak wat pesterig aangesproken met zijn bijnaam: Louisa. De jongens in Marnel vinden hem geen echte, stoere man.                                                                                    

Issa is de intellectueel van het gezelschap; dat wil zeggen, hij gaat nog steeds naar school en spijbelt niet. In het huisblad De Telegraaf kijkt Issa altijd eerst naar de misdaadkoppen.

Zijn oog valt ditmaal op een klein bericht. Hardop en op wat lacherige toon leest hij: ‘Zwitser in cel verkracht. Een 20-jarige Zwitser, aangehouden vanwege een winkeldiefstal, is in een politiecel door een medegevangene mishandeld en seksueel misbruikt.’ De jongens aan de bar, waaronder de vaste bezoekers, moeten erom lachen. Commentaar van Abdelkader: ‘Begint het hier ook al.’         

Een maand later word ik door de hulpverlener Hans Blomsma bij de strafzaak betrokken. Hans is door justitie, school en de hulpverlening benaderd om te bemiddelen. Het blijkt te gaan om Mehdi, een jongeman van zestien, die wordt beschuldigd van het plegen van ontucht met geweld.

Verkrachting in een politiecel

Wat gebeurde er precies in de nacht van 15 op 16 november 1982? Drie Marokkaanse jongens, onder wie Mehdi, hebben na een avondje stappen een oudere homoseksueel beroofd van geld, betaalkaarten, inclusief het giropasje, en zijn cassetterecorder. De man, een niet onbekende acteur, heeft de knapen leren kennen in Lord, een bekende Amsterdamse homobar.

Na sluiting van de zaak heeft hij de jongens uitgenodigd om bij hem thuis nog wat te drinken. Onder de ogen van de gastheer vindt de diefstal plaats, waarna de dieven zich uit de voeten hebben gemaakt. De drie jongens worden in beschonken toestand opgemerkt door een passerende politiepatrouille.

Ze worden van straat geplukt en, onder verdenking van diefstal, naar het Bureau Lijnbaansgracht gebracht. Daar worden ze geplaatst op een groepscel, speciaal ingericht voor verdachten met een glaasje op. Later in de nacht krijgen ze gezelschap van een dronken Zwitser, die naar later blijkt ten onrechte werd verdacht van het plegen van een diefstal.

De nieuwkomer neemt plaats op de bank bij Mehdi. Er zijn slechts drie britsen in de cel. Daar heeft onder bedreiging de verkrachting plaats gevonden, waarbij ook rake klappen zijn gevallen. Toen Mehdi zich gereed maakte voor de penetratie zou hij tegen zijn maten hebben gezegd: ‘Jullie mogen niet kijken.’ De man heeft moord en brand geschreeuwd.

Op verzoek van de rechtbank heeft Mehdi de gebeurtenissen op papier gezet. ‘Ik lag op de bank en hij lag naast mij en toen ging hij aan mijn been voelen, toen staan ik op en toen gingen wij praten en toen vraagt hij om seks. Toen ging hij mij pijpen en daarna vraagt hij om te neuken. Ik heb geneukt en toen ging hij op de bank liggen. Toen vraag ik hem of ik mag bij hem zitten, want wij hadden op de grond gepist. Was vies dus. Hij wilde alleen liggen en ik zei waarom. Toen ging hij mij bedreigen en toen denk ik wat krijgen wij nou. En toen gingen wij vechten en heb ik hem geslagen. De ruzie was alleen om de zitplaats.’

De volgende dag heeft de Zwitser aangifte gedaan van verkrachting. Mehdi krijgt als minderjarige een straf van vier maanden plaatsing in een tuchtschool en één jaar Ondertoezichtstelling. Ik heb Mehdi verschillende keren in het oude Lloyd hotel, de toenmalige jeugdgevangenis, opgezocht.

Nieuwmarkt als thuisbasis

Ruim zes jaar later maken Mehdi en ik een wandeling door de Nieuwmarkt, zijn nieuwe thuisbasis. In een interview, de vorige dag, heeft Mehdi mij laten weten alle hoeken, gaten, stegen en portieken van deze buurt te kennen. ‘Je kunt mij een blinddoek omdoen,’ zo vertelt hij met een twinkeling in zijn ogen, ‘dan nog weet ik precies hoe en waar ik loop.’

Mehdi voelt zich thuis in de warme buurt van Amsterdam. Op straat is hij gewend vele talen te spreken: Berbers, Marokkaans-Arabisch, Sranan, Frans en wat Engels. En op de kop van het Waterlooplein is Mehdi een bekende gast. ‘Als ik met een plastic zak aan kom lopen, komen al die helers op mij af.’ Nieuwsgierig of er wat waardevols bij zit.

Mehdi is 23 jaar, gaat niet meer naar school, woont niet meer thuis en slijt zijn dagen als junk in de binnenstad. Hij is gepokt en gemazeld in de drugsscene. Hij gebruikt 5 of 6 gram coke per dag, daarnaast nog andere drugs. ‘Coke is wit. Het pept je op en houdt je in beweging, bruin of heroïne remt je af,’ weet hij me te vertellen. ‘Je gaat gewoon veel gebruiken, want als wij gebruiken zijn we heel gezellig tegen elkaar.’

Die gezelligheid kent wel een prijs, gemiddeld 750 gulden per dag. Het geld komt vanzelf binnen. Voor honderd piek per keer speelt hij de hoer op het Rembrandtplein. ‘Maar,’ zo benadrukt hij, ‘ik laat nooit mijzelf neuken.’ Mehdi ziet het als een gemakkelijke manier om geld te verdienen.   

Hij pleegt regelmatig overvallen en berovingen, soms wel tien per nacht. Zijn specialiteit is autokraken: meestal diefstal van kostbare apparatuur uit auto’s. Van enige afstand kan Mehdi het type en merk van een autoradio herkennen.

In die tijd trekt hij ook veel op met Appie, zijn boezemvriend uit de jeugdgevangenis. Ze vormden een getraind koppel bij het zakkenrollen. Als ze werden aangehouden geven ze een valse naam op. Of ze vertellen de dienders dat ze afkomstig zijn uit Libanon. Naar dat land konden ze nooit worden uitgezet, want Libanon was toen in oorlog. Natuurlijk loopt Mehdi vaker tegen de lamp, maar de straffen zijn betrekkelijk mild: twee maanden, drie maanden, zes maanden, drie maanden en weer twee maanden.

Terug naar Marokko

Met Mehdi gaat het bergafwaarts, zo constateert ook zijn vader. In 1984 besluit vader zijn zoon naar Marokko terug te sturen, een ultiem middel. In Nador heeft hij een winkeltje in kleding voor hem geregeld. Mehdi heeft het er niet lang gewerkt. Hij voelde zich er constant bespied. Daar ging iedereen met zijn leven bemoeien. Dat vond hij maar wat lastig.

Met de bedoeling Mehdi in Nador op te zoeken, heb ik in 1989 zijn ouders in Marokko ontmoet. Ze wonen in een nieuwe woning, in een van de vele buitenwijken van Nador. Het is er nog half stad, half platteland. Tussen de huizen liggen veldjes, waar gewassen op het veld staan. In de tuin achter het huis staat een schaap te blaten.

Ik spreek eerst de moeder van Mehdi, een lieve vrouw die nauwelijks Nederlands spreekt. Haar handen en gezicht zijn getatoeëerd. Zij vraagt aan mij: ‘Hoe gaat het met Mehdi?’ Vader (52) is open en mededeelzaam. Hij is modern en vlot gekleed.

Vader bezit hier veel land. Hij wil de grond niet verkopen, want wellicht wil een van zijn zoons er een huis op bouwen. Misschien wel ijdele hoop, want vader is niet tevreden met zijn zoons. Een zoon heeft werk als schoonmaker, de ander werkt bij de Sociale Dienst van de gemeente en dan is er natuurlijk Mehdi.

Vader zegt dat hij meer dan 24 jaar in Nederland heeft gewerkt en onvoldoende toezicht heeft gehouden op het gedrag van zijn zoons. ‘De jongens luisterden ook niet naar hun moeder,’ zegt hij. Over zijn dochters is hij meer te spreken. Een dochter is getrouwd, een dochter werkt op een bank en een andere dochter zit nu op drie Havo. Zij is de jongste en de trots van vader. Ondanks de problemen met zijn zoons, is vader een goedlachse man. Hij is ook trots op zijn neef, die werkzaam is op de universiteit van Oujda.

Tijdens ons gesprek blijkt dat Mehdi al weer lang terug is in Nederland. Hij zit in de penitentiaire inrichting van Maastricht een straf uit van negen maanden. Achteraf moet vader ook om zichzelf lachen, vanwege zijn poging om Mehdi terug te laten keren naar Marokko.

Mehdi heeft in Nador het winkeltje in kleding twee jaar gehad. Het eerste jaar gaat het nog redelijk, maar in het tweede jaar niet meer. In plaats van kleren te verkopen, gaat Mehdi marihuana roken en wijn drinken. Op gegeven moment liggen achter in de zaak allemaal lege wijnflessen.

Mehdi ontvangt er ook meisjes, en dat word allemaal gezien door de buren. Het wordt een faliekante mislukking en zijn vader heeft hem weer op het vliegtuig gezet naar Nederland. Net op tijd, want Mehdi was toen nog twintig jaar en in het bezit van een blauwe kaart. Het heeft vader wel een bom duiten gekost. Hij noemt een bedrag van 25.000 gulden.

Wat vergoelijkend laat vader mij weten: ‘Mehdi is een goeie jongen, maar alle problemen komen door het roken van drugs.’ Toch ziet Mehdi zelf zijn toekomst nog hoopvol in. Als ik hem in Nederland weer spreek, zegt hij: ‘Als ik dertig of veertig ben hoop ik iets bereikt te hebben. Werk, een meisje, trouwen, leuk kindje … iets doen waarvan ik denk: dat is het echte leven.’

Nog steeds crimineel en verslaafd

In 2009 ben ik weer op zoek naar Mehdi. Mijn pogingen lijken in eerste instantie vergeefs. Bij toeval hoor ik dat Mehdi op een afkickboerderij verblijft te Beneden Leeuwen, Gelderland. Ik neem telefonisch contact op met de Piet Roordakliniek. Er wordt mij medegedeeld dat Mehdi al weer een half jaar op eigen benen staat, meer informatie wilde men mij niet verstrekken. Dankzij zijn oudere broer weet ik hem toch op te sporen.

Mehdi verblijft in het opvanghuis van het Leger des Heils, midden op de Amsterdamse Wallen. Daar neem ik contact met hem op. Als ik aankom op het adres, zit Mehdi voor het raam op de uitkijk. We begroeten elkaar hartelijk. ‘Je bent niet veel veranderd,’ merkt hij op.

Mehdi is een man van in de veertig. Hij heeft een driehoekig gezicht, ingevallen wangen met uitstekende jukbeenderen. Zijn kastanjebruine ogen liggen diep in de oogkassen, maar ik zie wel twee lichtpuntjes. Boven zijn lippen zie ik een klein, bescheiden snorretje. Mehdi draagt een zwarte ijsmuts die zijn zwarte krullen volledig bedekken.  

We praten wat bij. Over wijlen Hans Blomsma, die een paar jaar eerder is overleden, over mijn gezin en zijn familie. Zijn criminele carrière heeft zich gewoon voortgezet. Ook in de jaren negentig, keer op keer zit hij vast, in de regel vanwege diefstallen, inbraken en bedreiging.

In de diverse Huizen van Bewaring is Mehdi een bekende verschijning, zo stel ik vast bij lezing van enkele rapportages. ‘Gedetineerde is een oude bekende, mengt zich makkelijk met de rest.’ Of: ‘Gedetineerde kwam bij ons binnen en gaf ieder even een handje en was weer ‘blij’ ons te zien. Voelde zich direct ‘thuis’.’ En: ‘Bijzondere gedetineerde die al meerdere malen heeft gezeten. Babbelt erg veel, tot vervelens toe.’

Zijn ouders zijn nog in leven. Mehdi, inmiddels 43 jaar, is nooit getrouwd. Hij heeft wel een relatie gehad met een meisje uit Marokko, een buurmeisje uit Rabat. Hij heeft haar daar leren kennen. Als hij weer in Nederland was, houden ze contact en schrijven elkaar brieven.

Mehdi heeft het uitgemaakt. ‘Het had ook geen zin,’ vertrouwt hij mij toe. ‘Ik was weer gaan gebruiken.’ Zijn familie heeft geprobeerd hem aan een andere vrouw te helpen, maar dat is ook niet gelukt. Dat wilde hij zelf niet.

Hij heeft ook nog even een relatie gehad met een meisje uit Amstelveen. Haar vader is half Nederlands en half Amerikaans. ‘Ook dat is niet goed gegaan. Drugs in het spel. Dat gaat nooit goed samen.’

In 1999 krijgt hij een terugval, hij is weer heroïne gaan gebruiken. Hetzelfde patroon herhaalt zich in 2002. Mehdi heeft in deze periode zelfs een zelfmoordpoging gedaan. Binnen mijn onderzoeksgroep van veertig jongemannen spant Mehdi met 152 geregistreerde delicten absoluut de kroon.

Een compleet andere wereld

De wereld van Mehdi bestaat uit junks op straat, hulpverleners, bewakers en dienders. In deze wereld voelt hij zich thuis. Op straat en in de bajes voelt hij zich senang, dan is hij in zijn element. Mehdi zal zich nooit op zijn gemak voelen met een vrouw en kinderen aan zijn zijde, hoewel hij keer op keer zegt dit ideaal na te streven.

Ik stel voor om wat te gaan wandelen. Wandelend en druk keuvelend arriveren we ongemerkt bij het kantoor van de GGD, halverwege de Wibautstraat. De ingang voor de verslaafde cliënten bevindt zich om de hoek. Twee forse bewakers in uniform bewaken de toegang. Ze herkennen Mehdi en ik mag mee naar binnen als zijn begeleider. We moeten wachten bij een loket, de vrouw achter de balie herkent hem van gisteren. Mehdi was toen heel boos, want er klopte iets niet. Gelukkig is de arts nu wel aanwezig en Mehdi kan met hem meekomen.

Ik ben beland in een voor mij compleet andere wereld. De ene na de andere junk komt sloffend de ruimte binnen, uit hun gedrag merk ik op dat zij hier dagelijks komen. Opvallend vind ik dat niet iedereen past in het clichébeeld van de junk: mager, slecht gekleed en een ingevallen uiterlijk. Ik zie ook wat gezette mannen van in de vijftig.

Sommigen wassen hun handen bij het fonteintje, waar papieren doekjes beschikbaar zijn. Een aantal mannen gebruikt ze om hun neus te snuiten. Op mijn nieuwsgierige blikken wordt gereageerd door de dame achter het loket. Volgens haar is het beter dat de junks in deze beschermde en veilige omgeving kunnen gebruiken, anders zouden ze dat buiten de deur moeten doen.

Mehdi moet zijn papieren laten zien, want daarin staat welke medicijnen hij krijgt toegediend. Mehdi haalt al zijn zakken leeg, op zoek naar het juiste formulier. Eindelijk vindt hij het. Mehdi krijgt een drankje uit een kartonnen beker, dat hij meteen opdrinkt. De twee strippen met methadon-tabletten neemt hij mee.

Het ISD-traject

Nadat we het pand van de GGD hebben verlaten, gaan we in een koffiebar wat drinken. Mehdi wil een biertje en ik bestel een cappuccino. Mehdi pakt meteen de draad van ons gesprek weer op. ‘Sta je weer op straat. Zo gaat dat, want ik ben weer gaan gebruiken en, ja, dan ga je ook weer stelen.’ Hij heeft twee jaar opgesloten gezeten op grond van een ISD-traject.         

ISD staat voor Plaatsing in Inrichting voor Stelselmatige Daders, de categorie zeer actieve veelplegers. Als deze criminelen voldoen aan een groot aantal voorwaarden, kunnen ze worden opgesloten voor één of twee jaar.   

Mehdi: ‘Dan hebben ze weer een klant voor het ISD- traject, daar verdienen ze dik aan. Dat vind ik nu smerig.’ ‘Ik ga er een boek over schrijven,’ zegt Mehdi beslist. ‘Ik heb al zoveel meegemaakt, dat wil je niet weten. Ik weet precies hoe het allemaal in elkaar zit. Ik heb meegewerkt aan de ISD, maar er is een grens, een grens aan alles. Ik ben weer gaan gebruiken, en dat vind ik het ergste van alles.’

Mehdi ziet zichzelf als een tikkende tijdbom, die elk moment kan ontploffen. ‘Maar ik laat het niet gebeuren, want dan hebben ze een stok om mij te slaan. Het vreet wel aan je, ik eet slecht, ik slaap slecht. Maar de waarheid komt boven tafel.’

Na een paar maanden kom ik hem bij toeval tegen. Hij ziet er uit als een afgeleefde junk. En hij moet stelen, blijven stelen. We lopen weer naar de GGD op de hoek van de Wibautstraat, waar zijn dagelijkse rantsoen afhaalt. Mehdi is heel erg boos. Boos op de hulpverlening, boos op de reclassering en boos op GGD. Hij heeft een officiële klacht ingediend bij de gemeentelijke ombudsman. ‘Er klopt helemaal niets van, want door hun fouten zwerf ik weer over straat en ben ik weer gaan gebruiken.’

Ik krijg het verhaal te horen over de afgelopen drie jaar. In maart 2007 is aan hem een ISD maatregel opgelegd, ditmaal was diefstal van een fiets de bekende druppel. Mehdi zegt dat hij akkoord is gegaan, want er moest iets definitief veranderen.

Volgens Mehdi kost zo’n ISD-traject de samenleving een bedrag van 300.000 euro aan belastinggeld. Dat geld wordt gebruikt voor zijn reïntegratie, gebaseerd op een zorg- en begeleidingsplan.

Mehdi heeft eerst in het Huis van Bewaring De Havenstraat gezeten. Daarna is hij overgebracht naar De Schans, een van de torens van de Bijlmerbajes. Daar is verder bekeken wat voor hem het beste plan zou zijn, een speciaal ISD-team houdt zich daarmee bezig. Ze kijken naar de behandeling, training en aangepast werk. ‘Daar is helemaal niets van waar,’ zegt Mehdi fel, ‘er was helemaal geen programma gemaakt.’

Maanden heeft hij daar voor niets gezeten. Toen heeft hij zijn advocaat ingeschakeld. Dat heeft wel geholpen, want Mehdi werd naar de Piet Roordakliniek in Apeldoorn gebracht. Hij werd daarna doorverwezen naar een afkickboerderij in Beneden-Leeuwen.

‘Ze hebben daar een werkzaal, een tuin met allerhande groentes, kippen en schapen. Je kunt er ook tafels maken.’ Hij heeft er 17 maanden ‘gewerkt’. Omdat hij niet goed in de groep paste, is hij onder begeleiding zelfstandig gaan wonen. Dat was in de in de gemeente Wamel. ‘Je hebt dan alleen je uitkering van 314 euro, je hoeft geen huur te betalen. Maar je moet wel werken.’

‘Het zijn net leeuwen’

Mehdi is vanuit de kliniek aangemeld om zelfstandig te gaan wonen, zodat hij ook zou kunnen gaan solliciteren. Dat was de derde fase in het zorg- en behandelplan. ‘Daar is ook helemaal niets van terecht gekomen. Ik was het zo zat,’ zegt hij. ‘De belastingbetaler heeft er recht op dat het geld goed terecht komt, want die ISD maatregel is er om mensen zoals ik van straat te houden. Maar ze geven het niet toe.’

‘Het zijn net leeuwen,’ vindt Mehdi. ‘Als ze de kans krijgen, dan pakken ze me. Een vinger mogen ze hebben, maar niet de hele hand.’ ‘Wie zijn dan die leeuwen?’ vraag ik een beetje verwonderd. ‘Dat zijn al die mensen die mij steeds dwars zitten.’

Hans Werdmölder is de auteur van ‘Den Hollander, dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie’. Onlangs verscheen van zijn hand ‘Nederland Narcostaat, 50 jaar drugshandel, en vele liquidaties’, waarin de rol van Nederland als drugs-buitenbeentje aan de kaak wordt gesteld. 

Het bericht Mehdi, een notoire veelpleger verscheen eerst op Wynia's Week.

Nordin (1966) is de tough guy van de veertig Marokkaanse jongemannen uit mijn onderzoek. In clubhuis Marnel staat hij bekend als een trotse, rebelse jongen. Eind jaren zeventig komt Nordin voor het eerst in aanraking met politie. Hij zal zich gaandeweg ontwikkelen tot een succesvolle professionele hasjhandelaar.                                                             

Voor het eerst op dievenpad

Nordin was zes jaar oud toen hij voor het eerst voet zette op Nederlandse bodem. Het gezin – Nordin, zijn oudere broer Abdelkrim en twee meisjes – komt te wonen in een typisch Amsterdamse buurt met veel landgenoten.                     

Nordin gaat al op jeugdige leeftijd zijn eigen weg. Zijn ouders noch zijn oudste broer Abdelkrim hebben vat op hem. Nordin is dertien jaar en leerling op de Arabische school. Met zijn vriendjes gaat hij al regelmatig op dievenpad. Een keer loopt het minder goed af en worden ze aangehouden. Het akkefietje komt hem te staan op een verplicht bezoek aan het Bureau van de Jeugdpolitie. Het zal niet de laatste keer zijn. Als hij voor de vierde keer wordt opgepakt krijgt hij een Summier Rapport (SR), te vergelijken met een gele kaart in het voetbal.                                                                                                    

Volgens zijn broer Abdelkrim is hij er door Rinus, de Hollandse leider van de jeugdbende, ingeluisd. Abdelkrim heeft Rinus gewaarschuwd: ‘Je laat mijn broertje voortaan met rust.’ Die boodschap heeft Rinus, die in de buurt bekend staat als de ‘witte Marokkaan’, goed begrepen. Op 18-jarige leeftijd komt Nordin toch weer in contact met politie en justitie. Hij wordt op heterdaad betrapt bij een inbraak, samen met zijn gabbers uit het clubhuis Marnel. Hiervoor krijgt hij een voorwaardelijke straf.

Vader en oudste broer zien dat het niet goed gaat met Nordin. Daarom sturen ze hem naar een vakschool in Zaandam. Bij de wegenbouw kan hij een vak leren en met werkende mensen in contact komen. Voor 400 gulden worden de noodzakelijke boeken aangeschaft. Op een ochtend gaat Nordin met de trein naar Zaandam, waar de opleiding is gevestigd, maar aan het eind van de middag is hij alweer thuis. Een carrière als stratenmaker ziet hij niet zitten. Hij heeft andere plannen.

De droom van een eigen coffeeshop

Eind jaren tachtig maakt Nordin zijn droom waar: een eigen coffeeshop in het hartje van De Pijp. Met wat geleend geld van thuis en de adviezen van zijn goede vriend  Brahim, wordt de onderneming gestart. De kosten gaan voor de baten uit. Die kosten zijn de huur van het pand, meubilair, een akoestisch rapport en een gokkastvergunning. Dan heb je nog wat geld nodig voor reclame, zoals de naam van de coffeeshop op de voetbalshirtjes, en de aanschaf van ‘joint filters’.

Om de paar dagen moet de coffeeshop worden bevoorraad, want formeel mag je maar een voorraad hebben van 500 gram cannabis. Hij laat zich bevoorraden door ‘mijnheer Koerd’, een Turkse hasjhandelaar.        Het benodigde geld wordt geleend van zijn familie en van een kennis. De coffeeshop krijgt de illustere naam High Light. 

Nordin ziet ook meteen het gat in de markt: levering op bestelling. De coffeeshop gaat drugs leveren op basis van telefonische bestellingen. Hij mikt op klanten, die liever niet hun gezicht willen laten zien in een coffeeshop. Een van de klanten werkt bijvoorbeeld als hulpverlener bij de GGD. Ze krijgen hun waren netjes aan de deur afgeleverd door een hasjkoerier. De omzet van de coffeeshop schommelt tussen twee- à drieduizend gulden per dag.

Gesloten wegens handel in ‘wit’

Zijn vrienden uit het clubhuis zijn stinkend jaloers op zijn succes. Er hangt altijd een mysterieus lachje om zijn mond wanneer Nordin wordt gevraagd hoe het gaat met de handel. ‘Uitstekend’, is steevast zijn antwoord. Zijn familie is echter minder enthousiast. Zijn oudere broer: ‘Wij worden erop aangesproken. Wij worden voor dealers uitgemaakt. Mensen in de buurt zeggen tegen ons: ‘Van welk geld rijden jullie in die auto?’ Nordin brengt schande over de familie.’ Op zijn beurt lacht Nordin zijn oudere broer vierkant uit, omdat hij met diens geploeter maar 800 gulden per maand verdient.                                         

[google_display}

’s Avonds gaat Nordin met zijn vrienden naar de disco’s op het Rembrandtplein. Het leven lacht hem toe. Maar Nordin kan de weelde niet aan. Tegen het advies van Brahim en andere coffeeshopeigenaren in, gaat hij handelen in ‘wit’, de harddrug cocaïne. Daarmee overtreedt hij de gemeentelijke gedoogregels.

Al na een paar maanden wordt de zaak op gezag van de burgemeester met planken dichtgespijkerd. Toen ik er langs fietste zag ik de planken voor de voorruit en wat natgeregende kranten op de deurmat, kennelijk was het abonnement op Het Parool nog niet opgezegd. Volgens zijn oudere broer is Nordin in de val gelokt. ‘Mijnheer Koerd’ zou bij de politie een valse verklaring hebben afgelegd.  

‘Een leugentje om bestwil’

Nordin en Abdelkrim komen uit een doorsnee immigrantengezin. De ouders proberen hun kinderen zo goed mogelijk op te voeden en op het rechte pad te houden. Maar ook oplettende ouders hebben niet alles in de hand, zeker niet als je  in de Amsterdamse wijk De Pijp of de Rivierenbuurt woont.                                 

Nordins vader en moeder wisten niet wat hen overkwam toen rechercheurs een huiszoeking kwamen verrichten. Ze zijn helemaal van de kaart. Aan de rechter-commissaris zou Nordin hebben verteld dat hij handelde in cocaïne om zijn hoge schulden af te betalen. ‘Een leugentje om bestwil’, vertelde hij mij toen ik hem opzocht in de bajes. ‘Ja Hans, jij hebt ons in onze eigen omgeving meegemaakt. Hij niet.’

Hier krijg je niets voor niets

De officier van justitie eist een straf van negen maanden, dat is wel even schrikken. Uiteindelijk krijgt hij vijf maanden. Zijn pro deo advocaat, die goed in de gaten heeft dat hij niet te maken heeft met een arme junk, vraagt 500 gulden cash voor zijn bemiddeling.                               

De gevangenis blijkt een nuttige leerschool. Nordin komt er ook bekende criminelen tegen. Hij is zeer leergierig en hij ziet de omgang met deze ervaren en doorgewinterde criminelen als een sociaal leerproces. Aldus Nordin:  ‘Ik ben nog jong. Ze weten waarom ik hier vastzit. Ze denken natuurlijk: die jongen heeft initiatief en een vlotte babbel.  Die grote Hollandse jongens praten niet zomaar met je hoor. Als ze bijvoorbeeld zien dat je shag rookt, ben je al niet meer interessant. Je moet hier Marlboro of Camel roken. Ze luisteren echt met veel plezier naar je en ze vinden mij interessant. Ik zou zo geld kunnen krijgen, maar ze geven je hier niets zomaar cadeau. Hier moet je tonen wat je waard bent. Hier krijg je niets voor niets.’                                               

Achteraf kan Nordins verblijf in de gevangenis worden gezien als een ‘prison-test’. In de wereld van criminelen tel je pas mee als je een tijdje in de bajes hebt gezeten. Rekrutering van jonge, veelbelovende criminelen vindt vaak plaats in de gevangenis. Nordin zegt ook geleerd te hebben van zijn fouten. Hij heeft aan de coffeeshop 15.000 gulden overgehouden. Dat bedrag heeft hij ‘veilig’ in Marokko gestald, als appeltje voor de dorst. Eenmaal op vrije voeten krijgt Nordin via de Reclassering werk aangeboden als stratenmaker, maar dat vindt hij te min. Hij heeft andere plannen. 

Schaapjes op het droge

Nordin beschikt over een vlotte babbel en door zijn contacten in de gevangenis heeft hij een klein crimineel netwerk opgebouwd. Hij stort zich op het voldoen aan de grote vraag naar softdrugs, waarbij hij handig gebruik maakt van zijn contacten in Marokko.

Om lid te worden van de ‘criminele elite’ heb je meer kwaliteiten nodig dan ‘harde knuisten’ en een ‘grote mond’. Het gaat om risicovol ondernemerschap, lef en innovatie, intelligentie, geheimhouding en besluitvaardigheid. Kennelijk beschikt Nordin over deze kwaliteiten, want hij wordt een succesvolle handelaar in cannabis. Sinds 1990 is Nordin, op een gewelds- en opiumdelict na, uit handen van politie en justitie weten te blijven.

Tegenwoordig woont Nordin in de buurt van Tétouan. Hij heeft zijn schaapjes op het droge. Het met de hasjhandel verdiende geld belegt hij, met Marokkaanse vrienden uit Nederland, in de toeristenbusiness. Hij is getrouwd met een Marokkaanse vrouw. Ze heeft een hogere opleiding gevolgd, een zogeheten marrying-up huwelijk. Uit deze relatie zijn twee kinderen geboren. Na een paar jaar huwelijk zijn ze weer gescheiden, de reden is mij onbekend. Tegenwoordig leeft Nordin samen met een andere vrouw, niet in Nederland maar in Marokko.                                                                                               

Zijn broer Abdelkrim heeft in Amsterdam een eigen cateringbedrijf. Als ik hem in 2009 weer ontmoet, ziet hij er heel anders uit. Abdelkrim draagt een lange witte djelleba. Zo ken ik hem niet. ‘Hoe ouder je bent, hoe Marokkaanser je wordt,’ zegt hij half lachend als we elkaar weer zien. Abdelkrim vertelt: ‘Nordin komt af en toe naar Nederland om ‘boodschappen’ te doen.’ Laatst was hij weer even ‘thuis’. Het was een bloedhete zomerse dag. Abdelkrim, in het bezit van een eigen zaak, heeft wat problemen met de Belastingdienst. Nordin heeft hem op de man af gevraagd: ‘Is er iets dat ik voor je kan doen?’ Abdelkrim heeft geantwoord: ‘Ja, je kunt het hier wat frisser maken.’ Een ludieke manier om ‘nee’ te zeggen. Ingaan op het aanbod van zijn broer zou volgens Abdelkrim ook bepaalde verplichtingen met zich meebrengen.

Nordin heb ik helaas, in het kader van mijn follow-up onderzoek, niet kunnen spreken. Een vroegere vriend typeerde hem als een ‘eigenheimer’, iemand die nooit het achterste van zijn tong laat zien. Hij opereert in het verborgene, ook zijn familie weet weinig van wat hij allemaal uitspookt. Hij kent wel de top van de criminele wereld, zowel in Marokko als in Amsterdam.         

Het overlijden van Abdelkrim

Toch zal ik Nordin door een samenloop van omstandigheden nog ontmoeten. Dat is bij het overlijden van Abdelkrim in oktober 2015. Ik wilde die dag mijn pas verschenen boek, Marokkanen in de marge, aan Abdelkrim persoonlijk overhandigen. Als ik bij zijn woning aanbel, laten zijn bedroefde dochters mij weten dat hun vader een dag eerder is overleden. Ik wist dat hij ziek was, maar ik schrik van dit onverwachte, droeve bericht. Abdelkrim is niet ouder dan 52 jaar geworden.                            

Nordin is hiervoor speciaal naar Nederland gekomen, zodat ik hem persoonlijk kan condoleren bij zijn ouders thuis. We hebben elkaar zeker 25 jaar niet gezien, maar hij herkent mij nog wel. Ik geef hem het boek dat eigenlijk was bestemd voor zijn broer. Het Nederlands van Nordin is nog steeds heel behoorlijk. Ik spreek hem nog even in het bijzijn van zijn vrienden. Nordin vertelt mij dat het goed met hem gaat,  maar ook ditmaal laat hij niet het achterste van zijn tong zien.     

Abdelkrim zal in Marokko worden begraven. ‘Eens Marokkaan, altijd onderdaan’, zo luidt een bekend gezegde, ook wanneer je niet meer leeft. Het hele gezin vliegt mee. Nordin laat mij weten mijn boek in het vliegtuig te zullen lezen.  

Hans Werdmölder is de auteur van ‘Den Hollander, dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie’. Vorige week verscheen van zijn hand ‘Nederland Narcostaat, 50 jaar drugshandel, en vele liquidaties’, waarin de rol van Nederland als buitenbeentje qua drugsbeleid aan de kaak wordt gesteld. 

Het bericht Nordin, succesvolle handelaar in softdrugs verscheen eerst op Wynia's Week.

Karim (1966) komt uit een Marokkaans gezin van zes kinderen, hij is het tweede kind in rangorde. Op twaalfjarige leeftijd komt Karim in het kader van gezinshereniging naar Nederland. Al op jonge leeftijd kampt hij met grote leerachterstanden en gedragsproblemen. In 1983 heb ik voor het eerst kennis gemaakt met hem en het gezin. Bij Karim is schizofrenie vastgesteld.  

Het gezin El Droussi

De vader van Karim is in 1965 naar Nederland gekomen. Al vele jaren is hij als schoonmaker  in dienst bij een grote  bierbrouwerij. Daar werkt hij in wisselende ploegendiensten. Op mij maakt de vader van Karim de indruk van een gedeprimeerde, vermoeide man, die niet bij machte is zijn kinderen op een normale wijze op te voeden.

Vader is van mening dat Karim niet met geld kan omgaan. Terwijl vader elke dubbeltje moet omdraaien, koopt Karim veel te dure kleren. Van zijn kant wil Karim niet leven zoals zijn vader. Karin noemt zijn vader ‘een ezel’. Wie elke dag vroeg op staat om naar zijn werk te gaan, is ‘een slaaf van de Nederlanders.’    

Toen vader hoorde dat zijn zoon op een nacht 6.000 gulden heeft vergokt, was het hek van de dam. Voor vader is het gebruik van geweld ‘de normale weg’ om de weerstand van zijn zoon te breken.

In een verslag lees ik: ‘In de Koran staat dat je kinderen met de hand moet opvoeden. Ik vind het erg genoeg dat ik mijn zoon zo aan moet pakken. Het doet mij verdriet als ik mijn zoon moet slaan, want het is niet leuk om een ander mens pijn te doen, laat staan je eigen zoon. Ik doe het in het belang van de opvoeding van mijn zoon.’ Daarbij maakt hij gebruik van een broekriem of een elektriciteitssnoer.

Met zijn moeder, een lieve en zorgzame vrouw, heeft Karim een sterke emotionele band. Omdat ze veel last heeft van heimwee, verblijft zij met twee jongere kinderen langere perioden in Marokko. Karim mist haar dan erg.

Onder Toezichtstelling

Karim is veertien jaar als voor het eerst een  psychiatrisch rapport wordt opgemaakt. Hij heeft een OTS (Onder Toezichtstelling) en verblijft in een kindertehuis. De rapporteur beschrijft Karim als ‘een voor zijn leeftijd kleine, magere jongen met donker, sluik haar en bruine ogen. Een getraumatiseerde jongeman, functionerend op laag niveau die een delinquente ontwikkeling heeft doorgemaakt. Het is zeer moeilijk om contact met hem te maken, want hij laat nauwelijks iets van zijn gevoelens merken.’  

Karim mijdt ook zoveel mogelijk oogcontact. De psycholoog beschrijft hem als ‘een uiterst depressieve, kinderlijke en zielige jongen. Bij het moeten presteren is hij zeer onzeker, wat mede het gevolg is van zijn geringe kennis van het Nederlands. Toch kan hij zich redelijk verstaanbaar maken. Zijn intelligentie is beneden het gemiddelde. Op zijn borst, rug en benen zijn sporen van mishandeling te zien.

Zijn beschreven straflijst begint op dertienjarige leeftijd. Hij loopt vaker van huis weg, spijbelt veelvuldig en gaat met criminele vrienden op stap. De hulpverlener Hans Blomsma functioneert in het gezin als een rots in de branding, maar het contact tussen vader en Karim kent veel ups en downs.

Twee tekeningen van Karim heb ik bewaard: een figuratieve tekening en een klassieke tekening van een kind met wolken, bomen, een huis met plat dak, een kamer met bed, vader, moeder, een baby in een grote mand en twee kinderen. Ik mis het gebruikelijke zonnetje. Achter op de tekening heeft Blomsma geschreven: ‘september 1980’.

‘Een liefdevolle dressuur’

In 1986, Karim is inmiddels twintig jaar, staan meer dan veertig antecedenten op zijn naam, waaronder zeer ernstige delicten. Nadat hij zijn woning in brand heeft gestoken, volgt een TBS-maatregel. In een psychiatrisch rapport uit dat jaar wordt geoordeeld dat sprake is van een serieuze problematiek, het gevolg van affectieve verwaarlozing en mishandeling in de vroege jeugd. Karim raakt ook verslaafd aan drugs.

Karims gedrag wordt omschreven ‘als debiel tot zwakbegaafd, herhaling van psychotische toestanden kan niet worden uitgesloten.’ In diverse strafinrichtingen wordt Karim vanwege zijn gedrag ‘onhanteerbaar’ en ‘ziekelijk’ genoemd. Volgens zijn behandelend geneesheer zou Karim het meest gediend zijn met een langdurige opname, een heropvoeding die het best vorm zou moeten krijgen door een ‘liefdevolle dressuur’.

‘Die knaap is zo gestoord als een ei,’ zei een inrichtingswerker die Karim een tijdje in de gevangenis heeft geobserveerd. ‘Hij heeft een schermpje om zich heen getrokken. In de omgang is hij erg angstig en schichtig, tegelijkertijd kan hij heel veeleisend en zelfs bedreigend overkomen. Hij zal niemand uit de weg gaan, in die zin is hij ook gevaarlijk. Door andere gedetineerden wordt hij met de nek aangekeken, soms krijgt hij zelfs klappen. Zelfreflectie is hem volstrekt vreemd.’ Het jaar daarop wordt Karim ter observatie opgenomen in een psychiatrische inrichting.        

Hernieuwd contact

In het kader van mijn follow-up onderzoek wil ik ook Karim spreken. Het kost mij nogal wat moeite zijn woonadres te achterhalen. Hij woont in een benedenwoning in de Spaarndammerbuurt.

Als ik aanbel, zie ik door de opening van de brievenbus een traag schuifelende man op weg naar de voordeur. Hij aarzelt, draait zich om en keert terug naar de woonkamer. Door de brievenbus laat ik weten dat ik een vriend ben van Hans Blomsma en hem graag wil spreken. Hij draait zich om en laat mij binnen.

Het is twee uur in de middag, zo te zien komt hij net uit zijn bed. Karim gedraagt zich een beetje slaapdronken, zijn haardos is verward en op zijn gezicht staat een baard van meer dan een week. Ik loop achter hem aan de woonkamer in, een donkere ruimte met twee skaileren bankstellen en een tafel. Ik kijk om mij heen en zie een enorme troep.

Het interieur biedt een goede afspiegeling van zijn lichamelijke en geestelijke toestand. Geen persoonlijke spullen, geen foto’s van dierbare personen en geen schilderijtje aan de muur. De kachel is stuk en het is er koud. Wel zie ik overal kranten, resten papier en in doorzichtig plastic verpakt reclamemateriaal. De eettafel is volledig bedekt met een berg papier. Zo te zien is de woning al jaren niet meer schoon gemaakt.                     

Karim maakt wat ruimte vrij op de zwartleren zitbank en neemt schuin tegenover mij plaats. Ik leg nog eens de reden uit van mijn bezoek. Bewust laat ik de naam van Hans Blomsma nog een keer vallen. Ik observeer hem wat scherper. Hij maakt op mij de indruk van een zwerver. Hij heeft niet alleen een dubbele kin, maar ook een behoorlijk buikje. Als hij loopt, zie ik dat hij waggelt als een trage eend. Ineens schiet mij zijn bijnaam te binnen: ‘Shoarma’.

Niet in een praatstemming

Karim (44) is niet in een praatstemming. Hij wrijft zichzelf warm door zijn handen steeds in en uit de mouwen van zijn beige pullover te laten glijden. ‘Ik ben psychiatrisch patiënt,’ zegt hij wel viermaal in ons gesprek. Zijn stem klinkt hees. Hij vertelt dat hij niet goed is behandeld. Hij heeft drie keer in een kliniek gezeten: drie maanden, zes maanden en drie maanden. Hij woont nu al tien jaar op dit adres.

Met Hans Blomsma heeft hij nooit meer contact gehad. ‘Hoe lang is hij al dood?’ vraagt Karim. ‘Vier jaar,’ geef ik als antwoord. ‘Wasj een goed mensj,’ slist hij. Karim heeft drie jaar met een Frans meisje samengewoond. Ze spraken Nederlands met elkaar, maar op een dag is zij weggegaan. Dat vindt hij nog steeds heel erg.

Ik observeer hoe Karim zijn pas gerolde sigaret vasthoudt, tussen drie vingers en zijn duim in. Ik krijg een déjà vu gevoel, een herkenbaar beeld van meer dan twintig jaar geleden. Hij zegt geen drugs meer te gebruiken, maar hij is nog wel verslaafd aan tabak. ‘We gaan allemaal dood,’ meldt hij ter geruststelling. Op dat moment hoor ik een plof in de gang. Een dik pakket reclamemateriaal valt door de brievenbus.

‘Het leven is moeilijk’

Karim staat nog steeds onder medisch toezicht. Vooraf heb ik telefonisch contact opgenomen met Sandra, een sociaal verpleegkundige. Ze kent Karim al acht jaar. Gemiddeld twee keer per week komt zij bij haar cliënten op bezoek. ‘Ik maak een praatje met hem en hij krijgt zijn portie medicijnen,’ vertelt zij mij.

In het dossier wordt Karim omschreven als ‘neigend naar het debiele’. Daar is Sandra het niet mee eens. ‘Af en toe maakt hij best een slimme opmerking,’ legt ze uit. ‘Hij is een zeer gevoelige man en hij zit nu een beetje in de contramine.’

Sandra heeft mijn verzoek voor een persoonlijk gesprek met Karim afgehouden, zo begrijp ik. ‘In principe wil hij alleen met vrouwen praten. Bij mannen wordt hij snel agressief. Hij is ook heel achterdochtig. Karim is nu stabiel, maar wel marginaal functionerend. Af en toe heeft hij contact met zijn familie.’ Sandra noemt hem een ‘tragisch geval’.

Ik stel voor een luchtje te scheppen, dan kunnen we ergens een kop koffie drinken. Karim slaat mijn voorstel af. Ik breng hem wel op een idee, want hij vraagt of ik koffie wil. Met enige aarzeling zeg ik ‘ja’.

Alles ziet er vuil en vies uit. Ik loop mee naar het keukentje, het gasfornuis functioneert nog wel. Ook hier hoopt het vuil zich op. Gelukkig stel ik vast dat Karim de kopjes met een afwasmiddel schoonmaakt. Met de koffiebekers in onze hand nemen we weer plaats op de zitbank in de woonkamer.

Ik probeer het gesprek weer op gang te brengen. Karim kan zich niet herinneren dat we elkaar eerder hebben ontmoet, niet in het jeugdinternaat in Hoenderloo, ook niet in de Bijlmerbajes. De conversatie wil niet vlotten. Ik stap op, want een normaal gesprek zit er niet in. ‘Het leven is moeilijk,’ zegt Karim bij het afscheid. Dat kan ik alleen maar beamen.

Hans Werdmölder is de auteur van ‘Den Hollander, dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie’. Deze week verschijnt van zijn hand ‘Nederland Narcostaat, 50 jaar drugshandel en 250 liquidaties’, waarin de rol van Nederland als buitenbeentje qua drugsbeleid aan de kaak wordt gesteld. 

Het bericht Karim, ‘zo gestoord als een ei’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Abdelkader, geboren in 1960, is een prominent figuur binnen de muren van het clubhuis. Op elfjarige leeftijd is hij samen met zijn moeder, (half)broers en (half)zusjes naar Nederland gekomen. Abdelkader komt uit een klein dorp in Noord-Marokko.

Niet gewend aan het drukke Amsterdamse verkeer wordt hij, al na twee weken verblijf, geschept door een auto. Hij was op weg naar een vriendje dat hij pas had leren kennen. Meer dan een half jaar heeft hij in het ziekenhuis gelegen, een bedlegerige periode waarin hij goed Nederlands heeft geleerd. In het ziekenhuis was een onderwijzeres werkzaam die de zieke kinderen bijscholing gaf.

Aan zijn ongeluk heeft hij op zijn rechterbeen een jaap van een litteken overgehouden. ‘Gebeten door een haai in de golf van Marokko’, laat hij iedereen weten die het maar horen wil. Je moest hem echter geen mankpoot noemen, want dan springt hij uit zijn vel. Inmiddels heeft Abdelkader zich een ras-Amsterdams accent aangeleerd, dat niet valt te onderscheiden van dat van een geboren en getogen Amsterdammer.

‘Leraren hadden bloedhekel aan mij’

Abdelkader is zonder diploma van school, een LTS, gestuurd. Hij zegt erover: ‘De leraren hadden een bloedhekel aan mij. Ze konden mij wel schieten en scholden mij altijd uit. Ik gaf natuurlijk een grote bek terug en ik moest vaker onder de klok staan, want in Nederland is slaan verboden. Kwamen de leraren langs, dan zeiden ze: “Oh, het is El Haddar weer.” Een keer stond ik onder de klok, omdat we buiten ruzie hadden gemaakt. Maar ik had nog geen wraak genomen. Ik ben toen naar buiten gegaan en heb die jongen een bloedneus geslagen. Toen moest ik bij de directeur komen en kreeg ik weer een schorsing.’

Voor Abdelkader vormt de wereld binnen school een verlengstuk van de harde wereld op straat. Dat is ook de reden dat hij herhaaldelijk in conflict komt met leraren en leerlingen Een enkeling begrijpt hem wel en de gymnastiekleraar heeft zelfs begrip voor hem. ‘Die man schreeuwde nooit, die sprak altijd heel rustig. Die man begreep mij een beetje.’

Nadat hij een leraar met een beitel heeft bedreigd, was het wel bekeken en kon hij vertrekken. Hij werd van school gestuurd. Geen andere school wilde hem als leerling hebben. Hij zegt er zelf over: ‘Ná een paar jaar LTS de straat op. Ja, dan gaat het klote met een Marokkaan.’

‘Mijn vader is een toffe peer’

Het vader-zoon conflict speelt bij veel opgroeiende Marokkaanse jongens in Nederland een grote rol. In vrijwel alle boeken, rapporten en reportages is het een steeds terugkerend thema. Dat was ook zo bij Abdelkader. In een interview vertelt hij mij: ‘’s Avonds kwam ik steeds te laat thuis en zat mijn vader op mij te wachten. Had-ie weer wat te zeggen … Meestal begon hij over roken. “Begin je ook dezelfde weg op te gaan als je broe,’, zei hij dan. Ik kon hem dan niet uitleggen dat ik dat niet deed . Ik kom mijzelf niet tegenhouden en gaf hem een grote bek terug (…)

‘Een keer heb ik mijn vader aangevallen. Echt, ik pakte mijn vader, ik wilde hem slaan, maar ik had de kracht niet. Ik heb spijt, jongen. Ik wilde toen zelf weg uit huis, want ik kon het niet meer uithouden. Als ik nu mijn vader tegenkom, kijk ik altijd naar beneden. Hij is aardig hoor. Mijn vader is een toffe kerel: ieder vader wil toch iets goeds met zijn kind. Nu begrijp ik hem wel.’

Abdekader schaamt zich voor zijn gedrag, want dergelijke agressieve gevoelens ten opzichte van hun vader zijn in de Marokkaanse cultuur niet toegestaan.

‘Ze lokken het zelf uit’

Abdelkader is bij de groep-Marnel gekomen via zijn oude klasmaat Abdel. ‘Dat was vroeger ook een schorempje,’ wist Abdelkader mij te melden. Zelf is hij ook beslist geen lieverdje. ‘Ik was toen nog zo’n klein jongetje en liep met een groot mes rond. Ik heb een gat in mijn binnenzak gemaakt, zodat het lemmet door de voering stak. Op een dag wilde een poot iets van mij. Ik zei: “oké, voor twee geeltjes.” Ga maar mee en ik liep naar een wat stiller plekje. We waren achter een bosje, ik pakte mijn mes en zei tegen hem: “nou kom maar op met die twee geeltjes.” Toen begon hij te schreeuwen en ik begon met mijn mes te zwaaien. Het scheelde maar een haar of ik had zijn keel doorgesneden. Dat bedoel ik nou. Ze lokken het zelf uit.’

Abdelkader rookt in die tijd veel cannabis, maar gebruikt geen coke of heroïne. Hij is goed bekend met de gevaren van harddrugs, zowel een oom als zijn broer is verslaafd. ‘Mijn oudere broer zit in de handel,’ laat Abdelkader mij een keer weten. ‘Soms had mijn broer wel 100.000 gulden op zak, nu heeft hij helemaal niets meer. Die jongen is helemaal naar de kloten. Met dat geld had hij zelfs een huis kunnen kopen.’ Dat zal hem niet overkomen, zo heeft hij zich voorgenomen. Ook zijn drankgebruik weet hij te matigen, wat lang niet altijd gemakkelijk is met vrienden die van een behoorlijke slok houden.

Legendarische Rif-persoonlijkheden

Abdelkader is zeer bedreven in het jennen. In de sociale arena van het clubhuis is jennen, op stang jagen of uit de tent lokken een dagelijks tijdverdrijf. Het is een spel waarin de een meer bedreven is dan de ander. Het ontstaat uit verveling, maar heeft in de dagelijkse omgang ook de functie om elkaars gevoeligheden en zwakheden te testen.                                 

Zo zijn jongens die uit het Noorden van Marokko komen zeer gevoelig voor opmerkingen over hun landelijke, Berberse afkomst. Abdelkader, die zelf ook uit Noord-Marokko komt, zet zich met name af tegen de jongens uit Nador en omgeving. Hij vindt hen dom, ergert zich aan hun vernielzucht en ziet neer op die ‘barbaren uit de bergen’. 

Tegelijkertijd kan hij heel enthousiast vertellen over legendarische Rifpersoonlijkheden, zoals Mohammed Abdelkrim El Khattabi of Tarzan Rif. Abdelkrim was een gevierd verzetsleider en kwam in opstand tegen de toenmalige Spaanse en Franse bezetter. In 1921 stichtte hij de zelfstandige Riffijnse staat, de republiek van Riffijnse stammen. In 1927 dolf Abdelkrim het onderspit tegen de koloniale overmacht en werd hij verbannen naar het eiland Réunion. Uiteindelijk sleet hij zijn oude dag in Caïro.

Hans Blomsma, de toenmalige hulpverlener in Marnel, had het in die tijd goed met hem voor. In het door Blomsma opgestelde arbeidsprofiel stond: ‘Abdelkader is een intelligente en stabiele jongen, vrolijk van aard. Wil graag leren om de achterstand (een afgebroken opleiding LTS) weg te werken.’

Samenwonen met een Hollandse vriendin

Eind jaren tachtig lijkt het erop dat Abdelkader zijn leven weer op orde heeft. Hij woont samen met een Hollands meisje. Ze is bedrijfsleidster van een kapsalon. Hij heeft haar leren kennen in een disco en ze wonen al drie jaar samen. ‘Als ik haar niet had gekend, had ik al lang in de goot gelegen,’ zo vertelde hij mij.

Zijn Nederlandse vriendin heeft onmiskenbaar een grote invloed gehad op zijn gedrag. In 1988 is hun zoon geboren. In een interview vertelt hij: ‘Je zult toch niet willen dat je kind opgroeit en mij helemaal niet kent. Of dat-ie weet dat ik een junk ben of zo. Echt niet.’ In dit soort zinnetjes beluisterde ik de stem van zijn vriendin. Hij is ook niet meer zo gemakkelijk te verleiden tot een diefstal of kraak. Zo hebben twee Surinaamse jongens hem een keer benaderd om een overval te plegen op een sigarenzaak. Hij is niet op de uitnodiging ingegaan. Het was een te groot risico. Niettemin wordt hij door agenten, met een getrokken pistool, aangehouden. Ze gingen ervan uit dat hij vuurgevaarlijk was. Bij het verhoor bleek dat de Surinaamse jongens zijn naam hebben genoemd. Hij heeft zelfs hiervoor enkele dagen in een politiecel gezeten.’                           

Assistent-jongerenwerker

Abdelkader heeft de ambitie om jongerenwerker te worden. Het is niet ongebruikelijk dat ex-criminelen aan de slag willen als jongerenwerker of counsellor. Ze zouden beter in staat zijn om ontspoorde jongeren te helpen, gezien hun eigen ervaringen. En ze kennen ook beter de gevaren van drugs die op de loer liggen. Zo heeft Abdelkader een tijdje gewerkt als assistent-jongerenwerker in het clubhuis Marnel. Daar fungeerde hij als rechterhand van Frans,  de jongerenwerker.

De relatie met zijn vader is, nu hij werk heeft, ook stukken beter geworden. Abdelkader: ‘Nu ik werk heb, zelfstandig ben geworden, samenwoon en een eigen kindje heb, begrijpt hij dat ik mijn eigen weg heb gevonden. “Als het goed gaat met jou, gaat het ook goed met mij”, denkt mijn vader. Misschien dat hij diep in zijn hart denkt: “Ik zou het liever hebben dat mijn zoon met een Marokkaans meisje trouwt. Maar als hij zo gelukkig is, laat hem dan maar.” Mijn vader is een persoon die je laat gaan als man.’      

Abdelkader komt nog wel gemiddeld twee keer per week thuis, niet alleen om zijn ouders en andere familieleden te zien, maar ook omdat hij het Marokkaanse eten erg mist.

Terugval 

Toch zou nog een terugval plaatsvinden. Thuis gaat het niet goed. Met de komst van de baby, verandert hun relatie. Zijn vriendin en hij hebben vaker ruzie over de opvoeding van hun zoon. Ook het gebruik van hasj is een bron van conflicten, want zijn vriendin verbiedt het blowen thuis. ‘Je wordt er ook sloom van,’ laat hij mij weten. 

Ook op zijn werk zijn er oplopende spanningen. Abdelkader vindt het moeilijk zijn gezag als jongerenwerker te laten gelden. Dat gezag wordt vaak niet geaccepteerd, omdat de vaste kern hem nog ziet als één van hen. Om toch respect af te dwingen geeft hij, als hij achter de bar staat, gratis rondjes weg.  Zelf drinkt hij niet. De cannabis, bestemd voor de verkoop, rookt hij zelf op.

Volgens Najib, die ook werkzaam is in het clubhuis, denkt Abdelkader niet aan de dag van morgen. ‘Als hij vandaag zin heeft in hasj, dan maakt hij het dezelfde dag nog op. En als iemand er een opmerking over maakt, zegt hij: “Morgen verdienen we wel weer geld, dan kunnen we ook drank kopen.”’

Bemoeizucht

De bezoekers van Marnel irriteren zich ook steeds meer aan zijn opgefokte gedrag. In vrijwel elke zin die uit zijn mond komt, valt het woord ‘imbeciel’ of ‘kankerlijer’. Heeft iemand een joint in zijn mond, dan neemt hij die zomaar af. Zit een jongen aan de bar met een meisje te praten, dan begint hij zich ermee te bemoeien. Die bemoeizucht maakt hem niet populair in het clubhuis.

Abdelkader mist de dagelijkse leiding van Frans, die inmiddels van werkkring is veranderd. Met het verdwijnen van Frans is de sfeer van vroeger ook weg. Er komen steeds minder bezoekers in het clubhuis en Abdelkader meldt zich ziek. Na een periode in de ziektewet, is hij weer zonder werk.        

Als ik eind 1989 weer contact met Abdelkader opneem,  blijkt hij niet meer bij zijn vriendin te wonen.

‘Hallo Hans, herken je mij nog?’

Abdelkader is een wandelaar. Hij heeft nooit rust in zijn kont. Halverwege de jaren negentig kom ik hem bij toeval tegen. ‘Hallo Hans, herken je mij nog?’ Het is een normale werkdag, ’s ochtends om half tien, dat ik hem op een Amsterdamse gracht tegen het lijf loop. Ik herken hem niet meteen. Hij ziet er mager en onverzorgd uit. Hij heeft een handeltje in de verkoop van nepdrugs aan toeristen en we raken aan de praat. Zijn hoofd is kaalgeschoren en hij draagt een pet. ‘Zo zien ze direct dat ik in de drughandel zit,’ zegt Abdelkader. Ja, nu herken ik hem weer.                                                         

Abdelkader heeft na zijn ziekteverlof een poosje in de WAO gezeten. Hij leeft nu van een uitkering en verdient wat bij met de drugshandel op straat. Zijn specialisatie is het oplichten van drugskoeriers en toeristen. Laatst heeft hij nog een Rus getild voor meer dan zesduizend euro.

Hij vertelt mij ook dat hij getrouwd is geweest met een Marokkaanse vrouw. Uit deze relatie zijn drie kinderen geboren. Daarna heeft Abdelkader nog een relatie gehad met een Antilliaans-Surinaamse vriendin, met wie hij een kind heeft. Ook deze relatie is stuk gegaan. Hij ziet zijn kinderen maar weinig. 

Het leven van een straathoekman

In 2010 ben ik weer op zoek naar Abdelkader. Op mijn ansichtkaart, die ik persoonlijk in zijn brievenbus heb gedeponeerd, reageert hij niet. Ik weet inmiddels dat hij in Osdorp woont.    

Als ik Abdelkader weer ontmoet zit hij op een stoel in het zonnetje, tegenover de coffeeshop in de Pijp – zijn vaste hang-out. Hij kijkt een beetje verveeld. ‘Ben jij het, Abdelkader?’ vraag ik hem op de man af. De straat is opgebroken, rijdend verkeer is onmogelijk. Abdelkader herkent mij. ‘Hé Hans, wat doe jij hier?’ Ik houd het spontaan en antwoord: ‘Ik moet verderop zijn. Mijn jongste zoon woont in deze buurt.’ Abdelkader draagt een donkerblauwe pet, hij is gekleed in een effen blauw shirt en spijkerbroek.

Ik loop naar hem toe en geef hem een hand. ‘Je bent kaal geworden,’ merkt Abdelkader op. Ik lach erom en zet de tegenaanval in. ‘Zal ik even kijken hoe het bij jou erbij staat.’ Ik til zijn pet op en ik zie een kaalgeschoren hoofd, met kort, grijs krullend haar. Op zijn kin staat een baard van een paar dagen. ‘Maar je hebt geen buik,’ reageert Abdelkader. Ik beschouw het als een goedmakertje.  Abdelkader is nog steeds zonder werk. Na drie langdurige relaties met twee Nederlandse partners en een Marokkaanse vrouw is hij weer alleenstaand. Zijn oudste zoon is inmiddels 22 jaar. Abdelkader wil zich niet meer binden, zeker niet aan een Marokkaanse vrouw.

Uit zichzelf vertelt hij dat hij tien jaar geleden een jaar in de gevangenis heeft gezeten, vanwege een poging tot doodslag. Daar wil hij verder niet op ingaan. Hij heeft zijn vrijheid lief en wil beslist niet meer achter de tralies. De drang naar vrijheid en zijn ongebondenheid herken ik van vroeger. Hij leidt nu het leven van een straathoekman, met een vaste stek in de coffeeshop van een vriend.

Het bericht Abdelkader, ex-crimineel, mislukt als jongerenwerker verscheen eerst op Wynia's Week.

Speedy dankt zijn bijnaam aan het feit dat hij snel, sluw, behendig, gemeen en rap van tong is. Said, zijn echte naam, is een geboren verkoper en sjacheraar, een talent dat hij dagelijks in de praktijk brengt. Hij is ook ‘zo slim als een kat’, aldus zijn vroegere maat Mustafa. Eenmaal in Nederland voelt hij zich al heel snel aangetrokken tot de misdaad.                                                             

Said is de middelste uit een gezin van negen kinderen. Zijn vader werkt sinds 1963 in Nederland. Said is in 1962 geboren in Tétouan. Hij heeft daar eerst de Koranschool en daarna de normale school gevolgd. Hij spijbelt regelmatig en na moeilijkheden met enkele leraren heeft hij de school in de derde klas verlaten. Door zijn ouders wordt hij op een kostschool geplaatst, maar daar gaat het ook niet van een leien dakje. In de vijfde klas geeft hij er de brui aan. Een jaar lang heeft hij gewerkt in een winkeltje, waar hij van alles en nog wat aan de man brengt. Zijn vader ziet voor zijn negen kinderen meer mogelijkheden in Nederland en besluit in 1973 tot gezinshereniging.

‘Als je de hele dag niets te doen hebt, zie je en hoor je andere dingen’

Said is elf jaar als hij naar Nederland komt. Het gezin vestigt zich in De Pijp. Na een jaar basisonderwijs wordt Said op een Mavo geplaatst, maar dat blijkt te hoog gegrepen. Hij komt terecht op een LTS, daar heeft hij het maar een paar jaar volgehouden. Said is zeventien als hij de school voortijdig en zonder diploma verlaat. Hij vindt een baantje in een magazijn als jongste bediende.

De onderkant van een wereldstad als Amsterdam biedt echter ongekende mogelijkheden en heeft een grote aantrekkingskracht op Said. Met heroïne maakt hij kennis via een hoertje. ‘Ze was heel aardig en ze heeft me van tevoren heel goed gewaarschuwd voor de gevaren, maar ik wilde het toch eens proberen.’ De eerste dag moest hij overgeven, de tweede dag heeft hij rust genomen, maar de derde dag probeert hij het nog een keer. ‘Ja,’ zegt Said, ‘op een gegeven moment begon ik het lekker te vinden. Je geest sleept je dan mee.’

Speedy gebruikt nog zeer onregelmatig. ‘De ene dag wel, de andere dag niet, soms weken achter elkaar niet.’ ‘Het was een te gekke tijd,’ vertelt hij mij onder het genot van een kop koffie. ‘Omdat ik geen werk had, begon ik steeds meer te weten van alles, van drugs, stelen en dealers …..’  ‘Ja, als je de hele dag niets te doen hebt, zie je en hoor je andere dingen.’                                       

Said is ook een verwoed gokker. Zo kom ik hem een keer op straat tegen nadat hij de vorige dag zeshonderd gulden heeft verloren met het spelen van het kaartspel Blackjack.

Nieuwe en geheime plannen

Na twee jaar plezier te hebben gehad, slaat bij Said de verveling toe. Hij gaat actief naar werk zoeken, ‘want na twee jaar genieten van overheidsgeld wil je ook wel eens op eigen benen staan.’ Gedurende acht maanden vindt hij via een uitzendbureau voornamelijk ‘partijenwerk’, wat dat ook mag zijn. Daarna is er geen werk meer en valt hij terug in zijn oude ritme. In deze periode gaat hij ook weer heroïne roken.                                                                          

Zo nu en dan trekt hij met de jongens van de groep Marnel op, die hij leert kennen uit de buurt. Als pusher leert hij hen ook chinezen. Volgens Mustafa Udrissi heeft hij de halve groep van Marnel verslaafd gemaakt. Hij kende de gevaren. Hij heeft zelfs gezworen dat hij alle jongens van het clubhuis verslaafd zou maken. Mustafa noemt Said om die reden een adder, een ‘rat’.                       

Zelf gaat Said ook steeds meer gebruiken, hij raakt verslaafd en belandt in de gevangenis. Voor zijn ouders weet hij zijn verslaving te verbergen. Hij zegt erover: ‘Ik was ook geen echte junk. Ik zorgde altijd dat ik schone kleren aan heb. Kijk, als je gebruikt en je hebt altijd dezelfde kleren aan dan gaan ze thuis denken.                                                                                                              

Na een periode van langdurige verslaving is Said naar eigen zeggen ‘wakker’ geworden. Zijn belangrijkste motieven om te stoppen met het gebruik van heroïne was zijn gezondheid en zijn toekomst. Hij hoefde maar in de spiegel te kijken om te zien dat het niet goed met hem ging. Bovendien ging al zijn geld op aan ‘die troep’. Het was een strijd tussen lichaam en geest. Hij zegt erover: ‘Als je hersenen iets in je lichaam willen, dan blijf je verslaafd. Je moet een sterke geest hebben om van de heroïne af te komen. Dus moet je andere plannen hebben. Als je geest ‘nee’ zegt dan doe je het niet en dan kun je het beeld van de heroïne laten verdwijnen. Ik heb nu plannen in mijn hoofd, geheime plannen. Als je plannen in je hoofd hebt over je toekomst, kun je die beter geheim houden. Dat is baraka (goddelijke zegen of kracht).’

‘Als je hier in Nederland eerlijk blijft, word je alleen maar arm’

Over zijn concrete activiteiten wil hij wel iets kwijt. Via bemiddeling van een hulpverlener heeft hij een eigen woning gekregen. Om iets anders aan zijn hoofd te hebben, besteedt hij de periode van ontwenning aan het inrichten van zijn nieuwe woning. Hij nodigt mij ook uit zijn nieuwe domein te komen bewonderen.                                                                                            

Said heeft zijn woning modern westers ingericht. Op de vloer ligt vaste vloerbedekking en midden in de woning staat een Ikea-bankstelletje. Op de plank van een grenenhouten stellingkast staan foto’s van familieleden uitgestald en uit een hoek kijkt een kleurentelevisie de kamer in. Zijn woning ziet er niet echt bewoond uit, want meestal slaapt Said bij vrienden, waar het gezelliger is.

Trots laat hij mij de aanvraag voor naturalisatie zien, want zijn toekomst ziet hij duidelijk in Nederland liggen. ‘Marokko is leuk voor vakantie’, zegt hij, ‘maar hier in Nederland valt meer te ritselen. ’ ‘Stap voor stap ben ik failliet gegaan, stap voor stap wil de ik de orde weer herstellen. Ik heb misschien wel zestigduizend gulden verloren met gokken, heroïne en andere troep, dat geld  wik ik zo snel mogelijk terugverdienen.’ Als ik belangstellend vraag hoe hij denkt dit te verwezenlijken, zegt hij: ‘Met mijn mond.’                                       

Said heeft van de nood een deugd gemaakt, en wil zijn opgedane kennis in de wereld van drugs zoveel mogelijk uitbuiten. Dat zijn lang niet altijd legale praktijken, maar hij zegt erover: ‘Als je hier in Nederland eerlijk blijft, word je alleen maar arm.’ Zo verdient hij wat bij met kleine helersactiviteiten, hij bemiddelt met de aankoop van drugs en in het clubhuis Marnel richt hij een eigen winkeltje in om broodjes en andere etenswaren aan de man te brengen. Het laatste levert niet veel op, maar zo blijft hij op de hoogte van alle nieuwtjes in en rond het clubhuis. Hij blijft eenvoudige kleren dragen en waardevolle spullen bergt hij op in een eigen kluisje. ‘Als ik genoeg geld heb verdiend, ga ik misschien aan trouwen denken.’ 

‘Als dertig ben, kan dit leven niet meer’

Toch raakt hij weer verslaafd en na een grote ruzie is hij in het clubhuis niet meer welkom. Zijn leven als verslaafde drugsgebruiker bestaat uit lopen, naar geld zoeken en dope kopen. En maar hopen op een grote slag. Said heeft ook grote schulden. Het perceel dat hij bewoont, wordt scherp in de gaten gehouden door agenten van de narcoticabrigade. Bij een huiszoeking heeft de politie beslag gelegd op een Smith & Wesson vuurwapen kaliber .22, een luchtdrukpistool, nog een pistool, merk FN Browning, en 50 gram heroïne.

Ik vraag mij af waarom Said deze wapens in zijn bezit had. Had hij ze nodig voor een overval? De politie heeft hem benaderd om mee te werken als informant, maar daar is hij niet op ingegaan. Said is op dat moment 28 jaar en nog steeds verslaafd. De verslavende stoffen gedragen zich als kapers in de cockpit van Saids hoofd. Probeer die maar eens uit te schakelen. Hij zegt erover: ‘Die heroïne blijft als een punt in je hersenen zitten. Er blijft altijd iets hangen,  je denkt er de hele dag aan en de pijp van de heroïne zie je zo voor je ogen. Alleen dát zie je dan en, ook als je maanden niet meer gebruikt, moet je heel sterk zijn om dat beeld te laten verdwijnen.’                                                     

Eind jaren tachtig probeert hij zijn leven een resolute wending te geven, maar hij ziet ook tal van obstakels. Said: ‘Als ik dertig ben kan dit leven niet meer. Ik moet nu kiezen. Dit leven of het andere leven. Alleen trouwen helpt niet. Je kunt dan toch weer gaan gebruiken. Voor mij is het belangrijkste om van de dope af te komen, werk te vinden en de schulden af te betalen. Dan kom ik weer goed te zitten.’                                                                                  

Zijn familie is een grote steun. Zo zegt hij: ‘Ik schaam me. Als ik naar mijn familie ga, kun je zien dat ze niet blij zijn. Ze zien hoe jij eruit ziet, hoe je bent geworden. Hoe vaker ik daar kwam, hoe meer pijn het ging doen. Ze zijn niet blind hè, ze zien alles. Ze willen graag dat ik trouw en van die wereld afkom.’ “Dit is geen leven waarin je zit”, zeggen ze.’                                 

Zover is het nog niet. Said ziet een nieuwe afzetmarkt voor drugs en verhuist een tijdje naar Duitsland. Daar handel hij in cannabis en heroïne. Halverwege de jaren negentig loopt hij tegen de lamp en krijgt een forse gevangenisstraf opgelegd. Hij komt in een Duitse gevangenis terecht. Daar maken ze korte metten met een Marokkaanse jongeman met een kort lontje en een hoop praatjes. Terug in Nederland zet hij snel stappen om een nieuw leven te beginnen.

De ‘rat’ is tot rust gekomen

In 2010 ontmoet ik Said, inmiddels 48 jaar, na hem meer dan twintig jaar niet gezien te hebben. Hij is inmiddels getrouwd en vader van drie kinderen. Het gezin woont op driehoog in een wijk in Amsterdam-West.                              

Hij laat mij weten dat hij alleen en op eigen houtje is afgekickt. Al meer dan vijftien jaar is hij clean. Geen hulpverlener, geen Jellinek of andere kliniek kwam er aan te pas. Hij is ook in het trotse bezit van een vaste baan. De ‘rat’ is tot rust gekomen, zo is mijn eerste indruk.                                                    

Het huwelijk dient nauw te worden gekoppeld aan het dragen van verantwoordelijkheden. Zijn vrouw komt uit Tétouan en is in 1994 naar Nederland gekomen. Dat ging niet zomaar. Hij moest beschikken over een vaste baan en niet meer crimineel actief zijn. Dat heeft zeker geholpen om hem op het rechte pad te houden. Zijn partner is een stadse vrouw die in Marokko is school gegaan. Zij spreekt goed Nederlands en neemt actief aan ons gesprek deel. Een dergelijk huwelijk wordt ‘marrying up’ genoemd.                               

In het bijzijn van zijn twee dochters laten we zijn turbulente, criminele leven zoveel mogelijk rusten. Zijn zoon zit nog op school. Said zegt geen alcohol meer te drinken en rookt ook geen cannabis meer, alleen af en toe shag. Maar op het pakje staat dat roken dodelijk is. Dat roept vragen op bij zijn kinderen  Die zijn in hun reactie keihard en dat is soms pijnlijk. Hij schaamt zich dan, vooral voor zijn zoon, die een actieve voetballer is.                                        

Ieder jaar gaat Said met zijn gezin naar Marokko. Hij zegt het een hypocriet land te vinden. ‘Ze zeggen dat ze islamitisch zijn, maar dat is maar schijn. Je kunt Marokko vergelijken met een grote fles cognac. Maar in de fles zit geen cognac, maar pis. Als je drinkt moet je het spul uitspugen.’ Hij zegt er absoluut niet te willen wonen. Hij komt er alleen om zijn familie en die van zijn vrouw weer te zien.

‘We waren wel boeven’ 

‘Hoe kijk je terug op jouw verleden’, vraag ik aan Said aan het slot van ons gesprek. ‘Zowel positief als negatief,’ antwoordt Said. ‘Hoezo positief?’ is mijn reactie. ‘Het was een heel spannende periode en ik heb veel meegemaakt.’ Hij vertelt mij het verhaal van de illegale Egyptenaren, die bij hem voor de helft van de normale prijs kwamen telefoneren. Als een van de weinigen in zijn omgeving beschikte Said over een telefoonaansluiting, mobiele telefoon was er toen nog niet. Hij had aan de Egyptenaren verteld dat de teller defect is, waardoor hij voor slechts een gering bedrag wordt aangeslagen. Said kan het zich nog goed herinneren. ‘Ze brachten koffers met apparatuur mee, waarmee ze over de hele wereld konden bellen.’ De rekening was tot meer dan 15.000 gulden opgelopen, totdat de PTT er een einde aan maakt. Dat was in 1989. Said kreeg regelmatig dringende betalingsverzoeken in de bus. ‘Maar tja … van een kale kip kun je niet plukken,’ was toen zijn lakonieke reactie.                                                       

Dat was spannend, maar ook wel negatief,’ zegt hij nu wat minder enthousiast. ‘Want ja …  we waren wel boeven.’

Het bericht Said, een geboren sjacheraar verscheen eerst op Wynia's Week.