Hoeveel moest dat zijn? Een percentage van de beschikbare opslagcapaciteit.

Wie was de klos, maar kwam daar pas later achter? Nederland.

Gasrotonde

Nu is Nederland wat het altijd graag had willen zijn als de gaswinning op zijn einde zou lopen, namelijk: de gasrotonde van Europa. Nederland zou de draaischijf zijn van aardgas door pijpleidingen vanuit Rusland en Noorwegen naar landen die gas nodig hebben, zoals het Verenigd Koninkrijk en België.

Als beheerder van de rotonde en de infrastructuur zou Nederland een doorvoertarief rekenen. Kassa! De voorvechter was D66-er Laurens Jan Brinkhorst, minister van Economische Zaken.

Nederland dacht er geld aan te verdienen, maar inmiddels kost het ons juist kapitalen. Een van Brinkhorsts opvolgers, Stientje van Veldhoven, ook D66, minister van Klimaat en Groene Groei, wil er vanaf. Omdat Nederland zoveel opslagcapaciteit heeft dankzij de aardgaswinning moet er zoveel gevuld worden. Dat is peperduur.

Staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) heeft een kredietfaciliteit bij het ministerie van Financiën van maar liefst 21 miljard euro om aardgas in te kopen. Verder krijgt EBN een subsidie van de overheid van 993 miljoen euro voor bijkomende kosten.

Maar wat blijkt nu? Onze Europese partners die aardgas afnemen uit de Nederlandse opslagen willen niet betalen voor de bijkomende kosten, althans dat schreef Van Veldhoven afgelopen week aan de Tweede Kamer. Nederland wil af van de huidige vulplicht. Maar de andere landen zitten op hun handen en kijken naar buiten.

Demasqué

Zie hier het demasqué van bijna vier jaar Europese en Nederlandse aardgaspolitiek. In de zomer van 2022 sprong de aardgasprijs naar ongekende hoogte toen elk Europese land gas sprokkelde. Dat was de eerste gascrisis. Dit jaar veroorzaakte de oorlog in Iran de tweede crisis.

De oude zekerheden gelden niet meer. De aardgasprijzen kenden een seizoenpatroon. Commerciële leveranciers kochten aardgas in de zomer, sloegen het op en verkochten het tegen gestegen prijzen in de winter. Inmiddels is aardgas in de zomer duurder dan in de winter, schrijft minister Van Veldhoven.

Is dat zo? Nee. Op 1 juli was de prijs op de gasbeurs 43 euro per megawatt. Afgelopen week 72 euro.

Ouwe truc

Maar het kabinet wil af van de verplichting om de gasbergingen te vullen. Te duur. Twee weken geleden had Van Veldhoven de verlaging van de Europese verplichting al gretig aangegrepen om de Nederlandse bergingen ook minder vol te laten lopen. Ouwe truc. Als je de doelstellingen niet kunt of wilt halen, verlaag je de criteria en… toch gelukt.

Ondertussen bezweert de minister dat het voor de leveringszekerheid van aardgas niks uitmaakt dat de doelstellingen zijn verlaagd. Je vraagt je als burger wel af: waarom hebben zij en haar voorgangers Mickey Adriaansens (VVD) en Sophie Hermans (VVD) deze doelstellingen op advies van staatsbedrijf Gasunie dan eerder wel ingevoerd?

Afschuiven

Ook het loslaten van de rol van de overheid bij het vullen van de gasbergingen zal geen verschil maken, bezweert Van Veldhoven. Ze wil de vulplicht namelijk afschuiven naar de commerciële leveranciers van het aardgas. Nergens in haar brief schrijft ze over de reactie van deze aanbieders. Die bleken compleet overvallen.

Deze extra plicht voor marktpartijen staat haaks op de oplossing die minister Van Veldhoven aandraagt, namelijk: een goed functionerende gasmarkt. Gaan commerciële partijen met een vulplicht wél gas opslaan? De vraag stellen is ’m beantwoorden. Wie als leverancier kan kiezen zegt: ik verkoop het aardgas wel elders, waar geen vulplicht geldt. Klanten genoeg.

De minister geeft hoog op van het feit dat de zekerheid van levering van aardgas dankzij de aanvoer van vloeibaar gas (LNG) wel snor zit. Daarbij negeert ze twee consequenties.

Allereerst ‘vergeet’ ze dat Nederland als het erom spant afhankelijk wordt van slechts enkele grote leveranciers, met name van de wispelturige Verenigde Staten. De angst voor afhankelijkheid gebruikt dezelfde minister wél om windmolens op zee te verkopen aan het publiek. Meer molens maken Nederland minder afhankelijk van snode regimes is haar verhaal. Maar bij aardgas maakt het niks uit? Het is een inconsistent verhaal.

Koopkracht

De tweede ontkenning: de levering van aardgas is misschien zeker, maar tegen welke prijs? De prijs kent inmiddels een duidelijke richting: omhoog. Dat veegt de minister achteloos van tafel. Dan moet u maar minder aardgas gebruiken en meer verduurzamen, zegt de minister. Alsof ook dat geen prijs heeft. De eerste oplossing kost comfort, de tweede vergt hoge investeringen, subsidies en zorgt voor voortdurend stijgende kosten voor consumenten.

Op alle mogelijke manieren minimaliseert de minister haar eigen rol en die van de overheid. Ze houdt zichzelf en de kiezers voor het lapje. Aardgasprijzen zijn gewoon koopkracht. Hogere prijzen komen terug in de portemonnee van de burger. Elke dag.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Minister Van Veldhoven (D66) houdt de burger voor het lapje. Zelfs als gasleveringen zeker zijn, is de prijs volstrekt ongewis. verscheen eerst op Wynia's Week.

Opstand van de Ossi’s

Ruim 10 jaar geleden, in juli 2015, leek de Duitse wereld nog in orde. In Oost-Duitsland peilde de CDU van bondskanselier Angela Merkel 35%; Die Linke – nazaten van de autocratische DDR-regeringspartij SED – 22%; de sociaaldemocratische SPD 21% en Alternative für Deutschland (AfD), toen nog een euro-kritische partij, 6%.

De rollen zijn nu omgekeerd. AfD wordt in Oost-Duitsland gepeild op 45%, de CDU op 12%, Die Linke op 15%, de SPD op 9%. Er dreigt een opstand van de ‘Ossi’s tegen de politieke machthebbers in Berlijn.

De oorzaak is het ‘Wir schaffen das’ van bondskanselier Merkel in de zomer van 2015 waarbij Duitsland zijn grenzen wagenwijd opende voor asielzoekers uit het Midden-Oosten, grotendeels Syriërs. Duitsers konden eindelijk ‘het goede’ doen. Zelfs Bild Zeitung opende haar hart met de actie ‘Wir Helfen’, #refugeeswelcome. Het Hongarije van premier Orban verdedigde de Schengen-grens, tevergeefs. Oostenrijk stuurde ‘refugees’ door en Duitsland werd plotsklaps de ‘Moeder Theresa’ van Europa.

De rekening van die politieke naïviteit wordt nu betaald. Uitgerekend door Oost-Duitse kiezers die volgens veel West-Duitsers met hún belastinggeld weer op de been zijn gebracht. Zij vangen zelf weinig asielzoekers op omdat, volgens een fiscale verdeelsleutel, vooral rijkere deelstaten dat moeten doen.

Oost-Duitse subcultuur

Het bleek moeilijk voor Oost-Duitsers een ‘eigen identiteit’ uit te drukken omdat 40 jaar DDR (1949-1990) bestond uit politieke grootspraak en gewapende grenswachters. Leuzen uit een voetbalstadion zijn niet representatief maar wel relevant. Aanhangers van de club Dynamo Dresden scandeerden onlangs ‘Ost, Ost, Ost-Deutschland’. Was het een uiting van een Oost-Duitse identiteit, een verbindend slachtofferschap? Wie de Duitse Bundesliga bekijkt, ziet weinig Oost-Duitsland. FC Union Berlin is de enige van 18 ploegen in de Bundesliga met een DDR-verleden. RB Leipzig werd opgericht in 2009, met geld van Red Bull.

De Bundesliga reflecteert nationale verhoudingen. In de nationale Duitse ploeg is er momenteel 1 speler, Maximilian Beier, die uit de ex-DDR komt. Veel Oost-Duitsers hebben het gevoel dat ze er niet bij horen, ‘abgehängt’, en zo ontstaat een Oost-Duitse subcultuur, een rijke kiezersbron voor AfD. En ten dele ook voor Die Linke; opvangtehuis van Duitsers die de DDR bestuurden, radicaal socialisme bepleiten en intussen ook antisemitisme aan hun repertoire hebben toegevoegd. De harde kern van Die Linke is Oost-Berlijn waar DDR-kaders woonden.

Aufbau-Ost

Niet alleen de immigratiegolf breekt Duitsland op, ook de wijze van hereniging zette bij Oost-Duitsers kwaad bloed. Verpakt als ‘hereniging’ was het eigenlijk een vriendelijk gepresenteerde ‘vijandige overname’. West-Duitsers vinden Oost-Duitsers ondankbaar voor de circa 2 biljoen euro aan netto-transfers die van West naar Oost vloeiden voor de ‘Aufbau-Ost’. Gevolg is dat autosnelwegen in Oost-Duitsland beter zijn dan in West-Duitsland.

Na de val van de muur werd de Treuhand opgericht om de DDR-economie te privatiseren naar Westers model. De Treuhand werd vrijwel volledig bestuurd door West-Duitsers; er zat maar 1 Oost-Duitser in het hoofdbestuur.

West-Duitsers zagen Oost-Duitsers vooral als ‘stoorzenders’ die het best op lager niveau bleven. Met de privatisering raakte 84% van Oost-Duitse bedrijven in handen van West-Duitsers, 10% ging naar het buitenland en slechts 6% bleef Oost-Duits. In de ogen van Oost-Duitsers was de Treuhand een ‘Kolonialbehörde’. De Westerse mogendheden gaven na de Tweede Wereldoorlog West-Duitsland méér ruimte voor economisch herstel dan West-Duitsland deed voor Oost-Duitsland. De Oost-Duisters hebben dat nooit verwerkt, deze ‘economische roof’. Wie de inkomensverdeling in Duitsland bestudeert, ziet dat Oost-Duitsland één grote lage inkomenszone is.

Polen haalt Oost-Duitsland in

Bovendien is buurland Polen, met een jaarlijkse groei van 3%, bezig het welvaartsniveau van Oost-Duitsland te passeren. Arbeidsmigratie ging vroeger van Polen naar Duitsland; nu begint het omgekeerde. Het bbp per hoofd van de bevolking in Oost-Duitsland is circa 30.000 euro, mede dankzij subsidies vanuit West-Duitsland. Polen haalt met 29.000 euro bbp per hoofd de buren in, zonder subsidies. De Poolse economie stijgt zó snel dat experts verwachten dat zij in 2031 het Verenigd Koninkrijk overtreft. Wat een enorm feit zou zijn.

Polen werd, onder politiek-intellectuele leiding van Leszek Balcerowicz, voormalig hoofd van de Poolse centrale bank, op het spoor van een liberale economie gezet. Oost-Duitsland bleef na de hereniging gewoon planeconomie. Duitsers grapten vroeger over een ‘Polnische Wirtschaft’ (een rommeltje). Nu lachen de Polen; voor Oost-Duitsers resteert droog genadebrood. Dat bijt.

Weer geen eigen stem

Ook in de media kwamen Oost-Duitsers niet aan de bak. De Treuhand verkocht de Oost-Duitse media aan West-Duitse mediabedrijven met hoofdkwartieren in Essen, Hannover, Köln, Hamburg. West-Duitsers bepaalden het zelfbeeld van de Oost-Duitsers die, na de Nazi-tijd en DDR-heerschappij, wéér geen eigen stem konden laten horen. Berichtgeving over Oost-Duitsland was meestal neerbuigend en betweterig. Door de financiële overmacht van West-Duitse mediabedrijven werd alle media uit Oost-Duitsland de nek omgedraaid. Oost-Duitsers mochten West-Duitse verhalen over ‘Jammer-Ossi’s’ lijdzaam aanhoren.

Dit is voldoende cultureel explosief voor een politieke tijdbom, maar de mentale explosie volgde pas op het #refugeeswelcome in 2015 van uitgerekend Angela Merkel; de eerste Bondskanselier van Oost-Duitse herkomst die kennelijk haar eigen ‘Ossi’s’ niet (meer) kende.

In 2015 wisselde AfD het geweer van schouder; van eurokritiek naar kritiek op de immigratiegolf. Hoewel Oost-Duitsland naar verhouding veel minder asielzoekers opneemt dan West-Duitsland, kwam het fenomeen cultureel veel harder aan. Het vertoonde dezelfde reflex als Oost-Europa dat geen islamitische asielzoekers accepteert; van Polen tot Tsjechië, Slowakije en Hongarije (zelfs niet onder de nieuwe premier na Orban). Om Oost-Duitsland stond ooit een muur; immigratie was beperkt tot enkele politieke vluchtelingen. Onwettige ‘emigratie’ was levensgevaarlijk.

Oost-Duitsers groeiden zo op in een klein, ommuurd wereldje: huisje, tuintje, Trabantje. De enige buitenlanders die er in groten getale bivakkeerden waren Sovjet-militairen die echter ver van de bevolking werden gehouden.

Desastreus energiebeleid

In het algemeen zijn Oost-Duitsers niet zozeer pro-Russisch, maar ze zien het ‘Amerikaans militarisme’ als groot gevaar, ooit ingepeperd door jarenlange anti-Amerikaanse propaganda in de DDR. Dat is terug te zien bij de huidige Oost-Duitse partijen zoals Die Linke, de partij van Sahra Wagenknecht, BSW, en ook bij AfD.

De laatste heeft tegelijk goede relaties met het Witte Huis en volgt de lijn van Donald Trump die ook een einde aan de oorlog in Oekraïne bepleit. De regering van Merz is juist steunpilaar van Oekraïne. Hoe langer de oorlog duurt hoe geringer het draagvlak in de Duitse bevolking dat zelf financieel lijdt onder een desastreus energiebeleid en de-industrialisering, óók ingezet door Angela Merkel.

Parteiverbot

De cocktail van (islamitische) immigratie, peperdure energie en industriële exodus ondermijnt intussen ook West-Duitsland. Gevolg: AfD begint er te groeien als protestpartij; zoals bleek bij recente gemeenteraadsverkiezingen in Nedersaksen, zij het minder sterk dan in Oost-Duitsland. Sommige kopstukken van de CDU en links Duitsland eisen een ‘Parteiverbot’ van AfD. Hoe democratisch is het verbieden van de grootste partij?

Een wankelend Duitsland in het midden van Europa wordt vanzelf een Europees probleem. Zoals Heinrich Heine het al stelde in 1843: ‘Denk ich an Deutschland in der Nacht, dann bin ich um den Schlaf gebracht’.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Duitsland wankelt onder druk van immigratie, peperdure energie en industriële exodus verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo is het nu ook met gas- en stroomcontracten. U kunt elk contract krijgen dat u wilt, als het maar een kort contract is met een wisselend tarief. Zint u dat niet? Dan kiest u voor het huis zwart en koud.

Het wisselende tarief kan de leverancier als een monopolist vaststellen. Als monopolist? Ja, want de consumenten‘markt’ voor gas en stroom is kapot. Dat is ‘ie al een paar maanden en dat zal zeker nog een paar maanden zo blijven. Of langer.

Marktwerking is fictie

De gevolgen voelen miljoenen Nederlanders in hun portemonnee: de prijzen zijn omhoog geschoten, veel te kiezen is er niet meer. Het woord ‘markt’ heb ik een paar zinnen hierboven tussen aanhalingstekens gezet. Niet omdat ik iets tegen marktwerking heb, integendeel, ik ben er dol op. Maar bij gas en stroom is marktwerking nu fictie.

De energiebedrijven bieden geen langer lopende contracten met een vast tarief aan omdat ze doodsbang zijn dat hun aanbod wordt ingehaald door hogere prijzen voor het gas en de stroom die zij zelf moeten inkopen. Verschillende kleine aanbieders hebben al het loodje gelegd.

Op hun beurt verkeren consumenten in de hoogste staat van onzekerheid. Het aantal mensen dat overstapt naar een andere energiemaatschappij is inmiddels spectaculair gedaald: van 27 procent naar 14 procent. En dat zijn cijfers uit een enquête van eind maart! Uit dat onderzoek, in opdracht van energietoezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM), blijkt ook dat minder consumenten van plan zijn om de komende tijd over te stappen.

Een echte markt?

Op een markt, zeggen de economieboekjes, verkoopt een groot aantal aanbieders zijn producten en er is een legioen consumenten die kiezen wat ze willen kopen tegen welke prijs. Dat is theorie. Er zijn wel tientallen gas- en stroomaanbieders in Nederland, maar vier grote bedrijven maken de dienst uit.

Dat is Vattenfall, dat volledig in handen is van de Zweedse overheid. Essent (ook eigenaar van Vandebron), in handen van het Duitse energiebedrijf eon. Eneco (dat ook een aandelenbelang heeft in Greenchoice), grotendeels in handen van het Japanse concern Mitsubishi. En de Nutsgroep (Budget Energie, NLE) is voor de helft eigendom van Waterland, een Nederlandse financier.

De positie van deze grote, door reclame bekende aanbieders is de laatste maanden alleen maar sterker geworden. Bijna de helft (49 procent) van de consumenten zegt: aanbieders die ik niet ken, vertrouw ik niet. Dus wordt men geen klant, terwijl juist nieuwkomers de grote partijen scherp moeten houden.

Duizelingwekkend hoge gasprijs

Je kunt je zelfs afvragen of er vóór Poetins oorlog in Oekraïne eigenlijk sprake was van een concurrerende markt voor energie. Gas en stroom zijn allebei uniforme producten. Het werkt of het werkt niet. Een aanbieder kan nog wat variëren in de bron (meer of minder groene stroom bijvoorbeeld), maar dat is het wel. Op een overzichtelijke markt met uniforme producten hebben vergelijkingssites voor het beste/goedkoopste/betrouwbaarste aanbod dan ook geen bestaan. Wie raadpleegt een vergelijkingssite voordat hij naar de bakker gaat?

Bij gas en stroom is dat anders. De helft van de consumenten besteedt tot 2 uur aan het kiezen van een leverancier, blijkt uit onderzoek van de ACM. Als u zoveel tijd per product in de supermarkt zou nemen, kwam u niet meer toe aan werken en geld verdienen.

De oorlog, het afknijpen van de gasleveranties door Rusland en speculatie op de groothandelsmarkt hebben de gasprijs opgezweept tot duizelingwekkende hoogte. In het kielzog van de ontketende gasprijs volgt de prijs van elektriciteit.  

Vette subsidies

De extra invoer van vloeibaar gas heeft de prijzen de afgelopen weken weer wat getemperd. Daar staat tegenover dat de gasprijs daarvóór was opgedreven door aankopen van onder meer de Duitse en Nederlandse overheden om hun gasreserves zo veel mogelijk te vullen. Dat is gelukt, maar wel met vette subsidies.

In Nederland heeft het ministerie van Economische Zaken en Klimaat daarvoor 623 miljoen euro beschikbaar gesteld. De overheid had namelijk maar één doel: leveringszekerheid. Niemand zit deze winter in de kou, bezweert minister Rob Jetten (Klimaat en energie, D66). Maar pas op: straks is er wel zeker gas, maar wie kan het betalen?

De leveringszekerheid is niet gratis (miljoenensubsidies) en de prijsopdrijving die met de voortdurende aankopen samenhangt, werkt door in de tarieven die consumenten de komende tijd betalen. De energiebedrijven hebben de verwachte vraag van gas en stroom van hun klanten tegen de gestegen prijzen al ingekocht en berekenen dat door aan hun klanten. Daardoor gaan de tarieven schoksgewijs omhoog, zonder dat je als consument weet hoe dat tarief tot stand is gekomen. En wat je straks betaalt.

Een overweldigend aantal consumenten zei in maart al dat ze niet wisten welke tarieven ze zouden krijgen als ze overstapten. Afspraken over een prijsplafond veranderen daar niets aan. Alleen is het dan niet de consument, maar de overheid die een blanco cheque uitschrijft.

Wie controleert de tarieven die energiebedrijven nu bieden? Niet de markt. Niet de ACM. Niet Rob Jetten. Hoe lang hebben de energiebaronnen nog vrij spel?

Menno Tamminga publiceert iedere woensdag in Wynia’s Week zijn column over economie en bedrijven (en soms een beetje over politiek).

Maakt u al als donateur Wynia’s Week mogelijk? Graag! Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De leveranciers van gas en stroom hebben vrij spel met hun prijsverhogingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Met een dikke trui naar bed? Mijn vrouw en ik hebben recente ervaring door een logeerpartij bij de ouders van mijn Chinese promovenda. Die wonen in Foshan, China, een miljoenenstad ten zuiden van de Yangtze-rivier die China in tweeën deelt. Ten noorden van de Yangtze is er stadsverwarming; ten zuiden is er niets. Een elektrische straalkachel in de woonkamer helpt een beetje, maar toch een dikke trui bij het eten, drie dekens op het bed, en koude voeten op weg naar de douche. Wij hebben Chinese vrienden die Noord-China met de stadsverwarming in huis en een zonnige vrieskou buiten aangenamer vinden dan de waterkou van de winters in Zuid-China. In Foshan kwamen herinneringen terug aan mijn jeugd in Amsterdam na de oorlog, met in de winter ijsbloemen op de ruiten van de slaapkamer.

Misschien wordt dit het kleine offer dat u en ik twee jaar moeten brengen voor Oekraïne. De International Energy Agency (IEA) in Wenen adviseert om alle thermostaten nog flink wat lager in te stellen. Iedere graad lager komt neer op een besparing van één maand Russisch aardgas. Nodig is dat ook om aardgas veilig te stellen voor de industrie. Dit jaar gaat het onder andere om de industriële productie van kunstmest voor de landbouw. De prijs van kunstmest is op een record, want die hangt voor 75-90 procent af van de prijs van aardgas.

Luister naar Landbouw Universiteit Wageningen

In politiek Den Haag ligt dat niet eenvoudig: een fabriek die kunstmest maakt  klinkt niet erg ‘circulair’, en er is bovendien een permanente milieulobby voor minder gebruik van kunstmest. Alleen landbouwkundige en chemische specialisten weten genoeg van kunstmest, fosfaat en potassium om ons te vertellen hoe industrie en landbouw dit jaar het best kunnen helpen om hongersnood in arme landen te bestrijden. Ik leerde van een overzicht over kunstmest en bio-mest en wat wel en niet kan in de landbouw en veeteelt. Beter geluisterd naar experts uit Wageningen dan naar de simpele D66- en Groen-Links-slogans van voor de oorlog.

Twee maanden na het schrijven van het regeerakkoord is oorlog uitgebroken in Europa, met 25 procent minder graanuitvoer en met kunstmest die te duur is voor akkerbouw in arme landen, terwijl ook nog veel boeren in rijke landen  overschakelen van graan op soja (dat minder kunstmest nodig heeft). Geef in Gods naam een stuurgroep met experts van de Landbouw Universiteit  Wageningen snel de leiding en laat hen het kabinet adviseren over gas voor de agro-business.

2. Pensioenen nu corrigeren

Er is één evidente manier om veel mensen snel hulp te bieden tegen de laaiende inflatie: correctie van de pensioenen. Miljoenen Nederlanders hebben nog geld tegoed van hun pensioenfonds. Dat is nu veertien jaar geblokkeerd door De Nederlandsche Bank (DNB), maar onterecht. Zoals KNAW-lid Van Praag, een van Nederlands twee meest geciteerde economen, heeft aangetoond, is er meer dan genoeg in kas om alle schade van de geldontwaarding met terugwerkende kracht en per direct goed te maken. Nu is het moment om dat te doen. Dat helpt niet iedereen, maar we horen al verhalen van mensen die hun pensioengeld zo graag willen ontvangen om hun kinderen te helpen.

Correctie van de pensioenen geeft miljoenen werknemers de koopkracht waar ze altijd al recht op hadden. Nu wordt die discussie vertroebeld doordat Sociale Zaken ten onrechte DNB napraat dat correctie pas kan wanneer de nieuwe pensioenwet is aangenomen. Die twee zaken hebben niets met elkaar te maken –  het gaat er alleen maar om dat DNB een schaamlap zoekt om de fouten van veertien jaar extreem ingrijpen minder zichtbaar te maken. De staatssecretaris van Sociale Zaken moet zich goed laten voorlichten door deskundigen als Van Praag, en ook Frijns, Mensonides en Sluimers (ex-toppers van ABP en APG), afstand nemen van DNB, de pensioenen laten corrigeren en pas dan met de Kamer spreken over de toekomst.

3. Twee jaar geen krimp op het boerenland

De New York Times schreef vorige week over Ierland dat daar de ‘mind-set’ die nodig is in oorlogstijd niet slechts te zien is bij het ministerie van Defensie. Vanwege tekorten en al maar hogere prijzen voor energie, veevoer en kunstmest, heeft Ierland nu een natonale ‘Veevoer en Voedselveiligheid Commissie’, om de voedselvoorziening zo goed mogelijk op peil te houden. Ierse boeren krijgen geld voor iedere extra hectare die ze planten met graan, haver of proteïne-rijke peulvruchten.

Bij ons in Nederland is het door de oorlog en de daardoor dreigende  hongersnood evenzeer wreed om te praten over inkrimpen van landbouw en veeteelt. In een hoofdartikel schrijft de Financial Times (23 maart) dat hongersnood in de moderne tijd bijna altijd valt te wijten aan regeringen – de wereld is rijk genoeg om lokale honger vanwege slecht weer of een misoogst op te vangen. Nee, hongersnood is werk van misdadigers.

Poetin heeft een oorlog gestart, en het is onze morele plicht om te zorgen dat die niet ook nog leidt tot hongersnood. Bij ons in Nederland betekent duur aardgas dat de bloemen in de kassen langzamer groeien en niet hun volle lengte krijgen. In arme landen zijn het mensenkinderen die niet hun volle groei bereiken. In landen als India, Nigeria, Pakistan is een kwart van de kinderen ‘stunted’ (ondervoed) met gevolgen ook voor hun cognitieve ontwikkeling. Egypte heeft 20 procent ondervoede kinderen; de prijs van een brood – het belangrijkste voedsel voor armere Egyptenaren – is nu al een kwart hoger dan voor de crisis.

Laat boeren juist meer produceren

Ook hier geldt dat de ministers in oorlogstijd andere adviseurs nodig hebben. Ierland is nu koploper in Europa – leer daarvan. Publiceer snel nieuwe, tijdelijke regels voor twee jaar om boeren niet te betalen als ze krimpen of de boerderij sluiten, maar om ze geld te geven om meer te produceren en zo de prijzen op de wereldmarkt binnen ons vermogen wat te dempen.

Vorig jaar zagen D66’ers Kaag en Jetten het als hun belangrijkste taak om hun aanhang te laten zien dat ze volop lid waren van de linkse familie. Toen brak de oorlog uit. In Nederland woedt de ergste inflatie in veertig jaar; buiten Nederland is nu al hongersnood en zijn er miljoenen ondervoede kinderen die hun hele leven achterstand houden. De laatste jaren was het percentage ondervoede kinderen wereldwijd afgenomen; dit jaar neemt het toe door de oorlog. Onze ministers kunnen ten minste helpen om die toename af te zwakken met expertise uit Wageningen en met Nederlands voedsel voor de wereldmarkt.

Hoogleraar economie Eduard Bomhoff publiceert zijn column wekelijks in Wynia’s Week. Bent u al supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Oorlogstijd: zet thermostaat lager, corrigeer pensioenen en laat boeren meer produceren verscheen eerst op Wynia's Week.