Onvoorziene, razendsnelle ontwikkelingen zoals olie- en gasprijzen die haasje-over springen, komen nooit gelegen. Zeker niet in Nederland, het land dat glorieert in planning en planbureaus. Nederland heeft het Sociaal en Cultureel Planbureau. Het Planbureau voor de Leefomgeving. En, sinds 1945, het Centraal Planbureau (CPB). Het CPB produceert onder meer de economische ramingen die leidend zijn voor de begrotingspolitiek en het politieke debat daarover.

De planbureaus en hun stroom van adviezen, rapporten en vermaningen herinneren aan lang vervlogen tijden. Aan stabiliteit. Aan de planbare economie, ooit de reden voor de oprichting van het CPB. Maar ook aan de maakbaarheid van de samenleving. En impliciet de maakbaarheid van de burger.

Wervelwind

Maar altijd weer die crises. Events, dear boy, events, moet de Britse minister-president Harold Macmillan (1894-1986) geantwoord hebben op de vraag wat regeringen aan het wankelen kan brengen. Afgelopen week weer.

Uitgerekend in de wervelwind van prijsverhogingen en inflatieangst publiceerde het Centraal Planbureau zijn ramingen voor de economie en het begrotingstekort. Het Centraal Economisch Plan, zoals dat voluit heet. Ook zo’n naam uit de planeconomieperiode kort na 1945. De raming van afgelopen donderdag stevent al af op geschiedenis.

‘Ik ben nu zes jaar directeur van het CPB’, zei Pieter Hasekamp, aldus het verslag in Het Financieele Dagblad. ‘Dit is het vierde jaar met een externe crisis die over ons heen rolt.’ De covid-pandemie (2020). In 2022 de (nog niet helemaal bedwongen) inflatiepiek na de Russische inval in Oekraïne. Vorig jaar het spervuur van Amerikaanse invoerheffingen.

Je zou zeggen: tijd voor bezinning. Als crises het nieuwe normaal zijn, wat zijn dan nog het nut en de toegevoegde waarde van de modelmatige ramingen van het CPB? De vraag krijgt des te meer urgentie omdat de ramingen van het CPB de grondstof zijn voor de Miljoenennota 2027 en vier jaar kabinetsbeleid. Voor beleid is het minderheidskabinet-Jetten afhankelijk van de steun van een deel van de meerderheid in de Tweede Kamer. Op het spel staan de overlevingskansen van het kabinet.

Lehman en Golfoorlog

Een crisis die niet gelegen komt, is niet nieuw. Op Prinsjesdag 2008 kon de Miljoenennota van minister van Financiën Wouter Bos (PvdA) de prullenbak in. Twee dagen eerder was de Amerikaanse bank Lehman op de fles gegaan. De financiële sector dreigde te kapseizen en de economie mee naar de kelder te nemen.

Of, wat verder terug, de zogeheten Tussenbalans van het kabinet-LubbersDrie, begin 1991. In de Tussenbalans herijkte het kabinet zijn begroting met bezuinigen en lastenverzwaringen. Eén van de aanleidingen: de nasleep van de Golfoorlog en de gestegen olieprijs en rentestand. Klinkt als vandaag.

Schade van Trump?

De hoogfrequente crises ondermijnen ondertussen de geloofwaardigheid van de ramingen van het CPB. De invoerheffingen van Trump? Nederland, handelsland bij uitstek, zou schade lijden. Het omgekeerde gebeurde. De economische groei in 2025 bedroeg 1,9 procent.

De ramingen leiden tot klachten onder economen en Kamerleden. Anderhalf jaar geleden constateerde Wim Boonstra, hoogleraar aan de VU en voorheen hoofdeconoom van de Rabobank, in vakblad ESB, dat het CPB stelselmatig te pessimistisch is. Daardoor raamt het CPB hogere begrotingstekorten, die ministers van Financiën vervolgens omzetten in zuiniger uitgaven dan achteraf nodig bleek te zijn. Ook toenmalig Kamerlid Pieter Omtzigt nam deze politiek op de korrel.

Met name ‘in tijden van snelle conjunctuuromslagen’ schiet het model tekort, concludeert Boonstra, en blijkt het begrotingstekort sneller op te lopen. Dat speelde in 2009 (na de bankencrisis) en 2020 (covid-pandemie).  

Wensen kosten geld

In de eerste twee weken van de huidige crisis is niet te zeggen of zo’n ‘snelle conjunctuuromslag’ zal volgen. Het CPB presenteerde bij zijn ramingen donderdag wel twee scenario’s die inspelen op de gevolgen van hogere energieprijzen. Dat ‘keuzemenu’ is een interessante toevoeging, maar hoeveel waarde heeft dat voor de Miljoenennota 2027 en het politieke debat? Weinig.

Het politieke debat zal om de ‘harde’ ramingen draaien. Om de wensen van de meerderheid van de Tweede Kamer. Wensen om kabinetsplannen niet te verzachten, maar te schrappen. Wensen die geld kosten.

De oppositie kreeg onverwacht steun van het CPB. In zijn ramingen noteert het Planbureau een begrotingstekort in 2027 van 1,9 procent, een stuk lager dan het kabinet zelf. Het CPB verwacht namelijk dat ongeveer 10 miljard euro op de begroting niet wordt uitgegeven.

Voor open doel…

Dat is een kans voor open doel voor elke oppositiepartij met onvervulde wensen. Er is genoeg ruimte op de begroting, zal de oppositie zeggen. Gevolg: de collectieve sector groeit nog harder dan nu al de verwachting. Om de extra wensen te betalen moet de overheid meer geld lenen en/of de belastingen en premies verder verhogen. In de raming van het CPB stijgt de collectieve lastendruk al naar bijna 40 procent. Percentages uit de tijd van de covid-pandemie en de Tussenbalans. Is het dan toch crisis?

De hoop op een snelle oplossing in het Midden-Oosten is begrijpelijk. Maar ook mét een oplossing wordt het vuurwerk in de begrotingsonderhandelingen. Houdt VVD-minister Eelco Heinen (Financiën) vast aan tekortbeperking? Er is alle kans op een coalitiebreuk.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De prijsexplosie van olie en gas torpedeert de ramingen van het CPB. Voor het kabinet ligt een breuk op de loer verscheen eerst op Wynia's Week.

Het vorige kabinet is erop gevallen, de verkiezingen gingen erover, en het wordt natuurlijk ook hét politieke thema van de komende tijd: migratie. Terwijl de nieuwe bewindslieden van hun zomerhuisjes zijn teruggekeerd en nu druk delibereren over de begroting voor Prinsjesdag en de uitwerking van hun hoofdlijnenakkoord, is nu al duidelijk dat al deze zaken bijna gerommel in de marge zijn in vergelijking met het thema van de migratie. Met alle aanpalende thema’s: eigenheid en cohesie van de coalitie tegenover de multiculturele droom van de kosmopolitische oppositie. 

‘Asielcrisis’ 

Minister Marjolein Faber nam al een voorschotje op dat debat door van de week te verklaren dat er sprake is van een ‘asielcrisis’. Van ‘gewoon een asielcrisis’ zelfs, omdat de problemen zich opstapelen. Daarmee doelde zij op de overvolle opvang van Oekraïense asielzoekers in de Utrechtse Jaarbeurs (die moest sluiten), op de locaties van het COA die overal ‘bomvol’ zitten, op de 40.000 ‘nareizigers’ die op een verblijfsvergunning wachten, en op de vele mensen die hier niet kunnen blijven en moeten worden uitgezet.  

Geert Wilders moedigde haar op X opzichtig aan: 

‘Wat heeft ze weer gelijk! 

Heel Nederland ziet het! 

We hebben een asielcrisis! 

En nu actie en maatregelen! 

Met haar ontwapenende eerlijkheid en gedrevenheid is Minister Faber (PVV) nu al de beste Minister van Nederland.’ 

Ze bleek zich een beetje vergaloppeerd te hebben, omdat het woord ‘asielcrisis’ een technische term is en een zaak die alleen bij wet kan worden uitgeroepen. Daarom kondigde zij aan met Prinsjesdag een ‘Asielcrisiswet’ te zullen presenteren met daarin maatregelen ‘om de acute asielinstroom en -opvangcrisis te bestrijden’. 

En tegelijk tekenden zich de contouren van het nieuwe spanningsveld af. Schoof was er snel bij om een beetje te sussen: die wet zal wat meer tijd vragen en er met Prinsjesdag nog niet zijn. Er werd herinnerd aan de uitspraak van Eurocommissaris Ylva Johansson van Migratie, die aan het begin van de zomer heur vingertje al ophief om Nederland eraan te herinneren dat het zo’n wet eerst goed moet onderbouwen en ter goedkeuring aan Brussel moet voorleggen. Het opschorten van de behandeling van asielaanvragen mag al helemaal niet, schreef zij.  

Morele verontwaardiging 

En de voltallige oppositie liet al doorschemeren hoe de vlag er daar bij hangt, door in een moreel verontwaardigde open brief op het voortgezette verblijf van de 11-jarige Mikael uit Armenië aan te dringen. Faber heeft in ieder geval de popular vote achter zich: 97 procent van de Nederlandse bevolking vindt het zo langzamerhand nodig een asielcrisis uit te roepen. Die crisis is ‘gewoon een feit’. 

De kaart van de morele verontwaardiging wordt ongetwijfeld de troefkaart van de voltallige oppositie tegen de voornemens van het nieuwe kabinet. Woorden als ‘schande’ en ‘inhumaan’ zullen de lucht vullen, gevolgd door een beroep op internationale verdragen zoals Europese afspraken waarop Nederland nu eenmaal niet mag ‘inbreken’ en als we die toch zouden schenden kan die mevrouw Johansson ons wel eens, naar ze al aankondigde, voor de Europese rechter dagen. 

Diversiteit als bestemming van de mensheid 

De tegenstellingen van de komende tijd zijn daarmee duidelijk. Het gaat om de autonomie om in eigen huis orde op zaken te stellen, zelf te bepalen of we hier nieuwkomers binnenlaten, en wie dan en hoeveel. Het gaat om de bevoegdheid om van nieuwkomers integratie te eisen. En om de macht om mensen die hier ten onrechte verblijven het land uit te zetten. 

Wat is eigenlijk het alternatief van de oppositie? We zouden het bijna vergeten maar de Grote Oppositieleider heeft zich in zijn vorig leven niet alleen als de grote klimaatpaus ontpopt, maar ook als de grote voorvechter van het multiculturalisme. ‘Europa zal divers zijn’, kreet hij in 2015 al uit (op het First Annual Colloquium on Fundamental Rights). Diversiteit is in zijn optiek de ‘bestemming van de mensheid’. Hij eiste daarom dat ook Midden- en Oost-Europese landen hun grenzen voor Afrikanen en Aziaten zouden openstellen en onomkeerbaar multicultureel zouden worden. Alleen diversiteit brengt vrede en veiligheid, in zijn optiek; wie zich ertegen verzet, neemt welbewust het risico op oorlog. 

Het kan zijn dat ons Frenske werkelijk in zijn dogma’s gelooft. We hebben de afgelopen decennia voortdurend te horen gekregen dat massa-immigratie economische noodzaak is, goed is tegen de vergrijzing of een humanitaire plicht is. Wie er net iets anders over denkt, is islamofoob, xenofoob, extreem-rechts of kortweg een nazi. 

Timmermans dogma’s zijn gebaseerd op een ideologie die alles relativeert: onze waarden, onze cultuur en beschaving. De ene cultuur is niet beter dan de andere, maar alleen maar anders. En het samenbrengen van die verschillen leidt alleen maar tot verrijking.  

Het is nu wel genoeg 

Voor de hogere klassen is dat misschien ook zo. Maar voor alle andere mensen is die droom een valse gebleken en zij weten inmiddels beter: de realiteit heeft hen geleerd dat al die diversiteit juist tot minder sociale cohesie leidt, tot wantrouwen en gevoelens van onveiligheid. En dat bevordert uiteindelijk de segregatie en de verpaupering en radicalisering van hele bevolkingsgroepen. Het door de straten dansende antisemitisme heeft het recent overduidelijk aan het licht gebracht en het populisme van de weeromstuit aan de macht geholpen. De etnische conflicten (vroeger ‘rassenrellen’ genoemd) zoals we die recent in Engeland hebben gezien, zijn elders allerminst denkbeeldig. 

We mogen daarom hopen dat dit kabinet inderdaad een ‘asielcrisiswet’ zal presenteren, Brussel Orbániaans zal trotseren en in eigen huis orde op zaken zal stellen. Het is nu wel genoeg. En onze toekomst staat op het spel als we de Timmermansen hun onverantwoordelijke gang laten gaan. 

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoog tijd dat we zelf gaan bepalen hoeveel en welke immigranten hier binnen mogen komen verscheen eerst op Wynia's Week.

In de provinciestad waar ik woon viel het me afgelopen zaterdag op. De bakker? Ik was de enige klant. Bij de Primera? De enige. Alleen de boekwinkel en de notenwinkel hadden het druk. Maar wat wil je: ze verkopen vertier respectievelijk lekkernijen. Het terras aan de winkelstraat zat ’s ochtends verrassend vroeg al stampvol. Aan de IJsselkade lagen drie riviercruiseschepen

Nee, dan de grote wereld. Oorlog in Gaza, oorlog in Oekraïne. Nog 90 dagen tot de Amerikaanse presidentsverkiezingen. In Engeland moet de nieuwe MP Keith Starmer anti-migratierellen beteugelen. In Frankrijk gebruikt president Macron de Olympische Spelen om een politieke patstelling door te schuiven. En Duitsland zucht onder economische malaise en politiek onvermogen om zich op te richten.

Hossen

Tegenover de stress rondom ons, is Nederland een baken van niks-aan-de-hand  ontspanning. Hossen op het EK Voetbal. Genieten van gouden medailles in Parijs. Vakantie. En de politiek? Ook weg, geen haast. Het kabinet-Schoof moet deze zomer een uitgewerkt regeringsprogramma plus miljoenennota 2025 schrijven. Maar ach, Prinsjesdag is nog ver. Nog 41 dagen.

Ik wil de zomerse zorgeloosheid niet bederven, maar onder de oppervlakte van de economie bouwen de spanningen zich al enige tijd op. Spanningen die hun weerslag zullen hebben op ons welbevinden.

Wat het meeste opvalt is de inflatiespanning. In september 2022 piekte de Nederlandse inflatie op 14,5 procent door onder meer gestegen energieprijzen. De daling waarop centrale banken en politici hoopten zette wel in, maar met 3,7 procent blijft de inflatie relatief hoog én krijgt ‘t een permanent karakter. Bedrijven en werknemers gaan zich erop instellen. Dus reken op blijvend hogere looneisen én reorganisaties bij bedrijven om de kostenstijgingen te pareren. En het zou zomaar kunnen dat centrale banken voorlopig geen drastische renteverlagingen doorvoeren.

De spanning die de meeste consumenten ontgaat is de krimp van de productie in de industrie. De daling duurt al elf maanden op rij. Hoe komt dat? Boosdoener nummer 1 is de malaise in Duitsland. De oosterburen zijn een belangrijke afzetmarkt.

Of is er meer aan de hand?

Team NL

Aan de lopende band komen er signalen vanuit de industrie dat men zich zorgen maakt over de investeringen op langere termijn. Met name de hoge energiekosten, ook ten opzichte van omringende landen, zijn een klacht. Blijft Nederland een vestigingsland waar je als industriële ondernemer wilt uitbreiden? Nogal wat grote industriële bedrijven (staalbedrijf Tata, Shell, kunstmestproducent Yara) hebben buitenlandse eigenaren en hoofdkantoren. Daar is de vraag: is Nederland aantrekkelijker dan andere landen waar we óók kunnen uitbreiden?

Het kabinet RutteVier trok in zijn demissionaire verlenging nog wel de knip voor verbetering van de infrastructuur (huizen, onderwijs) rond Eindhoven Brainport en banenmagneet ASML, de chipmachinefabrikant. Mooi, winst voor Team NL, maar chips zijn maar een deel van het verhaal. De industrie in brede zin vertegenwoordigt niet alleen werk, maar ook investeringen in onderzoek en ontwikkeling én exportkracht. Als je dat kwijtraakt, komt het niet snel weer terug.

Verdelen van de armoede

De grootste spanning zit op dit moment in  de economische achteruitgang. Nederland groeit in bevolking, maar de maatstaf voor de economie, de productie van goederen en diensten (BBP),  groeit niet mee, maar krimpt zelfs. Met 1,4 procent sinds het tweede kwartaal 2022.

Dat heeft verstrekkende gevolgen, die tot nu toe politiek volledig worden genegeerd. Een simpel rekenvoorbeeld. Bij jaarlijks 2 procent groei is de economie na een generatie (20 jaar) ruim 50 procent groter. Daar kan Nederland zijn extra kosten voor vergrijzing, gezondheidszorg, defensie en vakanties van blijven betalen. Maar economische krimp of stagnatie resulteert bij een groeiende bevolking in het ‘verdelen’ van de armoede met alle spanningen, pijn en ongenoegen van dien.

De economische groei zal wel terugkomen, maar het is groei tegen de achtergrond van geopolitieke spanningen. De VS en China zijn in een economische en militaire wedloop verwikkeld en computerchips, toevallig een kernactiviteit van Nederland, zijn een wapen in de strijd. De VS zijn niet bang om de export van Nederlandse chipmachines aan banden te leggen. Dat is een lelijke inbreuk op de Nederlandse exportkansen.

Maar als je naar het mondiale beeld kijkt, is het nog bedreigender. Als de grote blokken VS en China zich opsluiten achter hun eigen landsgrenzen, hoe moet het dan verder met Nederland exportkampioen?

Zorgen en angsten

Ook de koersval op de aandelenmarkt van vorige week en afgelopen maandag is een exponent van de spanningen. Het zijn de zorgen of de rentedaling nog wel komt waar zoveel beleggers al op vooruit zijn gelopen. De zorgen over een terugval van economische groei. De angst voor meer wapengekletter.

Het zijn begrijpelijke zorgen en angsten, die op de Nederlandse stemming nog geen vat lijken te hebben. Maar als de economie en de welvaart krimpen worden ook Nederlandse consumenten en bedrijven toch een keer nerveus en bezorgd. Dan worden zij zuiniger en blijven nieuwe investeringen uit. Onderhuids pessimisme proef je al jaren, van ondernemingen en ondernemers die Nederland (willen) verlaten tot vaders en moeders die bang zijn dat hun kinderen het slechter zullen krijgen dan zij.

Dat is niet het sentiment waarop PVV, VVD, NSC en BBB een beroep doen, gezien het motto van hun coalitieakkoord: hoop, lef en trots. Maar het kabinet-Schoof wacht af en straalt geen urgentie uit. Zij versterkt daarmee het misplaatste niks-aan-de hand, gaat-u-allen-rustig-slapen gevoel.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Volop economische spanningen, maar de zorgeloze zomer heeft prioriteit. Ook voor het kabinet-Schoof verscheen eerst op Wynia's Week.

We konden goedkoop en via goed geoliede luchthavens de wereld over vliegen. De wereldbevolking werd rijker, miljoenen mensen konden armoede achter zich laten, de levensverwachting groeide wereldwijd met maar liefst negen jaar en de opkomst van China en India ging niet ten koste van het Westen. Win-win voor iedereen dus.

Schip-hel staat voor iets groters

Corona verstoorde global supply chains, omdat personeel ziek werd en uitviel, en omdat de grenzen dicht gingen. Daarbovenop kwam de Oekraine-oorlog die leidde tot een energiecrisis, voedselcrisis, stijgende prijzen en schaarste over de hele linie. Intussen ging een groot cohort babyboomers met pensioen en dat, gecombineerd met de baarstaking van de afgelopen decennia, leidde tot personeelstekorten in vrijwel iedere branche. Dat ons fiscaal stelsel mensen – en vooral vrouwen – naar slechts parttime werken duwt maakte het in Nederland allemaal nog veel erger. Schiphol, vroeger een van de beste luchthavens ter wereld, is veranderd in Schip-hel.

Dat is symbolisch voor wat er nu gaande is op de arbeidsmarkt met de laagste werkloosheid en het grootste aantal niet-werkenden (pensionado’s en asielzoekers) ooit. Geen obers om je een biertje op een terras te bezorgen, geen vrachtwagenchauffeurs om je spullen te bezorgen, en ga zo maar door. En onze overheidsmachinerie, ooit een van de beste ter wereld, presteert ondermaats.

Begin van een nieuw tijdperk

De verwaarloosde arbeiders en ambachtslieden, oftewel blue collar workers zijn zich politiek bewuster geworden van hun macht en die gebruiken ze nu. Werden ze de afgelopen tijd weggezet als ‘tokkies’ of deplorables (‘wie zijn die mensen?’), nu tonen ze hun spierballen en leggen ze hele branches plat. Een keten is zo sterk als de zwakste schakel, zo blijkt maar weer.

Daarbovenop komen torenhoge inflatie, duur eten, de energiecrisis, wooncrisis, asielcrisis, stikstofcrisis en nu ook nog een watercrisis. Voedselzekerheid en energiezekerheid behoren tot het verleden. De Oekraïne-oorlog heeft nu ook als gevolg dat we een oorlogseconomie hebben gekregen. Energie gaat op rantsoen . En wereldwijd zijn er boerenopstanden en honger is terug van weggeweest. Dat zien we nu al in Sri Lanka en Afrika. Dit alles leidt tot grote sociale onrust, een vertrouwenscrisis en een grote kloof tussen overheid en burgerij. Een oud tijdperk is voorbij, een nieuw tijdperk is begonnen.

Schaars is het nieuwe plenty, traag is het nieuwe snel, duur is het nieuwe goedkoop. Werkgevers moeten het werk organiseren met het beschikbare personeel en robots. Een technologische versnelling is nu gaande, Digitalisering 4.0, maar gek genoeg gaat dit gepaard met ontslagen bij techreuzen als Google, Facebook en IBM. In de hele techsector gaat de sanering de komende tijd door. Oude banen verdwijnen, nieuwe komen ervoor in de plaats. De werkloosheidscijfers zijn gelukkig lager dan ooit. Maar het aantal ‘werkende armen’ groeit.

Heide is gedegenereerde natuur

De decadentie en het dedain van een deel van de Randstedelijke boven ons gestelden jegens boeren en andere plattelanders roept in Nederland, maar ook in Canada en andere landen weerstand op. De stikstofgekte, die moet zorgen voor het behoud van door ons vernietigde  natuur, zoals zandverstuivingen en  heidevelden, ondermijnt de voedselzekerheid, de positie van ons land als voedselreus en het hefboomeffect (=leverage) dat die met zich meebrengt in geopolitiek en wereldhandel.

Technisch is het al lang mogelijk om boerderijen zodanig te innoveren dat hun stikstofuitstoot geminimaliseerd wordt. Maar stikstof blijkt slechts een stok om de hond te slaan. Feitelijk heerst er een  blinde haat van een deel van de elite  jegens de intensieve landbouw, vanuit hun utopische biodynamische werkelijkheid waarin iedereen zelfvoorzienend in een hutje op de hei woont en per saldo meer zal uitstoten. Er zit geen complot achter, het is gewoon minachting. Maar ook machtspolitiek: wie het voedsel beheerst, beheerst immers ook het klootjesvolk. Ondertussen geldt voor de elites: preaching water, drinking wine.

De decadentie en ondergangsporno voorbij

Het vroeger zo succesvolle Westen lijkt in verval, net zoals in de nadagen van het Romeinse Rijk. Het sprookje van fossielvrij leven wordt nu gelukkig ruw verstoord. Zonder olie, gas en kernenergie implodeert het Westen, maar vooral: stopt de ontwikkeling naar welvaart van de andere landen.

Natuurlijk moeten we goed zorgen voor de natuur, maar de ondergangsporno van het Wokisme en de klimaathysterici, oftewel Klimatisten, versterkt de westerse decadentie en de daarbij behorende neergang. Het Westen voert nu met de CO2-budgetplannen feitelijk, naar Chinees voorbeeld, een soort social credits-systeem in, waardoor het verschil tussen democratie en autocratie straks flinterdun is geworden.

Intussen lijkt het er op dat de ene oorlog de andere baart omdat de unipolaire wereld die na de implosie van de Sovjet-Unie ontstond, transformeert naar een multipolaire wereld, tot woede van de VS. Er dreigt oorlog tussen China en ‘chipsreus’ Taiwan, waardoor de schaarste aan computerchips kan gaan toenemen. Parallel hieraan is China bezig met het monetair uitdagen van het Westen.

De BRICS-landen (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) zijn hun valuta aan het stutten met goud en grondstoffen (kolen, olie, gas, uranium et cetera). Zo ontstaat een nieuwe world reserve currency, een nieuwe wereldreservemunt, als concurrent voor de Amerikaanse dollar. Ook voor het SWIFT-betaalsysteem komt er vanuit deze landen een nieuwe rivaal.

De Grote Verarming

Tegelijkertijd zien we dat de dollar en de euro in leven worden gehouden met enorme leningen, van omgerekend duizenden euro’s per inwoner per jaar. Niemand weet hoe en door wie die leningen afbetaald zullen worden. Zeker voor de euro pakken zich donkere wolken samen. Het lijkt erop dat deze monetaire problematiek zo moeilijk is dat men in Den Haag de kop maar in het zand steekt. Maar vroeger of later zullen we moeten ingrijpen, en hoe later we dat doen, hoe ernstiger de gevolgen zullen zijn.

Moeder Aarde is royaler voor de mensheid dan gedacht. Nieuwe olie- en gasvondsten onder andere in Guyana en Suriname en de recente enorme nieuwe goudvondst in Zimbabwe (evenveel nieuw goud als de huidige wereldvoorraad goud) versterken munten die gebaseerd zijn op grondstoffen. Het mateloos bijdrukken van dollars en euros verzwakt deze munten. De eurozone is een Noord-Zuid-transferunie geworden. De Grote Verarming van veel westerse burgers leidt straks tot een nieuwe eurocrisis en grote politieke verschuivingen in zowel Europa als Amerika.

Een Marx voor de Middenklasse

De meeste (vergrijsde) Europeanen zullen niet emigreren naar de opkomende BRICS-landen of elders. Ook in de BRICS-landen is het geen feest. Het aantal jonge Chinezen en Russen dat emigreert stijgt snel. China vergrijst zo snel dat veel Chinezen dood zullen zijn voor ze rijk hadden kunnen zijn. In ‘grondstoffenreus’ Rusland is het leven voor de meeste mensen ook sappelen.

Maar Russen kunnen goed lijden. En ze zijn meesters in improvisatie. Ze kunnen bij wijze van spreken met plakband een kerncentrale bouwen. In Rusland heerst veel armoede en de oligarchen hebben van het land een kleptocratie gemaakt. Het land maakt daardoor onvoldoende gebruik van zijn potentieel en heeft nog een economie ter grootte van de Benelux terwijl die veel groter had kunnen zijn. Ook Rusland is sterk vergrijsd.

Intussen worden wereldwijd de rijksten rijker. Tijdens de coronajaren heeft een grote wealth transfer of vermogensverschuiving plaatsgevonden van arm naar rijk. Dit nieuwe feodalisme vervangt het trickle down capitalism van de periode na Wereldoorlog II. De middenklasse is de klos. Maar die slaapt nog, terwijl de arbeidersklasse is ontwaakt.

Er is nu markt voor een Marx voor de Middenklasse. In landen als dat van ons heerst nu een situatie die vergelijkbaar is met het decadente Frankrijk van kort voor de Franse Revolutie. Er is dus weer markt voor revolutionaire momenten. De toekomst is niet links of rechts, maar een recombinatie van linkse en rechtse issues in een technocratie op menselijke maat.

Het Westen moet zich gaan richten op Karmakapitalisme, een duurzame vorm van kapitalisme die goed is voor iedereen, Dagobert Ducks en massa’s, mens, dier, natuur. En die de plenty cadeaus van Moeder Aarde aan ons allen optimaal en zonder schade benut. Dat alles kan zorgen voor ‘ontbozen’ van iedereen. Zo ontstaat de economie van het geluk, oftewel de ‘happynomie’, alle zelfgecreëerde schaarste voorbij. Zo krijgt Mensheid 4.0 weer hoop en troost.

Adjiedj Bakas geeft lezingen over ‘de nieuwe wereldorde’.  www.trendsbybakas.nl

Wynia’s Week brengt iedere woensdag en zaterdag verrassend nieuws en verrijkende inzichten. De donateurs maken dat mogelijk. Mogen we ook een beroep op u doen? Hartelijk dank!

Het bericht De Grote Verarming zal leiden tot grote politieke verschuivingen verscheen eerst op Wynia's Week.