Het is nog te vroeg om harde conclusies te trekken, maar als de polls het bij het rechte eind hebben, staat de EU een politieke aardbeving te wachten. De vraag is niet zozeer of rechts gaat winnen, maar in welke mate. En of de cordons sanitaires standhouden.

Duitse testcase

Een eerste indicatie kunnen we binnenkort zien bij de Duitse deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt (6 september) en Mecklenburg-Vorpommern (20 september). In beide deelstaten gaat de AfD in de polls ruimschoots op kop, in Saksen-Anhalt zelfs met 43 procent, een ruime verdubbeling ten opzichte van de verkiezingen van 2021. De christendemocratische CDU is daar in de polls de tweede partij, met 23 procent (min 14). De kans bestaat dat de AfD in Saksen-Anhalt voldoende zetels haalt om alleen te kunnen gaan regeren. In Mecklenburg-Vorpommern staat de AfD in de peilingen op 36 procent (plus 20) en is de sociaaldemocratische SPD met 29 procent (min 10) de nummer twee.

De belangrijkste redenen voor de voorspelde winst van de AfD zijn de ongecontroleerde massa-immigratie en de economische achteruitgang, deels als gevolg van het wegvallen van goedkoop Russisch gas. Ook in de landelijke Duitse peilingen gaat de AfD ruimschoots op kop, met scores rond de 28 procent.

In Frankrijk, waar op 18 april 2027 de eerste ronde van de presidentsverkiezingen op stapel staat, gooit Marine Le Pen van het Rassemblement National (RN) de hoogste ogen. In Polen zijn op 11 november 2027 parlementsverkiezingen. De partij van de huidige premier en voormalig voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk dreigt het dan af te leggen tegen de rechtse oppositie.

Ook de Italiaanse premier Giorgia Meloni heeft last van kapers van de kust, onder wie de populaire generaal Roberto Vannacci, die met zijn nieuwe partij Futuro Nazionale een snelle opmars maakt. Maar dat is concurrentie op de rechterflank. Van links en de christelijke middenpartij heeft Meloni niets te vrezen.

In Spanje loopt regeringsleider Pedro Sánchez op z’n laatste benen. Zijn socialistische partij wordt geplaagd door corruptieschandalen. De naar onafhankelijkheid strevende Catalaanse partij van de in ballingschap levende Carles Puigdemont, die Sánchez aan een meerderheid in het Spaanse parlement hielp, heeft al aangekondigd niet langer met hem in zee te willen. De conservatieve Partido Popular staat op winst en kan misschien samen met het rechts-populistische VOX een nieuwe regering gaan vormen.

In Finland, Estland, Griekenland en Slowakije zien we een soortgelijk beeld. Ook daar zullen (coalitie)regeringen van linkse en middenpartijen waarschijnlijk niet meer mogelijk zijn na de verkiezingen van volgend jaar.

Angst en beven

In Brussel ziet men dit alles met angst en beven tegemoet. Want niet alleen zullen (centrum)rechtse regeringen ander beleid gaan voeren in eigen land. Ook voor de EU zal het enorme consequenties hebben. De ‘Ever Closer Union’ zal definitief tot stilstand komen en zelfs hernationalisering (terugname van bevoegdheden die aan de Europese Commissie waren overgeheveld) valt niet uit te sluiten.

Zelfs een door Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern in gang gezette aardverschuiving in het Duitse politieke landschap zal al veel impact hebben, ook op de stellingname van bondskanselier Friedrich Merz op belangrijke EU-dossiers. Te beginnen met de discussie over de begroting van de EU voor de komende zeven jaar, het zogenoemde Meerjarig Financieel Kader (MFK). Die moet eind dit jaar zijn afgerond. De hoop van de Europese Commissie was dat Duitsland als belangrijkste ‘frugal’ land uiteindelijk wel akkoord zou gaan met een substantiële verhoging van de meerjarenbegroting. Maar met een in zijn nek blazende AfD zou Merz weleens een andere keuze kunnen maken.

Een Europese ruk naar rechts zal zowel op nationale als op EU-dossiers grote invloed hebben. Het klimaatbeleid zal getemperd worden om de Europese industrie van de ondergang te redden. De roep om goekope(re) energie zal steeds luider klinken. Kerncentrales en waarschijnlijk ook kolencentrales en zeker gascentrales zullen langer open blijven. Uitbreiding van de EU, zeker als het om toetreding van Oekraïne gaat, zal ‘on hold’ worden gezet. En de massa-immigratie – de hoofdreden waarom de Europeanen steeds rechtser stemmen – zal vermoedelijk (eindelijk) worden aangepakt.

Voilà, een fundamenteel andere koers dan we de laatste jaren gewend waren.

Duidelijke trend

Natuurlijk, we weten niets zeker als het gaat over de toekomst van Europa. ‘Events, dear boy, events’, luidden de gevleugelde woorden van de Britse premier Harold Macmillan (1957-1963) toen hem werd gevraagd hoe de komende verkiezingen voor het Lagerhuis uit zouden uitpakken. De trend is echter duidelijk. De bevolking in de meeste lidstaten van de EU – en niet onbelangrijk: vooral in de grote – heeft genoeg van massa-immigratie, dure energie, onnodige economische achteruitgang vanwege rigoureus klimaatbeleid en Brusselse regeldruk.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De Europese kiezers koersen naar rechts – en dat zal ook in Brussel grote gevolgen krijgen verscheen eerst op Wynia's Week.

We lezen dit in Wij, Europeanen. Een onwaarschijnlijke ontstaansgeschiedenis, het nieuwe boek van wetenschapsjournalist Marcel Hulspas (Omniboek), dat ‘niet de zoveelste geschiedenis van Europa’ wil zijn, maar een ander verhaal vertelt, want ‘de nieuwe tijd die op ons afkomt, vraagt om een nieuwe geschiedenis’. Nieuwe ontwikkelingen zijn dan bijvoorbeeld de aandacht voor het slavernijverleden.

Een nieuw begin

Hulspas stelt in zijn summiere inleiding vast dat Europa voor een nieuw begin staat. ‘Na decennia van veilig schuilen onder de Amerikaanse nucleaire paraplu, staan we er plotseling alleen voor.’ Om onszelf en de verdeeldheid van ons werelddeel te begrijpen moeten we terug naar onze middeleeuwse wortels. Daaruit ontstonden oorlog, rivaliteit, permanente versnippering van macht; maar juist dankzij die verdeeldheid ontstond ook de democratie, de kapitalistische economie, onafhankelijke rechtspraak, de internationale diplomatie en vrijheid van geloof en meningsuiting.

‘Zonder die verdeeldheid had Europa veel minder ketters en geen universiteiten en wetenschappelijke controversen gehad’, aldus de auteur. Rond 1600 was er de ‘spectaculaire val van de filosofie van Aristoteles, en de doorbraak van het besef dat wijsheid begint bij systematische twijfel – aan wat anderen beweren en wat je zelf denkt te weten’.

Hulspas heeft zeker een boeiend en waardevol, van talloze actoren, feiten en verbanden doordrenkt boek geschreven (dik ook, 540 pagina’s). Waaruit de nieuwe benadering van de Europese geschiedenis zou blijken, wordt mij echter niet duidelijk. Een inleiding en een nawoord van elk nog geen twee pagina’s zijn niet voldoende om het ‘andere’ van dit verhaal te belichten; een groot gemis is ook het ontbreken van een bronnen- en literatuuropgave (sporadisch wordt in de noten naar publicaties verwezen) en een register.

De brede scope is evenmin nieuw en herinnert me aan het nog vrij recente, met eenzelfde panache geschreven en evenzeer op de Middeleeuwen gerichte boek over de Noordzee van Michael Pye (Aan de rand van de wereld, 2014).

Islamitische expansie

De context van die eerste vermelding van europenses is natuurlijk zeer frappant, als we er de actualiteit van de massa-immigratie en daarmee gepaard gaande islamiseringstendens bij betrekken, die in dit magazine al zo vaak en van vele kanten is belicht, vrij onlangs nog hier en hier.

Hulspas besteedt ruime aandacht aan de verschillende golven van islamitische (Arabische en Turks-Ottomaanse) expansie in Europa vanaf de zevende eeuw tot de Turkse aanval op Wenen in 1683. En nee, de al even infame Kruistochten waren hier geen reactie op, alhoewel in de collectieve Europese herinnering de islamitische, ‘Saraceense’ agressie natuurlijk wel voortspookte.

Schoorvoetend

Herinnert u zich Samuel P. Huntington nog? In 1996 verscheen zijn The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order (Botsende beschavingen); een artikelversie dateerde al uit 1993. In de wereld na de Koude Oorlog zouden conflicten zich niet langer afspelen langs economische of strikt ideologische breuklijnen, maar vooral langs culturele, zoals de westerse, orthodoxe, islamitische en Chinese.

De wereldpolitiek zou steeds meer worden bepaald door de frictie tussen het Westen (de VS, Europa en hun invloedssferen) en de niet-westerse culturen. Grootschalige migratie, vooral in de VS, zag Huntington als serieuze bedreiging voor de nationale identiteit en interne cohesie.

Cioran

Er is terecht veel kritiek geuit op Huntington (te schematisch, te simplistisch), maar het trauma van 9/11 was niet eens nodig om de waarde van zijn bijdrage aan het debat te toetsen. Over de islamitische en Afrikaans-Aziatische demografische en culturele impact op het moderne Europa klonk al veel eerder een koor van stemmen. Bijvoorbeeld van de geniale zwartkijker Emil Cioran. In juni 1987 besteeg Rudi Wester ‘schoorvoetend de ontelbare trappen’ naar zijn Parijse appartement om hem een interview af te nemen voor de boekenbijlage van Vrij Nederland.

Cioran liet zich niet onbetuigd. ‘Hoe komt het dat Europa zo overspoeld wordt door Afrikanen? Ze voelen dat het hier naar de afgrond gaat. Onlangs kreeg ik een brief met de vraag hoe ik de toekomst hier in het Westen zag. Ik schreef terug dat ik geen voorspellingen kon doen maar het enige duidelijke dat ik kon zeggen was dat, laten we zeggen, over vijftig jaar de Notre-Dame een moskee zal zijn.’ En: ‘Het Westen is versleten, zoals met oude mensen gebeurt. Het gelooft niet meer in zichzelf en glijdt naar de afgrond. En in zijn val sleept het het christendom mee.’

Erfenis

Bij Hulspas geen expliciet besef van de slijtage van Europa. In zijn nawoord legt hij de nadruk op de positieve aspecten, ondanks Europa’s door haar technologische voorsprong mogelijk gemaakte botte, meedogenloze en materialistische expansie, ‘de duistere erfenis van Europa’. Hij wijst op het daarnaast bestaande positieve Europese uitgangspunt van de samenleving: ‘de fundamentele rechten van individuele mensen’. Met behoud van deze kernwaarden moeten we ons ‘verenigen om ons te kunnen verdedigen’.

Het zijn echter juist die kernwaarden die door overmatige verenigingsdrift zijn geërodeerd. De Europese schaalvergroting, vooral na het ondanks de uitkomst van verschillende nationale referenda doorgedrukte Verdrag van Lissabon (2009), doet werkelijke democratie, anders dan in de eindeloze lippendienst van Brusselse stuurlui, steeds verder uit het zicht verdwijnen ten gunste van een ongekozen bureaucratische horde en een dito nomenklatoera.

Door het immense trauma van de Tweede Wereldoorlog keerde het westerse superioriteitsgevoel (Kiplings White Man’s Burden) zich tegen zichzelf, in de vorm van een binnenwaarts gerichte morele agressie: de gretige omarming van onze imperialistische en koloniale, ‘witte’ schuld. Deze is uiteraard niets anders dan een specifieke uiting van het universele menselijke tekort. In hoeverre verschilden de door de Turks-Mongoolse krijgsheer Timoer Lenk rond 1400 opgerichte ‘torens van schedels’ van tienduizenden afgeslachte mensen, om een willekeurig voorbeeld te noemen, qua moraliteit van de slachting in Jeruzalem door de kruisvaarders in 1099?

Hulspas’ ‘systematische twijfel’, ooit de schitterende vrucht van Europa’s kritische geest, heeft zich sinds de jaren zestig eveneens tegen zichzelf gekeerd, gezien de impact van Jacques Derrida’s labyrintische opvattingen over ‘deconstructie’ – ‘Er is niets buiten de tekst.’ Deze sloegen de vaste grond onder alle begrippen weg en verwezen elke claim op fundamentele waarheid naar de prullenbak. De grens tussen feit en opvatting, bewering en bewijs vervaagde. Vaarwel Hugo de Groot, John Locke, Montesquieu, Cesare Beccaria, we zullen jullie missen.

Vingertje

Om de Brusselse moloch af te remmen lijkt een mirakel nodig. Toch zou de enige redding van het Europese project, dat wil zeggen van zijn kernwaarden, een drastisch afgeslankte Unie zijn, die zich bovenal bezighoudt met gemeenschappelijke belangen aangaande de buitengrenzen en defensie; en met delegatie van politieke, economische en sociale bevoegdheden terug naar de lidstaten, zodat ze elk in eigen tempo de weg naar een deels gemeenschappelijke toekomst kunnen gaan.

Tegelijkertijd, het lijkt nu wel een utopische droom, kan dan eindelijk dat wereldwijd verafschuwde, zwaaiende vingertje van morele superioriteit en ideologische missiedrang worden ingetrokken. Laten we na anderhalve eeuw de woorden van de Portugese schrijver Ramalho Ortigão ter harte nemen, die in 1883 Nederland bezocht om de Wereldtentoonstelling te verslaan: ‘Verheven denkbeelden gelijken in hun ontwikkeling op gebruikte borstels: eerst reinigen zij, dan worden zij smerig, ten slotte besmeuren zij de dingen die zij aanraken’ (A Holanda, 1883).

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De enige redding van de kernwaarden van Europa is een drastisch afgeslankte Europese Unie verscheen eerst op Wynia's Week.

Door Dorien Rookmaker*

Het politieke debat over de Europese Unie focust traditioneel op de direct zichtbare begrotingscijfers. Wanneer de Europese Commissie een verhoging van het budget naar 2000 miljard euro voorstelt, reageert de politiek op basis van de formele boekhouding.

Uit macro-economische doorrekeningen blijkt dat deze plannen voor nettobetaler Nederland een structurele, extra contributie vereisen van maximaal 5,5 miljard euro per jaar. Dit betekent dat onze jaarlijkse afdracht explodeert: van de huidige verplichtingen van circa 10 miljard euro naar 15,5 miljard euro per jaar. Een toename van 55 procent.

Omgerekend naar de 9,8 miljoen Nederlandse belastingbetalers stijgt de jaarlijkse premie voor de EU hiermee met 560 euro – bovenop de bestaande verplichting van 1020 euro per belastingbetaler per jaar.

Terwijl de besluitvorming in Den Haag zich toespitst op deze directe budgettaire mutaties, blijven de indirecte macro-economische effecten onderbelicht. De directe EU-contributie vormt slechts een fractie van de totale financiële impact. De werkelijke, astronomische, kostenpost voor de Nederlandse belastingbetaler zit in de verborgen, indirecte kosten van de EU.

Weglekkende welvaart

Omdat de Europese Commissie weigert om de begrotingsregels hard te handhaven en dit gecombineerd wordt met een onafgebroken stroom aan knellende regelgeving uit Brussel, lekt er via de achterdeur op gigantische schaal welvaart weg. In de Nederlandse polder is hier schrikbarend weinig oog voor. Onze politici sturen er niet op, en economen lijken het structureel te negeren of mijden ‘slecht nieuws’ over de EU. Een tot kunst verheven instelling.

Hoewel de Nederlandse staatsschuld solide is en het begrotingsbeleid relatief strak wordt beheerd, zorgt de diepe verwevenheid binnen de EU voor indirecte welvaartsafdracht. Om een indicatie te geven van de omvang van deze dynamiek drie belangrijke voorbeelden van deze verborgen kosten.

Het eerst en meest impactvol is de doorwerking van buitenlandse overheidsschulden op de Nederlandse markt. Die verloopt via de wetmatigheden van de internationale kapitaalmarkt. Landen als Frankrijk en Zuid-Europese lidstaten kampen met een gierende schuldenlast en structurele begrotingstekorten. Die ondanks beloften en toezeggingen nog steeds de verkeerde richting op bewegen.

Omdat de Europese Commissie het Stabiliteits- en Groeipact feitelijk niet handhaaft, lopen de schulden ongehinderd op. Zodra beleggers (de kapitaalmarkt) een hogere risicopremie eisen op Franse of Italiaanse staatsobligaties, stijgt de algehele Europese kapitaalmarktrente (het swaptarief) evenredig mee.

Aangezien Nederlandse financiële instellingen en hypotheekverstrekkers op de internationale kapitaalmarkt hun geld aantrekken, worden de hogere inkoopkosten direct doorberekend in de binnenlandse hypotheektarieven. Wat dat aan extra kosten met zich meebrengt, maakt het volgende voorbeeldje inzichtelijk:

Nederland telt circa 4,2 tot 4,5 miljoen huishoudens met een woninghypotheek. Wanneer de extra rentelasten over een gemiddelde looptijd worden gecumuleerd met de opportuniteitskosten (het kapitaal dat door hogere maandlasten niet kan worden gespaard of belegd), loopt de financiële impact per hypotheeknemer gemiddeld op tot circa 80.000 euro. Dit resulteert in een macro-economisch welvaartsverlies van 336 tot 360 miljard euro.

Permanente kapitaaltransfer

Bovendien dwingen deze schuldenbergen tot een monetair beleid dat de facto fungeert als een permanente kapitaaltransfer van Noord- naar Zuid-Europa, wat het rendement op Nederlandse pensioenen en spaargeld structureel uitholt.

Dat wil zeggen dat de ECB door middel van kunstmatige ingrepen de rente voor Zuid-Europese schuldenlanden laag houdt, en de rekening daarvoor door Noord-Europese lidstaten wordt betaald.

Inflatie door regeldruk

Brussel zadelt de economie op met een onzichtbare, parallelle miljardennota aan administratieve lasten die direct prijsopdrijvend werken. Bekend voorbeeld hiervan is de Green Deal, de gedwongen overgang naar duurzame energie die een explosieve stijging van specifieke, schaarse basisgrondstoffen veroorzaakt.

Minder bekend is de implementatie van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). Dat introduceert een asymmetrische, groene inflatieschok aan de buitengrens van de EU.

Deze Europese importheffingen op industriële basisgrondstoffen, zoals staal en aluminium, werken direct door in de binnenlandse toeleveringsketens. Dit verhoogt de kostprijs van de woningbouw, de automotive-sector en dagelijkse industriële consumptiegoederen in Nederland.

De belastingbetaler betaalt de hoofdprijs voor de Brusselse ambities via kunstmatig opgestuwde prijzen in de winkel. Het structurele tarief voor energie ligt tot circa 30 à 40 procent boven het niveau van vóór de energietransitie. Uitgaande van de gemiddelde energierekening van belastingbetalers hebben we het al snel over honderden zo niet duizenden, extra euro’s per jaar.

Maar het zijn niet alleen politieke keuzes zoals de Green Deal en CBAM die leiden tot extra verborgen kosten, ook de regeldrift van de EU an sich veroorzaakt extra kosten. Ook die moeten uiteindelijk door de consument worden opgehoest.

De inflatoire effecten van de enorme berg aan EU-regels eist een astronomische tol op het gebied van handhaving en compliance. De naleving van generieke richtlijnen zoals de CSRD (duurzaamheidsrapportages), CSDDD (alle toeleveranciers wereldwijd op duurzaamheid en sociaal beleid toetsen) en de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming oftewel privacywet) kost de Nederlandse private en publieke sector tussen de 8,2 en 9,9 miljard euro per jaar. Voor administratieve rompslomp en de controle erop.

Brussel probeert de opgelopen administratieve schade inmiddels te herstellen door in sneltreinvaart zogenaamde omnibuswetgeving te introduceren. Dit proces – dat sterke gelijkenissen vertoont met de introductie van de Nederlandse Omgevingswet – behelst het grootschalig samenvoegen en harmoniseren van bestaande wetten en regels. Het officiële doel is nobel: het vereenvoudigen van de bureaucratische structuur om zo de regeldruk en de nationale uitvoeringskosten omlaag te brengen.

Handhavingsbureaucratie

Echter, net zoals bij de Nederlandse Omgevingswet het geval is, is het maar zeer de vraag of deze exercitie in de praktijk gaat werken. De geschiedenis leert dat zulke grootscheepse, gecentraliseerde wetgevingsoperaties vaak verzanden in ongekende transitiekosten en operationele verwarring, waardoor de regeldruk paradoxaal genoeg juist toeneemt.

Het meest merkbare voorbeeld van doorgeschoten handhavingsbureaucratie is nu al te vinden in de Know Your Customer (KYC) en Anti-Money Laundering (AML): verplichtingen die direct voortvloeien uit Europese richtlijnen voor banken, en die geleid hebben tot sterk stijgende tarieven voor hun klanten. Ter naleving van deze wetgeving hebben de vier grote Nederlandse inmiddels een leger van 12.000 tot 15.000 fte aan compliance-analisten in dienst, wat de sector circa 1 miljard euro per jaar kost en bovendien de klant een hoop ergernis verschaft.

Deze kosten worden via verhoogde tarieven direct doorberekend aan het MKB en de non-profitsector, terwijl ondernemers en penningmeesters honderden miljoenen aan productiviteit verliezen door het invullen van eindeloze hoeveelheden formulieren. De Algemene Rekenkamer concludeerde al dat de operationele kosten van deze opsporingsstructuur disproportioneel stijgen in verhouding tot het marginale volume aan opgespoorde criminele geldstromen. Het is een schoolvoorbeeld van de Wet van de Verminderde Meeropbrengst.

Institutionele blindheid

De prangende vraag is waarom deze astronomische kostenposten, waarvan hierboven slechts een deel in beeld is gebracht, in het Nederlandse beleidsdebat structureel worden doodgezwegen.

De oorzaak ligt bij een hardnekkige tunnelvisie binnen de Nederlandse economische elite: Het ‘handel-is-heilig’-dogma van economen. Gevestigde macro-economen in Nederland (bij instituten zoals het Centraal Planbureau) zijn getraind om naar de EU te kijken – door een uiterst roze bril: die van de open handelseconomie.

Hun computermodellen berekenen perfect hoeveel de Rotterdamse haven verdient aan de interne markt. Maar de schaduwzijde – de indirecte kosten van monetaire verwatering door de ECB, de inflatie door regeldruk, of het productiviteitsverlies door KYC-bureaucratie – valt buiten de parameters van deze modellen. Wat niet in de computer zit, bestaat in de economische advisering niet. Er lijkt een diepgewortelde onwil te zijn om het ‘slechte nieuws’ over de negatieve welvaartseffecten van de EU objectief te kwantificeren.

Het is de ambtelijke wegkijkreflex: voor topambtenaren op de ministeries geldt Europees recht als een voldongen feit. Zodra een richtlijn in Brussel is goedgekeurd, verschuift hun taak van ‘kritisch beoordelen’ naar ‘technisch implementeren’.

Omdat er in de Rijksbegroting geen aparte post bestaat voor ‘welvaartsverlies door falende EU-handhaving’ hoeven ambtenaren deze kosten formeel nergens te verantwoorden. Er is simpelweg geen prikkel om de totale, verborgen schade voor de burger op te tellen. Daardoor blijft de politiek volledig stuurloos.

Contrast met Duitsland

Terwijl de Nederlandse economische top opmerkelijk stil blijft, kent Duitsland een veel actiever en kritischer debat over de verborgen kosten van de EU.

Gerenommeerde Duitse instituten zoals het Ifo Institut en het Zentrum für Europäische Wirtschaftsforschung (ZEW) waarschuwen al jaren luidkeels voor de gevaren van de sluipende transferunie. Duitse economen analyseren scherp de risico’s van het T2-systeem (het centrale betalingssysteem binnen direct realtime voor banken) en tonen aan hoe overschotlanden voor honderden miljarden euro’s aan virtuele vorderingen open hebben staan op Zuid-Europa – claims die bij een crash oninbaar blijken.

Waar men in Duitsland de monetaire risico’s en de uitholling van het spaargeld door falend EU-beleid als een direct gevaar voor de nationale welvaart bestempelt, blijft het in de Nederland angstaanjagend stil.

Maar ook de Duitse politiek roert zich veel meer wanneer EU-acties teveel nadelige gevolgen voor de Bondsrepubliek met zich meebrengen – niet alleen in Duitsland zelf maar ook in de EU, en prominent in de grootste fractie (EVP) van het Europees Parlement. Duitse Europarlementariërs zijn veel directer verbonden met hun kiezers, en houden nadelige gevolgen van EU wet- en regelgeving strak in het vizier.

Inzichtelijk en transparant

Er is maar één conclusie mogelijk. Wanneer de productieve kern van de samenleving – de belastingbetaler – niet weet hoeveel hij feitelijk bijdraagt aan en verliest door Europese mechanismen, is effectieve democratische controle een fictie. Vanuit democratisch oogpunt bezien is het dan ook een absolute vereiste om álle kosten en baten van de Europese Unie volledig inzichtelijk en transparant te krijgen. Hoewel het methodologisch doorrekenen van deze indirecte effecten uiterst complex en ingewikkeld is, blijft het voor een soevereine staat als Nederland een onmisbare en noodzakelijke voorwaarde.

De eenzijdige focus van de Nederlandse beleidstop op directe handelsbaten creëert een significante blinde vlek voor de werkelijke kosten van het Unie-lidmaatschap. Zolang onze economen weigeren de schaduwzijden te berekenen, de Europese Commissie nalaat om budgettaire tucht strak af te dwingen en de schulden in het zuiden onbeteugeld blijven oplopen, betaalt de Nederlandse belastingbetaler de verborgen rekening.

Waar de directe EU-contributie al oploopt naar 1580 euro per belastingbetaler per jaar, bedragen de indirecte lasten via inflatie, handhavingsbureaucratie en gecumuleerde hypotheekrentes nog eens duizenden euro’s extra per huishouden. Pas wanneer de volledige financiële balans op tafel ligt, kan de Nederlandse politiek haar democratische plicht vervullen en gericht bijsturen.

Den Haag, dwing uw economen tot de feiten, en let op uw zaak!

*Dorien Rookmaker was risicomanager bij onder meer ProRail en was lid van de Eerste Kamer en het Europees Parlement, tot 2024 als lid van de fractie van Europese Conservatieven en Hervormers (ECH).

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Ook de verborgen kosten van de EU moeten nu eindelijk eens op tafel komen. Anders wordt de rekening uit Brussel onbetaalbaar verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk zou dat – als het waar is – goed nieuws zijn: de verschrikkelijke Russische oorlog tegen Oekraïne kan niet snel genoeg ophouden en idealiter volgt er regime change en krijgen we democratie in Moskou. Maar hoe realistisch zijn deze analyses? Doen we massaal aan wensdenken of is het politieke spin?

Nog even volhouden

‘Wat Poetins overwinningsparade zegt over Rusland in oorlog’, ‘Russen geloven niet langer in Poetins propaganda’, ‘Poetins paranoia was duidelijk zichtbaar tijdens de parade in Moskou’ en ‘Poetins geheime plan voor na de oorlog’ zijn zomaar wat koppen uit de internationale pers. De Britse Telegraph meldde dat Xi en Kim-Jong-Un verstek lieten gaan op het feestje van Poetin en dat hij er maar bekaaid af zou zijn gekomen met figuren als Lukashenko van Belarus, de koning van Maleisië en de president van Laos.

En diverse Nederlandse en Vlaamse media meldden vorige week dat Poetin zijn bunker bijna niet meer uit zou durven uit angst voor een staatsgreep, althans volgens een niet nader gespecificeerd ‘Europees’ inlichtingenrapport. Tegelijkertijd waren er berichten dat de Zweedse militaire inlichtingendienst de Russische economie ziet instorten.

Nog even volhouden dus, we zijn er bijna. Als er inderdaad een politieke boodschap aan ons – Europese burgers – in deze berichtgeving schuilt is, dan is het die wel.

Tja, het nieuws is voorspelbaar en we horen dit soort analyses al jaren. En daarom is het altijd goed om te factchecken. Is het bijvoorbeeld echt een signaal dat de Chinese en Noord-Koreaanse leiders verstek lieten gaan op 9 mei? Nee, zeker niet: Xi kwam alleen in 2015 en 2025 naar respectievelijk de 70- en 80-jarige herdenkingen, dus zijn afwezigheid dit jaar valt prima te verklaren.

Is er dan niets aan de hand in Rusland? Toch wel. Vladimir Poetin verliest zijn greep op Rusland, scheef ook The Economist in één van de betere, meer genuanceerde analyses vorige week. Ruim vier jaar na de Russische aanval op Oekraïne kun je natuurlijk haast niet anders verwachten. Maar het Britse blad ziet hooguit subtiele veranderingen, zoals een verschuiving in het taalgebruik van de Russische politieke en zakelijke elite. Daar wordt niet meer gesproken over ‘onze oorlog’ of ‘onze problemen’, maar als ‘zijn oorlog’ en ‘zijn problemen’.

Valse verwachtingen

Dat is natuurlijk geen rebellie. Poetins regime kan lang overleven en heeft nog altijd het monopolie op geweld, zo waarschuwt het weekblad. Poetin heeft zijn greep dus nog niet verloren, maar die begint wel te slijten. The Economist trekt een vergelijking met het schaakspel. Poetin zou last hebben van Zugzwang, een situatie waarbij elke zet die je nog kunt doen je eigen positie alleen maar verslechtert. Maar dat maakt Poetin juist gevaarlijk, omdat hij enorme schade kan aanrichten door bijvoorbeeld de repressie in eigen land op te voeren, door het starten van nóg een oorlog of door harder uit te halen naar Oekraïne.

Ook Ruslandkenner Mark Galeotti waarschuwt tegen valse verwachtingen. In The Spectator omschreef hij de vermeende dreiging van een staatsgreep tegen Poetin als onbetrouwbare of zelfs gemanipuleerde informatie (dodgy intelligence – in Groot-Brittannië hebben ze daar slechte ervaringen mee). Hij wijst in dat verband ook naar het Zweedse rapport dat in zijn ogen de druk op de Russische economie zwaar overschat.

Wanhopig verlangen naar einde oorlog

Waar hebben we dit soort rapporten aan te danken? Volgens Galeotti leeft er onder Europese politici een wanhopig verlangen naar een wonderbaarlijk einde (een deus ex machina) van de Oekraïne-oorlog. Het is volgens hem zeker niet de eerste keer dat een Europese inlichtingendienst opschrijft wat politici graag willen horen. Maar we moeten echt gaan oppassen, zegt hij, nu de NAVO volgens hem gesprekken zou hebben gevoerd met film- en televisieproducenten in de hoop de publieke opinie verder te kunnen beïnvloeden.

Die honger onder Europese leiders naar een snelle afloop van de Oekraïne-oorlog is logisch. De steun aan het land – hoe noodzakelijk ook – kost ons miljarden aan belastinggeld en heeft ons een uitzichtloos en kostbaar hybride conflict met Moskou opgeleverd. Het is niet voor niets dat er meer en meer stemmen in Europa opgaan om het contact met Poetin te herstellen. Denk bijvoorbeeld aan de opmerkingen van de Belgische premier Bart De Wever en onlangs van de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, die – nadat hij zijn woorden had moeten nuanceren – nog altijd bevestigde dat er uiteindelijk met de Russische leider gesproken zal moeten worden.

Intussen evolueert het slagveld verder. Het jaarlijkse Russische lente-offensief is volkomen mislukt, al slagen de Russen er hier en daar in een klein beetje op te rukken. Maar de Oekraïners heroveren weer andere stukjes en beide partijen houden elkaar nog steeds in evenwicht – wat voor het kleinere Oekraïne natuurlijk absolute winst is. Intussen is de Oekraïense capaciteit voor zogenaamde deep strikes in het Russische achterland – tot wel 1500-2000 kilometer ver – nog meer gegroeid. Dat betekent dat niets meer veilig is in Europees Rusland, tot in de Oeral aan toe. Diverse belangrijke doelen, zoals wapenfabrieken, luchtmachtbases en olie-installaties, zijn al door de Oekraïners beschadigd – maar niet vernietigd.

De Russen gaan intussen onverdroten door met massale drone- en raketaanvallen op Oekraïense doelen. In dit opzicht – ook al zijn de Oekraïense aanvallen nog niet zo massaal als de Russische – slaagt Oekraïne er langzaam in om het gat te dichten. Wel weet het land de Russische aanvoerlijnen inmiddels tot op 100-120 kilometer diep achter de frontlijn te verstoren met nieuwe, lastig te onderscheppen Hornet-drones.

Rusland is niet verslagen

Een andere ontwikkeling is de opkomst van rijdende drones – zogenaamde UGV’s (unmanned ground vehicles) – waarvan Oekraïne er volgens eigen zeggen maar liefst 25.000 zou hebben besteld. Die wil het land uiteindelijk massaal inzetten als een soort cavalerie om haar eigen soldaten – waarvan het er eigenlijk te weinig heeft – te sparen en stukjes land te heroveren op de Russen. Ongetwijfeld zullen ook de laatstgenoemden met een dergelijk wapen of tegenmaatregelen voor de dag komen. Een technologische voorsprong is in deze oorlog doorgaans van korte duur.

Het moge duidelijk zijn, Rusland is geenszins verslagen en zal op korte termijn ook niet instorten. Het land is bovendien nog steeds in staat om het Iraanse regime van drones en onderdelen te voorzien. Zelf laat Rusland zijn dronefabrieken – bijvoorbeeld die in de Speciale Economische Zone van Alabuga in Tatarstan – flink uitbreiden, want hoe hoog de productie van drones ook moge zijn, de Oekraïners weten ze bijna allemaal neer te halen.

Rusland boert goed dankzij hoge olieprijs

Bovendien genereren Russische olie en gas meer geld op de wereldmarkt dan de afgelopen jaren. Het land boert immers goed als de olieprijs bijvoorbeeld boven de 60-70 dollar per vat ligt. Die prijs schommelt al enkele maanden rond de 100 dollar per vat en vanwege de problemen in de Perzische Golf is de verwachting dat de prijs nog lang hoog zal blijven.

Oekraïne doet intussen verwoede pogingen om die voor Poetin welkome hogere prijzen deels teniet te doen met aanvallen op de Russische olie- en gasinstallaties. Ook wordt de Russische schaduwvloot wereldwijd meer en meer gehinderd door inspecties, inbeslagnames en zelfs af en toe door een Oekraïense aanval, zoals enkele maanden geleden in de Middellandse Zee gebeurde. Maar het is niet genoeg. De olie-exporten van het land daalden volgens persbureau Reuters in april slechts 7%, terwijl de opbrengsten verdubbeld zouden zijn – dankzij de hoge olieprijs.

Beide partijen hebben hun oorlogskas stevig weten te spekken, want inmiddels mag Oekraïne eindelijk de geplande enorme financiële steun van de EU gaan ontvangen. Het land heeft ook nieuwe vrienden gemaakt onder de kapitaalkrachtige Golfstaten. Die zitten te springen om ervaring en producten op het gebied van drones en luchtverdediging.

Het einde van de oorlog is dus niet in zicht en zolang er geen harde, concrete aanwijzingen zijn van de val van Poetin of andere grote veranderingen in Rusland, is het zaak voor Europa om zich voor te bereiden op gesprekken. De oorlog duurt immers te lang en kost ons allemaal veel te veel – om over het menselijk leed maar te zwijgen.

Wees realistisch

Laat de uitkomst van de oorlog – een langdurige wapenstilstand in Oekraïne – daarom vooral realistisch zijn en laten we niet uitgaan van onhaalbare doelen zoals het volledig verslaan van Poetin, het opdelen van Rusland of zelfs het heroveren van al het verloren Oekraïens terrein.

NAVO- en/of EU-lidmaatschap zit er op dit moment niet in voor het heldhaftige Oekraïne, maar we moeten het land wel ‘dichtbij ons’ houden en blijven ondersteunen – ook in vredestijd. Daarom is een zwaarbewapend en neutraal Oekraïne, dat alleen op lange termijn het EU-lidmaatschap (of iets dat daar sterk op lijkt) kan verwerven, nog altijd het best haalbare resultaat.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rusland staat niet op instorten. Europa moet realistisch zijn, Oekraïne blijven steunen en zich voorbereiden op onderhandelingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Het enige grotere, stabiele land in West-Europa is …. Italië, geleid door premier Giorgia Meloni. Een verdieping lager zit Nederland, met zijn minderheidskabinet-Jetten, in een vergelijkbare boot als de grote drie.

Het algemene ongenoegen werd te groot

De grote drie hebben kiessystemen die de ‘uitersten’ buiten houden; elk land op zijn manier. In Groot-Brittannië wint de kandidaat met de meeste stemmen; de rest is weg. De Duitsers hebben een uitgekiend systeem met een 5%-drempel om kleinere, radicale partijen buiten het parlement te houden. De Duitse Groenen deden er decennia over om in de Bondsdag te komen. Frankrijk zet bij presidentsverkiezingen alles op scherp, met een tweede ronde tussen de twee sterkste kandidaten. Een ware clash.

Het ‘zelfbeschermingssysteem’ sorteert een tegenovergesteld effect als het algemene ongenoegen te groot wordt. Radicale oppositie bundelt zich om de zelfgenoegzame macht te breken. Dat liet Nigel Farage vorige week zien met zijn ‘Reform UK’. Vanuit bijna niets werd hij de grootste overwinnaar bij Britse gemeenteraadsverkiezingen.

In het Europees Parlement heb ik Farage zien opkomen. Zijn opponenten maakten steevast dezelfde fout: onderschatting. Hij werd weggelachen door de Europese mandarijnen omdat hij het vertrek van Groot-Brittannië uit de EU bepleitte. Dat klonk als een ‘joke’. Hij begon op de achterste bankjes met één kompaan, won verkiezingen, vormde een fractie waardoor hij op de eerste rij terechtkwam. Hij gebruikte die plek als schuttersputje tegen de EU. Brexit kwam, Farage leek overbodig. Hij vertrok naar de Britse politiek.

Ook daar werd hij uitgelachen. Het Britse systeem werd gedomineerd door Labour en Conservatieven. Opnieuw verstomde het lachen want zijn Reform UK zette alles op ‘immigratie’, de topprioriteit van de meeste kiezers.

Farage haalde vorige week veel stemmen weg bij zowel Labour als conservatieven: Reform UK werd zelfs de grootste. Als er vandaag algemene verkiezingen zouden zijn, zou Farage premier van Groot-Brittannië worden.

Macron weggedrukt door rechts en links

In Frankrijk hetzelfde patroon. Bij gemeenteraadsverkiezingen in maart jl. bereikte het ‘Rassemblement National’ van Marine Le Pen een grote doorbraak. Het aantal burgemeesters van RN ging van 827 in 2020 naar circa 3.000 dit jaar. Ook in middelgrote steden boekte RN forse winst. Grote steden als Parijs stemmen doorgaans links. In Frankrijk wordt het incompetente ‘midden van Macron’ weggedrukt door rechts. En tegelijk door links met een kopstuk als Jean-Luc Mélenchon: een socialist uit het stenen tijdperk, wiens achterban voor 70% uit de ‘moslimstem’ bestaat. Hij personifieert eigenlijk het ‘islamo-socialisme’.

Deelname van Marine Le Pen aan de presidentsverkiezingen is onzeker. Het Europees Openbaar Ministerie beschuldigt haar van ‘misbruik’ van Europese gelden voor nationale verkiezingscampagnes. De Franse rechter doet uitspraak. Indien schuldig kan ze niet meedoen aan de presidentsverkiezingen in april volgend jaar. Marine Le Pen zou een sterke kandidaat zijn. Haar grootste nadeel is haar achternaam.

Prinses Maria-Carolina de Bourbon

De reserve zit al klaar. Jordan Bardella, afkomstig uit de buitenwijken van Parijs, kwam de familie Le Pen binnen via een nicht van Marine, Nolwenn Olivier. De relatie duurde 4 jaar. Intussen werd Bardella een bekende naam. In april maakte Paris Match bekend dat Bardella een relatie heeft met prinses Maria-Carolina de Bourbon des Deux-Siciles (22). De man uit de Parijse banlieue en zijn prinses, een sprookje. Het kan Bardella verlossen van het ‘Le Pen stigma’ dat aan Marine plakte. Máár: Het Europees Openbaar Ministerie maakte vorige week vanuit Luxemburg bekend óók een onderzoek te beginnen tegen Bardella wegens ‘misbruik’ van EU-gelden voor mediatraining. De timing is geen toeval.

De presidentsverkiezingen zullen hard zijn, en vooral in de tweede ronde: ‘links tegen rechts’. Overmatige migratie, culturele vervreemding en collectieve verarming zijn de hoofdthema’s. Wat dreigt, is een uitslag in de tweede ronde die zó nipt is dat de verliezer de uitslag niet aanvaardt. Groot-Brittannië is een land van tradities; Frankrijk een land van revolutie. Het Franse politieke midden heeft zijn legitimiteit verloren, en oogst mogelijk een veldslag in Parijs.

Republiek van Weimar

En toch is Duitsland zorgwekkender. Duitsers willen alles ‘todsicher’ maken. Vooral geen onzekerheid. Dat is precies wat dreigt. Duitsland koerst af op een situatie die lijkt op die tijdens de Republiek van Weimar (1918-1933). Die republiek ging in chaos ten onder. Het ‘politieke midden’ dat Duitsland bestuurt (christendemocraten CDU/CSU, sociaaldemocraten SPD en liberalen FDP) is sterk gekrompen. Uitdager is Alternative für Deutschland (AfD) dat vooral electorale steun krijgt in Oost-Duitsland en steeds beter scoort in West-Duitsland. AfD profileert zich, net als Farage en Le Pen/Bardella, op migratie.

Bondskanselier Friedrich Merz (CDU/CSU) regeert met de sociaaldemocratische SPD. De liberale FDP keerde niet terug in de Bondsdag omdat die partij de kiesdrempel niet haalde. Merz heeft AfD uitgesloten en is afhankelijk van de SPD die bij strenger immigratiebeleid en vooral sociaaleconomische verschraling de voet dwars zet. Zo blokkeert de SPD Merz die door pertinente uitsluiting van AfD geen alternatief heeft.

Kiezer kan ‘Brandmuur’ slopen

AfD peilt op 28%; CDU/CSU zit op 23%; SPD op 13%. Die laatste partij voelt echter concurrentie van de Groenen (13%) en Die Linke (10%). Spagaat: als de SPD té ver naar het midden gaat, verliest zij aan Groenen en Die Linke, maar zodra CDU/CSU te veel toegeeft aan de SPD, groeit AfD in heel Duitsland. Merz zit muurvast en zijn populariteitsscore is ingestort.

In de deelstaat Saksen-Anhalt zijn er dit najaar verkiezingen. AfD staat er op 41%, CDU op 26%, SPD op 7% en Linke op 12%. De kiesdrempel van 5% werkt nu vóór de radicale nieuwkomer en tégen gevestigde partijen. Als SPD onder 5% eindigt, krijgt zij geen zetels en kan AfD met het vrijkomend aantal zetels net een meerderheid behalen. Dan sloopt de kiezer de ‘Brandmuur’, de afspraak tussen gevestigde partijen AfD uit te sluiten.

Het kan nog erger. De Beierse CSU zit in peilingen nog net boven de 5% op nationaal niveau. Als deze partij, ooit geleid door de legendarische Franz-Joseph Strauss, bij Bondsdagverkiezingen onder de 5% daalt, krijgt zij minder zetels en valt de CDU terug op 17%.

Op dat moment zakt het bestel met z’n correctiemechanismen door zijn hoeven omdat de kiesdrempel werkt tegen traditionele partijen. De uitersten verdrukken het midden. Merz is machteloos, geklemd in de houdgreep van de SPD. Als de CDU toch met AfD in zee gaat, valt ze uit elkaar. De ‘sociale vleugel’ van de CDU komt dan in opstand. De liberale FDP kan niet helpen want zij haalt de 5%-kiesdrempel niet meer. Nieuwe verkiezingen zullen AfD groter maken, terwijl de CDU door een roerige fase moet met de aanwijzing van een nieuwe ‘Kanzlerkandidat’.

Duitsland is dolend

In de wandelgangen loopt minister-president van Noordrijn-Westfalen, Hendrik Wüst (50), zich al een tijdje warm. Hij is afkomstig uit de buurt van het Duitse stadje Bocholt, dicht bij de Nederlandse grens. De CDU moet wel verkiezingen winnen en de CSU moet overeind blijven, om coalitievorming in Berlijn te kunnen leiden. Maar uit Beieren kan minister-president Markus Söder (59) zich opwerpen, met een rechts profiel, om de CSU boven de 5%-drempel te houden.

Kortom: Merz weet niet meer wat, hoe of waarheen. Duitsland is dolend.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht In Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland breekt de radicale oppositie de zelfgenoegzame macht van het midden verscheen eerst op Wynia's Week.

Europese zinsverbijstering

Ja, wie had dat geacht: een links Europa dat zich verheugt op de successen van het afgrijselijke en moorddadige regime van Iran en de VS heeft laat vallen als een baksteen. In de woorden van de Belgische minister van Defensie Theo Francken zijn we terechtgekomen in een wereld waarbij de nieuwe collectieve Europese zinsverbijstering luidt dat ‘de regering-Trump erger is dan de ayatollahs van Teheran’.

Je ziet het ook bij de usual suspects onder de Nederlandse geopolitieke analisten en andere politieke activisten die dag in dag uit op televisie – met toenemend leedvermaak – mogen uitleggen dat ‘we’ nu toch echt de VS uit de NAVO ‘moeten trappen’ of dat ons land iedereen uit de Situation Room moet berechten als oorlogsmisdadigers. En dat allemaal vanwege een onbeheersbare afkeer van de persoon van de Amerikaanse president.

Maar de twijfel omtrent het optreden van Trump groeit onweerlegbaar – ook bij zijn vermeende bondgenoten in Europa. Zo nam de Duitse AfD al eerder afstand van Trumps dreiging om Groenland in te pikken en moeten andere Europese partijen spitsroeden lopen tussen enerzijds sympathie voor de binnenlandse agenda van de MAGA-beweging en anderzijds terughoudendheid jegens een agressieve buitenlandse politiek. Vorig jaar al verloren conservatieve politici verkiezingen in Australië en Canada vanwege hun bewondering voor Trump. En met zijn recente aanval op de paus heeft de Amerikaanse president veel krediet verspeeld bij conservatief Italië, waar premier Meloni tot voor kort gold als één van zijn trouwste Europese bondgenoten.

Nog recenter kon openlijke steun van vicepresident Vance noch van Trump zelf de val van de Hongaarse premier Orbán tegen de verwachtingen in niet voorkomen. Maar schijn bedriegt. De Hongaren lijken eerder de corruptiepraktijken onder Orbán zat te zijn geweest dan gedreven te zijn door een afkeer van de Amerikaanse president. Bovendien heeft het land een parlement gekozen dat voor 100 procent uit rechtse partijen bestaat. Beoogd premier Magyar, een soort Orbán-light, zal de Fidesz-agenda dan ook grotendeels intact laten, maar wel slim mee gaan bewegen (of meestribbelen?) met de EU. Ook hier geldt – gelet op het gejubel onder links – dat door een blinde afkeer van een ‘foute persoon’ sommigen de realiteit volkomen uit het oog verliezen.

Desastreus wensdenken

Maar terug naar de dagdromerij die ons continent wil ontdoen van de VS. De logica en realiteitszin zijn ook hier zoek. Dat op dit moment een breuk binnen de NAVO funest, nee, suïcidaal zou zijn voor Europa, nu de dreigingen in de wereld richting ons continent nog nooit zo groot zijn geweest, wordt lacherig terzijde geschoven. En dat terwijl diezelfde analisten ons jarenlang hebben gewaarschuwd voor dreigingen uit Rusland, China en andere autoritaire regimes en ons hebben aangespoord om ons snel en stevig te herbewapenen. Want we lopen grote kans op oorlog, roepen ze in koor. Dezelfde experts stellen nu het fanatiekst dat we dat allemaal beter zonder de VS aankunnen – iets wat niet anders dan een onverantwoord, populistisch en zwaar polariserend standpunt is.

Het is daarom goed dat het VVD-smaldeel in het kabinet-Jetten zich niet mee laat sleuren door de Europeanistische leer van D66. Uitlatingen in talkshows de afgelopen dagen door onder anderen de bewindslieden Heinen en Karremans waren glashelder: er kan geen sprake van zijn dat we de VS loslaten, noch dat we als Europa onze eigen boontjes zouden kunnen doppen. Dat laatste is immers desastreus wensdenken.

Geen land is de baas in Europa

Daarom is het ook prima dat onze Koning een nachtje bleef slapen in het Witte Huis. Dat is in het belang van ons land. Gelukkig zijn er in Den Haag nog mensen die het hoofd koel houden. Laten we intussen hopen dat de ‘open’ discussie van onze jeune premier met Trump geen schade aan een 250 jaar oude relatie met de VS heeft gebracht.

Ja, Europa wordt – sinds 1945 – gedomineerd door de VS en misschien wel klein gehouden. Maar dat is niet omdat we eigenlijk groot zijn. Dat is omdat we verdeeld, tegenstrijdig, politiek heterogeen, pluralistisch, democratisch en institutioneel inclusief zijn. Met dat laatste bedoel ik dat de EU nog altijd – en gelukkig maar – een consensuspolitiek nastreeft en er niets met een eenvoudige meerderheid van lidstaten doorgedrukt kan worden. Geen land is de baas in Europa en dat moeten we zo houden. Bovendien, een aantal lidstaten heeft juist baat bij een matigende invloed van de VS en Nederland hoort daar eigenlijk ook bij.

Terug naar de dreigingen, waar we al jaren in geuren en kleuren voor gewaarschuwd worden. Laten we even de niet-geografische chokepoints van Europa (de afhankelijkheid van de VS voor wat betreft energievoorziening, wapensystemen, satellieten, IT-applicaties en wat dies meer zij) laten voor wat ze zijn en ons focussen op de concrete geopolitieke bedreigingen die Europa op dit moment moet ondergaan.

In de eerste plaats is dat de Russische dreiging, een fenomeen dat we door de eeuwen heen zien oplaaien, afzwakken, maar altijd weer zien terugkeren. De vervaarlijke Russische beer is een permanent gegeven in de Europese veiligheidsproblematiek. Die dreiging is de afgelopen jaren niet verminderd, integendeel: de openlijke en omvangrijke (overigens grotendeels terechte) Europese steun aan Oekraïne in zijn oorlog tegen Rusland heeft die bedreiging niet alleen bestendigd, maar zelfs meer dan ooit geïnternaliseerd. Echter iedereen weet, zonder de VS kunnen we de Russen nog lang niet de baas.

Dan is alles voor niets geweest

Want als het, wat God verhoede, tot een shooting war tussen Europa en Rusland komt (en de Amerikanen hebben dan hun handen van ons continent afgetrokken), dan zijn we in het gevecht niets zonder optimaal werkende F35s, voldoende Patriot-raketten en input van Amerikaanse satellieten en inlichtingen. Als we in plaats van die dreiging vrede en de-escalatie willen met Rusland, zullen we met Moskou moeten onderhandelen, daar een hoge prijs voor betalen of tegen elkaar uitgespeeld worden.

Europese landen zullen dan weer Russisch gas importeren, steun aan Oekraïne inslikken en de Russische bezetting van de Krim en Zuidoost-Oekraïne moeten accepteren. En dan is alles voor niets geweest. Het alternatief is immers een lucht-, raketten-, cyber-, drone- en zeeoorlog met de Russen, die – zonder Amerikaanse ruggensteun – enorme economische schade op ons continent zal aanrichten, naast een verregaande militarisering van de samenleving en een groeiende mate van vrijheidsbeknotting. Is dat wat links wil? Nee? Dan moeten we koste wat kost de VS te vriend houden.

De kans op een breuk met de VS wordt echter wel groter en ook het geduld van Europa kent grenzen. Maar zelfs na een scheuring in de NAVO zullen we de VS nog steeds nodig hebben en betalen we Washington minstens zo’n hoge prijs. In plaats van de NAVO moet er dan een nieuw trans-Atlantisch veiligheidspact worden gesloten, maar dan wel op Trumps voorwaarden. Dat kost ons geld: aan wapens, energie en grondstoffen, maar daarnaast zal het vrijwel zeker ook leiden tot het verlies van Groenland of zelfs Canada aan de VS.

Ons verzetten tegen de VS is waanzin en daar gaat geen Europees land aan beginnen. En, zoals gezegd, er zijn landen die de VS harder nodig zullen hebben voor hun eigen veiligheid dan de EU – denk aan Griekenland ten opzichte van Turkije, of Polen en de Baltische Staten. Trump zal ons, op een verloren achternamiddag en met veel gemak, uit elkaar spelen. Die Europese eenheid is een illusie, die grootmacht komt er nooit.

Noch de luxe noch de tijd voor een vrije keuze

Denk echter niet alleen aan de Russische dreiging, maar ook eens aan veiligheid in zuidelijke en zuidoostelijke richting, onze near abroad oftewel het Europese nabije buitenland: Marokko, Algerije, Egypte, het Midden-Oosten, Turkije, allemaal landen en gebieden die we te vriend zullen moeten houden en die op hun beurt Europa zullen moeten respecteren. Als we geen eenheid en geen sterke militaire macht kunnen projecteren en ook niet aarzelen om die in te zetten, heeft niemand respect voor Europa. Deze landen mogen nooit in de verleiding komen om hun assets (energie, minderheden in Europa, religie, zeestraten) in te zetten als wapens ter ondermijning van Europa.

De Europese veiligheidssituatie vraagt zoveel aandacht en kent zoveel uitdagingen, dat we noch de luxe noch de tijd voor een vrije keuze hebben. Het is simpel, blijf zo dicht mogelijk bij de VS. Maar maak uw riemen vast, nu er een steeds grotere kans op een breuk met Washington ontstaat. Want ons continent wordt niet als bij toverslag die gedroomde wereldmacht waar iedereen respect voor heeft.

Los van de VS gooit Europa zich voor de wolven.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Zonder de VS gooit Europa zich voor de wolven verscheen eerst op Wynia's Week.

Er ontstond grote ophef en Bolkestein kreeg het verwijt te ‘zwartepieten’. Femke Halsema, destijds fractievoorzitter van GroenLinks in de Tweede Kamer, vroeg zich zelfs af of Bolkestein ‘kierewiet’ was.

Profetische woorden

Anno 2026 klinken de woorden van Bolkestein profetisch. Het antisemitisme is veel erger geworden, met name in de hoofdstad, nu geleid door burgemeester Halsema. Amsterdam werkt aan een ‘Israël-referendum’ dat mogelijk eind dit jaar kan plaatsvinden. Het beoogt erkenning van de ‘genocide in Palestina’ en een boycot van de Joodse staat. De gemeenteraad moet het referendumvoorstel goedkeuren. Amsterdam voert ‘wereldpolitiek’, met de Palestijnse vlag voorop.

Opmerkelijk. Volgens berichtgeving die niet-Amsterdammers bereikt, vieren ratten er feest tussen het niet opgehaalde vuilnis en loopt de financiële schuld op naar 10 miljard euro. Een (kostbaar) referendum leidt ongetwijfeld tot oplopende emoties en méér antisemitisme. Wie tegen stemt, is ‘zionist’. Een pro-Palestijnse activist beklaagde zich onlangs op de Dam dat Hitler ‘het karwei niet kon afmaken’. Uit die sfeer volgt geweld. Hoe kan Amsterdam de wereld reorganiseren terwijl het zichzelf niet kan organiseren?

Hetzelfde fenomeen deed zich voor in de Tweede Kamer. D66-minister Sjoerd Sjoerdsma van Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel besloot eenzijdig UNWRA, de VN-hulporganisatie voor Palestijnen, van 19 miljoen euro te voorzien. De VN-club kreeg geen geld omdat zij is geïnfiltreerd door de Palestijnse terreurorganisatie Hamas. Sjoerdsma kreeg als lid van het minderheidskabinet een meerderheid in de Tweede Kamer, onder voorwaarde geen geld te geven aan UNWRA. De doortrapte Sjoerdsma wilde dat tóch doordrukken, maar stuitte op een boze Kamermeerderheid. Hij bond snel in. Een motie van wantrouwen is gepast.

De islam is in Nederland een groeiende religie, en concentreert zich vooral in de grote en middelgrote steden. Moslims brengen hun eigen cultuur, inclusief conflicten, mee en groeien grotendeels op in een parallelle islamitische cultuur. De Nederlandse overheid probeert die te accommoderen, via ‘goed voorbeeldbeleid’. Zo bezoeken in sommige steden politie-agenten in uniform de iftar, de maaltijd waarmee moslims tijdens de ramadan het vasten verbreken. Dat is al een grensgebied, want de politie moet een neutrale, seculiere positie innemen. De gehele overheid moet dat doen. Maar zij neigt tot buigen, wat moslims opvatten als goedkeuring.

Zo ontstaat een hellend vlak, waarop politiek, onderwijs, cultuur, media en bestuur het proces van islamisering versnellen. De linkerzijde steunt deze trend volop, in de hoop meer kiezers te trekken. Politiek draait uiteindelijk om macht. In Nederland heeft links een potentieel van tussen de 30 en 40 procent van de stemmen, maar geen meerderheid. Verlies van teleurgestelde kiezers uit lagere inkomensgroepen die op rechtse protestpartijen stemmen, wordt met moslimstemmen gecompenseerd. In andere West-Europese landen gaat het net zo: ook links in Duitsland en het Britse Labour zijn afhankelijk geworden van de steun van islamitische kiezers. Die zijn volgend jaar ook cruciaal bij de presidentsverkiezingen in Frankrijk.

Internationaal recht

De oorlog met Iran, en vooral de sluiting van de Straat van Hormuz, laat zien hoe het buitenlandse beleid in West-Europese landen islamiseert. Over de schouders van politici kijkt de allochtone bevolking mee. Europa houdt de boot af. De Franse regering stuurt een vliegdekschip – de Charles de Gaulle – naar de Middellandse Zee, in de buurt van Cyprus, dat volgens de Britse vicepremier David Lammy ‘NAVO-lid’ is, terwijl dat manifest niet het geval is. De Charles de Gaulle krijgt steun van het Nederlandse luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. Evertsen. Dat is mooi, maar in de Middellandse Zee krijg je de Straat van Hormuz niet open.

De ‘vrije doorvaart’ in de zeestraat is een hoeksteen van internationaal recht, dat Nederland verdedigt maar Iran al 47 jaar ongestoord schendt. Premier Rob Jetten stelt dat Nederland meedoet, in samenwerking met andere landen, zodra het er ‘veilig’ is. Maar dan is het niet meer nodig. Spanje maakt het nog veel bonter. De socialistische premier Pedro Sánchez veroordeelde westerse sancties tegen Iran, noemde ze ‘illegaal’ en ontzegde de Amerikaanse luchtmacht toegang tot NAVO-vliegvelden in Spanje. Sánchez kreeg een fikse beloning van Iran: vrije vaart door de Straat van Hormuz. Opmerkelijk: geen enkel land tikte Sánchez op de vingers, terwijl de dwarsligger inzake Oekraïne, de Hongaarse premier Viktor Orbán, hel en verdoemenis uit Brussel oogst.

Bondskanselier Friedrich Merz verklaarde plechtig – als een soort nationale Oberlehrer – dat Duitsland nergens aan meedoet, zelfs niet aan ‘internationale maritieme operaties’ in de Straat van Hormuz: ‘Es ist nicht unser Krieg’. Een overreactie van een land dat in de vorige eeuw twee wereldoorlogen veroorzaakte.

Frankrijk liet zijn echte kleuren zien in de VN-Veiligheidsraad bij een resolutie van Arabische landen in de golfregio, aangevoerd door Bahrein, die gebruik van ‘verdedigende middelen’ goedkeurt om de Straat van Hormuz te beveiligen. Drie permanente leden van de VN-Veiligheidsraad gebruikten hun vetorecht: China, Rusland en (zeer uitzonderlijk) ook Frankrijk. Vervolgens voer een Frans schip door de Straat van Hormuz. C’est typique français. Uiteindelijk dwong Trump de vrije doorvaart af door Iran het mes op de keel te zetten. Het Europees gepiep bracht geen krediet.

Europese schizofrenie

Volgens de Amerikaanse classicus en militair historicus Victor Davis Hanson, verbonden aan de Universiteit van Stanford, is er niet enkel West-Europese verdeeldheid, maar een vergaande vorm van schizofrenie. Europa wil Amerika als bondgenoot, maar niet als het te gevaarlijk wordt. Europa vreest een nucleair Iran, maar wil er zelf niets aan doen. Europa wil dat Amerika het doet, maar zodra iets fout gaat, is Amerika de boeman.

De oorzaak van die weigerachtige houding is de invloed van moslim-immigratie in West-Europa. In een recent interview op YouTube stelt Hanson: ‘In Duitsland bestaat 16 procent van bevolking uit immigranten, velen niet-ingeburgerd. De geïmmigreerde moslims zijn vaak radicaler dan de landen die ze hebben verlaten, en die waren al erg genoeg. Ze willen geen deel zijn van het Westen. Er is een “multiplicatie-effect”. Ze hebben het gevoel dat ze dankzij hun geboortecijfers en toegenomen aantallen snel een grote mensenmassa zullen vormen in hun nieuwe landen. Europese regeringen zijn doodsbang.’

Elke crisis in het Midden-Oosten zet de politieke situatie in West-Europa op scherp. Hanson: ‘Bij pogingen het regime in Iran aan te pakken, wijken zij terug. Steun aan Israël durven ze niet uit te spreken. Oorzaak: de geïmmigreerde gemeenschappen zullen zich keren tegen Europese regeringen en de regeringspartijen krijgen hun stem niet meer’.

Aangezien Europa tegelijkertijd kampt met een zelfgemaakte energiecrisis door het klimaatbeleid en lange tijd in de utopie leefde dat na de val van de Berlijnse muur het ‘einde van de geschiedenis’ was aangebroken, zit het nu ook klem in het buitenlands beleid. Er treedt (zelf)islamisering op, nog in de aanvangsfase, maar al duidelijk zichtbaar.

Ooit was het Nederlands ministerie van Buitenlandse Zaken een topdepartement waar het ‘nationaal belang’ werd vooropgesteld. Nu is het een soort ngo waar ambtenaren (zogenaamd ‘in de lunchpauze’) voor de deur protesteren tegen het beleid van hun eigen minister en gepensioneerde ambassadeurs ingezonden stukken naar NRC sturen om zich op te werpen als verdedigers van de ‘Palestijnse zaak’. Wellicht uit schuldgevoel dat ze het vroeger nalieten. Zelfislamisering ontpopt zich vooral zodra het om Israël gaat. Bij Iran wordt een oogje dichtgeknepen.

Gazastrook aan de Amstel

Voor islamisering is geen 51 procent van de bevolking nodig: het multiplicatie-effect dat Hanson noemt produceert een snellere verspreiding via de politiek-culturele ‘bovenbouw’ van de samenleving. Zichzelf respecterende Nederlandse gemeenten doen ook mee, met uiteraard Amsterdam voorop: als zelfverklaarde Gazastrook aan de Amstel.

Wie was er in 2010 eigenlijk ‘kierewiet’: Frits Bolkestein of Femke Halsema?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Overal in Europa islamiseert het buitenlands beleid – onder druk van de groeiende groep moslimkiezers verscheen eerst op Wynia's Week.

Europeanen waren geschokt door de toespraak van vicepresident JD Vance in München, exact een jaar eerder. Die van Rubio daarentegen vonden ze geweldig. ‘Het verschil zat hem in de toon’, schrijft Wolfgang Munchau in Unherd: ‘In tegenstelling tot Vance verpakte Rubio de boodschap in een zoet jasje. Europeanen vinden het fantastisch als Amerikanen respect tonen voor hun cultureel erfgoed. Het streelt hun gevoel van trots – en superioriteit.’

Junior partners

Inderdaad, Europese NAVO-landen zien zichzelf graag als volwaardige bondgenoten van de VS, met privileges, inspraak en allerlei rechten in Washington. Stiekem vinden we ons superieur aan de Amerikanen met hun platte cultuur in het algemeen en natuurlijk aan de persoon van Donald Trump in het bijzonder. Zowel bij de arrestatie van Nicolás Maduro als nu – tijdens de troepenopbouw van de VS voor een mogelijk conflict met Iran – willen Nederlandse journalisten nog weleens indringend aan onze minister van Defensie vragen of de VS ons wel voortdurend op de hoogte houden van de operaties? En zo niet, waarom niet? We zijn toch bondgenoten?

Jawel, we zijn bondgenoten in de zin dat we lid zijn van dezelfde bond, maar de inbreng van individuele staten is beslist niet gelijkwaardig en – sterker nog – is dat natuurlijk nooit geweest. We zijn hooguit junior partners – volgens kwadere tongen zelfs niet meer dan vazallen. Nee, de NAVO is geen democratie. Het is het grootste lid, met wereldwijde militaire macht en een enorme atoomparaplu, dat vrijwel alles bepaalt – al sinds de oprichting. Het is een raar misverstand te denken dat kleine NAVO-landen zoals het onze op gelijke voet zouden staan met de VS.

Maar de toespraak van Vance, de harde door Trump geëiste percentages op de NAVO-top in Den Haag en de kwestie-Groenland hebben wel degelijk effect gesorteerd. Kijk naar het nieuws van de afgelopen weken. Ineens is daar een Noord-Atlantische focus bij een groot aantal NAVO-landen, inclusief Zuid-Europese. De Europanen sturen de ene carrier group – samengesteld uit schepen van diverse marines – na de andere het ijskoude poolgebied in. De voormalige Amerikaanse luchtmachtbasis op IJsland heeft het plotsklaps druk met allerlei luchtmachteenheden uit Europa: van Deense F35s, Zweedse Saab Gripens tot Duitse Eurofighters. Het gapende gat in de verdediging van het noorden – een doorn in het oog van Washington – wordt razendsnel gedicht.

Ook zijn onlangs de belangrijkste commando’s van de NAVO herschikt. Het Verenigd Koninkrijk, Italië, Duitsland en Polen (de laatste twee bij toerbeurt) nemen drie belangrijke commandocentra over van de Amerikanen. De Verenigde Staten zullen nog wel de drie hogere, strategische commando’s blijven leiden.

Betekent dit dat de Verenigde Staten zich terugtrekken? Nee, niet echt. De VS beschikken nog steeds over de grootste militaire capaciteit, leveren de Supreme Allied Commander Europe (SACEUR, de hoogste commandant in Europa) en domineren de belangrijke strategische middelen (luchtmacht, logistiek, inlichtingen, verkenning en nucleaire afschrikking). Het operationele leiderschap wordt meer Europees, maar het strategisch toezicht blijft sterk Amerikaans.

Maar is dit niet precies waar Europeanen van dromen? Europese opperofficieren en hun staven kunnen hiermee belangwekkende ervaring opdoen in het leiden van regionale troepenmachten. In een volgende stap kunnen er wellicht ook strategische commando’s door Europeanen worden geleid. Maar daarvoor moet je eerst – naast je kennis en kunde – ook ervaring opdoen. Dat Europa nu meer eigen capaciteit kan opbouwen binnen het bondgenootschap is dus ongekende luxe. De trans-Atlantische betrekkingen verslechteren niet – ze evolueren.

VVD-taal en D66-taal

Hoe moet Nederland hierop inspelen? De regering-Jetten heeft een rudimentair buitenlands beleid in haar conceptregeerakkoord opgeschreven. Het stuk stelt helder dat de NAVO de hoeksteen van onze collectieve veiligheid is en, cruciaal, dat de Verenigde Staten de wereldmacht zijn met wie wij de meeste belangen delen. Dat lijkt duidelijke VVD-taal en je zou bijna denken dat het lijnrecht uit de mond van Mark Rutte is opgetekend.

D66-taal is er echter ook. De coalitie vindt dat het kleine Nederland ‘de aanjager’ (sic) moet zijn van een geopolitieke en sterke Europese Unie die daadkrachtig optreedt. Want ‘door onze eenzijdige afhankelijkheden af te bouwen en te bouwen aan een Europese pijler binnen de NAVO kunnen we de VS en andere grootmachten geloofwaardig aanspreken wanneer hun handelen onze fundamentele waarden en belangen raken.’ Ja, het staat er echt.

Binnen het nieuwe kabinet krijgt de VVD de post Defensie, in te vullen door realist en atlanticus Dilan Yeşilgöz. Met de pro-Europese Jetten krijgt D66 het premierschap en daarmee de hoofdrol bij Europese toppen en staats- en andere officiële bezoeken. Het CDA krijgt Buitenlandse Zaken, dat geleid zal worden door voormalig Europarlementariër Tom Berendsen, die vooralsnog – gezien zijn uitlatingen – meer op een atlanticus lijkt dan een Europeaan, al lijkt zijn partij zelf de laatste tijd juist wat meer pro-Europees dan Atlantisch.

Dat het kleine Nederland een aanjager gaat worden van een sterk Europa zal het natuurlijk goed doen op het eerstvolgende D66-partijcongres. De realiteit is echter anders. Zelfs veel grotere NAVO-landen missen de statuur om Europa, de EU of de Europese NAVO te leiden. Het Verenigd Koninkrijk heeft het Britse luchtruim gesloten voor Amerikaanse aanvallen op Iran, terwijl de regering-Starmer in de ogen van het nieuwe establishment in Washington een links lachertje is.

Frankrijk en Duitsland ruzieden onlangs om een gezamenlijk te bouwen straaljager van de volgende generatie en dat liep slecht af. Maar Frankrijk heeft zich in de loop der decennia wel consequent opgesteld. Het gaullisme regeert en dat schrijft voor dat het land zoveel mogelijk haar eigen militaire uitrusting vervaardigt en niet afhankelijk raakt van Amerikanen. In dit opzicht loopt Frankrijk voorop. Intussen lijkt het wel moeite te hebben met de ontluikende macht van Duitsland.

Dat land bouwt inmiddels aan de sterkste krijgsmacht van Europa. Trump heeft zich al eens laten ontvallen dat Duitsland eigenlijk Europa (en een Duitse generaal de NAVO) zou moeten leiden. Maar de Amerikaanse president heeft ook het halve land op de kast gekregen door via de MAGA-beweging openlijk steun te verlenen aan de rechtse oppositiepartij AfD. Zelfs die partij nam echter afstand van Trumps geflirt met een overname van Groenland. Toch is het voor Nederland van groot belang om juist de Duitse lijn in het oog te houden. We zijn immers niet alleen economisch met het land verweven, maar ook militair – getuige de volledige integratie van onze landmacht in de Bundeswehr.

Nieuw trans-Atlantisch partnerschap

En wat is de Duitse lijn nu voor wat betreft de trans-Atlantische relatie? Bondskanselier Friedrich Merz tekende zijn visie op in Foreign Affairs: Duitsland is stevig verankerd in Europa, maar het moet ook zijn eigen realistische koers uitzetten, schrijft hij. Topprioriteit is het versterken van de Europese pijler binnen de NAVO. Versterking van Europa vindt plaats door ons te richten op het behoud van de Europese vrijheid, veiligheid en concurrentiekracht, door Europese bureaucratie en regelgeving te beteugelen.

En ja, Merz vindt ook dat Europa een mondiale politieke speler worden met een eigen veiligheidsbeleid, echter niet als vervanging voor de NAVO, maar als een zelfvoorzienende, sterke pijler binnen het bondgenootschap. Ook nucleaire afschrikking, waar Duitsland in geïnteresseerd is, moet in Europa strikt zijn ingebed in de NAVO. De weg is helder. ‘We gaan in kleine groepen vooruit – zoals de E3, bestaande uit Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk – maar ook met Italië en Polen. Tegelijkertijd mogen we het grote potentieel dat nog steeds in ons partnerschap met de Verenigde Staten schuilt, ondanks alle moeilijkheden waarmee het te kampen heeft, niet onderschatten.’ Kortom, Duitsland streeft naar een nieuw trans-Atlantisch partnerschap, zo stelt hij.

Eigen bilaterale kanalen

De trans-Atlantische relatie is dus allesbehalve dood en lijkt eerder een nieuwe fase in te gaan: realistischer, pragmatischer, transactioneler, zo u wilt, met meer input en verantwoordelijkheid van Europese NAVO-leden – maar nog altijd met erkenning van Amerikaans leiderschap. Voor de toekomst – als primus inter pares aan onze kant van de oceaan – ligt een militair krachtig Duitsland in het verschiet. Al eerder zagen we dat een ander element aan het hernieuwde trans-Atlantische verbond ten grondslag ligt: een innig met elkaar verweven defensie-industrie.

Met dit ontluikend neo-Atlanticisme zal ook D66 – linksom of rechtsom – moeten leren leven. Nederland kan immers niet anders dan volgen. Maar, we zijn dan wel nauw verweven op economisch en militair gebied met onze bondgenoot Duitsland, we zullen dat altijd zijn als junior partner. Dus hou – met het oog op de toekomst – zoveel mogelijk eigen bilaterale kanalen wijd open. Zeker die met de VS.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Europa alleen verder? Nee, wat gloort is neo-Atlanticisme – en Nederland kan niet anders dan volgen verscheen eerst op Wynia's Week.

De Europese Commissie heeft grootse plannen en kabinet-Jetten zegt zich constructief te willen opstellen. De plannen gaan onder meer over een hogere EU-begroting, eurobonds, industriebeleid, versnelde oostwaartse uitbreiding, opbouw Europese defensiecapaciteit, mogelijk simplificatie van wetgeving en het opnieuw ‘afmaken’ van de interne markt. Afgezien van de vraag of dit allemaal wel zo verstandig is, gaat het nu even over de vraag: Kan de Commissie deze plannen wel aan?

Het antwoord is negatief, met het gevaar dat gesjoemel en tegenvallende resultaten op de loer liggen. De grote lidstaten bepalen het beleid. Laat Nederland zorgen dat althans de Europese spelregels transparant zijn, en dat het EU-beleid zinvol en afrekenbaar is.

Reorganisatie zijn in het bedrijfsleven normaal

Organisaties moeten zichzelf eens in de zoveel jaar opnieuw uitvinden en stevig snoeien. Als in de EU gesproken wordt over ‘hervormingen’ dan gaat het doorgaans over verdiepte integratie en eurobonds, bijvoorbeeld met het oog op geopolitieke dreigingen of de volgende oostwaartse uitbreiding. Dat de Commissie en Europese beleidsprocessen zelf toe zijn aan een stevige reorganisatie krijgt amper aandacht.

Reorganisaties in het bedrijfsleven zijn heel normaal. In dit geopolitieke onrustige tijdperk met nieuwe producten en verschuivende concurrentie zien we dat het Duitse Krupp de staalproductie drastisch snoeit, 40 procent (ongeveer 11.000) van de werknemers laat gaan en branches afstoot. ABN AMRO is bezig om 20 procent van de banen af te stoten onder andere door het uitdunnen van managementlagen en zich te concentreren op kerntaken. Het Nederlandse ASML verraste recent door het management te reorganiseren en nieuwe banen te creëren om flexibeler te produceren. In het bedrijfsleven geldt: regeren is vooruitzien.

Hervormen van overheden is moeilijk. Achtereenvolgende Nederlandse kabinetten mikten bijvoorbeeld tevergeefs op minder rijksambtenaren. De klant van de overheid (de kiezer) wil vaak méér beleid, politici focussen op directe politieke problemen, en tegendruk vanuit de markt ontbreekt. Het bedrijfsleven daarentegen moet opboksen tegen vraagverschuivingen, innovaties bij concurrenten, en dreigende verliezen. In de particuliere sector is de top hands-on betrokken bij reorganisaties en weet dat aandeelhouders het bedrijf lean & mean willen houden.

In de overheidssector zijn politici en ambtenaren gericht op beleid. Het zicht op de kwaliteit ervan kan daarbij makkelijk achterblijven bij de ambities. Een EU-topambtenaar legde uit dat er weinig verstand is van reorganisaties mede door de complexiteit met 27 lidstaten en ondoorgrondelijke EU-instellingen. Bij problemen wordt gekeken naar nieuw beleid zonder de vraag of nieuwe wijn in oude zakken mogelijk is. Met beleid kun je tenminste scoren. Onwerkbare Europese bureaucratie is hooguit sexy voor ministers om af en toe oppervlakkig ‘minder’ te roepen.

Kwaliteit EU-beleid buiten beeld geraakt

Dat de Commissie moet hervormen is duidelijk. Al decennia wordt in woorden gestreefd naar minder en betere wetgeving, transparantie, en modernisering van de beloningsstructuur en pensioenregelingen voor de 80 duizend EU-ambtenaren. In 2013, voor zijn vertrek naar Brussel, klaagde Frans Timmermans als minister van Buitenlandse Zaken al over overregulering, dat EU-beleid beter moet, en dat Europese salarissen te hoog zijn. Echter, ook onder zijn vleugels als EU-Commissaris groeiden de klachten over kwaliteit en kwantiteit, en over het nut (proportionaliteit) van beleid. In plaats van simpele wetgeving is complex en ambitieus beleid gevoerd, zoals de Green Deal en het coronanoodfonds. Ook de EU-begroting kampt al decennia met magere resultaten, fouten in de bestedingen en zwakke controle.

Falend beleid en toezicht

Beleidsfalen zit in elke fase, van selectie van prioriteiten en beleidsvoorbereiding tot toezicht en handhaving. Dit resulteert in te veel beleid en achterblijvende resultaten. Beleid maken, uitvoeren en toezicht zijn doorgaans allemaal geconcentreerd in de Commissie. De EU-slager keurt zijn eigen vlees. Daarbij komt dat onduidelijk is hoe de Commissie precies toeziet op lidstaten. Toezicht bestaat veelal uit onderhandelingen achter gesloten deuren over prestaties. Zodoende komt Frankrijk weg met te hoge tekorten en krijgen lidstaten fondsen uitbetaald ondanks tegenvallende resultaten.

EU-budgetten moeten worden opgemaakt en de lidstaten krijgen zo het geld waarvan ze vinden dat ze er recht op hebben. Deze bestuurscultuur leidt tot rammelend beleid, en onnavolgbaar toezicht. Dit schaadt de uitvoerbaarheid, de concurrentiekracht en uiteindelijk het vertrouwen in de EU.

Kortom, het Draghi-rapport over achterblijvende concurrentiekracht kwam niet uit de lucht vallen. Bestuurlijke vernieuwing in de EU, hoe technocratisch het ook klinkt, gaat dus echt ergens over omdat proportionaliteit, subsidiariteit en kwaliteitscontrole buiten beeld zijn geraakt.

Controletaken op beleidskwaliteit en resultaten horen daarom op afstand van de Commissie te staan. De afdeling die de kwaliteit van het EU-beleid toetst, bijvoorbeeld, hoort niet onder commissiepresident Von der Leyen. Afdelingen die toezien op het economisch en financieel beleid in de lidstaten moeten eveneens los van de Commissie staan. In Nederland, bijvoorbeeld, functioneert het CPB onafhankelijk van het ministerie van Economische Zaken. In Zweden is de scheiding van beleidmaken door de overheid nog verder losgekoppeld en zijn informatie- en toezichtstaken op (grote) afstand van de overheid gezet. Er is een verschil tussen Noordelijke en Zuidelijke bestuurscultuur.

Een ander slepend probleem is het Europese personeelsbeleid. Recent is in Brussel opnieuw de discussie begonnen over het hervormen van de EU-Commissie. Afdelingen moeten worden samengevoegd, samenwerking tussen ambtenaren moet beter en de lonen moeten flexibeler. Een cultuuromslag richting flexibiliteit en resultaten en een beloning die past bij wat in lidstaten betaald wordt, zijn nodig voor de gewenste Europese veerkracht.

Hoger EU-budget terwijl nettobetalers bezuinigen

De roep om ‘waar voor ons geld’ vanuit de lidstaten is van alle tijden. Ook nu, met weglekkende bedrijvigheid, woningnood en geopolitieke onrust wil de Commissie graag de Europese meerwaarde tonen en heeft opnieuw plannen voor een hoger EU-budget gepresenteerd. De nettobetalers, zoals Duitsland en Nederland, moeten zelf bezuinigen en verwachten van de Commissie juist ‘meer met minder’. Het zwakke is wel dat deze lidstaten geen verhaal hebben over wat dat inhoudt.

Geen politieke druk vanuit lidstaten

Twee krachten houden de hervormingen van de Commissie tegen. Het meest praktische probleem is dat EU-vakbonden sterk zijn en ze hebben een aansprekend verhaal: ingrijpen in EU-organisaties is anti-Europees, en het tast de kwaliteit en onafhankelijkheid aan.

Daarom is de tweede zwakte des te nijpender: het gebrek aan politieke druk en aandacht vanuit de lidstaten. Als lidstaten niet aangeven dat en hoe hervormd moet worden, en ondertussen om meer beleid vragen, zal de Commissie ook geen energie stoppen in omslachtige en pijnlijke reorganisaties. Lidstaten houden stiekem ook van een ondoorzichtige Commissie: daar kun je namelijk mee onderhandelen, uitstel vragen en workarounds mee afspreken. Lidstaten zijn zelf niet bedreven in reorganiseren en lijden helemaal aan intellectuele armoede als het gaat om zaken als het bewaken van subsidiariteit.

Nederland

Als het nieuwe kabinet met een constructieve agenda ‘aan de slag’ wil ligt hier een kans: zet in op lean & mean EU-beleid waarbij subsidiariteit en proportionaliteit voorop staan, minimumharmonisatie het uitgangspunt is en toezicht op EU-wetten en uitgaven betrouwbaar is. Hiervoor is een ander type EU-Commissie nodig.

Om te beginnen moeten informatie- en toezichtstaken buiten de Commissie geplaatst worden. Dit is tevens essentieel voor meer transparantie. Verkokering moet worden aangepakt evenals de arbeidsvoorwaarden. Anders gezegd: Zet de Europese standaard van goed bestuur waar de lidstaten zich aan kunnen spiegelen.

Overigens is het zeker niet zo dat elk EU-beleid ondermaats presteert. Het probleem is dat er geen lessen worden getrokken tussen beleidsvelden. Kortom, er zijn EU-ambities, maar er is geen EU-bestuursmodel. Sommige beleidsvelden staan in de noordelijke, meer transparante bestuurscultuur terwijl andere velden voortbouwen op de Franse bestuurstraditie.

Zet modernisering EU op de agenda

Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen kan beginnen met de voorbeelden van goed EU-beleid te vergelijken met waar het slecht gaat, en met het volgen van de ingrepen in het bedrijfsleven. Daarnaast, in 2029 heeft Nederland het EU-voorzitterschap. In Brussel hoor ik de wens dat de nieuwe regering modernisering van de EU en van de Commissie voortvarend op de agenda zal zetten. Een betere EU? Nederland is aan zet.

Adriaan Schoutis Senior Expert aan Instituut Clingendael en voormalig hoogleraar Europees Bestuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Zonder drastische hervorming van de Europese Commissie kan ze haar enorme ambities nooit waarmaken verscheen eerst op Wynia's Week.

Waar ontwikkeling broodnodig is, explodeert de bevolking: in Niger 6,8 kinderen per vrouw en Nigeria stevent af op 400 miljoen inwoners in het jaar 2050. Zonder banen neemt de armoede toe, en ook de honger, het geweld en de migratiedruk op Europa. De Duitse SPD-politicus Martin Neuffer waarschuwde daar in 1982 al voor, en demograaf Reiner Klingholz bevestigt dit nu.

Stabiliteit zal er in Afrika niet komen zolang de bevolkingsgroei elke ontwikkeling in de weg staat en jongeren geen werk kunnen vinden. De dynamiek van die hoge geboortecijfers, die in Afrika tot steeds meer armoede leiden, zal verwoestende gevolgen hebben voor dat werelddeel en ook voor Europa. Met 6,8 geboorten per vrouw heeft het arme Sahelland Niger het hoogste geboortecijfer ter wereld. De bevolking van Nigeria zal naar verwachting verdubbelen en tegen 2050 tot 400 miljoen gegroeid zijn.

Demografie en ontwikkeling

Het gebrek aan economische kansen voor de beroepsbevolking zal leiden tot toenemende spanningen (bijvoorbeeld xenofoob geweld, zoals in Zuid-Afrika of Angola) en steeds meer bestaansonzekerheid. In Aziatische landen is een verband aangetoond tussen demografie en ontwikkeling. Vanwege culturele en religieuze overwegingen pleiten Afrikaanse politici voor het principe: hoe meer mensen, hoe sterker de staat. In moslimlanden gaan monogamie en lage geboortecijfers niet samen met het daar heersende manlijkheidsideaal.

Mauritius, de Seychellen en Botswana laten zien waartoe meer onderwijs kan leiden. Het geboortecijfer is op Mauritius gedaald tot ongeveer 1,4, op de Seychellen tot 2 en in Botswana tot 2,73 kinderen per vrouw – een gevolg van positieve economische ontwikkeling.

Vooral in tijden waarin de legitimiteit van kritische meningen in twijfel wordt getrokken, is het verhelderend om Die Erde wächst nicht mit te herlezen (De aarde groeit niet mee). Het is in 1982 geschreven door de Duitse sociaaldemocraat Martin Neuffer (1924-2004), jarenlang directeur van de NDR (Nord Deutsche Rundfunk). Voor dit alom geprezen boek liet hij in 1982 zijn linkse politieke verleden bij de SPD voor wat het was en publiceerde zijn standpunten met betrekking tot migratie- en integratiebeleid. Daarmee was hij zijn tijd ver vooruit.

Toenemende druk om te emigreren uit Derde Wereldlanden

Neuffer schreef toen al: ‘Er komen geen nieuwe feiten aan het licht. Die zijn ook niet nodig. Alles is bekend – of is al vaak genoeg gepubliceerd. De feiten staan nauwelijks ter discussie. Maar de conclusies die men daaruit zou moeten trekken, worden hardnekkig genegeerd.’

‘De druk om te emigreren uit Derde Wereldlanden, met hun explosieve bevolkingsgroei, zal door alle ellende, honger en hopeloosheid enorm toenemen.’

‘Steeds meer mensen halen ook hun gezin naar Duitsland. Steeds meer kinderen van buitenlanders worden hier geboren. En smokkelorganisaties importeren met veel succes zogenaamde politieke asielzoekers uit Zuid-Azië en Afrika, van wie de meesten ongetwijfeld om economische redenen hierheen komen en willen blijven … Ze hopen op een baan, goedkope huisvesting. Er zijn er ook bij die gemakkelijk aan de kost komen in de criminele sector.’

Te diepgaande verschillen

Neuffer: ‘Deze groepen exporteren de conflicten uit hun land van herkomst naar Duitsland en vechten die hier met volstrekte meedogenloosheid uit. Ze keren zich steeds radicaler tegen de Duitse politie.’

‘De ethische, culturele en – niet in de laatste plaats – religieuze verschillen zijn te diepgaand om de integratie van zulke grote groepen mensen succesvol te laten verlopen.’

‘Het is een illusie te denken dat de Bondsrepubliek in deze situatie haar grenzen wijd open kan houden voor alle asielzoekers ter wereld. Dat kan al bij lange na niet voor de onafzienbare massa’s echte politieke vluchtelingen. Bovendien lukt het ons niet om onderscheid te maken tussen echte asielzoekers en de stroom mensen die zich daar slechts voor uitgeeft.’

‘Zodra etnische minderheden een bepaalde omvang bereikt hebben, nemen ook de moeilijkheden in die groepen onbeheersbaar in omvang toe.’

Politici isoleren zichzelf

Ik zou nog een heleboel andere passages kunnen citeren die ook relevant zijn voor onze tijd. Destijds al bleek uit dit boek dat de gevolgen van deze ontwikkeling door politici veelal werden onderschat of gebagatelliseerd.

Neuffer schrijft: ‘We zien steeds weer dat de machthebbers zich na relatief korte tijd afzonderen in hun eigen kunstmatige wereld en, ongeacht hun politieke positie, allemaal dezelfde tekenen van deformatie gaan vertonen, waardoor een dialoog bijna onmogelijk wordt en zij sterk aan geloofwaardigheid inboeten. Ze lijken deze verandering zelf niet op te merken en reageren met onbegrip wanneer ze erop gewezen worden … Het kost hun de grootste moeite om in te zien wat de burgers nodig hebben.’

Een recenter boek over ditzelfde onderwerp is Zu viel für diese Welt (Te veel voor deze wereld) van Reiner Klingholz (Edition Körber, 2021). Klingholz wordt beschouwd als een van Duitslands meest vooraanstaande demografie-experts.

Hij heeft moeite met het gebrek aan inzicht bij Afrikaanse politici, die niet begrijpen dat de bevolkingsgroei in hun landen de kansen op ontwikkeling verkleint. ‘Yoweri Museveni, de president van Oeganda (in functie sinds 1986, in 2026 onder twijfelachtige omstandigheden “herkozen”), beschouwt de jonge bevolking van zijn land als “de grootste troef”, hoewel de meeste jongeren genoegen moeten nemen met losse baantjes.’

Onderwijs is beste anticonceptie

Klingholz: ‘In Niger of Tsjaad, landen waar meisjes beperkte toegang hebben tot onderwijs en waar de bevolking bijzonder snel groeit, leeft ongeveer een derde van alle vijftienjarige meisjes al in een huwelijk of samenwoningsrelatie. Onderwijs is niet alleen de meest effectieve vorm van anticonceptie. Het vergroot ook de overlevingskansen van jonge kinderen, omdat moeders met een hogere opleiding meer weten over medische en hygiënische zaken, over hoe ziekten ontstaan en hoe die kunnen worden voorkomen.’

‘In de arme landen van de wereld zal het geboortecijfer moeten dalen voordat economische groei mogelijk is. Dat staat wel vast.’

Klingholz: ‘Afrika werd lange tijd beschouwd als een dunbevolkt continent … Maar het idee van een leeg continent is allang achterhaald. Tegenwoordig is de bevolkingsdichtheid in Afrika een derde hoger dan in Noord- of Zuid-Amerika, ook al is de Sahara, met een oppervlakte van meer dan negen miljoen vierkante kilometer, nauwelijks geschikt voor bewoning.’

‘Tot de jaren zestig van de vorige eeuw konden Afrikaanse boeren hun eigen bevolking voldoende voeden. Destijds ging het om ongeveer 300 miljoen mensen. Tegenwoordig is dat aantal meer dan vier keer zo hoog, en wordt geen continent op aarde zwaarder getroffen door ondervoeding dan Afrika.’

Het Duitse dilemma

Hoewel Martin Neuffer destijds bedreigingen en beledigingen te verduren kreeg – vanwege zijn waarschuwingen over demografie, migratie, onderwijsachteruitgang, criminaliteit en welvaartsverlies – viel hij alleen in ongenade en hoefde hij niet beveiligd te worden, zoals voor sommige van zijn latere geestverwanten wel nodig bleek.

Ik hoef de citaten van Neuffer en Klingholz niet voor de lezer te duiden. Maar Jürgen K. Hultenreich kwam wel met een heel treffende observatie over het Duitse dilemma: ‘In Duitsland worden problemen niet opgelost, maar gesubsidieerd.’

*De Duitse diplomaat Volker Seitz was 17 jaar lang gestationeerd in verschillende Afrikaanse landen. Overal waar hij kwam, zag hij hoe ineffectief ontwikkelingshulp is en hoe weinig het mensen daadwerkelijk helpt om zichzelf te helpen. Waarom faalt dit beleid? Omdat corrupte elites en regeringsleiders hun macht misbruiken en de overvloedige fondsen kunnen verkwisten of in eigen zak steken zonder angst voor sancties.

Volker Seitz pleit voor de ontwikkeling van een competent, niet-corrupt staatsapparaat dat de belangen van de bevolking dient, en tegen het overeind houden van een hulpverleningsindustrie met bureaucratische, ondoorzichtige structuren waarvan de verkeerde mensen profiteren.

Dit artikel is eerder in het Duits verschenen op het nieuwsblog Tichy’s Einblick.

Vertaling: Willy Hemelrijk

Het bericht Bevolkingsexplosie in Afrika bezorgt de Europese Unie onoplosbare problemen verscheen eerst op Wynia's Week.