Dat is een vreemd argument. Het digitale transactiesystem van de commerciële banken functioneert prima en bankrekeningen zijn tot 100.000 euro gegarandeerd.

De echte reden, die nooit wordt genoemd, is dat de monetaire autoriteiten meer grip willen op het financiële systeem. Centrale banken zijn steeds slechter in staat de geldhoeveelheid te sturen. De directe vorm van geldschepping, het printen van cash, heeft steeds minder impact. Contante betalingen zijn – vooral in Nederland – dramatisch teruggelopen. De meeste geldschepping komt tegenwoordig voor rekening van de commerciële banken.

Het opkopen van staatsobligaties is geen optie meer

De geldhoeveelheid kan ook worden gestuurd door centrale banken staatsobligaties te laten opkopen. Maar aangezien de totale berg aan opgekochte staatsobligaties in de eurozone inmiddels 5 biljoen euro bedraagt, is dat instrument nog maar beperkt bruikbaar. Nog meer opkopen is onverantwoord.

De centrale banken willen het evenwicht tussen hun geldschepping en die van de commerciële banken (was ongeveer 50/50 en is momenteel eerder 30/70) herstellen en hebben daarvoor een nieuw instrument nodig. Met een digitale euro kunnen centrale banken de commerciële banken omzeilen en met zogenoemd ‘helikoptergeld’ rechtstreeks de geldhoeveelheid verruimen.

Dat middel zal niet direct al worden ingezet. Het is de bekende werkwijze van de Europese Unie: eerst creëert men een onschuldig lijkend precedent, dat in de loop der tijd standaardbeleid wordt. Monetair econoom en voormalig directeur van De Nederlandsche Bank Lex Hoogduin noemt het ‘camel nosing’: eerst zie je in de kier van een deuropening alleen de neus van de kameel, later pas het hele beest.

De monetaire autoriteiten zijn bovendien bang voor de opmars van digitale cryptomunten, met name de bitcoin. Die zouden – als ze op grote schaal vertrouwen winnen en zo het betalingsverkeer overnemen – een einde kunnen maken aan de mogelijkheid van monetaire financiering. Dan is het afgelopen met het goedkope geldbeleid van de Europese Centrale Bank en met het uit de wind houden van de hogeschuldenlanden als Italië en Griekenland. Ook de optie om meer geld uit te geven dan er via belastingen binnenkomt – om zo de inflatie op te stuwen  – zou tot het verleden gaan behoren. Een eigen digitale munt lost dat probleem op.

Het aanstaande wetsvoorstel van de Europese Commissie is al grotendeels uitgelekt. Zodoende weten we dat de digitale euro niet alleen voor het bedrijfsleven beschikbaar komt, maar ook voor de burger.

De digitale euro wordt bovendien ‘legal tender’ en moet dus overal als betaalmiddel worden geaccepteerd, zowel online als offline (in de gedaante van een soort chipknip, die op termijn onderdeel wordt van de ‘European Digital Identity Wallet’). Voorlopig geldt een maximum van 3000 euro per rekening. Sparen heeft geen zin, want er wordt geen rente uitgekeerd.

De privacy is niet gegarandeerd

Bij hoog en laag wordt beweerd dat de digitale euro niet programmeerbaar is, hoewel transacties boven een bepaald bedrag onderhevig zullen zijn aan controle op witwas.

Software (die nog niet ontwikkeld is) moet ervoor zorgen dat centrale banken geen inzicht krijgen in de identiteit van de rekeninghouders. Hun privacy lijkt dus gegarandeerd. Die claim is echter niet geloofwaardig, zeker niet wanneer de digitale euro onderdeel wordt van de al genoemde ‘European Digital Identity Wallet’. Die komt er, ondanks een door de Tweede Kamer aangenomen motie, die door staatssecretaris van Financiën Alexandra van Huffelen (D66) naast zich neer werd gelegd.

Daarnaast is het de vraag of de autoriteiten de lonkende mogelijkheid om digitaal geld te ‘programmeren’ (manipuleren) weten te weerstaan. Dat zou kunnen door de digitale euro in te zetten voor politieke doeleinden, zoals het bestrijden van infectieziekten, ‘gezond’ eten, het stimuleren van de economie, het bevorderen van diversiteit en inclusiviteit, de woke-agenda of klimaatbeleid.

Wat mij betreft komt er geen digitale euro. Het risico van misbruik en privacyschending is gewoon te groot. Het huidige chartale en girale betalingssysteem – met contactloos betalen met de smartphone, tikkies en internetbankieren – is prima ingesteld op de moderne tijd. Daar is helemaal geen manipuleerbare digitale munt voor nodig.

Centrale banken kunnen hun functie prima uitoefenen met rentebeleid. Andere monetaire instrumenten zijn overbodig. Het overeind houden van de euro door de staatsobligaties van hoge schuldenlanden op te kopen (‘quantitative easing’) is kostbaar en nergens voor nodig. En met begrotingsbeleid en ‘fiscal policy’, bijvoorbeeld met helikoptergeld, hoeft de Europese Centrale Bank zich niet te bemoeien. Dat kan aan de regeringen van de lidstaten worden overgelaten. De Nederlandse belastingbetaler zit niet te wachten op een transferunie.

Cryptogeld is misschien wel een zegen voor de mensheid

En is het een ramp dat de bitcoin het klassieke ‘fiatgeld’ verdringt? Ik denk van niet. Cryptogeld zou over enkele decennia – in retroperspectief dus – wel eens als een zegen voor de mensheid kunnen worden beschouwd: vrij digitaal geld in plaats van de manipuleerbare en inflatiegenererende digitale euro.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De digitale euro komt er, maar de echte reden wordt niet genoemd verscheen eerst op Wynia's Week.

Icesave, diens eigenaar Landsbanki en nog twee grote concurrenten van het eiland gingen in die dagen kopje onder. Het sprookje van onconventionele ‘Vikingen’ met hun razendsnel groeiende banken die miljardenkredieten gaven én hoge spaarrente betaalden, was in één klap uit.

De parallellen met cryptobeurs FTX op de Bahama’s die afgelopen week bankroet ging, liggen voor het oprapen. De verbijsterend snelle implosie. Het zelfvertrouwen van oprichter Sam Bankman-Fried, ook wel bekend als SBF, die tot het eind profeteerde dat het goed zou komen.

Politieke sponsor

De onverschilligheid waarmee hij in enkele dagen zijn eigen fortuin (20 miljard dollar) verspeelde. Het gemak waarmee hij het geld van zijn klanten en aandeelhouders verbrandde. De schimmige binnenwereld waarin hij werkte zonder de buitenwereld financiële informatie te verschaffen. Maar wel politieke relaties spekken. Hij gaf, volgens Amerikaanse media, de Democratische partij bij de recente congresverkiezingen 40 miljoen dollar.

Kortom: het echec van FTX en Bankman-Fried zijn de ondergang van een flamboyante nieuwkomer. Spectaculair, maar ook een financiële zeepbel zoals de beleggerswereld er door de eeuwen heen wel meer heeft gezien.

Fans tegen critici

Maar hé, nu gaat het om een beurs in cryptovaluta. Opeens zie je de temperatuur van het debat oplopen. Want crypto verdeelt de wereld in fans en critici. Gevestigde orde versus nieuwlichters. Kostuums versus Bahama shorts. De reacties lopen uiteen van, zie je wel: crypto is een vorm van oplichting want die munten die je zelf met veel kostbare energie kunt aanmaken vertegenwoordigen geen waarde. Tot: niks aan de hand, één rotte appel in de mand. Bitcoins blijven bakens van vrijheid in de overgereguleerde economie waarin overheden naar hartenlust de rente manipuleren en de waarde van geld op de bank altijd onzeker is. Kijk naar 2008: de ondergang van Icesave en de kredietcrisis leidden tot een bijna complete financiële implosie van Wall Street tot de Zuidas.

Was er een hack?

Alle ogen zijn nu gericht op de implosie van FTX, de uitwassen (had Bankman- Fried gouden kranen in z’n villa op de Bahama’s?), de spanning (was er een hack?) en de gevolgen. Maar je kunt ook een paar stappen achteruit zetten en het drama met meer afstand in ogenschouw nemen. Hoe kon dit gebeuren?

Allereerst: de rol van de rente. Zoals Icesave in 2008 honderdduizenden klanten in Nederland en Engeland wist te trekken met een kunstmatig hoge en niet te handhaven hoge rente, zo is de populariteit van cryptovaluta zoals bitcoin deels het gevolg van de kunstmatig láge rente van centrale banken die ook niet houdbaar is gebleken.

De lage, soms zelf negatieve rente heeft de afgelopen jaren de huizenprijzen tot recordhoogte opgejaagd. Beleggingen in technologiebedrijven (Meta/Facebook, Alphabet/Google, Amazon, Tesla, in Nederland ASML en Adyen) waren een El Dorado. Wat is de overtreffende trap van tech? Crypto. Dat is de tweede reden van het succes: fans die het gemaakt hebben. Tech-mekka Silicon Valley is er dol op, met voorop Elon Musk (Tesla, Twitter). Vandaar dat Bankman-Fried kapitaal voor FTX kon krijgen bij de meest professionele financiers uit Silicon Valley, zoals durfinvesteerder Sequoia. Of toch niet zo professioneel?

Leuk weetje: ongeveer 2 miljoen Nederlanders beleggen in cryptovaluta. Hun gemiddelde belegging, volgens onderzoeksbureau Multiscope afgelopen week: 1180 euro.

Verveling

Derde reden voor het succes: corona. Zonder al dat thuiswerken én de bijkomende verveling was de opkomst van crypto’s als bitcoin nooit zo spectaculair geweest. Vierde factor in combinatie met de vorige: de jaloersmakende koerswinsten. Snel geld verdienen, wie wil dat niet? Vijfde factor: het sport- en spelgevoel. Crypto is een massaal gespeelde game. Dat spreekt mannen overigens meer aan dan vrouwen.

Zes: crypto voelt als een vrijplaats, vanwaar je een lange neus kunt maken tegen de gevestigde financiële orde. De ‘kleine’ man tegen het grootkapitaal. Zoals een horde particuliere beleggers het begin 2021 op internetforum Robinhood opnam tegen professionele geldbeheerders. En won. En, ironie: wilde Bankman-Fried zelf ook het grootkapitaal op de korrel nemen? Hij kocht in mei bijna 8 procent van de aandelen van internetforum Robinhood.

Als je de zes succesfactoren overziet, zijn corona en snel geld verdienen er niet meer bij. Of de laatste toch wel? Kopen als de koers gekelderd is… De gestegen rente en de inflatie zijn verder een puik argument dat de ware liefhebbers kunnen omdraaien: kijk zo onbetrouwbaar is het officiële geld. Hou moed in crypto.

Alles zal gemaakt worden

De vraag of het FTX-debâcle het einde is van crypto ligt voor de hand. Maar het is net zo’n vraag als op 19 oktober 1987 na de grootste val, bijna 23 procent, van de koersen op Wall Street. Is dit het einde van aandelenbeleggingen? Of in 2001 toen de internetzeepbel leegliep. Is dit het einde van internet? Of in 2008 toen overheden banken nationaliseerden. Is dit het einde van het kapitalisme?

Dus nee, dit is niet het einde van bitcoin. Maar zelfs áls dit het einde zou zijn, dan komt er iets nieuws. Alles wat technologie kan maken en waar een markt voor is, zal gemaakt worden.

Econoom en journalist Menno Tamminga was redacteur en columnist voor NRC Handelsblad en het Financieele Dagblad. Sinds de zomer van 2022 staat zijn wekelijkse columns in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar. De betalende lezers maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Is dit wel/niet het begin van het einde van bitcoin? verscheen eerst op Wynia's Week.

Bitcoin werkt langzaam en kan per seconde maar een heel beperkt aantal transacties uitvoeren omdat de vereiste berekeningen zelfs voor supersnelle computers nog veel tijd vragen. Die berekeningen slurpen wel energie; een recente schatting is dat de vereiste elektriciteit voor alle computers die cryptocurrencies verwerken nu al is gestegen tot meer dan de totale energiebehoefte van een middelgroot land.

Duizenden cryptocurrencies

Eind maart waren er 4.490 cryptocurrencies en het aantal neemt nog steeds toe. Deze week kondigde Iris Energy twee nieuwe data centers aan die samen 80 megawatt nodig hebben. Dat is gelijk aan het energieverbruik van een gemeente als Woerden met 50 duizend inwoners – en dat voor één enkel nieuw project van één van de duizenden cryptocurrencies.

Bitcoin is anders dan de latere cryptocurrencies want de mysterieuze Japanse ontwerper heeft het totaal aantal bitcoins dat ooit op de markt komen aan een plafond gebonden (dat nu voor meer dan 90 procent al is bereikt). Maar we kunnen zeker zijn dat de meeste nieuwe cryptocurrencies worden aangeboden door op winst beluste ondernemers die hun elektriciteit en hun supercomputers moeten terugverdienen en dus voor de verleiding staan om het aantal virtuele munten uit te breiden.

Daarmee komen we op een terrein dat bekend is uit de monetaire economie, met duidelijke lessen uit de geschiedenis. Privé-geld is overal ter wereld verdwenen en altijd om dezelfde reden. Een ondernemer begon een bank, gaf zichzelf en de andere rekeninghouders een chequeboek en ging dan zelf cheques uitschrijven voor ongedekte grote bedragen, en dat liefst ver weg van het hoofdkantoor. Als dan de cheque pas na een paar weken op het hoofdkantoor terug kwam waren er misschien in de tussentijd genoeg nieuwe rekeninghouders om het uitgegeven bedrag te dekken.

Lenen bij de centrale bank

Toen de wereld overschakelde van goud naar papiergeld was er de angst dat nu de regeringen ook te veel geld zouden drukken. De minister van financiën geeft een nieuwe staatslening uit, plaatst die in zijn geheel in de centrale bank, laat die daarvoor betalen en gebruikt het nieuwe geld om de ambtenaren te betalen.

Dat is gratis geld voor de overheid, want die moet wel rente betalen op de staatsschuld in de centrale bank, maar krijgt dat weer terug omdat alle winst van de centrale bank toekomt aan de minister van financiën die alle aandelen in de centrale bank bezit.

De veiligheidsklep is de afkeer van de kiezers van inflatie. Komt op de geschetste manier te veel geld via de overheid in omloop, dan stijgt de inflatie en daar krijgt de minister van financiën dan de schuld van.

Met een cryptocurrency ontbreekt dat mechanisme. De ondernemers kunnen zo veel mogelijk nieuwe munten in omloop brengen en als dat er te veel zijn is er geen mechanisme om de circulatie terug te brengen.

Crypto-ondernemers zijn de staat niet

Een minister van financiën kan zo nodig een te grote geldcirculatie reduceren door nog een keer een lening uit te geven maar die nu te verkopen in de private sector. Burgers kopen die lening, betalen daarvoor, en hebben dan minder geld op hun bankrekening en een bezit waarmee ze niet kunnen winkelen.

De scheppers van een cryptocurrency kunnen dat niet. Wat zouden ze moeten aanbieden wanneer ze de circulatie moeten inperken? Een centrale bank heeft geld én staatsschuld in portefeuille en kan dus het geld in circulatie verminderen door staatsschuld te verkopen.

Ondernemers die een cryptocurrency op de markt brengen hebben niet zo’n tweede waardepapier om te verkopen wanneer ze cryptocurrency willen innemen. Dat is een fatale ontwerpfout voor alle cryptocurrencies die niet – zoals bij de bitcoin wel is gebeurd – een betrouwbaar plafond hebben gesteld voor de totale uitgifte van cryptogeld.

Vaste wisselkoersen zijn over de hele wereld bezweken, meestal omdat de kleinere partner (zoals Nederland in de jaren zeventig) te veel geld drukte en in omloop bracht. Daar was nog wat aan te doen, namelijk minder geld in omloop, door het op te zuigen met uitgifte van staatsschuld (zoals Nederland onder minister Ruding in de jaren tachtig).

Vaste crypto-wisselkoers kan niet worden beloofd

Een stabiele prijs voor een cryptocurrency is onmogelijk, omdat een exces aan cryptomunten niet kan worden opgezogen. De ondernemers die het cryptogeld uitgeven hebben immers geen alternatief dat ze kunnen aanbieden om een deel van de uitstaande munten uit de circulatie te halen.

Alle cryptocurrencies zijn bijzonder schadelijk voor het milieu. Bitcoin is leuk voor gokkers, maar alleen geschikt voor wie kan leven met een koers die al eerder met 60 procent is gedaald en misschien nog een keer in duikvlucht gaat.

De recente cryptocurrencies proberen een min of meer vaste wisselkoers te beloven tussen de cryptomunt en echt geld zoals de dollar of de Zwitserse frank, maar zulke beloftes zijn onbetrouwbaar: ze gaan in tegen het eigenbelang van de ondernemers en ze zijn niet waar te maken omdat die hun cryptogeld niet kunnen innemen in ruil voor iets anders.

Het bericht Cryptocurrencies: gevaarlijk voor mens en milieu verscheen eerst op Wynia's Week.