Hoe veilig is dat nog?

President Donald Trump voert een politiek die Europese landen niet de indruk geeft dat zij bondgenoten zijn. Importheffingen. Dreigementen om de NAVO te verlaten. Om Groenland in te lijven. Wetgeving en wetsontwerpen die ons industriële paradepaardje ASML dwarszitten.

Rechtse hobby?

Het is derhalve logisch dat Tweede Kamerleden de veiligheid van onze goudvoorraad agenderen. Tony van Dijck (PVV), Pepijn van Houwelingen (FVD) en Mona Keijzer (ex-BBB, nu onafhankelijk lid) zijn hierover de laatste tijd in de clinch gegaan met minister Eelco Heinen van Financiën (VVD). Je zou bijna denken dat goud een rechtse hobby is. In debatten hierover kan Heinen overigens zo nu en dan kribbig reageren.

Allereerst: ons goud, waar ligt het?

De Nederlandse voorraad goud is 612,5 ton. Daarvan ligt 31 procent in het zogeheten Cash Center van De Nederlandsche Bank in Zeist. Het overgrote deel wordt overzee bewaard. Bij de Canadese centrale bank in Ottawa ligt 20 procent. Dat heeft een historische reden: het goud is er voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog gestald en daar gebleven. Leuk om te weten: Canada bezit zelf sinds 2016 geen officiële goudvoorraad meer.

Fort Knox

Bij de Bank of England ligt 18 procent en in de VS 31 procent. De vier locaties zijn volgens Heinen gekozen vanwege risicospreiding, liquiditeit en veiligheid.

Het is verleidelijk om bij de goudvoorraad en Verenigde Staten onmiddellijk te denken aan Fort Knox… Het kluizencomplex in Kentucky. Wereldberoemd, mede dankzij de James Bond-film Goldfinger. In Fort Knox ligt ongeveer de helft van de Amerikaanse goudvoorraad, maar Fort Knox duldt geen buitenstaanders.

Ons goud ligt bij de Federal Reserve Bank op Manhattan, New York. Wie daar een film bij wil denken: Die Hard with a Vengeance, met onder meer Bruce Willis in de hoofdrol. Plot: boevenbende verschaft zich toegang tot de kluizen en voert het goud in kolossale kiepwagens af. Het personage van Willis zorgt voor de goede afloop.

Goud van de buren

Tientallen landen hebben een ondergrondse safe bij de Fed op Manhattan. In Londen zouden meer dan zestig centrale banken goud hebben gestald.

Zij vinden de locaties veilig én praktisch. New York en Londen zijn centra van de goudhandel. Landen die goud willen (ver)kopen informeren bij de kluis van hun buren en bij overeenstemming hoeft het goud New York of Londen niet eens te verlaten. Handig. Alleen koopt of verkoopt Nederland al dertig jaar geen goud meer. ‘De goudvoorraad van DNB wordt passief beheerd’, schrijft de centrale bank in haar jaarverslag 2025.

Risicospreiding is een ander argument. Maar welke risico’s? Kennelijk wordt een Russische inval in West-Europa waardoor het goud gevaar loopt geloofwaardiger gevonden dan de grillen van Trump die mogelijk ons goud in gijzeling neemt.

Repatriëren

Vorig jaar diende PVV-Kamerlid Tony van Dijck een motie in die vroeg om het repatriëren van de Nederlandse goudvoorraad uit de VS. Hij kreeg steun van de fracties van PVV, FVD, BBB, Partij voor de Dieren en de SP. 43 zetels, motie verworpen. Goud brengt politieke tegenpolen samen.

Vijf weken geleden was het Mona Keijzer die vragen stelde aan minister Heinen en om een regeringsbrief over het onderwerp vroeg. De Franse centrale bank stoot namelijk zijn goud in de VS af en koopt er goudstaven in Frankrijk voor terug. Waarom? Waarom haalt Nederland zijn geld ook niet weg uit Manhattan?

De Franse actie is volgens Heinen niet politiek gemotiveerd. Maar zijn antwoord op de tweede vraag is het meest interessant. Want wat blijkt? Heinen staat naar eigen zeggen machteloos. Ja, machteloos! Nederland bezit wel voor zo’n 80 miljard aan officiële goudreserves, maar Heinen gaat er niet over. Zegt-ie.

Bij de oprichting van de Europese Centrale Bank is wettelijk vastgelegd dat het monetaire beleid wordt gevoerd door de ECB en dat de ECB onafhankelijk is van politieke inmenging. Het is de regeringen verboden de centrale bank instructies te geven, schrijft Heinen.

Dat is schrikken. De ECB is onafhankelijk in zijn rentepolitiek, zoals het grote voorbeeld, de Duitse centrale bank, totdat de ECB de rentepolitiek overnam. Ook De Nederlandsche Bank is sinds 1948 onafhankelijk van de politiek.

Titanic

Maar goudpolitiek? Goud speelt geen wezenlijke rol meer in het moderne monetaire beleid. De Nederlandsche Bank ziet haar goud, zo blijkt uit het jaarverslag, als een soort reddingsboei als de geldwereld dreigt te vergaan. Lijkt me iets voor een rampenfilm, niet voor prudente geldpolitiek.

Dus welke rol kunnen De Nederlandsche Bank en haar president Olaf Sleijpen dan spelen? Bootsman op de Titanic?

Speculatie

Heinen stuurt de Kamerleden met een kluitje in het riet. Niet voor het eerst. Enkele weken eerder vroeg FVD-Kamerlid Van Houwelingen Heinen in een debatje: ‘Als we straks een deel van ons goud kwijtraken, kunnen we de directeur van DNB daar dan verantwoordelijk voor stellen?’

Logische vraag, gezien de onmacht van Heinen.

Heinen vond dat de categorie ‘ongekende speculatie. Laten we dit debat niet op deze manier voeren’.

De minister maakt zich klein, terwijl het om grote belangen gaat. Hier stinkt iets.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Nederland bezit voor 80 miljard euro goud. Maar schatkistbewaarder Heinen kan er niet bij. Zegt hij. Daar stinkt iets. verscheen eerst op Wynia's Week.

Die drie beloftes hangen samen, want tijdens Sleijpens voorganger Klaas Knot was DNB vreemde wegen ingeslagen. Tientallen medewerkers werden ingehuurd om zich bezig te houden met het klimaat en de biodiversiteit, hoewel die onderwerpen niets met monetair beleid van doen hebben. Nog meer medewerkers waren nodig om de formulieren te beoordelen die alle banken moesten insturen over zaken zoals het reisgedrag van hun personeel (op de fiets, per auto of met openbaar vervoer).

Obsessie met CO2

Het Jaarverslag van DNB werd uitgebreid met extra pagina’s met gedetailleerde overzichten van de eigen CO2-uitstoot aan verwarming, reizen en computergebruik en om die te berekenen waren ook weer extra centrale bankiers nodig – maar wie leest dat behalve dan uw ijverige columnist en welk doel wordt er mee gediend?

In een van Knots jaarverslagen verscheen de term ‘inflatierisico’ precies één keer, maar kwam het woord ‘klimaatrisico’ bijna veertig keer voor. Over de hele westerse wereld trekken centrale banken zich terug van zo’n, gelukkig tijdelijke, obsessie met CO2 en Sleijpen volgt gelukkig die omslag.

Dat is ook gezond voor de onafhankelijkheid van DNB. Die staat of valt met respect voor de twee terreinen waarop die onafhankelijkheid moet gelden: beslissingen over de korte rente (maar die berusten nu bij de Europese Centrale Bank, de ECB), en beslissingen of banken in moeilijkheden geholpen mogen worden met tijdelijke leningen van DNB of dat ze beter kunnen omvallen en worden overgenomen door een meer solide branchegenoot.

Precies voor die twee onderwerpen is de onafhankelijkheid bedoeld. Als politici kunnen beslissen over de korte rente, kunnen ze een kunstmatige boom genereren in hun verkiezingsjaar en hopen dat consequenties van die boom voor de inflatie pas na de verkiezing zichtbaar worden. De korte rente is een te gevaarlijk instrument om in handen te geven van politici.

Ongefundeerde ‘klimaatrisico’s’

En als politici mogen beslissen over financiële hulp voor banken, gaan die banken politici en oud-politici aanstellen als (ondeskundige) commissaris of gaan banken instemmen met politieke wenslijstjes voor krediet aan politieke hobby’s.

Maar Knot opereerde ver daarbuiten met zijn ongefundeerde ‘klimaatrisico’s’ en het is goed dat zijn opvolger daar direct een eind aan maakt.

Waardeloos jaar voor rendement ABP en PFZW

Na een goede start moet Olaf Sleijpen nu positie kiezen op een ander ongelukkig dossier dat Knot hem heeft nagelaten: de pensioenfondsen. Vorige week kwamen de twee grootste fondsen, ABP voor ambtenaren, onderwijs en politie en PFZW voor de zorgsector met dramatische resultaten voor de beleggingen in 2025. ABP verloor 1,6 procent van het kapitaal; PFZW 3,9 procent. En dat in een jaar waarin de aandelen wereldwijd met 8 procent omhoog gingen, en de staatsschuld 0,7 procent opleverde.

De standaardcombinatie van tweederde belegd in aandelen (‘private equity’ en gebouwen) en eenderde in staatsschuld zou dus ongeveer 5,5 procent hebben opgeleverd, maar niet zo bij ABP en Z&W. Ronkende taal, zoals ‘3D beleggen’, ‘sustainable development investments (SDI)’ en ‘platform duurzame financiering’, kan niet verhullen dat ook 2025 weer een waardeloos jaar was voor het rendement.

Ingewikkelde gokpartijen

Vorig jaar moest er per premiebetalende verpleegkundige achttienduizend euro uit haar pensioenpot worden gehaald om de verliezen van de beleggers goed te maken; bij ABP zelfs meer dan vijfentwintigduizend euro per leraar of politievrouw. Maar hun pensioenpremie is bedoeld voor een solide pensioen, niet voor het jaarlijks repareren van de missers van de beleggers.

Knot kon (wilde) niet ingrijpen want veel van de schade was het gevolg van zijn aanmoedigingen om ‘duurzaam te beleggen’, hoewel de kosten daarvan in de wetenschap worden geschat op drie procent per jaar, zie mijn artikel daarover in Wynia’s Week. Ook moedigde Knot aan dat de fondsen ingewikkelde gokpartijen aangingen waarvan het resultaat afhing van de toekomstige beweging in de rente op staatsschuld. Onze pensioenfondsen hebben zo onnodig miljarden overgedragen aan Italië.

(Knot eiste een theoretische berekening van de toekomstig uit te betalen pensioenen die er beter uitzag bij een hoge rente. Hem is gevraagd om een ander land te noemen dat zo rekent – nooit een antwoord. Italië heeft een zware staatsschuld en die wordt nog zwaarder wanneer Rome tegen een hoge rente moet lenen. Dus konden de zakenbankiers in Londen commissie verdienen met contracten waarbij de Nederlanders aan Italië moesten betalen bij een stijgende rente en andersom Italië werd aangeslagen als de rente daalde. Knot drong krachtig aan op zulke gokpartijen.)

Olaf Sleijpen kan zonder ophef een stil einde maken aan deze erfenis van zijn voorganger die onnodig tientallen miljarden heeft gekost. Maar dat is niet genoeg. Speciaal bij PFZW is de wens om te amateuren met ‘duurzame’ beleggingen diep geworteld. De hoofdeconoom die daarover twijfels had is ontslagen; een wetenschappelijke adviesraad die waarschuwde is opgeheven.

DNB moet zich niet in detail bemoeien met de beleggingen. De koninklijke weg voor DNB om een einde te maken aan de miljardenverliezen is om te eisen dat elk fonds een ‘custodian’ aanwijst, een gespecialiseerde firma die, voordat het beleggingsjaar begint, aanwijst welke indices voor de resultaten van toepassing zullen zijn en dan na afloop van het beleggingsjaar een beredeneerd verslag opstelt over de resultaten afgemeten aan die indices.

Blijven de resultaten bij ABP en PFZW even slecht als vorig jaar (en helaas vele eerdere jaren), dan kan DNB objectief ingrijpen. Ook kunnen advocaten dan met meer kans op succes de fondsen aanpakken op basis van de harde cijfers van de ‘custodians’ en schadevergoeding eisen voor de benadeelde deelnemers. Te lang hebben miljoenen Nederlanders pensioenpremie moeten betalen die hen daarna weer werd afgenomen om de verliezen te dekken van slechte beleggers.

Na zijn loslaten van de CO2-obsessie is te hopen dat Olaf Sleijpen nu doorzet en ook de grootste schade van zijn voorganger repareert: grote pensioenfondsen die jaar in jaar uit pensioenpremies niet kunnen aanwenden voor beter pensioen maar gebruiken voor verliezen op hun beleggingen.

Wynia’s Week bestaat officieel 7 jaar! Met dank aan alle auteurs, donateurs en alle andere lezers, kijkers en supporters. Op naar de volgende 7 jaar! www.wyniasweek.nl/doneren

Het bericht Goed dat DNB-baas Olaf Sleijpen een eind heeft gemaakt aan de CO2-obsessie van zijn voorganger. Nu de slecht presterende pensioenfondsen nog. verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik schrok van de cijfers van De Nederlandsche Bank. ‘Financiële instellingen beleggen fors in volatiele techaandelen’ stond afgelopen week boven een nieuwsbericht van de centrale bank. Bij ‘fors’ in combinatie met ‘volatiel’, is mijn eerste reactie: pas op, drijfzand. Goed dat de centrale bank, die toezicht moet houden op pensioenfondsen, banken en verzekeraars, op deze zere plek de vinger legt.

150 miljard euro

Nederlandse pensioenfondsen hadden in juli 2025 gemiddeld 43 procent van hun totale aandelenportefeuille in techaandelen belegd. 150 miljard euro. Bijna de helft van de beleggingen in techaandelen is ook nog eens geconcentreerd in zeven bedrijven. De zogeheten magnificent seven: Alphabet (eigenaar van Google), Amazon, Apple, Meta (eigenaar Facebook), Microsoft, Nvidia en Tesla. Binnen deze zeven zijn Nvidia, dat geheugenchips maakt voor de kunstmatige intelligentiemodellen zoals ChatGPT, en Microsoft ook nog eens twee kolossen.

De pensioenfondsen, en dus de uitkeringen aan meer dan 3,5 miljoen ouderen, worden steeds kwetsbaarder voor tegenslagen bij een handjevol Amerikaanse bedrijven, constateert De Nederlandsche Bank. Fijntjes melden de auteurs dat de pensioenfondsen in het eerste halfjaar hun techbeleggingen verder hebben uitgebreid ‘terwijl de aandacht voor een mogelijk abrupte correctie van aandelenkoersen in die periode toenam’. Kortom: men was gewaarschuwd, maar deed het toch….

Eenmaal van de schrik bekomen, kwamen de vragen. Lopen de pensioenfondsen met hun techbeleggingen uit de pas? Nemen ze extra risico’s? Dat blijkt dan weer niet. Het enige aanknopingspunt in de analyse is de plaats van de zeven supersterren in de mondiale beursgraadmeter.

Als een belegger zijn risico’s wil spreiden én zoveel mogelijk economische groei wil meepakken kan hij de wereldwijde beursgraadmeter kopiëren. Dan zou hij 24 procent van zijn geld in die zeven techaandelen moeten steken. De pensioenfondsen doen 19 procent. Je kunt dus voor hetzelfde geld redeneren: de pensioenwereld belegt te wéinig in tech.

Kluitjesvoetbal

Natuurlijk dienen de pensioenfondsen maat te houden. Ze moeten hun risico’s kennen. Dáár moet de centrale bank als toezichthouder de vinger aan de pols hebben.

Op de financiële markten is kluitjesvoetbal immers aan de orde van de dag. Van tijd tot tijd rennen beroepsmatige en particuliere beleggers achter dezelfde gouden beloftes aan. En digitalisering en kunstmatige intelligentie zijn spectaculaire trends die je als belegger niet kan en mag missen. Ook Nederlandse particuliere beleggers zijn vol in tech gegaan. Vijf van hun tien topfavorieten zijn techaandelen.

En over dat kluitjesvoetbal. Wanneer komt er een analyse van De Nederlandsche Bank over de duurzame pensioenbeleggingen en of die wel genoeg rendement boeken…?

Wat levert het op?

Nog een vraag popte op: in wélke bedrijven beleggen de pensioenfondsen naast die zeven toppers? Wat is allemaal tech? De Nederlandsche Bank heeft een breed spectrum gekozen. Niet alleen platforms en software, maar ook de maakindustrie. Bij gebrek aan een namenlijst mis je als pensioengerechtigde de informatie om te zien of je eigen pensioenfonds óók in deze aandelen belegt. Wat dat betreft heb je niks aan de analyse.

De hamvraag is: wat leveren die techaandelen eigenlijk op?

Die vraag laat De Nederlandsche Bank opmerkelijk genoeg grotendeels liggen.

Niet zo gek

Peter Wennink, de ex-topman van chipmachinefabrikant ASML, geeft in zijn recente rapport met een blauwdruk voor toekomstige welvaart in Nederland, het antwoord wél. Wennink constateert dat de fondsen ruim twee maal zoveel beleggen in Amerikaanse aandelen als in Europese. America First, zeg maar.

Dat is, schrijft hij, ook ‘niet gek’ want de Amerikaanse aandelenmarkt is veel groter en veel rendabeler. Over de afgelopen vijf jaar kreeg je gemiddeld jaarlijks 14 procent koersrendement op Wall Street, tegen 7 procent op Europese aandelen. Wat een kloof! De pensioenwereld had nog veel méér in de VS moeten beleggen. Rendement telt! Terecht memoreert Wennink: ‘pensioenfondsen hebben een verantwoordelijkheid richting hun deelnemers’.

Dat is precies het punt. Pensioenfondsen hebben een plicht tegenover actieve werknemers en gepensioneerden om eersteklas resultaat te boeken bij een acceptabel risico. Deze opdracht staat centraal in het nieuwe pensioenstelsel dat vanaf 2026 op grote schaal wordt ingevoerd.

Niet voor niets wordt op de financiële markten verwacht dat er een verschuiving komt in de beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen: minder staatsobligaties, meer beleggingen met groeiende en inflatiebestendige opbrengsten.

Waarom belegden pensioenfondsen tot nu toe zoveel in staatsobligaties? Dat vloeide rechtstreeks voort uit het toezicht van De Nederlandsche Bank. Aan het Frederiksplein is men als de dood voor calamiteiten. Calamiteiten die pensioengerechtigden, spaarders of verzekerden duperen, maar vooral de reputatie van De Nederlandsche Bank zelf besmeuren. Dus: veiligheid voorop, zorgen dat financiële instellingen hun risico’s minimaliseren.

Miljarden gemist

Mede als gevolg van dat beleid moesten pensioengerechtigden jarenlang op een houtje bijten terwijl de rendementen wel hoog waren. Beleid dat gedekt werd door de grote politieke partijen.

Onvermijdelijk tot slot: de ‘als, dan’-vraag. Als de pensioenfondsen op de rem hadden getrapt, bijvoorbeeld twee jaar geleden, met hun beleggingen in technologieaandelen, wat dan? De directie van de centrale bank had misschien wat rustiger geslapen, maar de pensioendeelnemers waren tientallen miljarden euro rendement misgelopen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Beleggen pensioenfondsen te veel in Amerikaanse techaandelen, zoals De Nederlandsche Bank suggereert. Of juist te weinig? verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat ‘verbinden’ zal als een verrassing komen voor de miljoenen slachtoffers van Knots inbreuk in de Nederlandse pensioenfondsen. Knots ‘zeldzame sociale vaardigheden’ zijn misschien ook niet zo opgemerkt door 50PLUS-senator en oud-staatssecretaris van Financiën Martin van Rooijen. Die kreeg honderd procent gelijk met zijn kritiek op Knots pensioen(wan)beleid. Twintig procent korten op de pensioenen was helemaal niet nodig en kwam voort uit een foute visie op de waardering van de passiva van de fondsen. Helaas koos Knot ervoor om Van Rooijen systematisch dood te zwijgen zonder enige dialoog.

Ook drie gedistingeerde oud-toppers bij ABP, het grootste pensioenfonds, werden doodgezwegen. Jelle Mensonides, Dick Sluimers en Jean Frijns kwamen herhaaldelijk, met name op het discussieforum voor economen Me Judice, met beredeneerde kritiek, maar Knot verwaardigde zich niet om er op in te gaan.

Open bestuurders

Dat was vroeger anders. Onder Jelle Zijlstra, DNB-president van 1967 tot 1982, steeg de inflatie tot tien procent, en opkomende monetaristen, hier in Nederland mijn promotor professor Pieter Korteweg, legden uit dat inflatie niet komt door vakbonden en ondernemers, maar door een excessieve toename in de geldhoeveelheid. Zijlstra bleef bij de oude school, maar nam wel herhaaldelijk de moeite om in geschrift in te gaan op de monetaristische visie.

Wim Duisenberg, bankpresident van 1982 tot 1997, was een open bestuurder. Monetaire specialisten, zoals ook uw columnist, kwamen regelmatig op uitnodiging bij DNB voor wetenschappelijke bijeenkomsten. De houding van DNB werd duidelijk vlotter dan in de tijd van directeur Huub Muller, die mij lang geleden met een sigaar in z’n hand uitlegde: ‘Wij maken de regels, wij voeren de regels uit en wie kritiek heeft mag bij ons in beroep gaan.’

Ook onder president Nout Wellink (1997-2011) bleef DNB in mijn ervaring openstaan voor kritiek. Mooi hoogtepunt was voor mij een diner in het hoofdkantoor aan het Frederiksplein (had Amsterdam daar, op het terrein van het oude Paleis voor Volksvlijt, maar de opera gebouwd) waar ik vanaf de halte van tram 4 binnen kwam achter drie andere heren in donkerblauw kostuum. ‘Waar komt u voor?’ vroeg de portier. ‘Hetzelfde als die andere heren,’ zei ik. ‘Die komen voor het chauffeursdiner’.

Onder Knot is een harde, ondemocratische cultuur gevestigd. Dat betekent bijvoorbeeld dat het praktisch onmogelijk is voor banken en pensioenfondsen om te klagen over de gigantisch gezwollen milieurapportage-eisen van DNB. Toen Knot begon bij DNB was het nog een gewone centrale bank die zich bezighield met monetaire zaken en met toezicht op de financiële sector. Han de Jong (oud-hoofdeconoom bij ABN AMRO) mag graag vertellen hoe Knot in zijn beginjaren bij DNB reageerde op een vraag naar zijn visie op klimaat: ‘Een zaak voor de politiek, niet voor een centrale bank.’ De vragenstelster herhaalde de vraag een paar keer in diverse bewoordingen. Knot raakte zichtbaar geïrriteerd en bleef bij zijn antwoord.

Dat is in de tweede presidentsperiode van Knot heel anders geworden. Het aantal medewerkers nam in tien jaar met de helft toe, en een groot deel van die extra vijftig procent is niet bezig met inflatie of met toezicht, maar met klimaatbeleid: een serieus onderwerp, maar voor de regering, en natuurlijk niet voor de centrale bank. Niettemin staat bij DNB het woord ‘klimaat’ tegenwoordig ieder jaar zo’n achthonderd keer in het jaarverslag; veel vaker dan het woord ‘inflatie’. 

En daar ligt ook de waarschijnlijke verklaring dat Christine Lagarde opeens zo gecharmeerd is van Klaas Knot. Niet de sociale vaardigheden, en zeker niet de verbondenheid met zijn landgenoten, maar wél zijn verbondenheid met haar. Lagarde en Knot hebben samen dezelfde fout gemaakt door hun organisaties zo sterk te richten op CO2-kwesties.

Logische draai

Anno 2025 is CO2 nog steeds een probleem, maar de bevlieging dat centrale banken daar een grote rol bij moeten hebben, is verdwenen. Kijk bij voorbeeld naar Mark Carney, zeven jaar gouverneur van de Bank of England in Londen en nu premier van Canada. Deze week schrijft de Financial Times over hem: ‘Als gouverneur van de Bank of England waarschuwde Carney voor klimaatrisico’s en bij Brookfield Asset Management leidde hij een miljardentransitiefonds weg uit beleggingen in olie en gas. (-) Ooit een voorvechter van wereldwijde decarbonisatie, wil Carney nu fossiele brandstoffen om hem te helpen de economie van Canada te ondersteunen – waardoor het land een “energie-supermacht” wordt in het Trump-tijdperk’.

Lagarde is natuurlijk bang dat haar opvolger ook zo’n logische draai gaat maken en dat er dan kritiek komt op haar overdreven klimaatobsessie van de afgelopen jaren. Dan is Knot een slimme keus vanuit het perspectief van ‘legacy control’: greep houden op je eigen erfenis. Knot heeft zelf zo veel (plantaardige?) boter op zijn hoofd dat hij het wel zal laten om kritiek te uiten op de bizarre zijpaden van Lagarde. Ik ben ook voor slim CO2-beleid, maar niet in de vorm van symbolische acties en idiote papieren rapportageverplichtingen over onderwerpen als het woon-werkverkeer. Komen wel genoeg centrale bankiers op de fiets naar het werk? Wéér een formulier om in te vullen.

Dat lijkt mij de echte reden dat Lagarde nu opeens smelt voor Knot. Hij zal de komende correctie – waarbij centrale banken weer focussen op hun kerntaken – even soepel en discreet uitvoeren als collega Carney.

Eén-tweetje

Zijn opvolger Olaf Sleijpen maakte ook al een mooi één-tweetje om Knot te helpen. Slijpen legde correct uit dat eurobonds geen Nederlands belang zijn, zodat Knot diplomatieke ruimte kreeg om te beweren dat hij niet voor of tegen wilde zijn, maar liever over condities wilde praten. Klip en klaar verzet tegen eurobonds schiet Knots kandidatuur lek bij landen als Frankrijk, Italië en Spanje. Nu kan hij vaag blijven, terwijl Sleijpen de Nederlandse flank afdekt.

Hugo de Jonge was verantwoordelijk tijdens de coronapandemie en maakte reclame voor de Wet betaalbare huur tijdens zijn tweede periode als minister. Toch kreeg hij opnieuw een prachtige nieuwe functie. Dat zal Knot ook hopen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Wordt blunderaar Klaas Knot met zijn ‘zeldzame sociale vaardigheden’ de volgende baas van de ECB? Hopelijk niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Pieter Lakeman is onder meer bekend van de ondergang van de DSB Bank van Dirk Scheringa, die hij in gang zette. Nu gaat hij een schadeclaim indienen tegen de Nederlandse Staat, omdat die in 2007 een nieuwe pensioenwet doorvoerde, zonder de Tweede Kamer te vertellen dat daarmee de rekenrente voor de Nederlandse pensioenfondsen verlaagd ging worden. Dat was een wens van De Nederlandsche Bank. Gevolg was dat de pensioengerechtigden tekort werd gedaan – een effect dat nog steeds doorloopt – terwijl de pensioenpotten steeds voller werden.

Bijzonder is ook, zoals Lakeman stelt, dat de Nederlandse pensioenpraktijk strijdig is met de Europese pensioenrichtlijn. Volgens die Europese wet moeten pensioenfondsen ieder voor zich de eigen rekenrente bepalen, op basis van het eigen beleggingsresultaat.

In Nederland echter moeten de pensioenfondsen, sinds De Nederlandsche Bank de baas van de pensioenen werd, de centrale (lage) rekenrente van die bank toepassen, met de schade voor de gepensioneerden tot gevolg. Lakeman noemt in deze WWTV twee verantwoordelijken in het bijzonder: de vroegere CDA-minister Aart Jan de Geus en Klaas Knot, tot voor kort president van De Nederlandsche Bank (‘Hij heeft het bedacht’).

Wynia’s Week is er drie keer per week, het hele jaar door, met artikelen, columns, video’s en podcasts. De vele supporters van onze vrije journalistiek maken dat mogelijk . Hartelijk dank!

Het nieuwe boek ‘Waar is mijn pensioen gebleven?!’ van Pieter Lakeman is uitgegeven door uitgeverij Blauwburgwal, verschijnt vrijdag 14 november, maar is overal al te bestellen, zoals HIER

Het bericht ‘CDA-minister Aart Jan de Geus bedroog de Tweede Kamer met voor burgers schadelijke pensioenwet’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De bank, doorgaans afgekort tot DNB, is in 1814 opgericht door koning Willem I. Vanwege zijn ‘vaderschap’ wordt DNB ook wel ’s Konings oudste dogter genoemd. Een instituut met historie dat doorgaans met de nodige egards wordt bejegend door veel politici en media. Je zou bijna denken dat de centrale bank een van de Hoge Colleges van Staat is, zoals de Raad van State en de Algemene Rekenkamer.

Uitzonderingspositie

In werkelijkheid is DNB een bedrijf, dat sinds 1948 volledig in staatshanden is. De centrale bank houdt toezicht op de financiële wereld. Maar níet op de grote banken. Dat doet de Europese Centrale Bank, de ECB. Verder waakt DNB over het betalingsverkeer. De DNB-president praat in de beleidsraad van de ECB mee over de rente. Dat zijn allemaal belangrijke en nuttige taken. Ze geven de Nederlandsche Bank geen uitzonderingspositie om maar haar eigen gang te gaan. Maar zo is het wel gegroeid.

Demissionair minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) morrelt aan een van de uitzonderingen. DNB-president Klaas Knot moet op 1 juli na veertien jaar stoppen. Heinen wil de zittingstermijn van de DNB-president bekorten van twee maal zeven jaar (benoeming plus herbenoeming), naar maximaal tien jaar. Knots opvolger, Olaf Sleijpen, nu nog DNB-directeur, is bij zijn sollicitatiegesprek al geïnformeerd.

Heinen vraagt een onafhankelijk onderzoeker naar een oordeel hierover, zo blijkt uit zijn brief over de benoeming van Sleijpen aan de Tweede Kamer.

Maar de uitkomst staat wel vast. Daarvoor hoef je alleen maar te lezen wat Heinen heeft geschreven in de kantlijn van de gepubliceerde ambtelijke nota’s over de benoeming van Sleijpen. Om te beginnen is Heinen geïrriteerd over de traagheid van het proces binnen zijn eigen ministerie. ‘Verzoek is wel al 8 maanden geleden intern uitgezet’ schrijft hij bij een ambtelijke zinsnede dat de benodigde wetswijziging wel twee jaar kan duren. En verderop: ‘Wat is afgelopen 8 maanden gebeurd dan?’

‘Modernisering stimuleren’

De bekorting sluit aan bij de regelingen voor (andere) staatsbedrijven, schrijft Heinen in zijn Kamerbrief. Ook bij grote ondernemingen blijven topmanagers niet vanzelfsprekend steeds maar zitten. De minimumeis van de Europese Centrale Bank is een zittingstermijn van vijf jaar om de onafhankelijkheid te waarborgen. Dus dat is in orde.

Uit de notities van Heinen blijkt ook dat de bekorting inclusief de veronderstelde nadelen al met DNB is besproken. Bij DNB bestaat begrip, schrijft Heinen op de nota. Aan de nadelen tilt men niet zwaar. Aan de voordelen voegt Heinen letterlijk toe: ‘Overweging was ook ter voorkoming van “verkokering” en voldoende modernisering te stimuleren, zoals intern besproken en gewogen ook met DNB zelf.’

Daarmee maakt Heinen duidelijk dat de Nederlandsche Bank geen Oranje Vrijstaat is. Wat betekent modernisering in dit kader? Sleijpen werkt als directeur al aan hoger kostenbewustzijn. Bij DNB werken steeds meer mensen. Schrik niet als u over een tijdje leest: DNB schrapt banen.

Bakzeil bij de rechter

Van de verkokering zijn er voorbeelden genoeg in het publieke domein. Banken, verzekeraars en pensioenfondsen klagen misschien wel binnenskamers over regels van ‘oppergod’ DNB, maar wie durft zijn grieven voor de rechter te brengen? Als dat wel gebeurt, knalt er vuurwerk.

Bijna drie jaar geleden won Bunq, een innovatieve kleinere bank, een zaak tegen DNB over witwascontroles. Bunq had een eigen controle bedacht. DNB wilde dat niet, maar DNB moest bij de rechter bakzeil halen. Ruim twee jaar geleden stelde de rechter twee directeuren van internetbroker De Giro in het gelijk toen DNB hen als niet geschikt en niet betrouwbaar genoeg had gediskwalificeerd.

Verder reed DNB verschillende malen een scheve schaats in de overname van het havenarbeiderspensioenfonds Optas, bleek uit onthullende vonnissen in zaken die pensioenadvocaat Florence Schoonderwoerd had gevoerd. In NRC vertelde ze eerder dit jaar hoe DNB haar dwarsboomde, hoe DNB verloor en toch niks deed met het vonnis van de rechter. Alsof de centrale bank boven de wet staat. Een staat in de staat.

En dan is er nog de kapstok vol petten van DNB in het pensioengemodder waarin collectieve pensioenen individuele beleggingspotje moeten worden. DNB is regeringsadviseur, aanjager van het plan, controleur, moet ook alle belangen in de gaten houden en geeft onversneden politieke adviezen tegen bijvoorbeeld het amendement van NSC en BBB om pensioengerechtigden nog enige invloed te geven.

Genoeg voorbeelden om het verkokerde eigen gelijk aan te pakken.

Politieke benoemingen

Toch hoor je geklaag onder economen én in krantencommentaren. Opent Heinen niet de deur naar politieke benoemingen?

Zal ik een geheimpje verklappen…? Alle benoemingen in de top van DNB zijn politieke benoemingen. Zonder akkoord van de minister van Financiën en soms het hele kabinet gebeurt er niks. Dus de benoeming van een monetaire windvaan die zijn oor laat hangen naar een spilziek kabinet is een politieke benoeming. Maar de benoeming van een monetaire ‘havik’ die koste wat kost de inflatie wil beteugelen is er óók een.

En op Europees niveau… dacht u dat Christine Lagarde benoemd is als president van de ECB omdat zij zulke diepgravende monetaire kennis had? Dacht u dat de ultralage rentepolitiek van haar voorganger Mario Draghi alleen bedoeld was om de economie te stimuleren, of moest dat ook begrotingszondaar Italië redden…?

Alle geld is politiek. Altijd al geweest. Alleen moet Nederland er nog aan wennen.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Goed dat minister Heinen ingrijpt bij De Nederlandsche Bank. De centrale bank is geen Oranje Vrijstaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Of een president van DNB succes heeft, hangt natuurlijk niet alleen af van de persoon maar ook van zijn tijdvak. Marius Holtrop (president van 1946 tot 1967) bestuurde in een tijd met veel minder internationaal kapitaalverkeer en nog nauwelijks derivaten. De grote monetaire econoom Milton Friedman kon vertellen dat hij een keer in Chicago een optie-product wou aankopen om te verdienen aan een komende devaluatie van het Britse pond, maar dat zijn bank hem niet aan zo’n optie kon helpen omdat die niet bestond.

Politieke rugwind

Wim Duisenberg (1982-1997) deed het goed, zowel in Amsterdam als in Frankfurt als gids naar de euro, maar hij profiteerde ook van een politieke rugwind die zijn onfortuinlijke voorganger Jelle Zijlstra (1967-1981) moest missen. Minister Onno Ruding van Financiën gaf hem na alle fouten van de jaren zeventig politieke steun voor een anti-inflatiebeleid.

Nout Wellink (1997-2011) gaat de geschiedenis in als de president die schuld droeg aan het omvallen van ABN-AMRO en ING. Hij had die twee banken aangemoedigd om na te denken over een fusie, zodat Amsterdam kon bogen op een van de allergrootste banken van Europa. Dus gingen zowel ABN-AMRO als ING roekeloos en riskant miljarden lenen in het buitenland om maar hun eigen balans te verlengen en, zoals bankiers dat charmant zeggen, de ander op te eten in plaats van zelf opgegeten te worden. Gevolg: in 2008 gingen beide banken failliet omdat de internationale financiers hun kort uitgeleend geld terugtrokken. In vergelijkbare landen als Canada en Australië had de centrale bank wijselijk fusies tussen grote banken verboden, uit zorg voor aantasting van de concurrentie.

Sprekend over Canada en Australië: ze hebben daar een mooie eerste wegwijzer voor president Sleijpen. De Bank of Canada heeft 1750 stafleden voor een land met 34 miljoen inwoners. De Reserve Bank of Australia heeft 1770 stafleden in dienst voor 25 miljoen inwoners. Twee landen met meer inwoners, maar toch 600 mínder stafleden dan DNB die meer dan 2300 mensen in dienst heeft. Voordat Klaas Knot ging uitbreiden, had DNB er toevallig ook ongeveer 1700 en herstel van dat eerdere aantal is een mooi doel voor Sleijpen. Houd op met van DNB een expertisecentrum te willen maken op gebied van biodiversiteit en klimaat. En vooral: versimpel de bureaucratie. Laat het over aan de politiek om aan te moedigen dat mensen met het openbaar vervoer of met de fiets naar het werk gaan en stop de idiote eis dat banken dat allemaal moeten registreren voor hun toezichthouder DNB.

Uit vergelijkend onderzoek naar centrale banken bleek in 2022 dat de obsessie met CO2 en biodiversiteit nergens ter wereld zo bizar was als bij De Nederlandsche Bank van Klaas Knot. In het DNB-jaarverslag lezen we bijna niets over inflatie en armoede, maar staan honderden verwijzingen naar ‘klimaat’, alsof het de taak van DNB is om de banken daarvoor te waarschuwen. Het klimaat is een serieuze zaak, maar om daar als DNB honderden dure medewerkers voor in dienst te nemen, is even dwaas als een divisie demografie op re richten en de banken te waarschuwen voor de trend van meer bejaarden en minder kinderen. Riskant voor banken zijn plotselinge en onvoorziene schokken op het financiële systeem, niet langjarige trends die wel belangrijk zijn maar voor iedereen zichtbaar.

Te hoge inflatie

In zijn eerste interviews kwam Sleijpen gelukkig al terug van de hinderlijke gewoonte van zijn voorganger Knot om klimaat en biodiversiteit te noemen als hoogst belangrijke zorgen van DNB. Hij heeft genoeg ervaring om te weten wat de twee echte zorgen zijn. Allereerst: onze inflatie is al een paar jaar hoger dan het gemiddelde van de eurozone. En omdat tegelijk de zorg, het onderwijs en het openbaar vervoer moeite hebben om vacatures op te vullen, kunnen die overheidssectoren geloofwaardig dreigen met stakingen. Ze hebben geen last van concurrenten met lagere prijzen. Dan resulteren hogere lonen en weer hogere kosten in die sectoren – in economisch jargon een ‘loon-prijs spiraal’.

Maar grote delen van het bedrijfsleven hebben wél last van buitenlandse concurrenten met lagere prijzen. DNB heeft de luxe van de onafhankelijkheid van de politiek en kan dus analyseren waarom de kostenstijging bij ons al zo lang hoger is dan gemiddeld. Zo kan DNB een broodnodig tegenwicht bieden tegen Haagse ministeries die niet willen zien hoe gevaarlijk een aanhoudend hoge inflatie is voor een land dat niet meer – zoals tijdens Zijlstra in de jaren zeventig – zo af en toe kan devalueren met de valuta om weer wat minder kostbaar te worden.

De tweede grote zorg voor DNB zou moeten zijn hoe we de productiviteit van de economie kunnen verhogen. De productiviteit per hoofd van de bevolking stagneert, en dus kennen we niet meer de economische groei van het verleden. Jongeren kunnen niet meer hopen op een royalere toekomt, en maken zonder steun van rijke ouders nauwelijks kans op een eigen huis. Ook komt er niet ieder jaar meer belastinggeld binnen om extra uitgaven te financieren, nu voor defensie, maar ook voor huisvesting en zorg.

DNB heeft een grote onderzoeksdienst en die publiceerde in de afgelopen paar jaar 25 studies over het klimaat. Allemaal overbodig want – als gezegd – zeker een zorg maar niet speciaal voor een centrale bank. Maar willen we begrijpen waarom de productiviteit stagneert, dan leren we meer van Telegraaf-columnist Annemarie van Gaal, die bijna iedere week komt met kritiek op overbodige regels en bureaucratie die de productiviteit belemmeren. DNB schrijft amper één keer per jaar iets over productiviteit. Laat Sleijpen bij voorbeeld profiteren van zijn Amerikaanse collega bij de Federal Reserve Bank in Washington.

Geen Balkenende-norm

En dan tot slot het salaris. Bij DNB gaat president Sleijpen ruim twee keer zoveel verdienen als zijn collega Jerome Powell, de president van de centrale bank in de Verenigde Staten. Nog negentien andere functionarissen bij DNB verdienen ook meer dan Powell (en meer dan onze eigen ‘Balkenende-norm’) die kennelijk niet geldt voor DNB . En hun pensioenopbouw is door het eigen DNB-pensioenfonds ook niet met twintig procent gekort, zoals bij ABP en het Pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW). Vergeef het, als met het vertrek van Knot en de komst van Sleijpen maar dit mag veranderen:

– minder bureaucratie bij het toezicht en helemaal geen onzin meer over het registreren van CO2-uitstoot;

– een serieuze studie naar de stagnerende productiviteit, ook als de uitkomsten negatief uitpakken voor onze politici met hun te makkelijke kreten over de ‘transitie’;

– eindelijk eerlijke voorlichting over kosten en baten van de nieuwe pensioenwet, inclusief de echte kosten van het zogenoemde ‘invaren’.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Niet het klimaat, maar de hoge inflatie en de stagnerende productiviteit moeten bankpresident Olaf Sleijpen zorgen baren verscheen eerst op Wynia's Week.

De acht geldwachters vormen het Financieel Stabiliteitscomité. Na elke vergadering publiceren ze notulen, die zo zijn geschreven dat de tekst geen aandacht trekt. Niet van de media. Niet van de Tweede Kamer.

Risico’s, risico’s

Waarover praten zij?

Gewichtige zaken. De (wereld)economie. Mogelijke verstoringen van de financiële orde. Risico’s. Er zijn altijd risico’s. Ze worden immers betaald om risico’s te bezweren. Niet dat het altijd lukt, denk aan de bankencrisis van 2008/2009.

Er is ook een gewichtig onderwerp waar ze over zwijgen.

Dat is het belang van de consument. Het tekort aan concurrentie tussen banken. Over het feit dat banken gretig de spaarrente verlagen en de rente op woninghypotheken verhogen, als dat kan.

Tot ver in de jaren tachtig van de vorige eeuw kende Nederland een heus bankenkartel. Met afspraken over prijzen en tarieven. Concurrentie? Gaat u rustig slapen. Het kartel is ontmanteld, met dank aan Europese pressie. Maar de geest van het bankenkartel leeft. En in de geest van het bankenkartel houdt het Financieel Stabiliteitscomité zijn vergaderingen.

De meest recente vergadering was 24 maart. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, was er voor het laatst. Hij stopt per 1 juli na veertien jaar bij de centrale bank. Langer mag niet. De aankondiging van  zijn opvolger laat op zich wachten. Dat het zijn laatste vergadering was, laten de notulen onvermeld.

Wie zitten aan tafel?

Knot zat er met twee collega’s van De Nederlandsche Bank die toezicht moet houden op banken, verzekeraars en pensioenfondsen. Niet alle banken, overigens. De grote banken worden gecontroleerd door de Europese Centrale Bank. De Autoriteit Financiële Markten, die moet controleren dat financiële bedrijven eerlijke en betrouwbare informatie geven, heeft twee afgevaardigden. Een van hen is Laura van Geest, de AFM-voorzitter.

Verder zitten twee topambtenaren van het ministerie van Financiën aan tafel. De achtste is Pieter Hasekamp, directeur van het Centraal Planbureau, die als externe deskundige meepraat.

Au!

Wie zit niet aan tafel?

Concurrentiewaakhond Autoriteit Consument en Markt, kortweg ACM. De ACM is een nieuwkomer. Een fusie van drie kleine controleurs in 2013. Opgericht op de golven van liberalisering en marktwerking. Niet de gevestigde belangen stonden centraal, maar het belang van de consument, van de burger die ook kiezer is. De ACM is er om kartels en onderlinge prijsafspraken te bestrijden.

Vorig jaar trapte de ACM op de gevoelige tenen in de financiële wereld. De ACM concludeerde dat de grote banken een knusse club vormen. Een oligopolie. Op een oligopolie winnen de gevestigde bedrijven. Ze kunnen hun prijzen hoger houden dan bij driftige concurrentie. De consument, u en ik, betalen te veel (hypotheekrente), of krijgen te weinig (spaarrente).

Ultratraag

Het onderzoek was ingegeven door de rentepolitiek van de grote banken. Zij waren ultratraag met het verhogen van de spaarrente toen de ECB eenmaal was gestopt met zijn ultralage rentebeleid.

Vervolgens begon het vingerwijzen. Waren de banken nu zo gierig tegenover klanten om hun winsten te verhogen, zodat hun aandeelhouders daarvan profiteren? Of zijn consumenten te lui en afwachtend om van bank te wisselen?

Tweedeling

Het eerlijke antwoord is: beide. Om met het laatste te beginnen. De ACM heeft onderzoek laten doen naar consumentengedrag. Daaruit bleek een tweedeling. In Nederland is er een kleine kopgroep van ‘overstappers’, die vaak spaarrekeningen hebben bij meerdere banken of de rekeningen snel openen en gebruik maken van renteverschillen. De zwijgende meerderheid zit stil.

Overstappen vereist onderzoek (welke bank?), vereist informatie (wat is nu de hoogste rente?), schept onzekerheid, zeker bij buitenlandse banken (is mijn geld veilig?) en vereist praktisch actie (rekening openen).

En de banken? Zij weten zich gesterkt door een groeiend vertrouwen van het grote publiek. Ze nemen het ervan. Verkiezen de banken de belangen van hun aandeelhouders boven die van hun klanten? Zonder twijfel.

Kijk alleen maar naar het enthousiasme waarmee ING-bestuursvoorzitter Steven van Rijswijk anderhalve week geleden aankondigde dat ING voor 2 miljard euro eigen aandelen gaat inkopen. Dat is een verkapte vorm van dividend uitkeren aan beleggers. ‘We hebben sinds 2021 zo’n 28 miljard euro teruggegeven aan onze aandeelhouders. Daar gaan we mee door’, zei hij volgens Het Financieele Dagblad. Lage rente, hoog beleggersprofijt.

Politieke actie

Het wachten is op een politieke partij die het ‘spaarkartel’ wil breken. De ACM heeft wat voorstellen gedaan, zoals gemakkelijker overstappen naar een andere bank. Kleinere banken, zoals bunq en Brand New Day, wijzen erop dat er meer barrières zijn die concurrentie afremmen. Een daarvan is de financiering van het garantiefonds voor spaargeld. Zij vinden dat zij daar als snel groeiende banken onevenredig veel aan moeten bijdragen. Maar De Nederlandsche Bank lijkt hen niet tegemoet te komen.

Meer concurrentie à la ACM bederft het bankenfeestje. Daar zitten het Stabiliteitscomité en de grote banken niet op te wachten. Een klassiek geval van toezichthouders die de gevestigde belangen niet bestrijden, maar bewaken. Meer concurrentie, een hogere spaarrente en een lagere hypotheekrente drukken de winsten van de grote banken. Daardoor worden de verhoudingen in de branche instabieler. Dat is wel het laatste dat je als Stabiliteitscomité wilt.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Welke politieke partij pakt het bankenkartel aan? verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens de persconferentie over het nieuwe DNB-jaarverslag hadden we natuurlijk willen vernemen hoe hij de pensioentransitie ziet. Die is controversieel, want alleen de pensioenbobo’s en DNB zijn vóór het riskante invaren, terwijl uit opinieonderzoek blijkt dat twee op de drie Nederlanders tégen zijn.

Nada. De baas bleef liever in the moment: meer defensie en Europees lenen, de twee nieuwe thema’s van Knot. Na vijf jaar waarin alles bij Knot draaide om CO2, biodiversiteit en klimaat is hij soepel van onderwerp veranderd. Over het toch zo actuele pensioendossier beperkte een nieuwe directeur, Gita Salden, zich tot gemeenplaatsen: ‘We trekken samen met de sector lessen uit de eerste ervaringen en ontwikkelen zo ons beoordelingsproces door.’

Waardeloze repliek

Hoe modieus kun je zijn als DNB-president? Het correcte antwoord is natuurlijk: wees helemaal niet modieus. Zo niet Klaas Knot. Dan verlies je vertrouwen van mensen die van hun centrale bank stabiliteit verwachten.

Er waren natuurlijk ook vragen over eurobonds. Knot zei: ‘Ik vind dat er af en toe wel wat gehyperventileerd wordt over eurobonds en dat de rationaliteit in dat debat wel enigszins zoek is.’ Een waardeloze repliek op de serieuze argumenten tégen eurobonds en bovendien – voor wie de achtergrond kent – ook smakeloos en ongepast. Veertien jaar geleden was Knot niet de voor de hand liggende persoon voor de topfunctie bij DNB. Dat was een interne kandidaat, directeur Lex Hoogduin. Minister van Financiën Jan Kees de Jager (CDA) wilde echter liever een van zijn eigen ambtenaren benoemen. Knot werd president en Hoogduin hield de eer aan zichzelf en vertrok.

Nu is Hoogduin de meest gehoorde Nederlandse econoom die waarschuwt tegen eurobonds (al sinds 2018 in vele interviews, op 10 maart ook nog in NRC). Dan hoort Knot daar serieus op in te gaan, en niet zijn tegenkandidaat uit 2011 nog eens weg te zetten als iemand die behoort tot een hyperventilerend gezelschap.    

Knot had veertien jaar moeite om het juiste midden te vinden. Maar Hoogduin krijgt bagger over zich heen en de talrijke critici van Knots pensioenwet zweeg hij systematisch dood. Het meest krasse voorbeeld is de stilte bij DNB over de zogenoemde rekenrente, belangrijk om de verplichtingen in te schatten van onze pensioenfondsen. Hoogduin, maar ook senator Martin van Rooijen (50PLUS), KNAW-lid Bernard van Praag, de oud-ABP toppers Jelle Mensonides en Jean Frijns en vele monetaire experts, onder wie uw columnist, vinden een vaste rekenrente veiliger voor het management van de fondsen (die hadden in dat geval ook steeds de inflatie kunnen vergoeden). Maar Knot en zijn directeur Onderzoek, Tjerk Kroes, hebben alle adviezen daarover veertien jaar lang genegeerd.

Dit jaar en in 2026 en 2027 dreigen nieuwe gevaren met die rekenrente. De fondsen kopen en verkopen voortdurend financiële gokproducten. Maar precies op de datum van het ‘invaren’ moeten de fondsen hun posities in die ‘renteswaps’ grondig, grootschalig en razendsnel aanpassen.

Dus werd Nederland door Northern Trust, ’s werelds grootste custodian voor pensioenfondsen, gewaarschuwd voor het risico van extreme koersbewegingen in de markt voor renteswaps: ‘Dat komt omdat bestaande pensioenrechten worden gewaardeerd en omgezet in het nieuwe systeem op basis van een momentopname van de huidige waarde van de beleggingen (die zeer gevoelig is voor de marktrente). De geschiedenis leert ons dat zeldzame statistische, zogenaamde “zwarte zwanen”, in die markt zich opeens kunnen manifesteren. Onze analyse suggereert dat veel fondsen aanzienlijk zouden verliezen, en zelfs in sommige scenario’s niet in staat zouden zijn om in te varen.’

Problemen met renteswaps

De drie kleine pensioenfondsen die eind vorig jaar overgingen hebben gelukkig geen problemen gehad met hun renteswaps op of vlak voor de datum van het ‘invaren’. Maar straks komen het ABP en het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW), en dan gaat het over tientallen miljarden aan uitstaande renteswaps. De markt weet de datum, kent de posities van de tegenpartijen voor diezelfde tientallen miljarden en probeert te verdienen aan zo’n zogenaamd ‘pin risk’, waarbij posities dan in een paar uur gigantische schommelingen kunnen vertonen.

Ook bij DNB intern zijn de specialisten bezorgd: ‘De pensioenfondsen krijgen vanwege de omvangrijke derivatenportefeuilles te maken met grote margeverplichtingen in het geval van rente- en valutaschokken.’ En dan laten de stafleden van DNB nog buiten beschouwing dat de datum van het mogelijke invaren van de grote fondsen publieke kennis zal zijn, zodat Goldman Sachs en andere investment banks kunnen frontrunnen of tegengestelde posities kunnen innemen.

Diezelfde door DNB opgelegde rekenrente (internationaal uniek, zoals ook vaak opgemerkt en nooit verklaard door DNB) speelde deze maand een hoofdrol in het advies van de Raad van State. Die keerde zich tegen het plan van NSC-Tweede Kamerlid en actuaris Agnes Joseph om deelnemers en gepensioneerden enige inspraak te geven in het lot van hun pensioengeld. De Raad van State geeft toe dat het ‘verdedigbaar’ is om te stellen dat hier sprake is van een inmenging in het eigendomsrecht. Maar, zo heet het, de pensioenwet is ontworpen en aangenomen in ‘een evenwichtige besluitvorming en een evenwichtig proces’. Noem het maar evenwichtig wanneer Knot veertien jaar lang critici doodzwijgt en niet ingaat op de argumenten.

Acht keer verwijst de Raad van State naar DNB, om zware termen over te kunnen nemen uit steeds hetzelfde document dat DNB speciaal voor deze gelegenheid componeerde: ‘minder indexatie’, ‘negatief effect op de lonen’, ‘8 procent lagere pensioenen’, ‘ernstige verstoringen’. Maar al die punten komen direct en logisch voort uit het vasthouden aan die gevaarlijke rekenrente en vallen automatisch weg bij het soort rekenrente dat andere landen hanteren. En dan citeert de Raad van State ook nog DNB als het gaat over ‘hogere kosten toezicht’, maar dat is evident onzinnig, ook voor wie niet zo bekend is met rekenrentes en renteswaps. Als alle huidige actieve deelnemers een eigen pensioenpot krijgen, ontheft dat pensioenfondsen én DNB van hun huidige plicht om te streven naar compensatie voor inflatie. Minder en eenvoudiger toezicht dus (en méér kans voor werkgevers om desgewenst hun premies te verlagen).

‘Is er nog hoop?’ –  zoals de tenor zingt in de opera, wanneer de sopraan hem niet wil zien. Misschien met de nieuwe DNB-president, als dat – na Nout Wellink en Knot – tenminste niet opnieuw een ex-ambtenaar van het ministerie van Financiën wordt.

Miljarden besparen

Een wijze, nieuwe president zou onmiddellijk de rekenrente van Knot afschaffen, daarmee al direct miljarden besparen en grote risico’s bij het ‘invaren’ voorkomen. Vervolgens zou dan met een fris oog opnieuw naar het plan van Agnes Joseph moeten worden gekeken. Ik weet wel zeker dat het met een vaste rekenrente alleszins redelijk en doenbaar is.

Eduard Bomhoff is emeritus hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende. In november 2024 publiceerde hij ‘Het Casinopensioen – en andere brandende kwesties’. Het boek is overal te koop of te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Eduard Bomhoff: Na 14 jaar Klaas Knot kan De Nederlandsche Bank nauwelijks nog dieper zinken verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo niet Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank. Hij gaat weg met een (waarschijnlijk) miljardenverlies en een peperdure verbouwing. Maar de pr werkt goed. De media keken onlangs hun ogen uit in de vernieuwbouw aan het Frederiksplein in Amsterdam en schreven lovende artikelen. Onlangs was Buitenhof in het kraaiennest te gast voor een tv-uitzending. Knot was gastheer en geïnterviewde.

De tweede benoemingstermijn van zeven jaar van Knot loopt in juni af. De zoektocht van de commissarissen van DNB naar een opvolger is in volle gang. Wie wordt onze nieuwe man of vrouw die in Frankfurt bij de Europese Centrale Bank meepraat over de rente?

Een Nederlander of een buitenlander?

Want veel meer dan dat en pr voor De Nederlandsche Bank heeft een president eigenlijk niet te doen. Praktische zaken, zoals toezicht op het betalingsverkeer, banken, verzekeraars en pensioenfondsen, doen de directieleden. Als het echt spannend wordt (bankdebacle, nieuw pensioenstelsel) moet de president natuurlijk paraat zijn. Ook in de politieke lobby.

De commissarissen dragen een kandidaat voor, maar het kabinet beslist. De spil is minister Eelco Heinen van Financiën (VVD). Laten we ons verplaatsen in de keuze van commissarissen, die wéten dat niet zij, maar Heinen en het kabinet het laatste woord hebben.

De eerste vraag is: een Nederlander of een buitenlander? Dat laatste is ongebruikelijk, maar komt voor. De Britse centrale bank is jarenlang geleid door een Canadees. Maar DNB? Een arbeidsmigrant zie ik het kabinet-Schoof niet benoemen.

Wat staat er verder in de profielschets? Grondige kennis van de (financiële) economie. Vaardigheid om als schoolmeester de ECB-rentepolitiek uit te leggen die steevast in het nadeel van Nederland uitpakt. De eerdere ultralage rentepolitiek dwong bevriezing van Nederlandse pensioenen af. Nu doet de renteverlaging niks tegen de hardnekkige inflatie.

Verder: liever geen politiek profiel. De tijd dat oud-ministers van Financiën (ARP’er Jelle Zijlstra, PvdA’er Wim Duisenberg) doorschoven naar deze post is voorbij. En ik tip een vrouw. Waarom? Dat leest u verderop.

Welke namen komen op de kandidatenlijst?

Klimaatprediker

De eerste is die van Frank Elderson. Hij zat tot 2020 in de DNB-directie, nu in de ECB-top. Hij praat graag over de klimaatrisico’s. Zijn stelligheid over zijn eigen opvattingen wekte wrevel bij een deel van de ECB-staf. Zij vatten het op als: wie mij niet volgt, kan een functie elders zoeken.

In een recent interview in Het Financieele Dagblad beloofde Elderson zijn woorden ‘nog zorgvuldiger te kiezen’. Hij zei ook dat het niet zijn rol is om tegen banken te zeggen wat ze wel of niet moeten financieren. Maar een paar zinnen daarvóór pleitte hij juist voor het helpen van klanten bij vergroenen en het financieren van de transitie naar net zero. Kortom: Elderson zegt wél wat banken moeten doen. Of het huidige kabinet een ‘klimaatprediker’ aan de top van DNB wil hebben? Nee. Zelf zei Elderson in het FD dat hij tot 2028 bij de ECB blijft.

Sprekend over klimaatpolitiek… Wie de website van DNB bezoekt, ziet rechtsboven meteen het thema ‘energietransitie versnellen’. Is dit het prioriteitenlijstje van de centrale bank? Je zou toch iets anders verwachten. Inflatie staat bijvoorbeeld op plaats zeven. Maar juist dát, prijsstabiliteit, is de kerntaak van De Nederlandsche Bank.

Waarom geef ik vrouwen meer kans? De Nederlandsche Bank is een staatsdeelneming. Alle aandelen zijn in handen van het ministerie van Financiën. Als je kijkt naar de recente benoemingen bij staatsdeelnemingen dan zie je vrouwen. Marguerite Bérard bij ABN Amro, Trudy Onland bij energienetbeheerder Stedin, Willemien Terpstra bij Gasunie, Petra de Ruiter bij Holland Casino en, wat langer terug, Marjan Rintel bij KLM.

Dat betekent kansen voor vrouwen van búiten DNB. De eerste die in beeld komt: Laura van Geest, nu bestuursvoorzitter van de financiële waakhond Autoriteit Financiële Markten (AFM). Ze was beleidseconoom als directeur van het Centraal Planbureau. En werkte lang op het ministerie van Financiën. Dat is een springplank naar het DNB-presidentschap. ‘Wij van Financiën’ is een hecht gezelschap. Knot werkte daar en diens voorganger Nout Wellink ook. Van Geest is wat ouder dan de rest. Geschikte compromisbenoeming.

Commerciële economen

Wat te denken van ‘commerciële’ hoofdeconomen. Barbara Baarsma bij accountants- en adviesfirma PwC Nederland, Sandra Phlippen bij ABN Amro en Marieke Blom bij ING. Baarsma brengt ervaring mee als lokale Rabobankdirecteur. Ze hebben alle drie een uitgesproken profiel over het te volgen economisch beleid. Phlippen heeft dat ook op het gebied van klimaatpolitiek. Mijn taxatie: kleine kans.

Dan blijven twee interne kandidaten over. Olaf Sleijpen, die extern optreedt als de macro-econoom in de DNB-directie. Heeft ervaring bij ECB. De ander is Gita Salden. Heeft ook bij het ministerie van Financiën gewerkt. Salden heeft geen hoog publiek profiel, maar wel bankervaring (BNG), dat zijn twee voordelen. Sleijpen is, bij een benoeming, 55 jaar en kan twee termijnen van zeven jaar mee. Salden is 57 als ze als president zou beginnen, bijna net zo oud als Knot bij zijn vertrek. Maar hé, leeftijd mag geen rol spelen in onze vergrijzende samenleving, toch?

Ik zet mijn geld op haar.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Klaas Knot verlaat straks De Nederlandsche Bank. Zijn opvolger is een vrouw en haar naam is… verscheen eerst op Wynia's Week.