De uitkomst kwam aldus in de koppen op de nieuwswebsites terecht: minderjarige migranten hebben ongeveer 25 procent meer kans om gevangenisstraf te krijgen, en meerderjarige migranten ongeveer 20 procent.

Over wat dat wel en niet zegt over discriminatie zometeen.

WODC onderzoekt niet de hogere criminaliteit van migranten

Met de aanleiding voor dat onderzoek is iets interessants aan de hand; volgens het rapport zelf is dat een (aangenomen) motie van Tweede Kamerlid Van der Staaij (SGP) uit 2020 die luidde:

• Constaterende dat de criminaliteitscijfers nog steeds een zorgelijke oververtegenwoordiging laten zien van mensen met een niet-westerse migratieachtergrond;
• Verzoekt de regering dit probleem te onderkennen, te onderzoeken en een gerichte aanpak te ontwikkelen om zowel de criminaliteit bij deze groepen als in zijn totaliteit terug te dringen.

De motie vraagt dus om onderzoek te doen naar de oververtegenwoordiging van migranten in de criminaliteitscijfers. Die oververtegenwoordiging blijkt ook duidelijk uit de data in het rapport: 45 procent van alle verdachten die door de politie werden geregistreerd (in de peiljaren 2014 en 2018) was migrant, terwijl in die jaren slechts 22 procent van de bevolking een migratie-achtergrond had. In die zin zijn migranten dus twee keer zo crimineel als autochtonen.

Het WODC echter, onderzoekt in dit rapport dat verschijnsel niet, sterker nog, het maakt er geen woord aan vuil, en negeert dus eigenlijk de motie van Van der Staaij. Wat het WODC wel onderzoekt, is of in het traject na de registratie als verdachte, migranten strenger behandeld worden dan autochtonen.

Dat traject werkt als een afvalrace: niet iedereen die wordt geregistreerd, wordt door de politie aangemeld bij het Openbaar Ministerie; het OM dagvaardt slechts een deel van de verdachten en seponeert de rest van de zaken; tenslotte legt de rechter slechts in een deel van de zaken gevangenisstraf op. Zo eindigen van in totaal 339.000 geregistreerde verdachten er slechts 42.700 in de cel (het WODC keek niet hoeveel verdachten werden vrijgesproken of een taakstraf kregen, wat toch voor de hand lag om een compleet beeld te krijgen).  

Op elk van die beslismomenten in de afvalrace zou bewuste of onbewuste discriminatie kunnen toeslaan: stuurt de politie de zaak van een migrant makkelijker door naar het OM? Seponeert het OM bij voorkeur zaken met een autochtone verdachte? Moeten migranten vaker de cel in als ze eenmaal voor de rechter staan?

Stapeling

Oppervlakkig kijkend naar de data, lijkt dit bij al die beslismomenten inderdaad het geval te zijn, zodat die effecten ook stapelen. De onderzoekers spreken van ‘cumulatieve oververtegenwoordiging’ van migranten in de strafrechtketen. Het percentage volwassen migranten loopt in de justitiële afvalrace op van de aanvankelijke 45 procent naar 46 en 50 procent, en tenslotte is 55 procent van alle verdachten die gevangenisstraf krijgen migrant. Bij minderjarige migranten is het effect nog sterker, daar loopt het op van 46 procent naar 49, 56 en tenslotte 67 procent. Dus tweederde van alle minderjarigen die gevangenisstraf krijgen, is migrant, en slechts eenderde autochtoon. 

Plegen migranten ernstiger misdaden?

De hamvraag is natuurlijk: hoe komt dat? Zijn rechters, officieren van justitie en politieagenten hier op heterdaad betrapt op racistisch vooroordeel? Dat zou een overhaaste conclusie zijn, en dat zegt het WODC dan ook niet.

Wat sociaal-wetenschappers in zo’n geval altijd doen, is corrigeren voor confounders, factoren die het beeld vertekenen. Plegen migranten wellicht gemiddeld ernstiger misdaden dan autochtonen, zodat ze vaker in de cel eindigen? Dan zouden autochtonen net zo vaak gevangenisstraf moeten krijgen als migranten als je ze per delictgroep (doodslag, diefstal, vernieling, etc.) vergelijkt.

De onderzoekers deelden de verdachten op in maar liefst 47 delicttypen, deden die vergelijking, en dan blijkt een flink deel van de oververtegenwoordiging te verdwijnen. 

Sociaal-economische factoren

Vervolgens kun je ook nog gaan corrigeren voor een scala aan sociaal-economische factoren. Zo is bekend dat criminaliteit samenhangt met een lage sociaal-economische status (laag inkomen of uitkering, wonen in een ‘slechte’ wijk, etc.). Als je autochtonen en migranten binnen zo’n categorie vergelijkt, krijgen die dan wellicht even vaak gevangenisstraf? Of moet je ook de gezinssituatie (eenouder-gezin of niet) en de hoogst gevolgde opleiding meerekenen?

Op deze manier heranalyseerde het WODC de data twee keer: een keer alleen gecorrigeerd voor het type delict, en nog een keer gecorrigeerd voor type delict en een heel pakket aan sociaal-economische indicatoren (het ‘volledig model’).

Onderstaand plaatje toont het resultaat voor de volwassen verdachten:

De ruwe data (‘nul-model’, gele bolletjes) laten opnieuw zien, dat migranten vaker gevangenisstraf krijgen dan autochtonen (de verticale stippellijn). Het verschil is tussen de 1 en 15 procentpunten. Corrigeren voor type delict (oranje bolletjes) haalt ongeveer de helft van dit effect weg. Het volledige model (blauwe bolletjes) halveert nogmaals het effect. Tweede-generatie Marokkaanse Nederlanders krijgen zelfs iets minder gevangenisstraf dan vergelijkbare autochtonen. Het beeld bij de minderjarige verdachten is vergelijkbaar.

Wat zegt dit alles over misdaad onder migranten, en de vooroordelen van justitie?

• Migranten zijn crimineler dan autochtonen. (het rapport gaat hier niet op in)
• Migranten plegen ernstiger misdrijven dan autochtonen
• Rechters, OM en de politie oordelen ongunstiger over mensen met een lage sociaal-economische status.   

Dat laatste komt waarschijnlijk door, zoals dat bij justitie heet, de ‘proceshouding’ van verdachten aan de onderkant van de maatschappij. Kort door de bocht: justitie oordeelt milder over verdachten die beleefd hun woordje kunnen doen, inzicht tonen (oprecht of voor de bühne) in wat ze fout gedaan hebben en die blijkbaar niet in een krot wonen.

Migranten bekennen minder vaak schuld

De onderzoekers noemen nog een interessant aspect dat oververtegenwoordiging kan veroorzaken, maar dat niet in rekening is gebracht: hun data vermelden niet of de verdachte schuld bekend heeft. Migranten doen dat veel minder vaak dan autochtonen. Rechters houden er helemaal niet van, als iemand die ze van plan zijn te veroordelen, blijft volhouden onschuldig te zijn. Dat geldt zelfs als strafverzwarende omstandigheid (of dat rechtsfilosofisch zuiver op de graat is betwijfel ik, maar dat terzijde). Maar bekennen staat voor veel migranten gelijk aan schande over je familie brengen, dus dat doe je niet, ook niet als je op heterdaad betrapt bent en er zijn twintig getuigen.

Kijk eens naar subtiele klassenjustitie

Uiteindelijk concludeert het rapport dat een klein deel van de cumulatieve oververtegenwoordiging niet te verklaren is door alle correcties, dus is volgens het WODC weer eens nader onderzoek naar discriminatie nodig. 

Dit is een aanvechtbare conclusie. Correctie voor confounders werkt nooit perfect, simpelweg omdat je niet alle verborgen invloeden kunt identificeren.

Bovendien noemt het rapport zelf al een waarschijnlijk belangrijke confounder die niet verrrekend is: schuld bekennen. Als dan het in rekening brengen van bekende confounders al resulteert in het met driekwart reduceren van de oververtegenwoordiging van migranten, dan is er geen reden om aan te nemen dat discriminatie op basis van etnische herkomst een acuut probleem is binnen justitie. Daarentegen is er wel reden om eens kritisch te kijken of er geen sprake is van subtiele klassenjustitie binnen de hele keten. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Allochtonen komen veel vaker in de gevangenis. Komt dat omdat justitie discrimineert? verscheen eerst op Wynia's Week.

Henk Hofland, die in 1999 door vakgenoten werd uitgeroepen tot ‘journalist van de eeuw’, was een verslaggever en columnist die volgens Hans Renders en Jeroen Vullings ‘de goed bevoorrade geest van de essayist bezat’. In zijn artikelen worden ook steeds aansprekende figuren ten tonele gevoerd die interessant zijn en hem, en mogelijk ook zijn lezers, in beweging brengen. Een journalist moet zijn publiek tot een inzicht brengen, het bewerken en tot iets overhalen. Vandaar de titel van de bloemlezing: Bemande essays.

Achtergronden worden niet vermeld

De artikelen in kranten en tijdschriften die betrekking hebben op recente ontploffingen, moorden en andere ophefmakende misdaden zijn in mijn ogen vaak onbemand. In de vele berichten over recente ontploffingen lezen we nooit iets over de daders, de opdrachtgevers en de motieven. Het blijft bij informatie over het aantal doden en gewonden, de schade en, tot slot, de angst en schrik bij omwonenden. Soms wordt nog melding gemaakt van de aanhoudingen van de jeugdige daders. Dat is het. Maar ik vraag mij af: wie is precies de examenleerling die op de Rotterdamse school een grote ontploffing heeft veroorzaakt? Wat is zijn motief en wat is de achtergrond van de dader? De politie geeft geen nadere inlichtingen en de journalistieke duiding blijft, zoals zo vaak, achterwege.

Dat geldt ook voor algemeen beschouwende analyses over de misdaad. In een artikel over het aantal moorden van het afgelopen jaar in Nederland door misdaadjournalist Gerlof Leistra in Elseviers Weekblad (EW) mis ik bijvoorbeeld informatie over de specifieke achtergronden van zowel daders als slachtoffers. Leistra blijft steken in zijn observatie dat de moorden vaak worden gepleegd in de relatiesfeer en dat het aantal oudere slachtoffers relatief hoog is. Daar blijft het dan bij.

Speelt er ook angst mee? In 1990 schreef de slavist Karel van het Reve in zijn boek De ondergang van het morgenland dat de Nederlandse journalisten mankgaan aan drie gebreken: modieuze goedgelovigheid, de dingen niet goed willen onderzoeken en de neiging tot opzettelijke duisterheid. Sinds de jaren tachtig ligt op het benoemen van etniciteit van daders een morele hypotheek. Je wilt als journalist liever niet in de ultrarechtse hoek worden weggezet.   

Is kennisname van de etniciteit van daders en slachtoffers van belang? Ik meen van wel. En daarin sta ik niet alleen. In een artikel in het minderhedenkrantje Contrast (13 februari 2004) schrijft de in Suriname geboren Anil Ramdas: ‘Het is typisch Nederlands om de ogen te sluiten voor uiterlijk verschil. Ik kijk niet naar kleur, want anders discrimineer ik. Veel Nederlanders zijn er juist trots op nooit op iemands buitenkant te letten, en er in principe vanuit te gaan dat iedereen net zo is als zijzelf. Ze vinden het een hele mooie eigenschap, maar in feite is het een vorm van arrogantie.’

Uiterlijk is van belang

Zoals bekend is Suriname een veelkleurige, gelaagde samenleving, met aan de top een kleine kaste van blanken. De Utrechtse cultureel antropoloog Harrie Hoetink, die veel onderzoek heeft gedaan in het Caribisch gebied, stelde al in de jaren zestig vast dat in dit type samenlevingen een permanente gespannen verhouding bestaat tussen de verschillende bevolkingsgroepen. Ieder lid van een groep heeft bewust of onbewust ‘een somatisch normbeeld’ van de ander. Dat beeld is in de meeste gevallen normatief. Ze beoordelen elkaar, mede op grond van uiterlijke kenmerken (de kleur van de huid, lichaamsbouw en de kleur van het haar), maar ook door middel van houding, gebaar en gedrag. Op de achtergrond spelen natuurlijk ook groepsvooroordelen een rol. 

Het is dus heel normaal om mensen te beoordelen op grond van huidskleur en specifiek gedrag. Alleen in Nederland willen we doen alsof kleur en culturele gedragspatronen er niet toe doen. De beeldend kunstenaar Raul Balai noemde in een interview in NRC (16 december 2022) de uitspraak ‘Ik zie geen kleur’ een van de meest racistische dingen die je kunt zeggen. ‘Patroniserend en volledig fout’. Ik kan mij daarin wel vinden. Het uiterlijk, huidskleur, haarkleur en haardracht, je kleding, je lengte en je houding zijn wel degelijk van belang bij de beoordeling van het gedrag.                 

Toen viel het kwartje

Naar aanleiding van de verwoestende explosie in de Haagse Tarwewijk miste ik lange tijd informatie over de etnische achtergrond van de opdrachtgever, de uitvoerders, het beoogde slachtoffer en het object. Het Openbaar Ministerie laat weten geen mededelingen te kunnen doen over de actuele stand van het onderzoek, het eventuele motief en de mogelijke oorzaak van de explosie. Lange tijd bleef ook journalistieke duiding achterwege.

Pas toen ik na een tijdje vernam dat de hoofdverdachte een Afghaan was en het beoogde object de bruidszaak was van zijn ex-vriendin viel bij mij het kwartje. Kennelijk ging het om een zaak van eerwraak. Zij, de Afghaanse vriendin, had hun relatie verbroken en dit kon de trotse Afghaanse jongeman niet verkroppen. Dan maar een bom op haar winkel in huwelijkskleding. En aan wie geeft deze niet onbemiddelde Afghaanse jongeman de geweldsopdracht? Aan een drietal Marokkaanse jongemannen uit West-Brabant die een busje hebben gehuurd en met zwaar vuurwerk de explosie hebben veroorzaakt. Dat de opdrachtgever een beroep heeft gedaan op Marokkaanse jongens, verbaast mij niet. Immers, jonge, laagopgeleide ‘Marokkanen’ kun je voor allerlei criminele klusjes inhuren. Ze stellen geen vervelende vragen en doen wat hen wordt opgedragen, mits het goed wordt betaald. De betreffende dame moest even een lesje worden geleerd. Het gevolg was een grote brand, ingestorte en zwaar beschadigde woningen en zes doden. Kortom, veel leed en ongenoegen.          

Speelt in deze zaak de etnische achtergrond en cultuur van de daders een rol? Já, wel degelijk. Journalisten die het als hun taak zien het publiek goed te informeren, zouden moeten beschikken over voldoende achtergrondinformatie. En dan is kleur en etniciteit ook van belang. In het verleden moest ik bij opvallende incidenten er steeds naar gissen. In zo’n geval kocht ik De Telegraaf waar ik op basis van de voorletters of het woordje ‘el’ bij een achternaam, al gauw de etniciteit van de verdachte kon afleiden. Hierdoor kon ik beter begrijpen wat er zich mogelijk had afgespeeld.

Lezer is mans genoeg

Een veel gehoord argument van de politie, het Openbaar Ministerie en keurige journalisten, aangestoken door de activiteiten van zwart-wit predikers, om de culturele of etnische achtergrond van verdachten en slachtoffers niet te benoemen, is dat het zou kunnen leiden tot vormen van discriminatie en onnodige generalisering. Maar mag ik dat als lezer of toehoorder van het nieuws alsjeblieft zelf bepalen? 

De gewelddadige incidenten en ontploffingen moeten daarom, naar de maatstaven van H.J.A. Hofland, worden benoemd en bemand. We hoeven toch niet te wachten tot het moment waarop de verdachten eindelijk voor de rechter verschijnen?

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Kennis van etniciteit van daders en slachtoffers is wel degelijk van belang verscheen eerst op Wynia's Week.

Bente Becker diende een motie in om meer zicht te krijgen op de culturele integratie van Nederlanders met een migratieachtergrond. Die motie oogstte een storm van kritiek, maar kan helpen het migratieonderzoek weer up to date te maken.

Maandag 25 november was er belangrijk overleg in de Tweede Kamer over de integratie van mensen met een migratieachtergrond. Je zou het misschien niet verwachten, maar het overleg had diepgang en verliep goed. De Kamer had drie dagen tevoren de ‘Rapportage Integratie en Samenleven 2024’ van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)  ontvangen. Dat rapport gaat vooral over sociaaleconomische integratie.

VVD-Kamerlid Bente Becker zag goed in dat dat rapport weinig gegevens bevat over culturele integratie. Omdat data over normen en waarden inzicht kunnen bieden in de culturele integratie van mensen met een migratieachtergrond, roept zij de regering op tot het laten bijhouden van gegevens over de ‘culturele en religieuze normen en waarden van Nederlanders met een migratieachtergrond’, bijvoorbeeld door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Een meerderheid van de Kamer ondersteunde deze motie.

Sterke emoties

Maar de motie heeft in Nederland voor veel commotie gezorgd. Er kwam een golf van reacties op sociale media, variërend van onbegrip en boosheid tot gematigde steun. Critici beschouwen de motie als een vorm van racisme, terwijl anderen betogen dat onderzoek naar integratie niet nieuw is en noodzakelijk kan zijn. Ondertussen is er al een petitie tegen de motie opgezet, die inmiddels meer dan 35 duizend handtekeningen heeft verzameld. Dit wijst op de gevoeligheid van het onderwerp en de sterke emoties die het oproept.

Peter Scholten, hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid, uitte zijn kritiek op de motie in de Volkskrant. Hij stelt dat het SCP en het CBS te ver gaan met het verzamelen van data over generaties migrantengroepen. Scholten vraagt zich af tot hoeveel generaties mensen nog aangesproken kunnen worden op hun migratieachtergrond. In de praktijk kan het CBS uit zijn basisregistraties gegevens over drie generaties leveren, maar het heeft al jaren geleden zijn definities herzien en rapporteert alleen nog over de integratie van de eerste en tweede generatie.

Bij het overleg in de Kamer en bij veel reacties was niet duidelijk dat het in de motie gevraagde onderzoek al vanaf 2006 door het SCP plaatsvindt. Die ‘Survey Integratie Minderheden’ (SIM) vindt nu eens in de vijf jaar plaats. In deze survey worden ook Nederlanders zonder  migratieachtergrond ondervraagd.

Alle mensen die recent vielen over de motie, kunnen daarom het beste met spandoeken naar de zetel van het SCP in Den Haag trekken. Want naar verwachting vindt anders in 2025 het volgende onderzoek in de reeks plaats, gesponsord door het ministerie van SZW.

Cultuur en sociaaleconomische integratie zijn sterk gerelateerd

De resultaten zijn overigens doorgaans politiek correct en benadrukken vaak de uitdagingen waar migranten mee te maken hebben. Het rapport ‘Gevestigd, maar niet thuis’ uit 2022 concludeert bijvoorbeeld dat veel mensen met een migratieachtergrond zich niet thuis voelen in Nederland en discriminatie ervaren. Deze bevindingen zijn precies waar veel critici van de motie-Becker op hopen.

Het SIM-onderzoek was niet gesignaleerd omdat het niet in de CBS-rapportage was opgenomen. Dit pleit voor opname van dit waardenonderzoek in een breed integratierapport, omdat er een sterk verband is tussen cultuur en sociaaleconomische integratie. Jan van de Beek onderbouwt in zijn boek Migratiemagneet Nederland dat migranten uit een land met een grotere culturele afstand tot Nederland op allerlei terreinen onder het gemiddelde scoren. In een breder integratierapport van CBS en SCP kan zo’n verband ook onderzocht worden. Dat biedt meer aanknopingspunten voor verbeteringsmaatregelen.

Onderzoek ook de derde generatie migranten

Wat verder opvalt is dat ook in het SIM-onderzoek de derde generatie migranten niet wordt bevraagd. Veel van de lopende integratiediscussies betreffen juist de derde generatie. Nu wordt die in de SIM niet meegerekend, wat de vergelijking tussen migranten en Nederlanders zonder migratieachtergrond onzuiver maakt. Het min of meer taboe verklaren van de derde generatie in overheidsonderzoek lijkt niet meer van deze tijd. In 2010 heeft het CBS een ‘Verkenning niet-westerse derde generatie’ gepubliceerd. Die Verkenning eindigt met de aanbeveling om het onderzoek na 10 jaar nog eens te herhalen. Anders dan in 2010 zijn er nu ook substantiële derde generatie landgenoten met Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Caribisch-Nederlandse achtergrond.

Door deze personen niet langer te zien als mensen met een migratieachtergrond ontstaan er merkwaardige inconsistenties in onderzoeksrapporten. Zo laat de ‘Rapportage Integratie en Samenleven 2024’ (CBS) zien dat vrouwen met een Marokkaanse herkomst van de vrouwen met een migratieachtergrond nog steeds de meeste kinderen krijgen. Maar omdat derde generatie kinderen volgens CBS geen migratieachtergrond hebben, zijn zij in de grafiek van de leeftijdsopbouw van personen met Marokkaanse herkomst weggelaten en lijkt het of er juist minder kinderen van Marokkaanse herkomst zijn.

Migranten schieten ook weinig op met het wegdefiniëren van deze generatie. Recent verscheen een belangrijk rapport van hoogleraar Maurice Crul en collega’s over ‘Achterstelling en Discriminatie in het Amsterdamse Onderwijs’. De derde generatie heeft hier problemen op school, maar mogelijk uit correctheid valt die term niet en staan ‘tweede generatie ouders’ centraal.

Dubbele nationaliteit wordt niet meer geregistreerd

Wat ook aandacht verdient is onderzoek dat migranten indeelt op basis van nationaliteit. Naar aanleiding van het antisemitisch geweld in Amsterdam kondigde het kabinet vergaande maatregelen aan. Bijvoorbeeld de mogelijkheid om mensen die veroordeeld zijn voor antisemitisch geweld en die een dubbel paspoort hebben het Nederlanderschap af te nemen.

Op de website van de rijksoverheid staat echter dat sinds 6 januari 2014 een dubbele nationaliteit niet meer wordt opgenomen in de bevolkingsregistratie: ‘Heeft u naast de Nederlandse nationaliteit ook een 2e nationaliteit? Dan komt die 2e nationaliteit niet meer in het bevolkingsregister als u zich inschrijft.’

Gebrekkig onderzoek naar criminaliteit

Ook het huidige onderzoek naar criminaliteit vertoont gebreken. Een voorbeeld: In de afgelopen jaren zijn in Utrecht meerdere LHBTQ-stellen slachtoffer geworden van systematisch pestgedrag door groepen jongeren (banden leksteken, ruiten ingooien, bedreigingen of zelfs fysiek geweld). Volgens buurtbewoners, die de CBS-definitie van de derde generatie blijkbaar niet kenden, ging het om jongeren van Marokkaanse afkomst. De slachtoffers kregen het advies van de politie om te verhuizen.

Het rapport ‘Richten op de regenboog’ van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) gaat over daders van geweld tegen LHBTQ-personen. De nietszeggende conclusie van het rapport  is dat het vaak om mannen gaat, die gewelddadig zijn en ook vaak verdachte zijn van andere vormen van criminaliteit.

‘Er zijn geen grote verschillen gevonden voor wat betreft de nationaliteit, leeftijd en kwetsbare sociaaleconomische positie van de daders’, aldus het rapport. Bij daders met een dubbele nationaliteit staat alleen de Nederlandse nationaliteit in de bevolkingsregistratie.

Nu staat dat rapport niet op zichzelf. Volgens een ander recent  onderzoek van het WODC (Cahier 2024-15) daalt de criminaliteit in de periode 2000-2023 sneller onder Nederlandse jongeren met een migratieachtergrond dan onder jongeren zonder migratieachtergrond. De derde generatie migranten wordt gerekend tot de laatste categorie.

Kijk kritisch naar planbureaaus en adviesraden

Tenslotte is belangrijk dat de huidige regeringspartijen in hun overleg met ministers ook kritisch kijken naar de producten van planbureaus en adviesraden op migratieterrein. Die organisaties zijn onafhankelijk maar hebben wel twaalf jaar kabinetten-Rutte gediend. Dus hopelijk laat het Kamerlid Becker zich niet afschrikken door alle tumult, maar zoekt zij in overleg over de onderzoeksagenda van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar mogelijkheden voor verbeteringen. Dus Bente Becker en collega-Kamerleden stel vragen en blijf kritisch. Er is veel te doen.

*Gerrit Kreffer is onder meer demograaf en medeauteur van Grenzeloze Verzorgingsstaat (2021). 

Feike Reitsma was onder meer werkzaam op het gebied van arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek. Gerrit en Feike werkten in de jaren ’80 samen aan het succesvolle duizend banenplan voor etnische minderheden van Binnenlandse Zaken.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Motie Bente Becker is goede stap. Maar kijk kritisch naar de producten van planbureaus en adviesraden op migratieterrein. verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie de Volkskrant niet leest en ook niet op X meeleest, kan hier nakijken wat zich in de treursoap rond migratie-expert Jan van de Beek en diens verketteraars heeft afgespeeld. Tot nu toe noteren we: publieke knieval en verwijderde tweets van de hoofdeconoom van het CBS; migratie-ideoloog Leo Lucassen ontmaskerd als knoeier, die daarop met de staart tussen de benen vertrok van X; de opinieredactie van de Volkskrant die mee blijkt te schrijven aan haar welgevallige ingezonden stukken, maar de reactie van Van de Beek ondanks een eerdere toezegging weigerde te plaatsen; de rectificatie van blunders in het artikel van Lucassen/De Haas die zelf weer een blunder blijkt. Het is afwachten of dit nog een staartje gaat krijgen bij de Raad voor de Journalistiek. 

De CBS-cijfers over criminaliteit 

Alles wat raakt aan migratie wordt geïnfecteerd met ideologie, zowel van de kant van woke-links als van radicaal-rechts. Daartussen ligt een belegerd middenveld waar feiten er nog toe doen – mits  je bereid bent naar de data te kijken. Dit was een van de punten waarop Leo Lucassen en Hein de Haas in hun artikel in de Volkskrant de mist in gingen: criminaliteit. Zij zeiden dat er geen CBS-cijfers zijn over criminaliteit, uitgesplitst naar herkomstland, ofwel etniciteit. Niettemin stelden ze – hoe dan, als je geen data hebt? – dat er geen verband is tussen etniciteit en criminaliteit.       

Die CBS-cijfers bestaan wel degelijk, twee muisklikken verder dan de bron die Lucassen/De Haas zelf aanhaalden, en op het eerste gezicht ziet dat er echt lelijk uit: 

(Alle grafieken en data over criminaliteit in deze column komen uit de longread van het CBS over dit onderwerp.)  

Dit zijn alle veroordelingen van vijf jaargangen jongeren, allemaal in Nederland geboren en opgegroeid – dus autochtonen, 2e generatie ‘Marokkanen’, enzovoort. We beperken ons verder tot de mannen, omdat die sowieso veel crimineler zijn dan vrouwen.   

Het toverwoord: ‘corrigeren’ 

Marokkanen spannen de kroon: ruim een kwart van al die jonge mannen is veroordeeld voor een misdrijf, bijna vier keer zo veel als de autochtone jonge mannen. De ranglijst van etnische minderheden is in zulke grafieken eigenlijk altijd hetzelfde: de Marokkanen onbedreigd op kop, dan de Surinamers en Antillianen, op de voet gevolgd door de Turken, en op flinke afstand de autochtonen, terwijl Aziatische minderheden in menig opzicht nog braver zijn dan autochtonen.    

Toch is het een mantra onder criminologen, dat etniciteit niets zegt over criminaliteit. Hoe krijgen ze dat voor mekaar, als je deze grafiek gezien hebt? Het toverwoord is hier: ‘corrigeren’ (het CBS spreekt zelfs van ‘controleren’, in de zin van ‘statistisch onder controle brengen’ ).  

Criminaliteit hangt statistisch ook samen met allerlei sociaal-economische factoren, zoals inkomen, de woon- en gezinssituatie en opleiding. De aanname – eigenlijk een dogma, onder criminologen en de meeste politici en journalisten – is nu, dat het verband tussen etniciteit en criminaliteit slechts schijn is, en dat die sociaal-economische factoren in werkelijkheid de verklaring vormen.   

Zo heeft het CBS de criminaliteit van alle etniciteiten en autochtonen gecorrigeerd voor een heel pakket aan sociaal-economische factoren. De oververtegenwoordiging van etnische minderheden verdwijnt dan in de meeste gevallen bijna helemaal. Alles onder controle dus? Nou nee, want dan willen de Marokkanen nog steeds niet deugen, zoals blijkt uit onderstaande grafiek:   

Alleen Marokkaanse mannen zijn, gecorrigeerd voor alles, nog steeds twee keer zo crimineel als alle andere groepen.   

Pijnlijk. Het onbreekt dus niet aan criminologen en opiniemakers die deze oververtegenwoordiging zonder onderbouwing van data weg willen schrijven op racisme, dat wil zeggen discriminatie, stigmatisering en etnisch profileren door de rechterlijke macht. Maar waarom zouden politie en rechters specifiek racistisch zijn tegen Marokkanen, en niet tegen Turken of Antillianen?          

Voorgebakken conclusie  

Een veel fundamenteler probleem is, dat dit corrigeren voor sociaal-economische factoren sterk bevooroordeeld is ten gunste van de conclusie ‘etniciteit is niet voorspellend voor criminaliteit’. Het meest evident is dat bij de factor ‘crimineel verleden van de ouders’. Het blijkt dat de kinderen van een crimineel relatief vaak zelf ook crimineel worden. Dat geldt zowel voor autochtonen als voor etnische minderheden. ‘Jong geleerd, oud gedaan’ dus. Daarom gaat het gecorrigeerde criminaliteitscijfer uit van de fictie: wat als deze jongeren waren opgegroeid in gezinnen waarvan de ouders net zo weinig crimineel zijn als autochtone ouders?   

In concreto: Marokkaanse jonge mannen mogen vaker crimineel zijn dan autochtone jonge mannen, om gecorrigeerd voor ‘criminele ouders’ toch net zo weinig crimineel te zijn. Maar die criminele ouders behoren per definitie tot diezelfde etnische minderheid. Stel, er was een etnische minderheid, de Crimianen, waar 90 procent van de ouders een crimineel verleden heeft, en 90 procent van hun kinderen wordt ook crimineel. Dan kan, na correctie voor ‘criminele ouders’, de politiek correcte conclusie toch luiden: ‘niks te zien hier, mensen, etniciteit zegt niks over criminaliteit’.  

Corrigeren voor woonomgeving is ook dubieus. Stel, de jongeren van Turkse komaf in dit onderzoek wonen vooral in wijken waar veel Turken wonen, en waar de criminaliteit hoger is. Dan mogen ze qua criminaliteit gewoon meedoen met die wijk, maar wordt hun criminaliteitsscore,  ‘gecorrigeerd voor woonomgeving’, gelijkgetrokken naar het autochtone niveau.   

Het corrigeren voor ‘materiële welvaart’ lijdt aan hetzelfde euvel. Het is een ervaringsfeit bij autochtonen en etnische minderheden, dat de meeste criminaliteit voorkomt onder de minst welvarenden. Dus als een etnische minderheid minder welvarend is dan het gemiddelde, is het ‘logisch’ dat die wat crimineler zijn dan autochtonen, dus die mate van oververtegenwoordiging wordt de leden van die etnische minderheid na correctie niet aangerekend.  

Etniciteit mag geen verklarende factor zijn 

Maar waarom zou ‘armoede’ hier de verklarende factor zijn, en niet etniciteit? Stel, puur hypothetisch, dat een zekere etnische minderheid, de Dombianen, erfelijk minder intelligent is dan het gemiddelde. Zowel armoede als criminaliteit hangen statistisch vrij sterk samen met een laag IQ. Dus zowel de lage welvaart als de hogere criminaliteit van de Dombianen zijn dan toe te rekenen aan hun etniciteit. Maar door criminaliteit te corrigeren voor armoede, haal je etniciteit als mogelijke verklaring er tussenuit, simpelweg omdat het geen verklarende factor mág zijn. 

Een onbevooroordeelde analyse zou niet vooraf poneren dat etniciteit slechts schijnbaar samenhangt met criminaliteit via onderliggende invloeden als welvaart, woonomgeving en criminele ouders, waarvoor dan ‘gecorrigeerd’ moet worden. In zo’n analyse zou etniciteit een van de mogelijke verklarende factoren zijn, net als al die sociaal-economische factoren, en dan kun je statistisch objectief testen welke factor het meest voorspellend is voor criminaliteit. Gezien de enorme verschillen in de eerste, ongecorrigeerde grafiek, kan het bijna niet anders of etniciteit is een van de beste voorspellers van criminaliteit.  

Let wel: op groepsniveau. Omdat zelfs bij Marokkaanse mannen bijna driekwart geen veroordeling op z’n naam heeft staan, is geen van deze factoren een goede voorspeller of persoon X, van welke etniciteit dan ook, een crimineel is of zal worden.  

De vraag is dan ook wat je aan moet met dit gegeven. Uiteraard mag een statistisch verband tussen etniciteit en criminaliteit nooit een reden zijn om een individu rechten te ontzeggen. Een Marokkaanse sollicitant om die reden afwijzen is niet slechts illegaal, maar ook statistisch onzin. Vrijwel alles wat je over een individu te weten komt, geeft je significantere informatie over dat individu dan zulke correlaties op groepsniveau. 

Het taboe op een verband tussen etniciteit en criminaliteit is dus strikt genomen niet nodig, maar criminologen vrezen natuurlijk dat zo’n onderzoeksresultaat misbruikt gaat worden om individuen te stigmatiseren. Dat is dan heel jammer; maar het mag voor wetenschappers geen reden zijn om dan maar te doen – zoals Lucassen en De Haas in de Volkskrant – alsof zulke data niet bestaan. En het mag ook geen reden zijn om die data te analyseren op een manier waar de gewenste conclusie al grotendeels ingebakken zit. 

Selectieve controles zijn effectiever 

Het evidente, ongecorrigeerde verband tussen etnische herkomst en criminaliteit leidt tot nog een conclusie die schuurt: er moet geen taboe zijn op etnisch profileren. Stel, uit onderzoek is gebleken dat een kwart van de drugsrunners in een BMW rijdt, en veel minder vaak in andere automerken. Mag de politie dan bij een grote verkeerscontrole selectief BMW’s naar de fuik dirigeren, ondanks dat verreweg de meeste BMW-rijders geen drugsrunner zijn? Uiteraard mag dat, want het maakt de controles effectiever. Mijns inziens kun je, onder strikte voorwaarden, ook selecteren op uiterlijk bij zulke controles.  

Ander voorbeeld: stel dat er na een ernstig misdrijf drie verdachten in beeld zijn (bijvoorbeeld op camerabeelden), maar je weet dat er slechts één dader is. De drie verdachten zijn een autochtoon, een Chinese Nederlander en een Marokkaanse Nederlander. Aangezien de politie altijd moet woekeren met tijd en middelen, is het in zo’n geval zinnig en terecht om eerst door te rechercheren op de Marokkaanse verdachte. Als die een alibi blijkt te hebben, gaat de rechercheur verder met de autochtoon, en als laatste komt pas de Chinees aan de beurt. Volgens het woke gedachtengoed moet die rechercheur een dobbelsteen opgooien alvorens aan het werk te gaan.     

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is auteur van De stikstoffuik (2023) en De Klimaatoptimist (2024), over energietransitie in Nederland. De boeken zijn HIER en HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe het CBS de hoge criminaliteit van sommige etnische groepen wegverklaart  verscheen eerst op Wynia's Week.