Meer CO2-uitstoot en vervuiling elders in de wereld

De keten van grootschalige opwekking, opslag en transport van stabiele betrouwbare elektriciteit is met ongeveer 50 procent energieverlies veel minder efficiënt dan de vergelijkbare brandstofketen van winning, raffinage, opslag en transport met ongeveer 20 procent energieverlies. Dat verschil doet een groot deel van de hoge efficiëntie van de elektromotor aan het eind van de keten teniet. Het voordeel van een elektrische auto is wel dat die lokaal geen roet en andere luchtvervuiling uitstoot, en minder geluid maakt. Dat is gunstig voor de leefomgeving in onze woonwijken en binnensteden.

Daar staat tegenover dat met name de mijnbouw en productie van giftige batterijchemicaliën elders in de wereld veel meer CO₂-uitstoot en lucht-, water- en bodemvervuiling veroorzaakt. Een elektrische auto exporteert zodoende milieuvervuiling van ons eigen land naar andere landen, en verhoogt die ook aanzienlijk. Bij de productie van de batterij komt ongeveer evenveel CO₂ vrij als bij de productie van de rest van de auto. Het maken van een complete elektrische auto veroorzaakt daardoor ongeveer twee maal zoveel CO₂-uitstoot als het maken van een complete brandstofauto.

Een elektrische auto verplaatst daarnaast ook CO₂-uitstoot, van het eind van de keten (de uitlaat van een brandstofauto) naar het begin van de keten (de schoorsteen van een biomassa-, bruinkool-, steenkool- of gasgestookte elektriciteitscentrale). Die verplaatsing heeft geen effect op de lokale leefomgeving in woonwijken, en ook niet op het mondiale klimaat. Mens en dier ademen zelf voortdurend CO₂ uit, en merken niets van lokale CO₂-uitstoot van auto-uitlaten.

Het natuurlijk kleurloze en reukloze CO₂ is, in tegenstelling tot roet en fijnstof, geen luchtvervuiling. Alle CO₂-uitstoot van mensen, dieren, auto’s en elektriciteitscentrales verspreidt zich razendsnel via weer en wind gelijkmatig over de wereldwijde atmosfeer. Het maakt voor het lokale leefmilieu en voor het mondiale klimaat niet uit waar de uitstoot plaatsvindt.

Zorgvuldige afweging van voor- en nadelen ontbreekt

We vatten dit even samen: Elektrische auto’s veroorzaken wereldwijd 20 tot 30 procent minder CO₂-uitstoot dan brandstofauto’s, en verminderen de lokale uitstoot van roet en andere luchtvervuiling in de bebouwde kom. Ze verplaatsen daarnaast ook CO₂-uitstoot en milieuvervuiling, en verhogen die in andere landen aanzienlijk. Ze veroorzaken kortom minder CO₂ en meer vervuiling.

Beide aspecten zijn relevant voor de lokale en wereldwijde natuur en leefomgeving, en vergen dus een zorgvuldige afweging van voor- en nadelen. In het huidige klimaatbeleid en de energietransitie vindt die afweging nauwelijks plaats.

Klimaatbeleid zou welbeschouwd een onderdeel van integraal milieubeleid moeten zijn. Het tegengaan van klimaatverandering door het reduceren van CO₂-uitstoot is immers bedoeld om de wereldwijde natuur, biodiversiteit, gletsjers en poolkappen te beschermen. Het huidige klimaatbeleid versmalt die veelheid van verschillende doelen tot het enkelvoudige doel van CO₂-reductie. De schadelijke milieugevolgen in binnen- en buitenland van alles dat we doen om die CO₂-reductie te bewerkstelligen worden niet zorgvuldig meegewogen in het huidige klimaatbeleid.

Focus ligt eenzijdig op binnenlandse CO2-reductie

Dat geldt voor elektrisch rijden, maar ook voor warmtepompen, biomassa, windmolens, zonnepanelen, waterstof en ondergrondse CO₂-opslag. Alles wat in eigen land CO₂ bespaart wordt als duurzaam en ‘groen’ bestempeld, maar de gevolgschade aan mensen, dieren, planten en bossen in binnen- en buitenland wordt daarbij onvoldoende meegewogen. Alternatieven op basis van bestaande producten en infrastructuur worden eveneens onvoldoende meegewogen. De 20 tot 30 procent CO₂-reductie van elektrisch rijden kan bijvoorbeeld ook worden bereikt met zuiniger brandstofauto’s en een lagere maximumsnelheid. Dat is veel goedkoper voor de staat, burgers, kleine en grote ondernemers, en veroorzaakt veel minder milieuvervuiling elders in de wereld.

Het voordeel van 20 tot 30 procent CO₂-reductie van elektrische auto’s is in elk geval geen reden om hun vele nadelen te negeren. De ruim 1 miljard personenauto’s in de wereld zijn gezamenlijk met 12 procent van het totaal veruit de grootste bron van mondiale CO₂-uitstoot. Als die miljard auto’s wereldwijd allemaal elektrisch zouden worden daalt dat aandeel naar 9 tot 10 procent. Dat is misschien zinvol, maar zeker niet voldoende om de enorme milieuvervuiling en menselijk leed die elektrische auto’s buiten Nederland en Europa veroorzaken voor lief te nemen. Het Europese en Nederlandse klimaatbeleid zou daar een veel betere integrale afweging in moeten maken, in plaats van alleen maar op binnenlandse CO₂-reductie te focussen.

Elektrische auto’s verminderen brandstofverbruik niet

Elektrisch rijden blijkt het verbruik van motorbrandstoffen in Nederland niet eens te verminderen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) rapporteerde vorige jaar een 2 procent toename van benzine- en dieselverbruik in de periode 2020-2024. Dat is geen grote toename, maar het is zeker geen afname. Het elektriciteitsverbruik van het wegverkeer verdubbelde in diezelfde periode, van 2,3 miljard kilowattuur in 2020 naar 4,6 miljard kilowattuur in 2024.

Dat betekent dat het enorme extra stroomverbruik van elektrische auto’s, busjes en vrachtwagens geen brandstofverbruik vervangt, maar erbij komt in de totale energiemix. Dat is kenmerkend voor de gehele mondiale energietransitie, die feitelijk een energieadditie is. Hernieuwbare energie vervangt wereldwijd geen fossiele brandstoffen, het komt erbij. Het verbruik van fossiele brandstoffen groeit wereldwijd gestaag door, net als het verbruik van motorbrandstoffen in Nederland.

Elektrische auto’s verergeren tenslotte de netcongestie in de komende tien jaar. Het zijn zeer grote stroomverbruikers, die het elektriciteitsverbruik van een gemiddeld huishouden zomaar kunnen verdubbelen. Er wordt wel gesuggereerd dat de batterijen zouden kunnen helpen om de stabiliteit van het net te bevorderen, maar dat is een fabel. Elektrische auto’s zijn beperkt en onvoorspelbaar beschikbaar voor opslag en afgifte van weersafhankelijke stroomoverschotten. Bovendien vertegenwoordigen de 1 miljoen elektrische auto’s die nu in Nederland rondrijden minder dan 1 procent van de benodigde nationale opslagcapaciteit van variabele wind- en zonnestroom. Daar komt bij dat het veelvuldig en gedeeltelijk op- en ontladen van batterijen ongunstig is voor hun levensduur.

Dure schijnoplossing

De conclusie dringt zich op dat elektrische auto’s een dure schijnoplossing zijn om natuur en milieu te verbeteren. Ze rijden lekker en besparen lokaal wel CO₂ en luchtvervuiling. De CO₂-besparing is echter beperkt, en de mondiale lucht-, water- en bodemvervuiling nemen aanzienlijk toe. De term ‘milieuzone’ zoals die in een tiental Nederlandse gemeentes is ingevoerd is dan ook misplaatst. Een paar kleine gebiedjes op aarde worden inderdaad wat schoner, maar een heleboel veel grotere gebieden op aarde worden veel vuiler. Die ‘uit het oog uit het hart’-benadering is geen verantwoord inclusief milieubeleid, dat is het over de schutting gooien van lokale rommel.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht CO2-besparing van elektrische auto’s weegt niet op tegen de enorme milieuvervuiling die ze wereldwijd veroorzaken verscheen eerst op Wynia's Week.

Voorstanders en lobbyisten van zeewindmolens wijten dit nogal kortzichtig aan stijgende grondstofprijzen en rentetarieven, alsof het een tijdelijk probleem zou zijn. Zij pleiten voor meer overheidssteun om het tempo erin te houden.

Zoute zee is buitengewoon vijandige omgeving

Zij pleiten kortom voor meer belastinggeld van u en mij. Dat zou nog tot daaraan toe zijn als het inderdaad een tijdelijk probleem was. De oplopende risico’s en kosten zijn echter structureel. De open zoute zee is een buitengewoon vijandige omgeving voor grote industriële installaties zoals windmolens van 300 meter hoog. Golven, wind, getij en zout hebben voortdurend vrij spel, en veroorzaken relatief snelle veroudering, slijtage en corrosie van materialen.

Er zijn al indicaties dat zeewindmolens maar 15 jaar meegaan in plaats van de beoogde 25 jaar. Dat verbaast mij als chemicus niet. De energiebedrijven zien dit ook, en worden daar begrijpelijkerwijs niet enthousiast van. Het leidt tot ongeplande torenhoge onderhouds- en herbouwkosten. De staat kan dat nooit structureel blijven bijspijkeren, want het is een intrinsiek in plaats van tijdelijk probleem. Het keert bovendien elke 15 jaar terug, wanneer zeewindmolens massaal moeten worden vervangen.

Het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) roept nu ook al om ‘inzet van de overheid’ voor hun op losse schroeven staande zeewindmolenpark bij IJmuiden. Inzet van de overheid betekent ook hier meer belastinggeld van u en mij. Het is te hopen voor de leden van het ABP dat zo’n verlieslatend windmolenpark er nooit komt. Het is helemaal geen taak van een pensioenfonds om te speculeren in riskante en structureel verlieslatende projecten die afhankelijk zijn van langdurige overheidssubsidies. Het is slechts hun taak om de kostbare pensioengelden van hun leden zo goed mogelijk te laten renderen met solide beleggingen in gezonde winstgevende bedrijven.

Andere rotsblokken op de weg van de huidige energietransitie zijn netcongestie en de afnemende vraag naar zonnepanelen, warmtepompen en elektrische auto’s. Dat laatste was voorspelbaar, want elektrisch rijden is natuurkundig een inferieur concept. Iedereen staart zich blind op de afwezigheid van een uitlaat en de hoge efficiëntie van elektromotoren ten opzichte van verbrandingsmotoren, maar dat is slechts de allerlaatste schakel in de lange keten van automobiliteit.

Van CO₂-reductie blijft maar 10-20 procent over

Het is waar dat elektromotoren geen uitlaat hebben, en met ongeveer 95 procent een drie maal zo hoge efficiëntie hebben als verbrandingsmotoren met ongeveer 30 procent. Elektrische auto’s hebben daarom ook geen grote grill en radiator nodig om overtollige warmte af te voeren. Dat is echter niet het einde van het verhaal, want er gaan heel veel schakels vooraf aan de laatste van de auto zelf.

De belangrijkste zijn de productie en milieuvervuiling van batterijen, hun op- en ontlaadverliezen, hun beperkte levensduur en de opwekking van hun laadstroom. Al die eerdere schakels kosten zoveel energie en stoten zoveel CO₂ uit dat er van de factor drie in de laatste schakel maar 10 tot 20 procent overblijft in de hele keten.

Elektrische auto’s veroorzaken enorme milieuvervuiling

Die winst van 10 tot 20 procent CO₂-reductie over de hele keten van automobiliteit zegt nog niks over de netcongestie en enorme milieuvervuiling die elektrische auto’s veroorzaken. CO₂ is in tegenstelling tot lithiummijnbouw en batterijchemicaliën geen milieuvervuiling. De nadelen van CO₂-uitstoot laten zich niet vergelijken met de nadelen van milieuvervuiling en netcongestie. Al die functionele nadelen laten zich op hun beurt niet vergelijken met de kosten van elektrische auto’s ten opzichte van brandstofauto’s.

Elekrisch rijden is duurder dan rijden op brandstof

De kosten van automobiliteit worden in belangrijke mate bepaald door belastingen, accijnzen en subsidies. Dat zijn door de overheid gemaakte politieke instrumenten, en geen intrinsieke eigenschappen van bepaalde soorten auto’s. De kosten voor consumenten zijn daarom geen duurzaamheidscriteria. Het feit dat elektrisch rijden tijdelijk gesubsidieerd wordt en daarom betaalbaar lijkt betekent niet dat het duurzamer is. Met het afbouwen van aanschafsubsidies en belastingvoordelen blijkt elektrisch rijden in elk geval structureel duurder te zijn dan rijden op brandstof.

De autolobby pleit voor meer ‘overheidsstimulansen’. Dat is een eufemisme voor meer belastinggeld van u en mij, net als bij de zeewindmolenbedrijven en het ABP. Iedereen die met de energietransitie te maken heeft moet de hand ophouden bij vadertje staat. Ook voor elektrisch rijden geldt echter dat de staat dit nooit structureel kan blijven bijspijkeren, omdat de hogere kosten intrinsiek zijn en niet tijdelijk.

Elektrische auto’s zitten vol nadelen en risico’s

Wat overblijft zijn de notoire onbetrouwbaarheid van elektrische auto’s, hun slechte prestaties bij vrieskou, hun risico op spontane onblusbare branden, hun veel hogere gewicht, hun enorme milieuvervuiling, hun netcongestie, hun kleine actieradius, hun laadpalentekort, hun lange oplaadtijden, hun stijgende aanschafprijzen en hun oplopende stroomkosten. Ze rijden bovendien nog lange tijd hoofdzakelijk op fossiele stroom, met name als de ‘r’ in de maand is. Zonnepanelen produceren dan weinig, en de aanleg van windmolens stagneert structureel.

De aanleg van zonnepanelen stagneert overigens evenzeer, vanwege afschaffing van de salderingsregeling voor consumenten. Zes maatschappelijke organisaties, waaronder de Consumentenbond, de Woonbond en de Vereniging Eigen Huis, hebben hierover een brandbrief geschreven aan de onzichtbare klimaatminister Sophie Hermans. Consumenten hebben geen vertrouwen meer in de overheid, en verliezen daardoor hun interesse in zonnepanelen op hun dak. Er zou zelfs sprake zijn van een rechtszaak tegen de staat vanwege de afschaffing van de salderingsregeling, de zoveelste rechtszaak in dit falende klimaat- en energiebeleid. Dat klinkt niet als een 1 aprilgrap.

Ik stel om al deze redenen de aanschaf van een elektrische auto zo lang mogelijk uit. Ik kan nu nog rustig, probleemloos en betrouwbaar op één tank diesel van Nederland naar Oostenrijk rijden, zonder last te hebben van vrieskou, laadpaaltekorten en oplaadtijden. Ik veroorzaak daarmee nauwelijks meer CO₂-uitstoot dan een even grote maar honderden kilo’s zwaardere elektrische auto op hetzelfde traject, zeker in een winters Duitsland met zoveel bruinkoolcentrales, stilstaande windmolens, ondergesneeuwde zonnepanelen en geen kernenergie.

Stel de aanschaf van een elektrische auto zo lang mogelijk uit

Ik hoop en verwacht dat de geplande EU-verplichting vanaf 2035 voor nieuwe elektrische auto’s al voor 2030 onuitvoerbaar en onbetaalbaar zal blijken. We kunnen in 10 tot 15 jaar in de verste verte niet genoeg windmolens en zonnepanelen bijbouwen. We kunnen in die tijd op geen stukken na genoeg betaalbaar en duurzaam gewonnen lithium, kobalt en koper importeren voor 200 miljoen Europese auto’s. We kunnen nooit tijdig onze bovengrondse en ondergrondse netcapaciteit voldoende uitbreiden.

Er bestaat geen realistisch uitvoeringsplan om de megalomane en destructieve ambities van elektrisch rijden op een duurzame, milieuvriendelijke en menswaardige manier te verwezenlijken.

Maarten van Andel is chemicus. Hij publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk.  Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Elektrische auto’s zijn enorm milieuvervuilend en zullen altijd te duur blijven verscheen eerst op Wynia's Week.