De echo’s van onverdraagzaamheid

Al gauw neemt de toespraak een draai naar het heden, en wellicht naar de politieke speerpunten van de politieke partij of politieke – of religieuze – kleur van Marcouch. Hij vraagt er aandacht voor dat ‘de echo’s van onverdraagzaamheid [nog altijd klinken]’. En hoewel hij daar een punt kan hebben rijst wel de vraag wat onder onverdraagzaamheid wordt verstaan.

Is dat de tegenpool van een meer klassieke notie van tolerantie, waarbij het verdraagzaam is om elk idee uit te dagen, te bekritiseren, te verafschuwen, zolang die ideeën de ruimte krijgen om er te mogen zijn, zonder dat wordt overgegaan tot het plegen van strafbare feiten, in het ergste geval met geweld? Of gaat het meer om een wokistische, postmoderne notie waarbij onverdraagzaamheid al het bekritiseren of het bespotten van ideeën kan behelzen? In de laatste, aanzienlijk bredere definitie is natuurlijk sprake van meer onverdraagzaamheid dan in de eerste definitie. Maar zelfs onverdraagzaamheid als in de eerste definitie komt voor in Nederland; daarin ga ik met Marcouch mee. De schaal waarin dat aanwezig is valt echter te bediscussiëren.

Mijn probleem zit er echter in dat Marcouch in een belangrijke speech met een groot woord als (on)verdraagzaamheid komt, zonder dat hij uitlegt wat daarmee wordt bedoeld. Ik hanteer doorgaans een definitie in lijn met de eerstgenoemde notie, maar de politieke volgers van Marcouch zijn wellicht meer in lijn met de tweede. Juist het niet-uitleggen wat je eronder verstaat is problematisch.

Als iedereen je speech over zo’n gespannen onderwerp op z’n eigen manier kan uitleggen, in z’n eigen belang, dan draag je heimelijk bij aan het splijten van de samenleving. Of met dat toverwoord: aan polarisatie. Nu wordt er immers niet gediscussieerd over wat de publieke spreker precies bedoelt en worden bestaande ideeën bij luisteraars in de hoofden versterkt. Zou er wel over gesproken worden, dan kan dat juist leiden tot een dialoog of een gezond debat.

‘Nooit meer is nu’… In Gaza

Marcouch wees er vervolgens op dat het belangrijk is om de gruwelijkheden van oorlog niet alleen te herdenken, maar ook uit te bannen. Op dat moment maakte hij een brug naar het conflict in Gaza:

‘En gruwelen zien we nu opnieuw. In Gaza. Daar zitten twee miljoen mensen gevangen in een voortdurende nachtmerrie. Al vele duizenden levens zijn er geëist. Van de slachtoffers bestaat het grootste deel uit vrouwen en kinderen. Onschuldigen die lijden onder honger, dorst, gebrek aan medische zorg en aanhoudende bombardementen. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat er kinderen worden uitgehongerd. Een uitgesproken misdaad tegen de menselijkheid. Wij mogen niet wennen aan deze onmenselijkheid. Wij moeten ons blijven verzetten. Want nooit meer, is nu.’

Allereerst heeft Marcouch gelijk dat het leed in Gaza vreselijk is. Maar deze woorden van de burgemeester moeten niet worden gezien als een pleidooi voor het actief ontmantelen, al dan niet door vernietiging, van de terroristische groepering Hamas die de Palestijnen onderdrukt en van hun vrijheid berooft. Nee, dit is een pleidooi tegen Israël. Sinds de eerste helft van de vorige eeuw heeft Israël in de ogen van zulke mensen gebieden van de Palestijnen gekoloniseerd en het zou de Gazanen gevangen houden in erbarmelijke omstandigheden; dit alles vanuit zelfverrijking en een ingebedde kwaadaardige intentie.

Extra pijnlijk

Marcouch verwijt Israël het plegen van een misdaad tegen de menselijkheid – ja, refererend naar één bron – en niet Hamas, dat de veroorzaker van de nieuwste versie van het conflict is. Zijn afsluitende woorden ‘nooit meer is nu’ zijn extra pijnlijk voor de Israëliërs en de Joden. Want daarmee beschuldigt Marcouch hen van dezelfde gruwelijkheden die hen zijn aangedaan in de Tweede Wereldoorlog. Waarom zou je de Joden zo sterk aanvallen tijdens de herdenking van 4 mei?

Wat verwarrend kan zijn, is dat tijdens de Nationale Herdenking iedereen wordt herdacht die waar ook ter wereld is gestorven als gevolg van oorlog of vredesoperaties erna. Het gaat dus niet om Nederlandse slachtoffers of buitenlandse slachtoffers die Nederland hielpen. Wel wordt de beperking opgelegd dat het startpunt van dat leed vanaf de Tweede Wereldoorlog is.

Op zichzelf is dat een mooi gebaar naar de wereld. We herdenken iedereen die sindsdien als gevolg van oorlog is gestorven. Maar wat betekent herdenken als je geen idee hebt in welke landen, in welke regio’s, welke aantallen mensen, in welke omstandigheden zijn gestorven? Er zijn zoveel gewapende conflicten in Zuid-Amerika, Afrika en Azië die het nieuws amper halen en waar de gemiddelde Nederlander weinig tot niets over weet. Het maakt het herdenken selectief.

Beperk Dodenherdenking

Ik ben niet echt nationalistisch, maar waarom richt onze dodenherdenking zich niet slechts tot Nederlanders die stierven als gevolg van oorlogssituaties of vredesoperaties, niet-vijandelijke buitenlanders die in het Koninkrijk der Nederland stierven tijdens zulke situaties en buitenlanders die elders stierven terwijl ze voor de belangen van Nederland vochten? Zelfs dat gaat al om heel veel conflicten, landen en gesneuvelden, maar is wellicht nog behapbaar.

Het voorkomt ook dat de Nationale Herdenking kan worden gekaapt door sprekers en activisten die er sterke eigen politieke of religieuze belangen op na houden en de herdenking daarvoor misbruiken door de aandacht daarnaar te verschuiven.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ahmed Marcouch misbruikt Dodenherdenking voor eigen politiek belang verscheen eerst op Wynia's Week.

4 en 5 mei, dodenherdenking en bevrijdingsdag, waren altijd twee duidelijk gemarkeerde, memorabele momenten waarop de Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog werden herdacht. Het is ook altijd de tijd van het jaar waarin de verhalen over toen worden verteld. Mooie verhalen over ‘nee zeggen’ en verzet, donkere verhalen over verraad en collaboratie. Het was altijd duidelijk waar we het over hadden: over de jaren van de Tweede Wereldoorlog, over de vele doden die toen in Nederland zijn gevallen en over de bijna complete uitroeiing van de Joden. Daar stonden we bij stil, en we zeiden tegen elkaar: dat nooit meer.

De aanslag op Hitler

Verhalen kunnen ons inspireren tot de alertheid die van ons wordt gevraagd. Het verhaal dat mij het meest inspireert, is het verhaal over het Duitse verzet tegen Hitler, culminerend in de aanslag op zijn leven op 20 juli 1944, in de Wolfsschanze in Polen. Al jaren beraamden leden van de Duitse adel, de hogere burgerij en officieren plannen om Hitler uit de weg te ruimen, vrede te sluiten met de westerse geallieerden en dan gezamenlijk de communisten te verslaan. Het ene na het andere plan mislukte. Tot leden van de zogeheten Kreisauer Kreis in contact kwamen met hoge officieren uit Hitlers omgeving die hun plannen steunden. Dat resulteerde in de poging van Claus von Stauffenberg om Hitler om het leven te brengen, in Berlijn de staat van beleg af te kondigen en het nazistische regime te verdrijven. Er zijn talloze boeken over deze gebeurtenis geschreven, en die is ook geregeld verfilmd, bijvoorbeeld in Valkery, met Tom Cruise in de rol van Stauffenberg (2008).

Zoals bekend mislukte de aanslag: de 20^e juli 1944 was een bloedhete dag, waardoor de vergadering waarop Von Stauffenberg zou toeslaan, niet in een bunker maar in een houten gebouwtje werd gehouden, waarvan de ramen ook nog eens wijd open stonden. Toen Stauffenberg de bom op scherp had gezet en het vergaderzaaltje had verlaten, duwde iemand met zijn voet de tas met de bom iets van zich af, waardoor die verder af kwam te staan van de over de tafel gebogen Hitler. De bom ging af, maar Hitler overleefde. Dat wist Stauffenberg aanvankelijk niet, en toen hij in Berlijn was teruggekeerd, riep hij de noodtoestand uit om een nieuw regime te vestigen. Pas ’s avonds werd duidelijk dat de aanslag niet was gelukt. Stauffenberg en zijn handlangers werden gearresteerd en geëxecuteerd.

Ik heb meerdere malen bijeenkomsten bijgewoond waarop 20 juli 1944 werd herdacht. En altijd werd daar duidelijk dat een groep mensen in opstand gekomen was tegen het grote kwaad dat Adolf H. belichaamde, en dat zij hun eigen leven ervoor over hadden om hem te stoppen en een leefbare toekomst voor volgende generaties te creëren, in een vrij en democratisch land.

Dat herdenken wij in essentie ook: hoe een autoritair regime ons van onze vrijheid beroofde, vele slachtoffers maakte, en hoe mensen in naam van de vrijheid tegen dat regime vochten of er tegen in opstand kwamen.

De herinnering is in leven gehouden

Zo was het, en zo was het goed en leerzaam. Maar de laatste jaren is de herdenking op 4 en 5 mei steeds meer in de tijd verlengd en inhoudelijk verbreed. Het meest gebruikte argument was altijd dat de Tweede Wereldoorlog wel erg lang geleden was, dat steeds meer mensen er geen actieve herinnering meer aan hadden en dat de herdenking dus wat relevanter en actueler moest worden gemaakt om de mensen er nog een beetje bij te betrekken.

Die gedachtegang is een groot misverstand. De ons omringende landen, landen die in de Eerste Wereldoorlog niet, zoals Nederland, neutraal waren gebleven, staan ieder jaar op 11 november (Wapenstilstandsdag) uitvoerig en met gepaste ernst stil bij het einde van die oorlog. Het is een nationale gedenkdag. De herinnering is levend gebleven, of beter: in leven gehouden. Je kunt een verhaal vertellen of je kunt het niet.

Bij ons zijn 4 en 5 mei steeds meer een invalshoek geworden voor een ideologische inkleuring van de dodenherdenking en bevrijdingsdag. De lijst van te gedenken gebeurtenissen werd langer en langer, en steeds meer groepen eisen een plekje onder de gevallen helden op.

Met als recent dieptepunt de pogingen van mevrouw Faryda Hussein, ambtenaar van beroep, werkzaam bij de Europese Commissie, om uitgerekend op 4 mei, uitgerekend ’s avonds om acht uur, een alternatieve herdenking te organiseren (‘4 mei inclusief’). Het moet allemaal wat internationaler en een herdenking worden van alle slachtoffers waar dan ook, wereldwijd, maar vooral in Gaza. Heel inclusief, want we zijn een ‘diverse samenleving’.

Onwelvoeglijk

Een nationale (!) herdenking wordt zo tot een linkse demonstratie voor ‘inclusiviteit’. Zo’n alternatief getuigt van slechte smaak en onwelvoeglijkheid, maar vooral van een poging om een nationale herdenking te vermageren en te verdunnen tot een vaag verhaal over een belofte (‘nooit meer’) die in dienst wordt gesteld – niet van het ideaal van een weerbare, anti-autoritaire democratie, maar van een linkse agenda waarbij ‘slachtoffers’ van welke vorm van geweld dan ook, en waar dan ook, als verzetsstrijders worden gevierd.

Terechte en noodzakelijke alertheid staat hier tegenover een woke agenda. Alleen wie de afgelopen jaren niet goed naar de inspirerende verhalen over de eigenlijke bron van verzet heeft geluisterd, trapt in dit misbruik van een eerbiedwaardige traditie.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Alternatieve herdenking ‘4 mei inclusief’ getuigt van slechte smaak en misbruikt een eerbiedwaardige traditie verscheen eerst op Wynia's Week.