Europa heeft veel revoluties meegemaakt; niet zelden begonnen ze in Parijs en sloegen over naar andere landen. Op 18 april 2027 zijn er presidentsverkiezingen in Frankrijk. Spanje heeft parlementsverkiezingen op 29 november dit jaar; Italië stemt volgend jaar. Duitsland telt enkele deelstaatverkiezingen, zoals op 25 april 2027 in het naburige Noordrijn-Westfalen.

De Europese Unie kan wel een onwelgevallige verkiezing in een lidstaat aan, maar Frankrijk is ‘buiten categorie’. En zeker met politiek straatgeweld. De vrees dat een mogelijke overwinning van Marine Le Pen tot een vorm van burgeroorlog leidt, is niet ongegrond. Radicaal-links zal die uitslag niet aanvaarden en de straat opgaan. De politie kan het niet aan en het leger is de laatste redding.

Islamo-socialisme

Frankrijk revolteert en Duitsland blokkeert zichzelf in een politieke impasse. Bondskanselier Friedrich Merz is de weg kwijt en verliest elk aanzien. Nu is Duitse humor beperkt, maar hij maakt een clowneske indruk. Zijn CDU wordt volledig voorbijgestreefd door de rechtse Alternative für Deutschland (AfD) maar sluit elke samenwerking met die partij uit. Daarmee is Merz gevangene van links, zoals zijn coalitiegenoot de sociaaldemocratische SPD, die tegelijk heult met uiterst-links, zowel met de Groenen als Die Linke.

Beide situaties hebben twee oorzaken gemeen: een binnenlandse machtsverschuiving door overmatige immigratie en een onbetaalbaar energie- en klimaatbeleid dat de economie doet stagneren. Méér mensen met een kleinere koek.

Op 21 januari 2015 schreef ik een column in de Volkskrant met de titel: ‘Het islamo-socialisme explodeert in de straten van Europa’. Dit als gevolg van talloze aanslagen in Parijs en Brussel. Een dergelijke titel zou nu niet meer mogen, bij de Volkskrant althans. Desondanks is het probleem groter geworden. Wat is de crux?

Socialistische partijen verloren steeds meer aanhang, vooral kiezers met lagere inkomens, die een proteststem gingen uitbrengen op een rechtse partij zoals destijds het Front National van de familie Le Pen. Om dat stemmenverlies te compenseren gingen socialistische partijen op zoek naar aanhang in het groeiend moslimelectoraat en pasten hun retoriek navenant aan.

Door overmatige immigratie werd een nieuwe bron van stemmen aangeboord. Het seculiere socialisme werd wat meer islamitisch (minder Marx, meer Allah) en zo ontstond het islamo-socialisme. Naarmate groene partijen groeiden, kwamen zij ook in die mix terecht. Men zou in het Frans kunnen spreken van ‘islamo-gauchisme’. Dat gebeurde in landen met een grote en groeiende islamitische gemeenschap; in Frankrijk, Duitsland, België en ook in Nederland.

Antizionisme en antisemitisme

Want ook Pro is het resultaat van zo’n constructie: de sociaaldemocraten van de PvdA werden de facto opgeslokt en het GroenLinks-segment kreeg feitelijk de macht. In Frankrijk is dat La France Insoumise (LFI) van Jean-Luc Mélenchon, een socialist uit het stenen tijdperk. Tweede in de partij is Rima Hassan, een Frans-Palestijnse activiste die het bestaansrecht van Israël betwijfelt. In Duitsland Die Linke, rechtsopvolger van de communistische regeringspartij in de DDR, die nu dicht aanschurkt tegen De Groenen. Bij recente verkiezingen in Berlijn bestond de helft van de kiezers van Die Linke uit moslims.

Een dergelijke symbiose heeft een gemeenschappelijke noemer nodig in de strijdcultuur. Dat werd ‘antizionisme’ en ‘antisemitisme’. Dat is het ideologische bindweefsel van ‘islamo-links’. In grote West-Europese steden, zoals Amsterdam, lopen joden gevaar.

De ‘moslim-visie’ op joden is essentieel voor socialisten en groenen, als legitimatiebasis voor stemmenwinst. Zo islamiseert seculier links in West-Europa zichzelf, wat ook zichtbaar is bij Pro. Dat is een anti-Israël partij geworden, ondanks de joodse wortels van de PvdA. Islamo-links wordt verenigd door de Palestijnen vlag; ook Greta Thunberg zwaait ermee.

In Frankrijk worden presidentsverkiezingen wellicht een tweestrijd tussen nationalistische rechts en het ‘islamo-gauchisme’ waarbij de verliezer de uitslag niet accepteert. De gewelddadigheden van de afgelopen weken lieten zien hoe snel die tweespalt kan groeien. Indien nodig, moet de noodtoestand worden uitgeroepen in grote Franse steden.

De Italiaanse premier Meloni heeft bij gelijksoortige rellen in Milaan onmiddellijk het leger ingezet. Militairen sloegen raddraaiers met stokken uiteen, zodat de kathedraal van Milaan, de Duomo, werd beschermd. Zij kwam in actie, terwijl Macron danste. Meloni heeft met haar ferme aanpak al een goede beurt gemaakt voor de komende verkiezingen.

Parteiverbot

De Duitse christendemocratische zusterpartijen CDU/CSU hebben zichzelf klemgezet. Ze weigeren elk contact met AfD; zelfs een ‘Guten Tag’ kan er niet af. CDU/CSU is helemaal overgeleverd aan coalitiegenoot SPD die echter op de linkerflank wordt bedreigd door Groenen en Die Linke.

Deze partijen eisen zelfs een Parteiverbot van de AfD, want de AfD trekt Merz naar rechts, terwijl de SPD hem naar links trekt. Gevolg is politieke verkramping en economische stagnatie. De ooit zo bloeiende Duitse industrie staat praktisch stil, bedrijven vertrekken en de Duitsers verliezen hun zelfvertrouwen.

Spanje heeft parlementsverkiezingen op 29 november nadat de socialistische premier Pedro Sanchez ontslag nam. Ook hij zette zijn kaarten op het aantrekken van moslimstemmen en besloot om 500.000 illegalen te legaliseren. Dat werden er zelfs 1,2 miljoen, terwijl de werkloosheid onder Spaanse jongeren tot 25 jaar 24 procent bedraagt. Er is dus al massieve jeugdwerkloosheid. De ware reden is het importeren van een nieuw electoraat.

Sanchez ging echter de mist in toen Ceuta, een Spaanse enclave in Noord-Afrika, werd bestormd door circa 50.000 Noord-Afrikanen, vooral Marokkanen. Hij bezocht de enclave, werd weggehoond en ging terstond op vakantie. Een bezoek van de Spaanse koning moest de gemoederen bedaren.

Bij de parlementsverkiezingen maken de conservatieve Partido Popular (PP) en het nog conservatievere Vox goede kans het roer over te nemen. De aanhang van Vox zit vooral in Andalusië en de drie leuzen luiden: patria, familia, reconquista. Heldere taal.

‘We told you so!’

Wat zijn de gevolgen van deze situatie? Zodra Frankrijk in een machtsvacuüm komt, om welke oorzaak dan ook, stijgt de rente op de staatsschuld. Die bedraagt maar liefst 120 procent van het bnp. Frankrijk heeft wel geluk, geen toeval overigens, dat de voorzitster van de Europese Centrale Bank (ECB) een Française is: Christine Lagarde. Frankrijk wordt het grootste probleem, maar het gedeprimeerde Duitsland niet veel minder. In beide landen is Hollands ‘polderen’ niet bijster bekend.

De Amerikanen zullen toekijken met de blik van: ‘we told you so!’ Vicepresident JD Vance heeft in februari 2025 tijdens de internationale veiligheidsconferentie in München (in het Bayerischer Hof Hotel) leidend Europa striemend toegesproken over de gevolgen van overmatige immigratie. Het publiek van oude jongens krentenbrood was geschokt. Amerika zal nu zeggen: zoek het zelf maar uit.

Zelenski de klos

Grootste slachtoffer is de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. De Amerikanen vinden hem een ‘sta-in-de-weg’ en verminderen steun. Zelensky klopt daarom aan bij de EU-landen: 70 miljard euro! West-Europese landen raken zelf platzak. De Belgische premier Bart De Wever heeft eerder dit jaar geopperd om te praten met Rusland, omdat Oekraïne ‘de oorlog niet kan winnen’.

Er zijn weinig redenen voor de Russische president Vladimir Poetin om concessies te doen. De rijpe appel valt vanzelf uit de boom. De EU kan enkel onderhandelen vanuit zwakte want Frankrijk ruziet met zichzelf en Duitsland is dolende.

Niet getreurd! Ursula von der Leyen, voorzitster van de Europese Commissie, presenteerde een ‘ambitieuze’ Europese meerjarenbegroting: 2000 miljard euro! Laten we eerst maar even wachten hoe Europa eruitziet na de Franse presidentsverkiezingen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wordt 2027 een rechts Europees revolutiejaar? Het begon wel vaker in Parijs verscheen eerst op Wynia's Week.

De aard en accuraatheid van dergelijk alarmsignalen zijn voor het grote publiek niet te verifiëren. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte gebruikte bezwerende woorden toen hij vorige week stelde dat Poetin ‘niet aan de winnende hand’ zou zijn. Dat klopt wellicht, maar verliezen doet Rusland ook niet en Poetin geeft zeker niet op.

Nog lang niet klaar voor oorlog

De oorlog kent eigenlijk alleen maar verliezers: Oekraïne (dat meer en meer verwoest wordt), Rusland (dat absurd grote verliezen heeft geleden aan manschappen en materieel en haar cruciale energie-industrie langzaam vernietigd ziet worden), Europa (dat de torenhoge rekeningen van Kyiv betaalt en haar wapenvoorraad grotendeels heeft afgestaan aan Oekraïne) en – last but not least – de wereldeconomie. Hogere brandstofprijzen en de door oorlogshandelingen verstoorde wereldmarkt voor granen – Zuid-Rusland en Oekraïne zijn in betere tijden gezamenlijk de graanschuur van Europa – zorgen immers voor kopzorgen in tal van landen.

Welk doel de waarschuwingen voor escalatie door Rusland op zo’n korte termijn moeten dienen moet nog blijken. De onderliggende boodschap is wel duidelijk: Europa is nog steeds ongelooflijk kwetsbaar, alle militaire voorbereidingen en herbewapening van ons continent ten spijt. De waarschuwingen dwingen Europa om ook aandacht te schenken aan andere grenzen en dat betekent minder aandacht voor de oostgrens en minder hulp aan Oekraïne. Schaarse wapens moeten zo verspreid worden over ons continent, dat nog lang niet klaar is voor oorlog met Rusland.

Inmiddels doet de Amerikaanse president Trump opnieuw pogingen om de oorlog op te laten houden. Maar is Poetin echt bereid te stoppen? In een recent artikel in het gezaghebbende tijdschrift Foreign Affairs wordt gesteld dat het bezoek aan Moskou van CIA directeur John Ratcliffe uitgelegd kan worden als poging om Poetin te overtuigen dat het zinloos is om de oorlog voort te zetten. Maar dat is wishful thinking volgens de auteurs van het stuk, die stellen dat in plaats van langzaam maar zeker naar een slotakkoord te bewegen, de oorlog aan het escaleren is. In tegenstelling tot wat vaak gezegd wordt, duwt de oorlog Poetin niet een politieke of militaire doodlopende weg op. Het zou daarom dwaas zijn om op de middellange termijn Russische concessies of vredesonderhandelingen te verwachten.

Onleefbare steden in Oekraïne

Wat gebeurt er intussen op de grond? Oekraïne boekt nog altijd tactische overwinningen zoals met Operatie Vivaldi, waarbij een groot stuk land is heroverd en veel Russische eenheden in de pan gehakt zijn. Genoeg aandacht is er voor de spectaculaire Oekraïense dronebombardementen in het achterland, met name op distributiecentra en de energie-infrastructuur in de regio Moskou.

Maar intussen wordt het eigen achterland minstens zo hard geraakt, heeft de eigen luchtafweer een tekort aan afweerraketten en worden de steden langs de frontlinie door hevige Russische bombardementen langzamerhand onleefbaar gemaakt. Dat geldt niet alleen voor de steden in de zogenaamde vestinggordel, zoals Kramatorsk, maar ook voor de havensteden Kherson en, in zekere mate, Odessa, en niet te vergeten Kyiv zelf.

Nieuwe mobilisatie in Rusland

Langzaam maar zeker krijgt Poetin zijn zin, wordt Oekraïne uitgeput en bloeden de door Moskou begeerde delen van het land dood. Zeker, Oekraïne kan het nog volhouden en de moed, de technologische vooruitgang en militaire vaardigheden zijn ongeëvenaard (getuige dit interview van de VRT met de commandant van de Oekraïense dronestrijdkrachten). Maar de kosten aan mensenlevens, middelen en financiën lopen maar op en elke vierkante meter grondgebied die het verliest is het land vrijwel zeker onherroepelijk kwijt.

De oorlog is allang geen uitputtingsslag meer tussen Rusland en Oekraïne, maar ook tussen Rusland en Europa, dat haar wapenvoorraden heeft uitgeput en niet meer kan rekenen op snelle leveranties door de VS (waar de voorraad luchtafweerraketten inmiddels is uitgeput door de oorlog tegen Iran). Maar we zagen het eerder in de geschiedenis: Rusland is bereid extreme offers te vragen van haar bevolking. Een nieuwe, grote mobilisatie staat dan ook voor de deur.

De oorlog gaat ook niet meer alleen om het veroveren van land. Het Britse instituut Chatham House schreef onlangs dat Moskou Oekraïne moet uitschakelen als de militaire macht die het door de oorlog geworden is, dit om te voorkomen dat het ooit verloren gebied gaat heroveren of Rusland kan bedreigen. Bij elke diplomatieke onderhandeling zal Moskou eisen dat Oekraïne grotendeels ontwapent, eisen die Kyiv niet graag zal willen inwilligen.

En welk belang heeft Europa? Europese NAVO-landen en EU-lidstaten hebben vooral tijd nodig om hun eigen militaire opbouw af te ronden, nu de VS zich meer en meer uit ons continent en zijn verdediging lijkt terug te trekken. Europa zal er militair gezien pas beter voorstaan vanaf 2030, met een grote eigen defensie-industrie en veel beter bewapende strijdmachten. Het voortduren van de oorlog is daarom ook een Europees belang, al zullen weinigen dat publiekelijk beamen. Stopt de oorlog dan kan Rusland immers de focus verleggen naar de Baltische Staten of elders Europese belangen aantasten.

Positief scenario

Wat betekent dat alles op de middellange termijn? Laten we met een positief scenario beginnen. De kans daarop is klein, maar Europa en de VS komen tot een vergelijk over gemeenschappelijke steun aan Oekraïne in ruil voor (beperkte) NAVO-steun aan de Amerikaanse strijd tegen Iran. Trump wordt overtuigd met bewijs dat Moskou Teheran heeft geholpen bij de Iraanse aanvallen op Amerikaanse bases in het Midden-Oosten. De strijd in de Donbas gaat dan weliswaar onverminderd door, maar met betere wapens en inlichtingen keren de krijgskansen voor Oekraïne.

Langzaam maar zeker worden de Russen teruggedrongen en sluit het luchtruim zich voor grote Russische drone- en raketaanvallen. In dit scenario zal Poetin niet graag willen escaleren en uiteindelijk bakzeil moeten halen. Wellicht sleept hij nog een stuk Donbas (de gebieden die Rusland in 2015 heeft verworven) uit een vredesdeal of wapenstilstand – als hij op tijd aangeeft te willen stoppen.

Bevroren front

Als dat niet gebeurt kan een ander scenario op langere termijn leiden tot een wapenstilstand zoals die tussen Noord- en Zuid-Korea: zonder vrede en oplossing, maar met een ‘bevroren’ front dat de facto de grens tussen Oekraïne en Rusland gaat worden. Beide partijen raken te zijner tijd uitgeput en zien meer heil in een gevechtspauze om zichzelf te hergroeperen en beter te bewapenen, maar de strijd kan in de toekomst opnieuw losbarsten. Rusland moet haar strijdmacht in Oekraïne in stand houden om te voorkomen dat Oekraïne aanvalt en krijgt daarom niet de kans om elders Europa te bedreigen. De strijd is dan ook nog niet voorbij – al zwijgen de wapens.

Langdurige proxy-oorlog

In weer een derde scenario moddert de strijd eindeloos door. Oekraïne wordt op de been gehouden door Europa, omdat Rusland niet mag winnen en moet worden uitgeput zodat het niet later Europa kan aanvallen. Ook is het voortduren van de strijd van belang voor de opbouw van een grotere Europese defensie-industrie. De VS houden zich afzijdig, wat tot hoge kosten voor Europa gaat leiden.

Rusland mobiliseert deze winter honderdduizenden nieuwe troepen en blijft proberen om Europa te ondermijnen met hybride acties. In dit scenario is er geen doorbraak voor één van de beide vechtende partijen te verwachten. Deze situatie is kostbaar voor Europa en kan leiden tot verarming en politiek-economische verzwakking van ons continent, verwikkeld als we dan zijn in een langdurige proxy-oorlog met Rusland.

In een vierde scenario escaleert Rusland in een poging om een eind te maken aan de oorlog en een overwinning te forceren. Eerst door de opbouw van troepen langs de noordelijke NAVO-grens, terwijl Europa moet toezien hoe het geteisterd wordt door steeds pijnlijker ‘incidenten’ en ‘ongelukken’. De hybride oorlogvoering zwelt aan, maar er is geen sprake van een stevig gezamenlijk antwoord van de NAVO.

Bij gebrek aan resultaat zal Rusland verder escaleren door ‘per ongeluk’ met afgezwaaide drones of raketten Baltische havens te raken of Europese delegaties in Oekraïne te bombarderen. De Russische dreiging met de inzet van tactische kernwapens op Oekraïense militaire doelen neemt serieuze vormen aan. Trump dwingt Zelensky tot vredesonderhandelingen, die mogelijk zullen leiden tot een veel kleiner, verzwakt en van Europese financiering afhankelijk Oekraïne. Rusland heeft gewonnen, Europa betaalt de rekening.

Met Oekraïne vechtend voor haar voortbestaan, met zowel Europa als Rusland gevangen in eigen geopolitieke logica en met een VS die elders zijn belangen najaagt, is er vooralsnog geen kans op vrede. Poetin wil koste wat kost een politiek-strategische overwinning en niet alleen een militaire. Oekraïne moet in zijn ogen als anti-Rusland, als succesvolle militaire rivaal en als democratisch experiment van de kaart verdwijnen.

De oorlog gaat dus door, met alle gevolgen vandien. Reikt Europa geen hand uit naar Trump inzake Iran, dan maakt het zich afhankelijk van een uitputtingsslag waar het zelf net zo goed onder zal lijden – als het intussen niet door Russische escalatie en Amerikaanse druk wordt gedwongen de steun aan Oekraïne te staken.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Oekraïne-oorlog escaleert en kent uitsluitend verliezers verscheen eerst op Wynia's Week.

Op het moment dat Scheffer de straat binnenloopt naar de woning van de in ongenade gevallen natuurwetenschapper, duiken uit het niets allerlei beambten in burger op. Als de deur openzwaait, maant de gastheer zijn bezoeker tot stilzwijgen door naar het plafond te wijzen. Pas achter in de tuin zijn ze buiten het bereik van de afluisterapparatuur.

Dialectiek zonder dogma

In zijn nieuwe boek De dag na de bevrijding typeert Scheffer Robert Havemann treffend als de man ‘in wiens leven alle verschrikkingen van het moderne Duitsland samen komen’. Als verzetsstrijder tegen het naziregime werd Havemann ter dood veroordeeld, maar het vonnis werd niet voltrokken. Tijdens de Koude Oorlog kreeg hij een Berufsverbot in West-Berlijn wegens kritiek op de Amerikaanse kernwapenpolitiek. Hij verhuisde van West naar Oost, waar hij als hoogleraar aan de Humbold Universität furore maakte.

In het semester 1962-1963 gaf Havemann een aantal lezingen onder het motto Dialectiek zonder dogma. Hij keerde zich tegen de verkettering van de verworvenheden van de relativiteitstheorie, de kwantummechanica en de genetica door de partijmarxisten. Zijn conclusie in de bomvolle collegezaal: ‘Als deze vertegenwoordigers van het dialectisch-materialisme hun zin hadden gekregen, had de Sovjet-Unie geen Spoetniks gehad.’

Zoveel vrijzinnigheid konden de autoriteiten niet verdragen. Havemann werd geroyeerd als lid van de communistische partij. Nadat hij kritiek had geleverd op de verbanning van zijn vriend, de dissidente zanger Wolf Biermann, kreeg hij huisarrest.

In het gesprek met de Nederlandse verslaggever wisselt Havemann kritiek op de DDR af met harde veroordelingen van de ‘schandelijke’ Amerikaanse nucleaire agressie. Maar als Scheffer aanstalten maakt om zijn biezen te pakken, heeft Havemann een verrassing in petto. ‘Ik ben ervan overtuigd’, zegt hij kalm, ‘dat de deling van Duitsland overwonnen kan worden.’ Wie tegen de verdeling van Europa in twee vijandige helften is, vervolgt Havemann, kan onmogelijk het zelfbeschikkingsrecht van de Duitsers in het hart van Europa loochenen.

Scheffer hapt naar adem. Hier in een zonnige tuin in Oost-Berlijn doorbreekt een onafhankelijke geest het grootste taboe uit de naoorlogse geschiedenis. ‘Dat het Duitse vraagstuk open was, drong voor het eerst tot me door’, schrijft Scheffer 35 jaar later. ‘Een hereniging van Duitsland, leek niet alleen onmogelijk, het was ondenkbaar en volstrekt onwenselijk in de ogen van zowat iedereen. Ook van degenen die enthousiast spraken over een ‘derde weg’ voor Europa tussen beide grote mogendheden in.’

Oekraïne zo snel mogelijk in de EU

Paul Scheffer reflecteert in De dag na de bevrijding op een halve eeuw bemoeienis met Europa. Als journalist sprak hij met geleerden, autoriteiten en dissidenten. Als wetenschapper liet hij zich inspireren door schrijvers van fictie en non-fictie. Als adviseur van de regering was hij betrokken bij vraagstukken van Europese integratie en demografische ontwikkeling. Hij gaf lezingen op het hele continent en debatteerde met iedereen die zijn passie voor Europa deelde.

Het levert een rijk boek op waarin hij zich over de meest uiteenlopende kwesties uit heden en verleden uitlaat. Het mondt uit in een pleidooi voor een zo snel mogelijke opname van Oekraĩne in de Europese Unie. Scheffer stelt vast dat het belegerde Oekraïne als gevolg van de steun door het Westen ‘in feite al behoort tot de veiligheidsgemeenschap die Europa wil zijn’.

Een vrome katholiek

Robert Havemann liep in 1981 vooruit op wat Scheffer ‘het einde van de naoorlogse tijd’ noemt. Die ‘naoorlogse tijd’ begon op de Conferentie van Jalta in februari 1945 waarin de geallieerde leiders de verdeling tussen Oost- en West-Europa in de grondverf zetten. Dat die verdeling op den duur onhoudbaar zou zijn, begrepen alleen degenen die – net als Havemann – opkwamen voor de mensenrechten en de zelfbeschikking van de volkeren van Midden-Europa. Mensen als Lech Walesa en Adam Michnik in Polen, Vaclav Havel en Milan Kundera in Tsjecho-Slowakije en György Konrad in Hongarije.

Als correspondent in Warschau verbaasde Scheffer zich over de katholieke erediensten die werden opgedragen tijdens de opstand in Gdansk tegen de Poolse regering. Leider Walesa van de vrije vakbond Solidarność was een vrome katholiek. ‘Op zijn revers heeft hij het insigne van de Zwarte Madonna van Częstochowa gespeld’, constateerde de oplettende verslaggever.

Totalitaire pretentie verongelukte

Maar de historicus Michnik herinnerde zich de rol van de RK-kerk in Polen in de jaren dertig. Die werd in intellectuele kringen beschouwd als een giftige cocktail van antisemitisme, fascisme, obscurantisme en fanatisme. ‘We zagen niet’, aldus Michnik, ‘dat de verdediging van religieuze vrijheden een inbreuk vormde op de poging tot gelijkschakeling van de Poolse cultuur door een van bovenaf opgelegd atheïsme.’

De versmelting van katholicisme en nationale identiteit maakte het moeilijk voor de heersende machten om zich de geschiedenis en het geestelijk leven toe te eigenen, stelt Scheffer. ‘Daarom verongelukte de totalitaire pretentie van het communisme in Polen.’

Geen Erasmusprijs voor Charta77

Lang niet iedereen was blij met de oppositie in Midden-Europa. Het denken in onwrikbare invloedssferen, dat in Jalta zijn oorsprong vond, vond je niet alleen bij rechtse ‘realisten’, maar ook bij links en de vredesbeweging.

Zo schreef de PvdA in haar verkiezingsprogramma: ‘In de Oost-West dialoog moeten maatregelen om tot ontwapening te komen voorrang hebben op punten zoals vrije uitwisseling van personen en gedachten.’

De Nederlandse regering voorkwam in 1986 dat de Erasmusprijs aan Charta 77, de beweging voor de verdediging van de mensenrechten in Tsjechoslowakije, werd uitgereikt. Het ging namelijk om ‘een delicate politiek kwestie.’

Vaclav Havel, medeoprichter van Charta 77, zag in die houding een appeasement uit naam van het behoud van de vrede. Dat hield toen de erkenning van de ‘legitieme veiligheidsbelangen van de Sovjet-Unie’ in. Het gevolg was een politiek van niet-inmenging. 

Paul Scheffer prijst Ronald Reagan omdat die daar geen boodschap aan had. De Amerikaanse president zag dat de ontspanningspolitiek de Koude Oorlog in stand hield. ‘Het communisme is een bizar hoofdstuk uit de menselijke geschiedenis’, stelde Reagan, ‘waarvan de laatste bladzijden nu worden geschreven.’ Hij dwong zijn Russische tegenspeler Michail Gorbatsjov in 1986 tot een ingrijpend akkoord over nucleaire ontwapening.

Bang voor reprise Jalta

In februari van dit jaar bezocht Scheffer in een ijskoud Kyiv Oleksandra Matviichuk. Met haar Center for Civil Liberties won zij in 2022 de Nobelprijs voor de Vrede. Ze sprak onbevreesd over de corruptie in het hedendaags Oekraïne: ‘In een normale tijd zou de president allang zijn getroffen door een impeachment vanwege de hardnekkige corruptie in zijn entourage.’

Maar het is nog altijd oorlog. Matviichuk is zeer bezorgd over wat zij ziet als een reprise van Jalta. Waarin Trump en Poetin het op een akkoordje gooien zonder rekening te houden met Oekraïne en de rest van Europa.

Paul Scheffer: De dag na de bevrijding. Een drieluik over Europa,

Prometheus, 560 pagina’s, € 39,99.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Een rijk boek over een halve eeuw bemoeienis met Europa verscheen eerst op Wynia's Week.

In de 19de eeuw besloten de Russen hun spoorrails iets verder uit elkaar te leggen, naar men zegt om het Europese legers moeilijker te maken om met de trein Rusland binnen te vallen. Hierdoor moeten de wielstellen van elke doorgaande trein aan de grens worden aangepast. Deze aanpassing gaat met veel lawaai, klappen en stoten gepaard. Het zijn korte nachten met weinig slaap in de trein van Kyiv naar Warschau. Voor de rest zijn de treinen in Oekraïne schoon, redelijk comfortabel en rijden ze – tot voor kort – stipt op tijd. Daar kan de NS nog wat van leren.

Rusland valt nu de treinen zelf aan

Het verschil in spoorbreedte tussen Rusland en Europa is tegenwoordig niet een barrière voor Europese legers om Rusland binnen te vallen maar een van de weinige beschermingen die Europa heeft tegen een Russische aanval. Hoewel, een Russische aanval op Europa zal waarschijnlijk niet via het spoor komen, maar door de lucht met drones en raketten.

Omdat de burgerluchtvaart sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne volledig stil ligt, is de trein een essentieel vervoermiddel voor burgers maar ook voor westerse politici, militairen en diplomaten die Oekraïne bezoeken. Het is de levenslijn tussen Oekraïne en de rest van de wereld. De Russische aanvallen waren tot voor kort vooral gericht op het vernielen van het spoor en niet op de treinen zelf. Tegenwoordig vliegen de Russische drones zo snel dat ze ook rijdende treinen kunnen raken. De schade aan de spoorrails werd vaak binnen enkele uren hersteld en leidde vrijwel niet tot oponthoud. Nu Rusland de treinen zelf aanvalt, worden mensen bang om met de trein te reizen. Ook westerse bezoekers zullen zich hierdoor wel tweemaal bedenken voordat ze in het Poolse Chelm op de trein naar Kyiv stappen.

De Russische aanvallen zijn onderdeel van de grootschalige terreurcampagne tegen de Oekraïense bevolking. De hoofdstad Kyiv is daarbij steeds vaker het doelwit. Tot anderhalf jaar geleden waren er slechts sporadisch aanvallen op Kyiv. Zeker het centrum van Kyiv was redelijk veilig en goed beschermd door afweergeschut. De aanvallen met drones en ballistische raketten zijn echter steeds heviger geworden en de Patriot verdedigingsraketten zijn bijna op. De laatste keer dat ik in Kyiv was, in juni, was kort voor mijn aankomst het Tsjernobil-museum door een raket verwoest. Dit museum ligt op nog geen honderd meter van het Radison-hotel waar ik meestal verblijf.

Voortdurende stress

Tot een jaar geleden vonden de Russische aanvallen vooral ’s nachts plaats. In het begin bleef ik bij luchtalarm ook gewoon in bed liggen omdat de Oekraïense luchtverdediging alle drones en raketten tegenhield. Nu zijn er vaak de hele dag door Russische aanvallen. Veel mensen in Kyiv blijven binnen omdat ze daar relatief het veiligst zijn. Op straat vliegen geregeld drones over op zoek naar hun doelwit. Deze drones worden door het mobiele luchtafweergeschut van het Oekraïense leger op bruggen en viaducten onder vuur genomen. Kyiv was een leuke en levendige stad, dat is de laatste maanden sterk veranderd.

De aanvallen zorgen voor voortdurende stress weet ik uit eigen ervaring. Slapen is ook moeilijk als het luchtalarm afgaat en er harde knallen en lichtflitsen van inslagen zijn. De schuilkelders bieden bescherming maar zijn geen plaatsen om rustig te slapen. De bevolking van Kyiv raakt door slaapgebrek en de voortdurende spanning uitgeput. En de winter staat voor de deur. In normale tijden is dit al een donkere periode met vaak extreme kou, sneeuw en ijs dat een licht depressief gevoel opwekt. Nu komen daar de voortdurende aanvallen bij.

Rusland verliest 1400 soldaten per dag

De verwachting is ook dat Rusland net als afgelopen jaar de electriciteitscentrales zal aanvallen waardoor veel mensen in Kyiv zonder licht, warm water en verwarming komen te zitten. De afgelopen winter was al extreem zwaar, de komende winter dreigt nog erger te worden. Veel mensen in Kyiv denken er dan ook over om de stad tijdens de winter te verlaten en een huis in het westen van Oekraïne te huren waar het nog relatief veilig is of te vertrekken naar een EU-land.

Poetin beschouwt zichzelf in oorlog met het Westen. In Oekraïense steden voert Rusland grootscheepse terreuraanslagen uit met drones en ballistische raketten. Deze terreuraanslagen hebben tot doel de moraal van de bevolking en de economie te breken. De economische schade van de aanslagen op havens, bedrijven, benzinestations en treinen is groot. Het nationaal inkomen is nog altijd 20% lager dan voor de grootschalige Russische invasie. Aan het front boekt Rusland nauwelijks vooruitgang. Het land verliest dagelijks zo’n 1400 soldaten. Dat zijn er meer dan het kan rekruteren. De Russische rekruten worden na een training van niet meer dan drie weken naar het front gestuurd waar hun levensverwachting slechts enkele dagen is.

Oekraïne blijft aan het front overeind en weet zelfs terreinwinst te boeken. Economisch blijft het land alleen door Europese steun op de been. Wat als Poetin tot het inzicht komt dat hij de oorlog aan het front niet kan winnen en besluit de Europese wil om Oekraïne te helpen op de proef te stellen en een drone-aanval uitvoert op een wapenfabriek of een olieraffinaderij in Duitsland? De Navo heeft niet de drone-capaciteit om op vergelijkbare wijze in Rusland terug te slaan. Europa zal escalatie ook zo veel mogelijk willen voorkomen. Dan toch maar weer de Russische ambassadeur op het matje roepen en Mark Rutte een verklaring laten geven dat Poetin echt onverantwoord bezig is?

Europa mist slagkracht

En wat als Poetin dreigt met meer drone-aanvallen op Europa als de steun aan Oekraïne niet stopt? Slaat Europa dan terug of gooit het dan de handdoek in de ring en levert het Oekraïne uit aan Poetin? Rusland produceert maandelijks honderden aanvalsdrones en ballistische raketten, Europa niet. De ontwikkeling van relatief goedkope drones gaat ook razendsnel. Veel van deze nieuwe en relatief goedkope wapentechnologieën worden door Oekraïne ontwikkeld. Oekraïne heeft evenwel niet de middelen om de productie van deze nieuwe wapentechnologieën op te schalen.

Rusland kopieert veel van deze innovaties en heeft wel de mogelijkheid om deze snel op grote schaal te produceren. Westerse militaire experts leren hiervan – een verdieping van de Nederlandse ambassade in Kyiv is inmiddels gevuld met miltaire experts – maar Europa mist de slagkracht om haar militaire productie aan te passen en snel uit te breiden. Rusland heeft inmiddels een overwicht opgebouwd in drones en raketten op Europa.

Zonder Europese steun stort de Oekraïense economie in elkaar en zal het Oekraïense leger de strijd snel moeten staken. Europa bedreigen om de steun aan Oekraïne te staken kan voor Poetin een aantrekkelijke optie zijn als hij de oorlog aan het front niet kan winnen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Aantrekkelijk voor Poetin: Europa met drone-aanvallen dwingen de steun aan Oekraïne te staken verscheen eerst op Wynia's Week.

Volgens de economische theorieboeken levert internationale vrijhandel voor alle landen voordelen op omdat ze bijdraagt aan internationale arbeidsverdeling op basis van ‘comparatieve kostenvoordelen’. Maar dan moet er wel aan bepaalde voorwaarden zijn voldaan. De belangrijkste is dat het speelveld voor alle spelers gelijk is.

China blijft anders

Toen China in 2001 lid werd van de Wereldhandelsorganisatie gingen wij ervan uit dat economische voorspoed in China zou leiden tot democratisering. Het land zou worden zoals wij. Een wereld waarin iedereen wordt als wij. Wat een prachtig, lonkend perspectief…

Dat is anders gelopen. De economische voorspoed is gekomen in China en het land en haar leiders verdienen lof voor het feit dat honderden miljoenen mensen zich de laatste decennia aan armoede hebben kunnen ontworstelen. Maar het land is wat betreft democratie en burgerrechten niet geworden zoals wij. Bovendien wijkt de economische orde van China fors af van de onze en benadert het land internationale economische relaties vanuit een heel ander perspectief dan wij. De WRR spreekt over ‘geopolitisering van economische relaties’.

Over de VS kunnen we kort zijn. De Amerikanen zijn onze belangrijkste bondgenoot, maar zij bezien de wereld vanuit Donald Trumps ‘America First’. De WRR constateert dat wij afhankelijker zijn van de VS en China dan andersom en dat ons dat kwetsbaar maakt. Daar valt geen speld tussen te krijgen. De WRR doet een reeks aanbevelingen. De meeste komen erop neer dat we Chinees en Amerikaans beleid moeten volgen en zo nodig met gelijke munt terugbetalen.

We zetten onszelf op achterstand

Ik mis in het WRR-rapport een aantal zaken. Ten eerste mis ik een analyse waartoe het Chinese beleid nu precies heeft geleid en of dat nou echt een voorbeeldfunctie voor ons heeft. Ten tweede mis ik kritische zelfreflectie over ons eigen concurrentievermogen. De WRR wijst er herhaaldelijk op dat geen sprake is van een gelijk speelveld in de concurrentieverhoudingen. Dat wordt dan vooral toegeschreven aan de Chinezen die vals spelen. Dat wij ons zelf nogal op achterstand zetten, blijft onbesproken door de WRR, terwijl we daar toch makkelijker iets aan kunnen doen dan aan het valsspelen door de Chinezen.

China exporteert zijn problemen

Het is waar dat de economische ontwikkeling van China indrukwekkend is. Dat wil nog niet zeggen dat het land geen problemen heeft. Het Chinese beleid leidt tot overcapaciteit op diverse terreinen. Zo zijn er veel te veel woningen gebouwd en de vastgoedcrisis duurt nu al een jaar of vijf. Veel huishoudens lijden daardoor vermogensverliezen die de particuliere consumptie drukken. Tegelijkertijd gaat de uitbouw van industriële productiecapaciteit door. Een overschot aan woningen kun je niet exporteren, een overschot aan, bijvoorbeeld, auto’s wel.

De onderstaande grafiek laat zien dat de productie en de binnenlandse verkopen van personenauto’s juist vanaf het moment dat de vastgoedcrisis uitbrak zijn gedivergeerd.

Bron: Macrobond

Dat impliceert dat het deel van de productie dat wordt geëxporteerd spectaculair groeit. Zo exporteert China zijn problemen. Wie trouwens denkt dat het vooral om elektrische auto’s gaat, heeft het mis. In de twaalf maanden tot en met juli dit jaar exporteerde China 3,8 miljoen auto’s met een verbrandingsmotor en 2,9 miljoen volledig elektrische auto’s. De rest bestaat uit diverse vormen van hybride auto’s.

Uiteraard gaat dit ten koste van het mondiale marktaandeel van onder andere Europese autobouwers. De Amerikaanse markt is voor Chinese automobielbedrijven min of meer gesloten vanwege de importheffingen van Trump. De roep om dezelfde maatregelen in Europa stuit ironisch genoeg op verzet van Duitse autobouwers. Die vrezen vergeldingsmaatregelen op de Chinese markt.

Voor de Duitse bedrijven zijn hun activiteiten op de Chinese markt van levensbelang ook al verliezen ze in rap tempo marktaandeel. Amerikaanse automobielbedrijven hebben in China maar een gering marktaandeel. Ik ben geen expert, maar ik vermoed dat de Chinezen de Duitsers op hun thuismarkt een plaats gunnen zolang die een bijdrage leveren aan het openhouden van de Europese markt voor Chinese auto’s.

Bron: Macrobond

Een hoop medailles en een hoop arbeidsongeschikten

Het WRR-rapport spreekt herhaaldelijk over de concurrentieachterstand van Europa. Die wordt toegeschreven aan Chinese subsidies, relatief lage lonen en de ondergewaardeerde Chinese munt. Het is verbazingwekkend dat met geen woord wordt gerept over het hoge kostenniveau in Europa. Bedrijven klagen steen en been over de hoge energiekosten, maar die komen in het WRR-rapport niet voor. Waarom niet? Ligt dit te gevoelig? De hoge energiekosten in Europa zijn mede het gevolg van het Europese klimaatbeleid. Het werpt de vraag op of wij ons dat beleid kunnen veroorloven als we de concurrentie met China willen overleven. Waarom lees ik nergens iets over het afwegen van hoe zinvol dat beleid is en wat het ons kost?

Ook onze sociale zekerheid leidt tot hogere kosten dan in China. Natuurlijk is de sociale zekerheid een verworvenheid die we willen behouden. Maar zijn er geen excessen die ons onnodig op kosten jagen? Een voorbeeld, hoewel hier een taboe op rust. Het aantal mensen dat in ons land een uitkering ontvangt vanwege arbeidsongeschiktheid beloopt inmiddels zo’n 870.000. Mij lijkt dat veel voor een land met een beroepsbevolking van ruim 10 miljoen, dat bij de laatste Olympische Zomerspelen zesde werd in het medailleklassement en bij de laatste Winterspelen zelfs derde. Wonderlijke combinatie: een hoop medailles en een hoop arbeidsongeschikten.

Gun succesvolle ondernemers hun succes

Het WRR-rapport is lyrisch over de ‘innovatiesystemen’ van de VS en China die een combinatie zijn van regie door de overheid en concurrentie tussen marktpartijen. En daar zal best veel in zitten. De analyse is dat wij echt wel veel goede ideeën produceren, maar dat we ernstig tekortschieten in het succesvol commercialiseren van die ideeën. Politici wijzen dan op de verbrokkeling van de interne markt en het ontbreken van een diepe kapitaalmarkt, zoals die er in de VS wel is.

Ik wil daar nog wel wat aan toevoegen. We willen graag beter worden in het commercialiseren van innovatie. Dan moeten we ons realiseren dat die innovatie niet van de overheid komt, maar van innovatieve ondernemers. Die hebben we ook best. Maar in tegenstelling tot de VS en China gunnen we onze succesvolle ondernemers hun succes eigenlijk niet. Een heel succesvolle ondernemer kan veel geld verdienen. Maar dat vinden we verdacht. Discussies in Nederland over het belasten van vermogen, de erfbelasting en bijvoorbeeld het belasten van bedrijfsoverdracht bij familiebedrijven zijn tekenend. De richting waarin die discussies momenteel gaan, staat volledig haaks op de wens om ons innovatief concurrentievermogen te versterken.

De inkomensverdeling in China is extreem ongelijk. Daar probeerde president Xi Jinping een paar jaar geleden wat aan te doen. In 2021 lanceerde hij daartoe een nieuw beleidsinitiatief: ‘Common Prosperity’. Mensen met kleine inkomens moesten meer delen in de economische groei. Dat beleid is redelijk succesvol. Xi maakte van de gelegenheid gebruik om de grote ondernemers, vooral in de tech-sector, die naar zijn idee wel erg veel praatjes kregen, terug in hun hok te duwen als onderdeel van zijn ‘Common Prosperity’. Dat had direct zijn weerslag op de economie. Investeringen van private bedrijven vielen terug. Halsoverkop maakte Xi daarom rechtsomkeert. In 2023 werden veel restricties op private bedrijven teruggedraaid. Die les trok het Chinese leiderschap dus heel snel: je moet succesvolle ondernemers hun succes gunnen. Niet ongelimiteerd natuurlijk. Maar bij ons lijkt juist weerzin tegen succesvolle ondernemers in het DNA te zitten.

WRR-analyse schiet tekort

Onze economie is verweven geraakt met die van landen met andere politieke systemen en een heel andere kijk op economische orde en economische relaties. Daarbij zijn wij afhankelijker van hen dan zij van ons. Dat maakt ons kwetsbaar. Het WRR-rapport is een dappere poging deze problematiek aan te kaarten. Maar de analyse schiet behoorlijk tekort. Het ontbreekt aan enige kritische zelfreflectie over de langzame economische zelfmoord die Europa pleegt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Kunnen wij ons het klimaatbeleid en een buitensporige sociale zekerheid veroorloven als we de concurrentie met China willen overleven? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is nog te vroeg om harde conclusies te trekken, maar als de polls het bij het rechte eind hebben, staat de EU een politieke aardbeving te wachten. De vraag is niet zozeer of rechts gaat winnen, maar in welke mate. En of de cordons sanitaires standhouden.

Duitse testcase

Een eerste indicatie kunnen we binnenkort zien bij de Duitse deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt (6 september) en Mecklenburg-Vorpommern (20 september). In beide deelstaten gaat de AfD in de polls ruimschoots op kop, in Saksen-Anhalt zelfs met 43 procent, een ruime verdubbeling ten opzichte van de verkiezingen van 2021. De christendemocratische CDU is daar in de polls de tweede partij, met 23 procent (min 14). De kans bestaat dat de AfD in Saksen-Anhalt voldoende zetels haalt om alleen te kunnen gaan regeren. In Mecklenburg-Vorpommern staat de AfD in de peilingen op 36 procent (plus 20) en is de sociaaldemocratische SPD met 29 procent (min 10) de nummer twee.

De belangrijkste redenen voor de voorspelde winst van de AfD zijn de ongecontroleerde massa-immigratie en de economische achteruitgang, deels als gevolg van het wegvallen van goedkoop Russisch gas. Ook in de landelijke Duitse peilingen gaat de AfD ruimschoots op kop, met scores rond de 28 procent.

In Frankrijk, waar op 18 april 2027 de eerste ronde van de presidentsverkiezingen op stapel staat, gooit Marine Le Pen van het Rassemblement National (RN) de hoogste ogen. In Polen zijn op 11 november 2027 parlementsverkiezingen. De partij van de huidige premier en voormalig voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk dreigt het dan af te leggen tegen de rechtse oppositie.

Ook de Italiaanse premier Giorgia Meloni heeft last van kapers van de kust, onder wie de populaire generaal Roberto Vannacci, die met zijn nieuwe partij Futuro Nazionale een snelle opmars maakt. Maar dat is concurrentie op de rechterflank. Van links en de christelijke middenpartij heeft Meloni niets te vrezen.

In Spanje loopt regeringsleider Pedro Sánchez op z’n laatste benen. Zijn socialistische partij wordt geplaagd door corruptieschandalen. De naar onafhankelijkheid strevende Catalaanse partij van de in ballingschap levende Carles Puigdemont, die Sánchez aan een meerderheid in het Spaanse parlement hielp, heeft al aangekondigd niet langer met hem in zee te willen. De conservatieve Partido Popular staat op winst en kan misschien samen met het rechts-populistische VOX een nieuwe regering gaan vormen.

In Finland, Estland, Griekenland en Slowakije zien we een soortgelijk beeld. Ook daar zullen (coalitie)regeringen van linkse en middenpartijen waarschijnlijk niet meer mogelijk zijn na de verkiezingen van volgend jaar.

Angst en beven

In Brussel ziet men dit alles met angst en beven tegemoet. Want niet alleen zullen (centrum)rechtse regeringen ander beleid gaan voeren in eigen land. Ook voor de EU zal het enorme consequenties hebben. De ‘Ever Closer Union’ zal definitief tot stilstand komen en zelfs hernationalisering (terugname van bevoegdheden die aan de Europese Commissie waren overgeheveld) valt niet uit te sluiten.

Zelfs een door Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern in gang gezette aardverschuiving in het Duitse politieke landschap zal al veel impact hebben, ook op de stellingname van bondskanselier Friedrich Merz op belangrijke EU-dossiers. Te beginnen met de discussie over de begroting van de EU voor de komende zeven jaar, het zogenoemde Meerjarig Financieel Kader (MFK). Die moet eind dit jaar zijn afgerond. De hoop van de Europese Commissie was dat Duitsland als belangrijkste ‘frugal’ land uiteindelijk wel akkoord zou gaan met een substantiële verhoging van de meerjarenbegroting. Maar met een in zijn nek blazende AfD zou Merz weleens een andere keuze kunnen maken.

Een Europese ruk naar rechts zal zowel op nationale als op EU-dossiers grote invloed hebben. Het klimaatbeleid zal getemperd worden om de Europese industrie van de ondergang te redden. De roep om goekope(re) energie zal steeds luider klinken. Kerncentrales en waarschijnlijk ook kolencentrales en zeker gascentrales zullen langer open blijven. Uitbreiding van de EU, zeker als het om toetreding van Oekraïne gaat, zal ‘on hold’ worden gezet. En de massa-immigratie – de hoofdreden waarom de Europeanen steeds rechtser stemmen – zal vermoedelijk (eindelijk) worden aangepakt.

Voilà, een fundamenteel andere koers dan we de laatste jaren gewend waren.

Duidelijke trend

Natuurlijk, we weten niets zeker als het gaat over de toekomst van Europa. ‘Events, dear boy, events’, luidden de gevleugelde woorden van de Britse premier Harold Macmillan (1957-1963) toen hem werd gevraagd hoe de komende verkiezingen voor het Lagerhuis uit zouden uitpakken. De trend is echter duidelijk. De bevolking in de meeste lidstaten van de EU – en niet onbelangrijk: vooral in de grote – heeft genoeg van massa-immigratie, dure energie, onnodige economische achteruitgang vanwege rigoureus klimaatbeleid en Brusselse regeldruk.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De Europese kiezers koersen naar rechts – en dat zal ook in Brussel grote gevolgen krijgen verscheen eerst op Wynia's Week.

We lezen dit in Wij, Europeanen. Een onwaarschijnlijke ontstaansgeschiedenis, het nieuwe boek van wetenschapsjournalist Marcel Hulspas (Omniboek), dat ‘niet de zoveelste geschiedenis van Europa’ wil zijn, maar een ander verhaal vertelt, want ‘de nieuwe tijd die op ons afkomt, vraagt om een nieuwe geschiedenis’. Nieuwe ontwikkelingen zijn dan bijvoorbeeld de aandacht voor het slavernijverleden.

Een nieuw begin

Hulspas stelt in zijn summiere inleiding vast dat Europa voor een nieuw begin staat. ‘Na decennia van veilig schuilen onder de Amerikaanse nucleaire paraplu, staan we er plotseling alleen voor.’ Om onszelf en de verdeeldheid van ons werelddeel te begrijpen moeten we terug naar onze middeleeuwse wortels. Daaruit ontstonden oorlog, rivaliteit, permanente versnippering van macht; maar juist dankzij die verdeeldheid ontstond ook de democratie, de kapitalistische economie, onafhankelijke rechtspraak, de internationale diplomatie en vrijheid van geloof en meningsuiting.

‘Zonder die verdeeldheid had Europa veel minder ketters en geen universiteiten en wetenschappelijke controversen gehad’, aldus de auteur. Rond 1600 was er de ‘spectaculaire val van de filosofie van Aristoteles, en de doorbraak van het besef dat wijsheid begint bij systematische twijfel – aan wat anderen beweren en wat je zelf denkt te weten’.

Hulspas heeft zeker een boeiend en waardevol, van talloze actoren, feiten en verbanden doordrenkt boek geschreven (dik ook, 540 pagina’s). Waaruit de nieuwe benadering van de Europese geschiedenis zou blijken, wordt mij echter niet duidelijk. Een inleiding en een nawoord van elk nog geen twee pagina’s zijn niet voldoende om het ‘andere’ van dit verhaal te belichten; een groot gemis is ook het ontbreken van een bronnen- en literatuuropgave (sporadisch wordt in de noten naar publicaties verwezen) en een register.

De brede scope is evenmin nieuw en herinnert me aan het nog vrij recente, met eenzelfde panache geschreven en evenzeer op de Middeleeuwen gerichte boek over de Noordzee van Michael Pye (Aan de rand van de wereld, 2014).

Islamitische expansie

De context van die eerste vermelding van europenses is natuurlijk zeer frappant, als we er de actualiteit van de massa-immigratie en daarmee gepaard gaande islamiseringstendens bij betrekken, die in dit magazine al zo vaak en van vele kanten is belicht, vrij onlangs nog hier en hier.

Hulspas besteedt ruime aandacht aan de verschillende golven van islamitische (Arabische en Turks-Ottomaanse) expansie in Europa vanaf de zevende eeuw tot de Turkse aanval op Wenen in 1683. En nee, de al even infame Kruistochten waren hier geen reactie op, alhoewel in de collectieve Europese herinnering de islamitische, ‘Saraceense’ agressie natuurlijk wel voortspookte.

Schoorvoetend

Herinnert u zich Samuel P. Huntington nog? In 1996 verscheen zijn The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order (Botsende beschavingen); een artikelversie dateerde al uit 1993. In de wereld na de Koude Oorlog zouden conflicten zich niet langer afspelen langs economische of strikt ideologische breuklijnen, maar vooral langs culturele, zoals de westerse, orthodoxe, islamitische en Chinese.

De wereldpolitiek zou steeds meer worden bepaald door de frictie tussen het Westen (de VS, Europa en hun invloedssferen) en de niet-westerse culturen. Grootschalige migratie, vooral in de VS, zag Huntington als serieuze bedreiging voor de nationale identiteit en interne cohesie.

Cioran

Er is terecht veel kritiek geuit op Huntington (te schematisch, te simplistisch), maar het trauma van 9/11 was niet eens nodig om de waarde van zijn bijdrage aan het debat te toetsen. Over de islamitische en Afrikaans-Aziatische demografische en culturele impact op het moderne Europa klonk al veel eerder een koor van stemmen. Bijvoorbeeld van de geniale zwartkijker Emil Cioran. In juni 1987 besteeg Rudi Wester ‘schoorvoetend de ontelbare trappen’ naar zijn Parijse appartement om hem een interview af te nemen voor de boekenbijlage van Vrij Nederland.

Cioran liet zich niet onbetuigd. ‘Hoe komt het dat Europa zo overspoeld wordt door Afrikanen? Ze voelen dat het hier naar de afgrond gaat. Onlangs kreeg ik een brief met de vraag hoe ik de toekomst hier in het Westen zag. Ik schreef terug dat ik geen voorspellingen kon doen maar het enige duidelijke dat ik kon zeggen was dat, laten we zeggen, over vijftig jaar de Notre-Dame een moskee zal zijn.’ En: ‘Het Westen is versleten, zoals met oude mensen gebeurt. Het gelooft niet meer in zichzelf en glijdt naar de afgrond. En in zijn val sleept het het christendom mee.’

Erfenis

Bij Hulspas geen expliciet besef van de slijtage van Europa. In zijn nawoord legt hij de nadruk op de positieve aspecten, ondanks Europa’s door haar technologische voorsprong mogelijk gemaakte botte, meedogenloze en materialistische expansie, ‘de duistere erfenis van Europa’. Hij wijst op het daarnaast bestaande positieve Europese uitgangspunt van de samenleving: ‘de fundamentele rechten van individuele mensen’. Met behoud van deze kernwaarden moeten we ons ‘verenigen om ons te kunnen verdedigen’.

Het zijn echter juist die kernwaarden die door overmatige verenigingsdrift zijn geërodeerd. De Europese schaalvergroting, vooral na het ondanks de uitkomst van verschillende nationale referenda doorgedrukte Verdrag van Lissabon (2009), doet werkelijke democratie, anders dan in de eindeloze lippendienst van Brusselse stuurlui, steeds verder uit het zicht verdwijnen ten gunste van een ongekozen bureaucratische horde en een dito nomenklatoera.

Door het immense trauma van de Tweede Wereldoorlog keerde het westerse superioriteitsgevoel (Kiplings White Man’s Burden) zich tegen zichzelf, in de vorm van een binnenwaarts gerichte morele agressie: de gretige omarming van onze imperialistische en koloniale, ‘witte’ schuld. Deze is uiteraard niets anders dan een specifieke uiting van het universele menselijke tekort. In hoeverre verschilden de door de Turks-Mongoolse krijgsheer Timoer Lenk rond 1400 opgerichte ‘torens van schedels’ van tienduizenden afgeslachte mensen, om een willekeurig voorbeeld te noemen, qua moraliteit van de slachting in Jeruzalem door de kruisvaarders in 1099?

Hulspas’ ‘systematische twijfel’, ooit de schitterende vrucht van Europa’s kritische geest, heeft zich sinds de jaren zestig eveneens tegen zichzelf gekeerd, gezien de impact van Jacques Derrida’s labyrintische opvattingen over ‘deconstructie’ – ‘Er is niets buiten de tekst.’ Deze sloegen de vaste grond onder alle begrippen weg en verwezen elke claim op fundamentele waarheid naar de prullenbak. De grens tussen feit en opvatting, bewering en bewijs vervaagde. Vaarwel Hugo de Groot, John Locke, Montesquieu, Cesare Beccaria, we zullen jullie missen.

Vingertje

Om de Brusselse moloch af te remmen lijkt een mirakel nodig. Toch zou de enige redding van het Europese project, dat wil zeggen van zijn kernwaarden, een drastisch afgeslankte Unie zijn, die zich bovenal bezighoudt met gemeenschappelijke belangen aangaande de buitengrenzen en defensie; en met delegatie van politieke, economische en sociale bevoegdheden terug naar de lidstaten, zodat ze elk in eigen tempo de weg naar een deels gemeenschappelijke toekomst kunnen gaan.

Tegelijkertijd, het lijkt nu wel een utopische droom, kan dan eindelijk dat wereldwijd verafschuwde, zwaaiende vingertje van morele superioriteit en ideologische missiedrang worden ingetrokken. Laten we na anderhalve eeuw de woorden van de Portugese schrijver Ramalho Ortigão ter harte nemen, die in 1883 Nederland bezocht om de Wereldtentoonstelling te verslaan: ‘Verheven denkbeelden gelijken in hun ontwikkeling op gebruikte borstels: eerst reinigen zij, dan worden zij smerig, ten slotte besmeuren zij de dingen die zij aanraken’ (A Holanda, 1883).

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De enige redding van de kernwaarden van Europa is een drastisch afgeslankte Europese Unie verscheen eerst op Wynia's Week.

Door Dorien Rookmaker*

Het politieke debat over de Europese Unie focust traditioneel op de direct zichtbare begrotingscijfers. Wanneer de Europese Commissie een verhoging van het budget naar 2000 miljard euro voorstelt, reageert de politiek op basis van de formele boekhouding.

Uit macro-economische doorrekeningen blijkt dat deze plannen voor nettobetaler Nederland een structurele, extra contributie vereisen van maximaal 5,5 miljard euro per jaar. Dit betekent dat onze jaarlijkse afdracht explodeert: van de huidige verplichtingen van circa 10 miljard euro naar 15,5 miljard euro per jaar. Een toename van 55 procent.

Omgerekend naar de 9,8 miljoen Nederlandse belastingbetalers stijgt de jaarlijkse premie voor de EU hiermee met 560 euro – bovenop de bestaande verplichting van 1020 euro per belastingbetaler per jaar.

Terwijl de besluitvorming in Den Haag zich toespitst op deze directe budgettaire mutaties, blijven de indirecte macro-economische effecten onderbelicht. De directe EU-contributie vormt slechts een fractie van de totale financiële impact. De werkelijke, astronomische, kostenpost voor de Nederlandse belastingbetaler zit in de verborgen, indirecte kosten van de EU.

Weglekkende welvaart

Omdat de Europese Commissie weigert om de begrotingsregels hard te handhaven en dit gecombineerd wordt met een onafgebroken stroom aan knellende regelgeving uit Brussel, lekt er via de achterdeur op gigantische schaal welvaart weg. In de Nederlandse polder is hier schrikbarend weinig oog voor. Onze politici sturen er niet op, en economen lijken het structureel te negeren of mijden ‘slecht nieuws’ over de EU. Een tot kunst verheven instelling.

Hoewel de Nederlandse staatsschuld solide is en het begrotingsbeleid relatief strak wordt beheerd, zorgt de diepe verwevenheid binnen de EU voor indirecte welvaartsafdracht. Om een indicatie te geven van de omvang van deze dynamiek drie belangrijke voorbeelden van deze verborgen kosten.

Het eerst en meest impactvol is de doorwerking van buitenlandse overheidsschulden op de Nederlandse markt. Die verloopt via de wetmatigheden van de internationale kapitaalmarkt. Landen als Frankrijk en Zuid-Europese lidstaten kampen met een gierende schuldenlast en structurele begrotingstekorten. Die ondanks beloften en toezeggingen nog steeds de verkeerde richting op bewegen.

Omdat de Europese Commissie het Stabiliteits- en Groeipact feitelijk niet handhaaft, lopen de schulden ongehinderd op. Zodra beleggers (de kapitaalmarkt) een hogere risicopremie eisen op Franse of Italiaanse staatsobligaties, stijgt de algehele Europese kapitaalmarktrente (het swaptarief) evenredig mee.

Aangezien Nederlandse financiële instellingen en hypotheekverstrekkers op de internationale kapitaalmarkt hun geld aantrekken, worden de hogere inkoopkosten direct doorberekend in de binnenlandse hypotheektarieven. Wat dat aan extra kosten met zich meebrengt, maakt het volgende voorbeeldje inzichtelijk:

Nederland telt circa 4,2 tot 4,5 miljoen huishoudens met een woninghypotheek. Wanneer de extra rentelasten over een gemiddelde looptijd worden gecumuleerd met de opportuniteitskosten (het kapitaal dat door hogere maandlasten niet kan worden gespaard of belegd), loopt de financiële impact per hypotheeknemer gemiddeld op tot circa 80.000 euro. Dit resulteert in een macro-economisch welvaartsverlies van 336 tot 360 miljard euro.

Permanente kapitaaltransfer

Bovendien dwingen deze schuldenbergen tot een monetair beleid dat de facto fungeert als een permanente kapitaaltransfer van Noord- naar Zuid-Europa, wat het rendement op Nederlandse pensioenen en spaargeld structureel uitholt.

Dat wil zeggen dat de ECB door middel van kunstmatige ingrepen de rente voor Zuid-Europese schuldenlanden laag houdt, en de rekening daarvoor door Noord-Europese lidstaten wordt betaald.

Inflatie door regeldruk

Brussel zadelt de economie op met een onzichtbare, parallelle miljardennota aan administratieve lasten die direct prijsopdrijvend werken. Bekend voorbeeld hiervan is de Green Deal, de gedwongen overgang naar duurzame energie die een explosieve stijging van specifieke, schaarse basisgrondstoffen veroorzaakt.

Minder bekend is de implementatie van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). Dat introduceert een asymmetrische, groene inflatieschok aan de buitengrens van de EU.

Deze Europese importheffingen op industriële basisgrondstoffen, zoals staal en aluminium, werken direct door in de binnenlandse toeleveringsketens. Dit verhoogt de kostprijs van de woningbouw, de automotive-sector en dagelijkse industriële consumptiegoederen in Nederland.

De belastingbetaler betaalt de hoofdprijs voor de Brusselse ambities via kunstmatig opgestuwde prijzen in de winkel. Het structurele tarief voor energie ligt tot circa 30 à 40 procent boven het niveau van vóór de energietransitie. Uitgaande van de gemiddelde energierekening van belastingbetalers hebben we het al snel over honderden zo niet duizenden, extra euro’s per jaar.

Maar het zijn niet alleen politieke keuzes zoals de Green Deal en CBAM die leiden tot extra verborgen kosten, ook de regeldrift van de EU an sich veroorzaakt extra kosten. Ook die moeten uiteindelijk door de consument worden opgehoest.

De inflatoire effecten van de enorme berg aan EU-regels eist een astronomische tol op het gebied van handhaving en compliance. De naleving van generieke richtlijnen zoals de CSRD (duurzaamheidsrapportages), CSDDD (alle toeleveranciers wereldwijd op duurzaamheid en sociaal beleid toetsen) en de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming oftewel privacywet) kost de Nederlandse private en publieke sector tussen de 8,2 en 9,9 miljard euro per jaar. Voor administratieve rompslomp en de controle erop.

Brussel probeert de opgelopen administratieve schade inmiddels te herstellen door in sneltreinvaart zogenaamde omnibuswetgeving te introduceren. Dit proces – dat sterke gelijkenissen vertoont met de introductie van de Nederlandse Omgevingswet – behelst het grootschalig samenvoegen en harmoniseren van bestaande wetten en regels. Het officiële doel is nobel: het vereenvoudigen van de bureaucratische structuur om zo de regeldruk en de nationale uitvoeringskosten omlaag te brengen.

Handhavingsbureaucratie

Echter, net zoals bij de Nederlandse Omgevingswet het geval is, is het maar zeer de vraag of deze exercitie in de praktijk gaat werken. De geschiedenis leert dat zulke grootscheepse, gecentraliseerde wetgevingsoperaties vaak verzanden in ongekende transitiekosten en operationele verwarring, waardoor de regeldruk paradoxaal genoeg juist toeneemt.

Het meest merkbare voorbeeld van doorgeschoten handhavingsbureaucratie is nu al te vinden in de Know Your Customer (KYC) en Anti-Money Laundering (AML): verplichtingen die direct voortvloeien uit Europese richtlijnen voor banken, en die geleid hebben tot sterk stijgende tarieven voor hun klanten. Ter naleving van deze wetgeving hebben de vier grote Nederlandse inmiddels een leger van 12.000 tot 15.000 fte aan compliance-analisten in dienst, wat de sector circa 1 miljard euro per jaar kost en bovendien de klant een hoop ergernis verschaft.

Deze kosten worden via verhoogde tarieven direct doorberekend aan het MKB en de non-profitsector, terwijl ondernemers en penningmeesters honderden miljoenen aan productiviteit verliezen door het invullen van eindeloze hoeveelheden formulieren. De Algemene Rekenkamer concludeerde al dat de operationele kosten van deze opsporingsstructuur disproportioneel stijgen in verhouding tot het marginale volume aan opgespoorde criminele geldstromen. Het is een schoolvoorbeeld van de Wet van de Verminderde Meeropbrengst.

Institutionele blindheid

De prangende vraag is waarom deze astronomische kostenposten, waarvan hierboven slechts een deel in beeld is gebracht, in het Nederlandse beleidsdebat structureel worden doodgezwegen.

De oorzaak ligt bij een hardnekkige tunnelvisie binnen de Nederlandse economische elite: Het ‘handel-is-heilig’-dogma van economen. Gevestigde macro-economen in Nederland (bij instituten zoals het Centraal Planbureau) zijn getraind om naar de EU te kijken – door een uiterst roze bril: die van de open handelseconomie.

Hun computermodellen berekenen perfect hoeveel de Rotterdamse haven verdient aan de interne markt. Maar de schaduwzijde – de indirecte kosten van monetaire verwatering door de ECB, de inflatie door regeldruk, of het productiviteitsverlies door KYC-bureaucratie – valt buiten de parameters van deze modellen. Wat niet in de computer zit, bestaat in de economische advisering niet. Er lijkt een diepgewortelde onwil te zijn om het ‘slechte nieuws’ over de negatieve welvaartseffecten van de EU objectief te kwantificeren.

Het is de ambtelijke wegkijkreflex: voor topambtenaren op de ministeries geldt Europees recht als een voldongen feit. Zodra een richtlijn in Brussel is goedgekeurd, verschuift hun taak van ‘kritisch beoordelen’ naar ‘technisch implementeren’.

Omdat er in de Rijksbegroting geen aparte post bestaat voor ‘welvaartsverlies door falende EU-handhaving’ hoeven ambtenaren deze kosten formeel nergens te verantwoorden. Er is simpelweg geen prikkel om de totale, verborgen schade voor de burger op te tellen. Daardoor blijft de politiek volledig stuurloos.

Contrast met Duitsland

Terwijl de Nederlandse economische top opmerkelijk stil blijft, kent Duitsland een veel actiever en kritischer debat over de verborgen kosten van de EU.

Gerenommeerde Duitse instituten zoals het Ifo Institut en het Zentrum für Europäische Wirtschaftsforschung (ZEW) waarschuwen al jaren luidkeels voor de gevaren van de sluipende transferunie. Duitse economen analyseren scherp de risico’s van het T2-systeem (het centrale betalingssysteem binnen direct realtime voor banken) en tonen aan hoe overschotlanden voor honderden miljarden euro’s aan virtuele vorderingen open hebben staan op Zuid-Europa – claims die bij een crash oninbaar blijken.

Waar men in Duitsland de monetaire risico’s en de uitholling van het spaargeld door falend EU-beleid als een direct gevaar voor de nationale welvaart bestempelt, blijft het in de Nederland angstaanjagend stil.

Maar ook de Duitse politiek roert zich veel meer wanneer EU-acties teveel nadelige gevolgen voor de Bondsrepubliek met zich meebrengen – niet alleen in Duitsland zelf maar ook in de EU, en prominent in de grootste fractie (EVP) van het Europees Parlement. Duitse Europarlementariërs zijn veel directer verbonden met hun kiezers, en houden nadelige gevolgen van EU wet- en regelgeving strak in het vizier.

Inzichtelijk en transparant

Er is maar één conclusie mogelijk. Wanneer de productieve kern van de samenleving – de belastingbetaler – niet weet hoeveel hij feitelijk bijdraagt aan en verliest door Europese mechanismen, is effectieve democratische controle een fictie. Vanuit democratisch oogpunt bezien is het dan ook een absolute vereiste om álle kosten en baten van de Europese Unie volledig inzichtelijk en transparant te krijgen. Hoewel het methodologisch doorrekenen van deze indirecte effecten uiterst complex en ingewikkeld is, blijft het voor een soevereine staat als Nederland een onmisbare en noodzakelijke voorwaarde.

De eenzijdige focus van de Nederlandse beleidstop op directe handelsbaten creëert een significante blinde vlek voor de werkelijke kosten van het Unie-lidmaatschap. Zolang onze economen weigeren de schaduwzijden te berekenen, de Europese Commissie nalaat om budgettaire tucht strak af te dwingen en de schulden in het zuiden onbeteugeld blijven oplopen, betaalt de Nederlandse belastingbetaler de verborgen rekening.

Waar de directe EU-contributie al oploopt naar 1580 euro per belastingbetaler per jaar, bedragen de indirecte lasten via inflatie, handhavingsbureaucratie en gecumuleerde hypotheekrentes nog eens duizenden euro’s extra per huishouden. Pas wanneer de volledige financiële balans op tafel ligt, kan de Nederlandse politiek haar democratische plicht vervullen en gericht bijsturen.

Den Haag, dwing uw economen tot de feiten, en let op uw zaak!

*Dorien Rookmaker was risicomanager bij onder meer ProRail en was lid van de Eerste Kamer en het Europees Parlement, tot 2024 als lid van de fractie van Europese Conservatieven en Hervormers (ECH).

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Ook de verborgen kosten van de EU moeten nu eindelijk eens op tafel komen. Anders wordt de rekening uit Brussel onbetaalbaar verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk zou dat – als het waar is – goed nieuws zijn: de verschrikkelijke Russische oorlog tegen Oekraïne kan niet snel genoeg ophouden en idealiter volgt er regime change en krijgen we democratie in Moskou. Maar hoe realistisch zijn deze analyses? Doen we massaal aan wensdenken of is het politieke spin?

Nog even volhouden

‘Wat Poetins overwinningsparade zegt over Rusland in oorlog’, ‘Russen geloven niet langer in Poetins propaganda’, ‘Poetins paranoia was duidelijk zichtbaar tijdens de parade in Moskou’ en ‘Poetins geheime plan voor na de oorlog’ zijn zomaar wat koppen uit de internationale pers. De Britse Telegraph meldde dat Xi en Kim-Jong-Un verstek lieten gaan op het feestje van Poetin en dat hij er maar bekaaid af zou zijn gekomen met figuren als Lukashenko van Belarus, de koning van Maleisië en de president van Laos.

En diverse Nederlandse en Vlaamse media meldden vorige week dat Poetin zijn bunker bijna niet meer uit zou durven uit angst voor een staatsgreep, althans volgens een niet nader gespecificeerd ‘Europees’ inlichtingenrapport. Tegelijkertijd waren er berichten dat de Zweedse militaire inlichtingendienst de Russische economie ziet instorten.

Nog even volhouden dus, we zijn er bijna. Als er inderdaad een politieke boodschap aan ons – Europese burgers – in deze berichtgeving schuilt is, dan is het die wel.

Tja, het nieuws is voorspelbaar en we horen dit soort analyses al jaren. En daarom is het altijd goed om te factchecken. Is het bijvoorbeeld echt een signaal dat de Chinese en Noord-Koreaanse leiders verstek lieten gaan op 9 mei? Nee, zeker niet: Xi kwam alleen in 2015 en 2025 naar respectievelijk de 70- en 80-jarige herdenkingen, dus zijn afwezigheid dit jaar valt prima te verklaren.

Is er dan niets aan de hand in Rusland? Toch wel. Vladimir Poetin verliest zijn greep op Rusland, scheef ook The Economist in één van de betere, meer genuanceerde analyses vorige week. Ruim vier jaar na de Russische aanval op Oekraïne kun je natuurlijk haast niet anders verwachten. Maar het Britse blad ziet hooguit subtiele veranderingen, zoals een verschuiving in het taalgebruik van de Russische politieke en zakelijke elite. Daar wordt niet meer gesproken over ‘onze oorlog’ of ‘onze problemen’, maar als ‘zijn oorlog’ en ‘zijn problemen’.

Valse verwachtingen

Dat is natuurlijk geen rebellie. Poetins regime kan lang overleven en heeft nog altijd het monopolie op geweld, zo waarschuwt het weekblad. Poetin heeft zijn greep dus nog niet verloren, maar die begint wel te slijten. The Economist trekt een vergelijking met het schaakspel. Poetin zou last hebben van Zugzwang, een situatie waarbij elke zet die je nog kunt doen je eigen positie alleen maar verslechtert. Maar dat maakt Poetin juist gevaarlijk, omdat hij enorme schade kan aanrichten door bijvoorbeeld de repressie in eigen land op te voeren, door het starten van nóg een oorlog of door harder uit te halen naar Oekraïne.

Ook Ruslandkenner Mark Galeotti waarschuwt tegen valse verwachtingen. In The Spectator omschreef hij de vermeende dreiging van een staatsgreep tegen Poetin als onbetrouwbare of zelfs gemanipuleerde informatie (dodgy intelligence – in Groot-Brittannië hebben ze daar slechte ervaringen mee). Hij wijst in dat verband ook naar het Zweedse rapport dat in zijn ogen de druk op de Russische economie zwaar overschat.

Wanhopig verlangen naar einde oorlog

Waar hebben we dit soort rapporten aan te danken? Volgens Galeotti leeft er onder Europese politici een wanhopig verlangen naar een wonderbaarlijk einde (een deus ex machina) van de Oekraïne-oorlog. Het is volgens hem zeker niet de eerste keer dat een Europese inlichtingendienst opschrijft wat politici graag willen horen. Maar we moeten echt gaan oppassen, zegt hij, nu de NAVO volgens hem gesprekken zou hebben gevoerd met film- en televisieproducenten in de hoop de publieke opinie verder te kunnen beïnvloeden.

Die honger onder Europese leiders naar een snelle afloop van de Oekraïne-oorlog is logisch. De steun aan het land – hoe noodzakelijk ook – kost ons miljarden aan belastinggeld en heeft ons een uitzichtloos en kostbaar hybride conflict met Moskou opgeleverd. Het is niet voor niets dat er meer en meer stemmen in Europa opgaan om het contact met Poetin te herstellen. Denk bijvoorbeeld aan de opmerkingen van de Belgische premier Bart De Wever en onlangs van de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, die – nadat hij zijn woorden had moeten nuanceren – nog altijd bevestigde dat er uiteindelijk met de Russische leider gesproken zal moeten worden.

Intussen evolueert het slagveld verder. Het jaarlijkse Russische lente-offensief is volkomen mislukt, al slagen de Russen er hier en daar in een klein beetje op te rukken. Maar de Oekraïners heroveren weer andere stukjes en beide partijen houden elkaar nog steeds in evenwicht – wat voor het kleinere Oekraïne natuurlijk absolute winst is. Intussen is de Oekraïense capaciteit voor zogenaamde deep strikes in het Russische achterland – tot wel 1500-2000 kilometer ver – nog meer gegroeid. Dat betekent dat niets meer veilig is in Europees Rusland, tot in de Oeral aan toe. Diverse belangrijke doelen, zoals wapenfabrieken, luchtmachtbases en olie-installaties, zijn al door de Oekraïners beschadigd – maar niet vernietigd.

De Russen gaan intussen onverdroten door met massale drone- en raketaanvallen op Oekraïense doelen. In dit opzicht – ook al zijn de Oekraïense aanvallen nog niet zo massaal als de Russische – slaagt Oekraïne er langzaam in om het gat te dichten. Wel weet het land de Russische aanvoerlijnen inmiddels tot op 100-120 kilometer diep achter de frontlijn te verstoren met nieuwe, lastig te onderscheppen Hornet-drones.

Rusland is niet verslagen

Een andere ontwikkeling is de opkomst van rijdende drones – zogenaamde UGV’s (unmanned ground vehicles) – waarvan Oekraïne er volgens eigen zeggen maar liefst 25.000 zou hebben besteld. Die wil het land uiteindelijk massaal inzetten als een soort cavalerie om haar eigen soldaten – waarvan het er eigenlijk te weinig heeft – te sparen en stukjes land te heroveren op de Russen. Ongetwijfeld zullen ook de laatstgenoemden met een dergelijk wapen of tegenmaatregelen voor de dag komen. Een technologische voorsprong is in deze oorlog doorgaans van korte duur.

Het moge duidelijk zijn, Rusland is geenszins verslagen en zal op korte termijn ook niet instorten. Het land is bovendien nog steeds in staat om het Iraanse regime van drones en onderdelen te voorzien. Zelf laat Rusland zijn dronefabrieken – bijvoorbeeld die in de Speciale Economische Zone van Alabuga in Tatarstan – flink uitbreiden, want hoe hoog de productie van drones ook moge zijn, de Oekraïners weten ze bijna allemaal neer te halen.

Rusland boert goed dankzij hoge olieprijs

Bovendien genereren Russische olie en gas meer geld op de wereldmarkt dan de afgelopen jaren. Het land boert immers goed als de olieprijs bijvoorbeeld boven de 60-70 dollar per vat ligt. Die prijs schommelt al enkele maanden rond de 100 dollar per vat en vanwege de problemen in de Perzische Golf is de verwachting dat de prijs nog lang hoog zal blijven.

Oekraïne doet intussen verwoede pogingen om die voor Poetin welkome hogere prijzen deels teniet te doen met aanvallen op de Russische olie- en gasinstallaties. Ook wordt de Russische schaduwvloot wereldwijd meer en meer gehinderd door inspecties, inbeslagnames en zelfs af en toe door een Oekraïense aanval, zoals enkele maanden geleden in de Middellandse Zee gebeurde. Maar het is niet genoeg. De olie-exporten van het land daalden volgens persbureau Reuters in april slechts 7%, terwijl de opbrengsten verdubbeld zouden zijn – dankzij de hoge olieprijs.

Beide partijen hebben hun oorlogskas stevig weten te spekken, want inmiddels mag Oekraïne eindelijk de geplande enorme financiële steun van de EU gaan ontvangen. Het land heeft ook nieuwe vrienden gemaakt onder de kapitaalkrachtige Golfstaten. Die zitten te springen om ervaring en producten op het gebied van drones en luchtverdediging.

Het einde van de oorlog is dus niet in zicht en zolang er geen harde, concrete aanwijzingen zijn van de val van Poetin of andere grote veranderingen in Rusland, is het zaak voor Europa om zich voor te bereiden op gesprekken. De oorlog duurt immers te lang en kost ons allemaal veel te veel – om over het menselijk leed maar te zwijgen.

Wees realistisch

Laat de uitkomst van de oorlog – een langdurige wapenstilstand in Oekraïne – daarom vooral realistisch zijn en laten we niet uitgaan van onhaalbare doelen zoals het volledig verslaan van Poetin, het opdelen van Rusland of zelfs het heroveren van al het verloren Oekraïens terrein.

NAVO- en/of EU-lidmaatschap zit er op dit moment niet in voor het heldhaftige Oekraïne, maar we moeten het land wel ‘dichtbij ons’ houden en blijven ondersteunen – ook in vredestijd. Daarom is een zwaarbewapend en neutraal Oekraïne, dat alleen op lange termijn het EU-lidmaatschap (of iets dat daar sterk op lijkt) kan verwerven, nog altijd het best haalbare resultaat.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rusland staat niet op instorten. Europa moet realistisch zijn, Oekraïne blijven steunen en zich voorbereiden op onderhandelingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Het enige grotere, stabiele land in West-Europa is …. Italië, geleid door premier Giorgia Meloni. Een verdieping lager zit Nederland, met zijn minderheidskabinet-Jetten, in een vergelijkbare boot als de grote drie.

Het algemene ongenoegen werd te groot

De grote drie hebben kiessystemen die de ‘uitersten’ buiten houden; elk land op zijn manier. In Groot-Brittannië wint de kandidaat met de meeste stemmen; de rest is weg. De Duitsers hebben een uitgekiend systeem met een 5%-drempel om kleinere, radicale partijen buiten het parlement te houden. De Duitse Groenen deden er decennia over om in de Bondsdag te komen. Frankrijk zet bij presidentsverkiezingen alles op scherp, met een tweede ronde tussen de twee sterkste kandidaten. Een ware clash.

Het ‘zelfbeschermingssysteem’ sorteert een tegenovergesteld effect als het algemene ongenoegen te groot wordt. Radicale oppositie bundelt zich om de zelfgenoegzame macht te breken. Dat liet Nigel Farage vorige week zien met zijn ‘Reform UK’. Vanuit bijna niets werd hij de grootste overwinnaar bij Britse gemeenteraadsverkiezingen.

In het Europees Parlement heb ik Farage zien opkomen. Zijn opponenten maakten steevast dezelfde fout: onderschatting. Hij werd weggelachen door de Europese mandarijnen omdat hij het vertrek van Groot-Brittannië uit de EU bepleitte. Dat klonk als een ‘joke’. Hij begon op de achterste bankjes met één kompaan, won verkiezingen, vormde een fractie waardoor hij op de eerste rij terechtkwam. Hij gebruikte die plek als schuttersputje tegen de EU. Brexit kwam, Farage leek overbodig. Hij vertrok naar de Britse politiek.

Ook daar werd hij uitgelachen. Het Britse systeem werd gedomineerd door Labour en Conservatieven. Opnieuw verstomde het lachen want zijn Reform UK zette alles op ‘immigratie’, de topprioriteit van de meeste kiezers.

Farage haalde vorige week veel stemmen weg bij zowel Labour als conservatieven: Reform UK werd zelfs de grootste. Als er vandaag algemene verkiezingen zouden zijn, zou Farage premier van Groot-Brittannië worden.

Macron weggedrukt door rechts en links

In Frankrijk hetzelfde patroon. Bij gemeenteraadsverkiezingen in maart jl. bereikte het ‘Rassemblement National’ van Marine Le Pen een grote doorbraak. Het aantal burgemeesters van RN ging van 827 in 2020 naar circa 3.000 dit jaar. Ook in middelgrote steden boekte RN forse winst. Grote steden als Parijs stemmen doorgaans links. In Frankrijk wordt het incompetente ‘midden van Macron’ weggedrukt door rechts. En tegelijk door links met een kopstuk als Jean-Luc Mélenchon: een socialist uit het stenen tijdperk, wiens achterban voor 70% uit de ‘moslimstem’ bestaat. Hij personifieert eigenlijk het ‘islamo-socialisme’.

Deelname van Marine Le Pen aan de presidentsverkiezingen is onzeker. Het Europees Openbaar Ministerie beschuldigt haar van ‘misbruik’ van Europese gelden voor nationale verkiezingscampagnes. De Franse rechter doet uitspraak. Indien schuldig kan ze niet meedoen aan de presidentsverkiezingen in april volgend jaar. Marine Le Pen zou een sterke kandidaat zijn. Haar grootste nadeel is haar achternaam.

Prinses Maria-Carolina de Bourbon

De reserve zit al klaar. Jordan Bardella, afkomstig uit de buitenwijken van Parijs, kwam de familie Le Pen binnen via een nicht van Marine, Nolwenn Olivier. De relatie duurde 4 jaar. Intussen werd Bardella een bekende naam. In april maakte Paris Match bekend dat Bardella een relatie heeft met prinses Maria-Carolina de Bourbon des Deux-Siciles (22). De man uit de Parijse banlieue en zijn prinses, een sprookje. Het kan Bardella verlossen van het ‘Le Pen stigma’ dat aan Marine plakte. Máár: Het Europees Openbaar Ministerie maakte vorige week vanuit Luxemburg bekend óók een onderzoek te beginnen tegen Bardella wegens ‘misbruik’ van EU-gelden voor mediatraining. De timing is geen toeval.

De presidentsverkiezingen zullen hard zijn, en vooral in de tweede ronde: ‘links tegen rechts’. Overmatige migratie, culturele vervreemding en collectieve verarming zijn de hoofdthema’s. Wat dreigt, is een uitslag in de tweede ronde die zó nipt is dat de verliezer de uitslag niet aanvaardt. Groot-Brittannië is een land van tradities; Frankrijk een land van revolutie. Het Franse politieke midden heeft zijn legitimiteit verloren, en oogst mogelijk een veldslag in Parijs.

Republiek van Weimar

En toch is Duitsland zorgwekkender. Duitsers willen alles ‘todsicher’ maken. Vooral geen onzekerheid. Dat is precies wat dreigt. Duitsland koerst af op een situatie die lijkt op die tijdens de Republiek van Weimar (1918-1933). Die republiek ging in chaos ten onder. Het ‘politieke midden’ dat Duitsland bestuurt (christendemocraten CDU/CSU, sociaaldemocraten SPD en liberalen FDP) is sterk gekrompen. Uitdager is Alternative für Deutschland (AfD) dat vooral electorale steun krijgt in Oost-Duitsland en steeds beter scoort in West-Duitsland. AfD profileert zich, net als Farage en Le Pen/Bardella, op migratie.

Bondskanselier Friedrich Merz (CDU/CSU) regeert met de sociaaldemocratische SPD. De liberale FDP keerde niet terug in de Bondsdag omdat die partij de kiesdrempel niet haalde. Merz heeft AfD uitgesloten en is afhankelijk van de SPD die bij strenger immigratiebeleid en vooral sociaaleconomische verschraling de voet dwars zet. Zo blokkeert de SPD Merz die door pertinente uitsluiting van AfD geen alternatief heeft.

Kiezer kan ‘Brandmuur’ slopen

AfD peilt op 28%; CDU/CSU zit op 23%; SPD op 13%. Die laatste partij voelt echter concurrentie van de Groenen (13%) en Die Linke (10%). Spagaat: als de SPD té ver naar het midden gaat, verliest zij aan Groenen en Die Linke, maar zodra CDU/CSU te veel toegeeft aan de SPD, groeit AfD in heel Duitsland. Merz zit muurvast en zijn populariteitsscore is ingestort.

In de deelstaat Saksen-Anhalt zijn er dit najaar verkiezingen. AfD staat er op 41%, CDU op 26%, SPD op 7% en Linke op 12%. De kiesdrempel van 5% werkt nu vóór de radicale nieuwkomer en tégen gevestigde partijen. Als SPD onder 5% eindigt, krijgt zij geen zetels en kan AfD met het vrijkomend aantal zetels net een meerderheid behalen. Dan sloopt de kiezer de ‘Brandmuur’, de afspraak tussen gevestigde partijen AfD uit te sluiten.

Het kan nog erger. De Beierse CSU zit in peilingen nog net boven de 5% op nationaal niveau. Als deze partij, ooit geleid door de legendarische Franz-Joseph Strauss, bij Bondsdagverkiezingen onder de 5% daalt, krijgt zij minder zetels en valt de CDU terug op 17%.

Op dat moment zakt het bestel met z’n correctiemechanismen door zijn hoeven omdat de kiesdrempel werkt tegen traditionele partijen. De uitersten verdrukken het midden. Merz is machteloos, geklemd in de houdgreep van de SPD. Als de CDU toch met AfD in zee gaat, valt ze uit elkaar. De ‘sociale vleugel’ van de CDU komt dan in opstand. De liberale FDP kan niet helpen want zij haalt de 5%-kiesdrempel niet meer. Nieuwe verkiezingen zullen AfD groter maken, terwijl de CDU door een roerige fase moet met de aanwijzing van een nieuwe ‘Kanzlerkandidat’.

Duitsland is dolend

In de wandelgangen loopt minister-president van Noordrijn-Westfalen, Hendrik Wüst (50), zich al een tijdje warm. Hij is afkomstig uit de buurt van het Duitse stadje Bocholt, dicht bij de Nederlandse grens. De CDU moet wel verkiezingen winnen en de CSU moet overeind blijven, om coalitievorming in Berlijn te kunnen leiden. Maar uit Beieren kan minister-president Markus Söder (59) zich opwerpen, met een rechts profiel, om de CSU boven de 5%-drempel te houden.

Kortom: Merz weet niet meer wat, hoe of waarheen. Duitsland is dolend.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht In Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland breekt de radicale oppositie de zelfgenoegzame macht van het midden verscheen eerst op Wynia's Week.