Succesvol begin plantaardige markt

Vanaf 2010 begon de plantaardige vleesvervangersmarkt in Nederland aan populariteit te winnen. In dat jaar werd De Vegetarische Slager opgericht, de eerste grote speler die de trend van vleesvervangers in gang zette – althans, die succesvol inspeelde op de politieke trend om alles wat ‘vervuilend’ zou zijn uit te bannen. De Vegetarische Slager produceerde plantaardige producten die de smaak en structuur van vlees nabootsten. Deze producten kwamen al snel in de grote Nederlandse supermarkten terecht, en vanaf 2019 verkocht het bedrijf, dat het jaar ervoor werd overgenomen door Unilever, zijn producten bij ruim vierduizend verkooppunten in 17 landen.

De groei van de plantaardige vleesvervangermarkt accelereerde vanaf 2019. In Europa ging dat gepaard met een pro-klimaatcampagne. Het thema ‘eiwittransitie’ dook op in media en politiek, en consumenten werden actief benaderd met informatie over de klimaatimpact van vlees, de gezondheidseffecten, dierenwelzijn en meer. Nederlanders kochten in 2019 voor zo’n €170 miljoen aan vleesvervangers – twee keer zoveel als in 2015. In 2023 bereikte de totale omzet van plantaardige voeding in Nederland een piek van €309 miljoen.

Naast grote ondernemingen die vleesvervangers produceerden, zoals Vivera, de Vegetarische Slager (die in 2025 is overgenomen door Vivera) en Schouten Europe, experimenteerden Nederlandse supermarkten zelf met plantaardige of ‘hybride’ producten om de dierlijke producten langzaamaan uit te faseren. Het doel van minstens vijftig procent plantaardige eiwitconsumptie in 2030 leek een gelopen race.

Succes plantaardig toch niet zo duurzaam als verwacht

Na een flinke tijd in de lift te hebben gezeten, laten nieuwe cijfers zien dat de verkoop van vrijwel al het plantaardige voedsel in Nederland pijnlijk is gedaald. Dat wordt het meest zichtbaar in een rapport van het Good Food Institue (GFI) Europe, dat in juni 2025 een onderzoek publiceerde naar de plantaardige voedselmarkt in Nederland tussen 2022-2024. De totale jaarlijkse verkoopwaarde van plantaardige voedingsmiddelen in vijf categorieën (plantaardig vlees, melk en andere dranken, yoghurt en room) daalde tussen 2022 en 2024 met 4,8 procent. Het totaal aantal jaarlijks verkochte eenheden, wederom in alle vijf de categorieën samen, daalde in twee jaar tijd met 9,3 procent.

Plantaardig vlees minder in trek

Met name het plantaardig vlees wordt flink minder aangeschaft: waar in 2022 een totale omzet van ruim €149 miljoen werd behaald, is dat in 2024 nog maar €135 miljoen. Een omzetverlies van €14 miljoen in twee jaar tijd. Men consumeert een stuk minder plantaardig vlees dan de jaren ervoor.

Aan de prijsstijgingen kan dat niet liggen: de gemiddelde prijs van plantaardig vlees is tussen 2022 en 2023 iets gestegen, maar weer gedaald tussen 2023 en 2024. Maar de verkoop is sterker gedaald dan de prijs. De onderzoekers concluderen zelf ook dat de daling van de verkoop van plantaardige vleesvervangers meer oorzaken heeft dan alleen de prijs. Zo zegt auteur Helen Breewood: ‘However, price is not the only factor. As demand for plant-based meat is dropping despite it becoming more affordable relative to animal-based meat.’

Dierlijk doet het beter

Ook plantaardige melk en andere dranken, kaas, yoghurt en room deden het aanzienlijk minder goed in 2024 dan in 2022 en 2023. In diezelfde tijd leden dierlijke producten, mede vanwege inflatie, ook omzetverlies, maar veel minder dan de plantaardige producten. Het GFI schrijft: ‘Among four categories for which sales volume data was available, the animal-based equivalent outperformed the plant-based products for meat, milk and drinks, and cream between 2023 and 2024.’

Dat de consumptie van dierlijke producten, en in het bijzonder vlees in dezelfde tijd vrijwel stabiel is gebleven, is des te opmerkelijker. Juist de prijs van rundvlees is de afgelopen jaren namelijk flink gestegen. Dat heeft verschillende oorzaken, maar de meest recente factor is de afschaffing van het verlaagde btw-tarief op agrarische producten en diensten, waardoor boeren meer moeten betalen voor vee (rundvee, schapen, geiten, varkens en ook paarden) en goederen als peulvruchten en granen. Desondanks is de daling van de verkoop en consumptie van vleesvervangers sterker en duidelijker dan de daling in vleesconsumptie.

De toekomst ziet er niet rooskleurig uit voor de plantaardige (eiwit)transitie. De grote internationale producent van plantaardig vlees Beyond Meat, dat ook plantaardige producten levert in Nederland, meldde dat hun omzet in de eerste 9 maanden van 2025 sterk is gedaald – het bedrijf boekte in het derde kwartaal van 2025 een nettoverlies van $110 miljoen. Daarnaast is hun aandelenkoers dramatisch ingestort: waar een aandeel in 2019 nog $240 waard was, is dat nu ongeveer $1. Een verlies van meer dan 99% van de beurswaarde.

Food Navigator Europe schreef in juli 2025 dat de plantaardige sector ‘geen gemakkelijke rit’ heeft gehad in de laatste jaren. ‘Na de astronomische opkomst van alternatief vlees en zuivel, hebben beide categorieën een flinke klap gekregen. We zien dalende verkoopcijfers, een gebrek aan investeringen, een stigma op ultra bewerkt eten en faillissementen bij een aantal bedrijven.’

Puur plantaardig verdwijnt uit horeca

In de Nederlandse horeca is de plantaardige trend eveneens op zijn retour. Het aantal puur vegetarische en veganrestaurants neemt af, zo blijkt uit cijfers van de Kamer van Koophandel en het vegetarisch platform Happy Cow. Het aantal restaurants dat in de bedrijfsomschrijving ‘vegetarisch’ of ‘vegan’ heeft staan, is afgenomen van ruim 120 in 2022 naar ca. 100 in 2025. Daarnaast gaan restaurants die voorheen volledig vegetarisch of veganistisch waren over tot het (beperkt) aanbieden van vlees en vis. Een voorbeeld is restaurantketen Vegitalian, dat naar eigen zeggen merkte dat ‘uitsluitend vegetarisch serveren niet meer werkte’. Tegelijkertijd serveren veel ‘gewone’ restaurants meer veganistische of vegetarische opties, wat mede bijdraagt aan het verlies van de puur plantaardige restaurants.

Eiwittransitie lijkt op macrobiotiek

De trend van volledig plantaardig lijkt qua verloop steeds meer op die van de macrobiotiek: een voedings- en gezondheidsleer die in de 19^de eeuw is ontwikkeld door de Duitsers Christoph Wilhelm Hufeland en Theodor Hahn, maar pas doorbrak in de hippietijd van de jaren ’60 en ’70. De leer van de macrobiotiek is gebaseerd op de ‘wetten van de natuur’, de wetten vanyin en yang, en was hoofdzakelijk veganistisch. Het beste dieet zou volgens de macrobiotiek zijn: 50-60% granen, 20-25% groenten, 12% peulvruchten, 6% soep en 7% andere producten.

Hoewel macrobiotisch eten nooit écht mainstream was, had het een tijd van sterke groei. De macrobiotiek verloor vanaf 1985 aan populariteit, mede omdat het moeilijk vol te houden was en de gezondheidsclaims ervan niet werden bevestigd door medisch onderzoek. Daarnaast was het dieet niet bepaald gezond. Net als het veganistische dieet van tegenwoordig mist het macrobiotische dieet vitamine B12, en bevat het te weinig eiwitten, omega-3, vitamine B2, vitamine D, calcium, zink, ijzer en jodium.

Geen levensstijl, maar korte trend

Het idee van (volledig) plantaardig eten kon wortel schieten omdat het kon meeliften op de agenda van klimaatneutraliteit; van net zero, zoals dat wordt genoemd. Het idee was helder: in Nederland moest minstens de helft van de genuttigde eiwitten plantaardig zijn. Supermarkten, bedrijven en horecaondernemingen grepen deze politieke wens aan om de Nederlandse consument over te halen tot nieuwe manieren van eten, en het was zeker populair. De meest recente cijfers laten echter zien dat volledig plantaardig voedsel geen duurzame levensstijl is voor de consument. Het is niet meer dan een trend gebleken. Een trend die op zijn retour is.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Cijfers tonen aan dat de plantaardige ‘eiwittransitie’ op zijn retour is verscheen eerst op Wynia's Week.

Eiwittransitie

Sinds 2023 committeren vrijwel alle Nederlandse supermarkten zich aan het doel om in 2030 minstens 60 procent plantaardige eiwitten te verkopen; nu liggen de verhoudingen precies andersom. Deze ‘eiwittransitie’ houdt in dat de supermarkten inzetten op het meer verkopen van plantaardige eiwitten en minder van dierlijke eiwitten (zoals vlees, vis, zuivel en eieren). Deze ‘eiwittransitie’ is onderdeel van de grotere, landelijke transitie naar een ‘duurzamer voedselsysteem’.

In de tussentijdse meting van de Superlijst Groen 2025 wordt uitgelegd dat de productie van dierlijke producten relatief veel bijdraagt aan de oorzaken van de klimaatcrisis, verlies van biodiversiteit en – meer lokaal – de stikstofcrisis. ‘Aan de transitie naar meer plantaardig voedsel kunnen supermarkten bijdragen door de vanzelfsprekendheid van vlees en andere dierlijke producten in het voedingspatroon te verminderen. Met hun beleid en in hun assortimenten, aanbiedingen en winkelinrichting kunnen zij de consumptie van minder dierlijk en meer plantaardig bevorderen.’

Om bij te houden hoeveel plantaardige versus dierlijke eiwitten supermarkten verkopen, maken de supermarkten gebruik van de ‘Eiweet’-methode en de ‘Eiweet-monitor’. Supermarkten, plantaardige voedselclubs én de rijksoverheid werken in de Eiweet-monitor samen om ‘voortgang op dit thema te kunnen monitoren’. Volgens de website van Eiweet eten we in Nederland ‘nog altijd te veel dierlijke eiwitten en te weinig plantaardige eiwitten’.

Om deze eiwittransitie verder op gang te krijgen, en dus meer plantaardige en mínder dierlijke eiwitten te verkopen, nemen de supermarkten verschillende maatregelen. De meest in het oog springende is de productie en verkoop van ‘hybride’ vleesproducten.

Deze producten bestaan voor het ene deel uit vlees en het andere deel uit plantaardig eiwit. Onlangs kwam Albert Heijn met een hele reeks aan producten in de categorieën zuivel, vlees en vleeswaren die zijn ‘verrijkt’ met plantaardige eiwitten. Ook Lidl, Jumbo, Dirk en Coöp werken met deze hybride producten. Het gaat onder meer om hamburgers, gehakt, boterhamworst, schnitzels, grillworst, cervelaat en salami, en in het geval van Albert Heijn ook om melk.

Rundvlees heeft hogere CO2-uitstoot dan kikkererwten

Met deze hybride producten zouden klanten op het gebied van gezondheid niet te hoeven vrezen. Volgens voedingsonderzoeker aan de Universiteit van Maastricht Tim Snijders zouden er juist extra voordelen zitten aan de mengvormen, omdat met hybride producten de kans lager is dat je bepaalde bouwstenen tekortkomt. Daarnaast zijn de plantaardige eiwitten veel duurzamer dan de dierlijke eiwitten. Cijfers van Milieu Centraal tonen aan dat rundvlees een uitstoot heeft van 30 kilogram CO2 per kilo, terwijl dat bij bijvoorbeeld kikkererwten slechts 2,3 kilogram CO2 is. Kortom, de klant hoeft helemaal niets te vrezen met de hybride vleesproducten: ze zijn minstens even gezond – sommigen menen zelfs gezonder – en beter voor het klimaat. Maar is dat wel zo?

Gewoon versus hybride gehakt

Naast het ‘gewone’ gehakt verkoopt Lidl tegenwoordig ‘gehaktmix’, dat bestaat uit 60 procent rundergehakt en 40 procent erwteneiwit. Deze gehaktmix heeft, aldus de website van Lidl, een CO2-reductie van 37,5 procent. Ook is deze 38 procent goedkoper dan het ‘gewone’ rundergehakt. Maar dat de gehaktmix gezonder is, kan niet worden gezegd.

Als we de micronutriënten van erwteneiwit naast die van rundergehakt leggen, blijkt dat het dierlijke eiwit op veel fronten beter is dan het plantaardige. Hoewel zowel erwteneiwit als rundergehakt beide ijzer bevatten, is ijzer in gehakt (zogeheten ‘heemijzer’, dat alleen in dierlijke producten voorkomt) veel beter opneembaar in het menselijk lichaam dan het plantaardige non-heemijzer. Daarnaast zit gehakt bomvol vitamine B-12, een vitamine die uitsluitend voorkomt in dierlijke producten, en essentieel is voor de aanmaak van rode bloedcellen. Het plantaardige erwteneiwit bevat geen vitamine B-12.

Gehakt bevat meer en beter opneembaar zink en meer selenium, een belangrijk antioxidant en schildkliermineraal. Gehakt is rijk aan andere B-vitaminen (B1, B3 en B6), en erwteneiwit is dat niet. Erwteneiwit bevat wel meer magnesium en vezels.

Toevoegingen AH zijn geen eiwitbronnen

Ook Albert Heijn goochelt met ‘hybride’ vlees, maar vermengt haar vlees niet met erwteneiwit, maar met suikerbietenvezel, knolselderij, koolrabi en boterbonen. Het vreemde is dat deze toevoegingen, zoals dat bij erwteneiwit bij de Lidl in ieder geval wèl het geval is, helemaal geen eiwitbronnen zijn, zoals gepretendeerd wordt bij de ‘eiwittransitie’ – het vervangen van dierlijke door plantaardige eiwitten.

Neem suikerbietenvezel, een restproduct van de verwerking van suikerbieten, dat bij de AH wordt vermengd met gehakt. Suikerbietenvezel is een vezelbron, en bevat bijna geen eiwit of vet. Het bevat veel kalium en magnesium, zoals andere groenten, noten en zaden. Suikerbietenvezel is zeer arm aan zink, selenium, ijzer en B-vitaminen.

Hetzelfde geldt voor knolselderij en koolrabi: beide producten bevatten nog geen 1,8 gram eiwit per 100 gram, en kunnen daarmee niet gekwalificeerd worden als een eiwitbron (minimaal 20% van de calorieën moet afkomstig zijn van eiwitten). Boterbonen hebben zo’n 7-8 gram eiwit per 100 gram, en kunnen daarom wel als plantaardige eiwitbron worden beschouwd. Maar net als voor erwteneiwit geldt dat boterbonen niet compleet zijn qua essentiële aminozuren. Beter dan dierlijke eiwitten zijn ze daarom ook niet. Wie dus bij Albert Heijn denkt met deze hybride producten een soortgelijke eiwitbron als gewoon gehakt in huis te halen, komt bedrogen uit.

Hoe zit het met de vrije keuze?

Een transitie naar meer plantaardige en minder dierlijke eiwitten leidt ertoe dat een hogere hoeveelheid eiwitten moet worden geconsumeerd om voldoende binnen te krijgen. Dat werd door de Gezondheidsraad in 2001 zelfs erkend, toen zij een hogere aanbevolen hoeveelheid eiwit adviseerde voor vegetariërs en veganisten. Een landelijke campagne vanuit de regering, de Gezondheidsraad, groene voedselclubs én supermarkten om consumenten van het vlees af te krijgen is volop aan de gang, terwijl dierlijke producten onmisbaar zijn voor de mens. En het zou maar zo kunnen dat de vrije keuze van de consument om zijn of haar dieet vorm te geven steeds minder belangrijk wordt.

Dat wordt door de Gezondheidsraad zelf erkend in haar recente rapport Gezonde eiwittransitie: ‘Momenteel wordt in het voedselbeleid vooral de nadruk gelegd op de verantwoordelijkheid van de consument, maar deze aanpak is volgens de commissie te beperkt. Ze adviseert een krachtig beleid dat streeft naar een fysieke, sociale en economische omgeving waarin gezonde en duurzame consumptie de standaard wordt.’ Is die vrije keuze van de consument straks verleden tijd?

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht ‘Hybride vleesproducten’ zijn zeker niet gezonder dan gewone vleesproducten. En kan de consument straks nog wel vrij kiezen? verscheen eerst op Wynia's Week.