379 miljard

De voorzitter van de Nationale Reparatie Commissie Suriname (NRCS), Armand Zunder, lijkt van dit soort sommen zelfs zijn levenswerk te hebben gemaakt. Schrik niet: alleen al voor de slavernij in Suriname heeft Zunder de vergoeding berekend op 379 miljard euro! Over schadeclaims voor de omvangrijke interne slavernij in Afrika, Azië en Indiaans Amerika heb ik nooit iets van hem vernomen en evenmin over een veelvoud van die honderden miljarden voor een vergoeding aan de verre nakomelingen van de slaven in de voormalige Nederlandse bezittingen in Guyana, Brazilië, Zuid-Afrika, Sri Lanka, Indonesië, India, West-Afrika en Noord-Amerika. Op zulke bedragen zijn de meeste Nederlanders vast nog niet voorbereid, gelet op de paniek, die alleen al de relatief bescheiden verhoging van de energierekening teweegbrengt.   

Racisme

Wat is eigenlijk precies de ‘doorwerking’ van de koloniale slavernij in het Nederland van vandaag?  Het meest gehoorde argument is racisme. Dat zou betekenen dat de nakomelingen van de vroegere Ghanese slavenhandelaren in ons land niet worden gediscrimineerd, maar wel de nakomelingen van de slaven uit Suriname en de Nederlandse Antillen. Is die discriminatie dan niet alleen gebaseerd op uiterlijk maar ook op de familiegeschiedenis? Hoe werkt dat precies?

Er bestaat bovendien geen unieke band tussen discriminatie en het slavernijverleden. Bij het eeuwenoude antisemitisme is van slavernij geen sprake.    

Analfabetisme

En racisme is niet het enige overblijfsel van de slavernij. De Organisatie van Caribische Landen (CARICOM) heeft een hele lijst van nadelen gemaakt, waarmee de nakomelingen van de slaven uit die regio worden geconfronteerd. Zo zouden ze lijden aan het hoogste percentage chronische ziekten ter wereld.  Bovendien is een groot aantal nakomelingen analfabeet en is het percentage gebroken gezinnen groot.

Sommige van deze claims zijn statistisch moeilijk te bewijzen, maar in vergelijking met andere delen van de wereld kent het Caribische gebied met slechts 10 procent juist relatief weinig analfabeten. Alleen in Haïti is dat percentage vijf keer zo hoog, hoewel daar de slavernij veel vroeger is afgeschaft dan elders in de regio. Bestaat er eigenlijk wel een band tussen slavernij en analfabetisme?

Gebroken gezinnen

Dat verband lijkt in ieder geval afwezig als het gaat om slavernij en levensverwachting, want ondanks de eeuwenlange plantageslavernij blijken de bevolkingen van Cuba en Barbados de hoogste levensverwachting in de regio te hebben. Die is weliswaar wat lager dan in Europa, maar hoger dan in veel andere landen in het tropische deel van de wereld. Ook die cijfers duiden niet op een band met het slavernijverleden, maar met het tropische ziektemilieu.  

Zijn gebroken gezinnen een gevolg van de slavernij? Mannen, vrouwen en kinderen konden immers apart worden verkocht en dat maakte een gezinsband op de plantages toch vrijwel onmogelijk? Daarvoor is in de boekhouding van de Surinaamse plantages geen bewijs te vinden. Heel zelden werd een individuele slaaf verkocht. Alleen bij een faillissement ging de hele ‘slavenmacht’ over naar een nieuwe eigenaar, maar de slavengezinnen hoefden in zo’n geval meestal niet te verhuizen en konden bij elkaar blijven. Verwarren degenen die dit argument naar voren schuiven Suriname niet met de Nederlandse Antillen? Op de eilanden hadden de meeste slaveneigenaren maar een paar slaven en ze waren waarschijnlijk veel sneller gedwongen hun slaaf of slavin te verkopen vanwege een economische tegenslag. Overigens betekende verschillende eigenaren niet automatisch het einde van de gezinsband onder hun slaven. Hoewel man en vrouw soms op verschillende plantages woonden, konden ze elkaar in het weekend bezoeken.  

Al deze details tonen aan dat je eigenlijk geen excuses kunt aanbieden voor onrecht, dat je niet goed begrijpt. Zou het samen met de excuses beloofde ‘bewustwordingsfonds’ van 200 miljoen euro (!) bedoeld zijn om daar verandering in te brengen?  

Prof Piet Emmer is de meest vooraanstaande kenner van de Nederlandse slavernijgeschiedenis.  Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. Zij maken het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt – ook in 2023. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Je kunt geen excuses aanbieden voor onrecht dat je niet goed begrijpt verscheen eerst op Wynia's Week.

In zijn toespraak neemt Rutte het taalgebruik van de activisten zelfs over, die spreken van ‘tot slaafgemaakten’. ‘Een onjuiste term’, meent historicus en emeritus-hoogleraar Piet Emmer. ‘De meesten werden als slaaf geboren. ’En nog zo’n onjuistheid: ‘De meerderheid van de slavenhouders in de 19de eeuw in Suriname was niet-blank.’ Inconvenient knowledge noemen sociologen dit.

Kruisverhoor en debat waren nogal eenzijdig            

Op 19 december bood onze premier, namens de Nederlandse regering, zijn excuses aan voor het slavernijverleden. Dat ging met de volgende woorden: ‘Eeuwenlang hebben de Nederlandse staat en zijn vertegenwoordigers slavernij mogelijk gemaakt, gestimuleerd, in stand gehouden en ervan geprofiteerd. Eeuwenlang zijn in naam van de Nederlandse staat mensen tot handelswaar gemaakt, uitgebuit en mishandeld. Eeuwenlang is onder Nederlands staatsgezag de menselijke waardigheid met voeten getreden op de meest afschuwelijke manier. En te weinig hebben opeenvolgende Nederlandse regeringen na 1863 gezien en erkend dat het slavernijverleden een negatieve doorwerking had en heeft.’                                                                                

De woorden van Rutte klonken welgemeend en oprecht. De komende tijd wil hij het gesprek over het slavernijverleden met de directe nazaten verder aangaan. Toch valt er het nodige over op te merken. Rutte had kunnen weten dat emoties in de politiek net als in het leven de neiging hebben zichzelf te rechtvaardigen, en bij politieke oordelen mag uiteindelijk niets, ook niet ons eigen gevoel, gevrijwaard blijven van de plicht tot rechtvaardiging door middel van kruisverhoor en debat. Dat kruisverhoor en debat is tot nu toe in mijn beleving nogal eenzijdig. Verdraagzaamheid en waardigheid moeten immers uit alle hoeken van de samenleving komen.

Piet Emmer ontbrak

Het debat is tot nu toe beperkt gebleven. In de openbare discussie over excuses voor de slavernij speelde Piet  Emmer, ondanks zijn grote kennis op dit terrein, geen rol. Ruim drie maanden lang probeerde het opinieblad Argus een discussie op touw te zetten. Emmer wilde graag, maar een lange lijst van beoogde gesprekspartners lieten deze beker aan zich voorbijgaan. Men voelde zich niet competent, verwees liever naar een ander, etc. ‘Het zij zo’, zegt Emmer in een interview in Argus (21 december2022). Op de vraag van journalist John Jansen van Galen of hij zich geboycot voelt, zegt hij: ‘Ik vermoed dat mijn mening niet opportuun is. Maar ik kan mij ook voorstellen dat ze denken: die heeft zijn tijd gehad.’

Veel lof voor speech

De speech van premier Rutte is goed ontvangen. De hoogste bestuurder van Bonaire, Edison Rijna, zegt met een brok in de keel naar de toespraak van Rutte te hebben gekeken. Hij zegt: ‘Ik had niet verwacht dat het zoveel met mij zou doen. Ik kreeg de indruk dat zowel de premier als de minister hier vanuit het diepst van hun hart aan het spreken waren. Dat is wat mij het meeste raakte.’ Rijna vervolgt: ‘Ik denk dat dit boven de politiek uitstijgt. Ik ben heel blij hoe het is gepresenteerd en kijk ook net zoals iedereen uit naar: hoe nu verder?’

Oud-premier van de Nederlandse Antillen, Suzy Camelia-Römer zei het volgende: ‘Het was een historische dag. Dat Tula in ere wordt hersteld als vrijheidsheld is heel belangrijk voor ons. Dat is iets waar we al heel lang voor hebben gevochten.’ ‘Het is verder goed dat vanuit Nederland is erkend dat slavernij een misdaad tegen de menselijkheid is. Het gaat natuurlijk ook om: ‘hoe beëindig je de discriminatie die wij iedere keer ontmoeten?’ 

Premier Wever-Croes van Aruba zegt op de tv: ‘Elk welgemeend excuus is welkom. Wij kunnen het verleden niet veranderen. Maar onze generatie heeft de unieke kans om excuses in actie om te zetten. Wij zullen de Nederlandse regering aan hun woord houden. Het onderwerp slavernij en de omvang daarvan worden door velen – tot op de dag van vandaag – ontkend. Erover spreken leidt bij sommigen tot gevoelens van ongemak. Maar toch hebben veel van onze voorouders met de slavernij te maken gehad; hetzij als tot slaafgemaakte of als eigenaar. Vele families op Aruba zijn nazaten van beiden.’          

Armand Zunder, voorzitter van de Nationale Reparatie Commissie Suriname, sprak van ‘een hele goede speech’ en ‘een stap vooruit’. ‘Maar we zijn er nog lang niet’, voegde hij eraan toe.  Hij vond het een gemis dat de autochtone bevolking van Suriname, de Indianen, niet in de speech is genoemd.’ Eerder had Zunder laten weten dat er herstelmaatregelen moesten komen en dat die miljarden euro’s zouden moeten bedragen. ‘Niet in directe betalingen, maar als fondsen die gebruikt kunnen worden voor herstelprojecten.’                      

De premier van Sint Maarten, een eiland dat al jaren gebukt gaat onder financieel wanbeleid, vindt dat excuses ook inhoud moet hebben.

Reacties van autochtone Nederlanders zijn niet bekend

De zes organisaties die een kort geding hadden aangespannen om de datum van de excuses voor het slavernijverleden te verplaatsen, noemen het pijnlijk dat premier Mark Rutte deze maandag alsnog zijn excuses heeft aangeboden. Hannah Belliot, vertegenwoordiger van vijf organisaties, laat weten het gevoel te hebben dat deze excuses er doorheen zijn gedrukt. Rutte wil de baas zijn door voor nazaten van het slavernijverleden te bepalen wanneer de excuses worden aangeboden. ‘Dat is pijnlijk, koloniaal en achterhaald’, aldus Belliot.         

Tot nu toe hebben we alleen de reacties van een aantal etnisch gekleurden en belanghebbenden ( de ‘zaakwaarnemers’) gehoord, en wel door tussenkomst van de bepaald niet neutrale media. Ik heb begrepen dat de reacties van de bevolking in Suriname stukken positiever zijn dan die van de Surinaamse politici. En wat de huidige Marrons ervan vinden, weten we ook niet.                                              

Over de reacties van de gewone, blanke autochtone Nederlanders tasten we vooralsnog in het duister. En als ze reageren vinden we hun woorden niet terug in de media. Toch heb ik het sterke vermoeden dat bij de Blokkeerfriezen in het Friese Dokkum, de streng gelovigen in Staphorst en de autochtonen in Limburg de welgemeende woorden van Rutte met enige reserve zijn ontvangen. Een aantal Nederlanders zal ook hebben gedacht: moeten de Limburgers niet alsnog worden gecompenseerd vanwege de sluiting van de mijnen, de Groningers vanwege de schade aan hun huizen door de aardbevingen als gevolg van het ongelimiteerd oppompen van aardgas, de Molukkers vanwege de oneigenlijk gedane beloften van de Nederlandse overheid, etc.?              

Veel Nederlanders zullen ook hebben gedacht: Premier Rutte spreekt niet namens mij. Waarom zou ik mijn excuses moeten maken voor iets waar ik part noch deel aan heb gehad. Je kunt alleen excuses maken voor iets wat je zelf hebt gedaan. Zie mijn persoonlijk verhaal in Wynia’s Week.

Excuus-pionnen

Slavernij is ronduit slecht en verwerpelijk. Nu was sprake van een politieke alleingang, slechts gedragen door onze premier, ondersteund door enkele van zijn D66-kompanen en een zevental bewindspersonen. De laatsten zijn als excuus-pionnen afgereisd naar Suriname en de eilanden.         

In augustus was een delegatie van de Tweede Kamer hen vooraf gegaan. Officieel doel van de reis: ‘Kennis opdoen over het Nederlands slavernijverleden en de doorwerking daarvan in het heden.’De Kamerleden hebben vooral geluisterd en een plantage bezocht. Tot de delegatie behoorden geen Kamerleden van de VVD of de PVV, de grootste oppositiepartij. Wilden zij niet of zijn ze niet uitgenodigd?                                                                

Voorafgaande aan de parlementaire reis had de commissie, onder voorzitterschap van Kiki Hagen (D66), drie rondetafelgesprekken met experts en nabestaanden. De uitgenodigde sprekers (enkele lobbyisten/belangen-behartigers, vertegenwoordiger van het Nationaal Archief, vertegenwoordigers van verschillende Nederlandse gemeenten, een tweetal banken die al excuses hebben gemaakt en Human Rights Lawyers) moesten vooraf position papers indienen.    

Waarom zoveel aandacht voor actievoerders?                                       

Het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NiNsee), een van de lobbyisten, kreeg in de periode van 2016 tot 2020 in totaal 2.058.633 euro van de gemeente Amsterdam. Het NiNsee wordt ook gesponsord door het Piet Mondriaan Fonds. Alle uitgenodigde sprekers vonden dat de overheid excuses moest aanbieden voor het slavernijverleden. Onder de sprekers bevonden zich niet de historici Piet Emmer, Henk den Heijer, Alex van Stipriaan of de ‘zwart-witprediker’ Gloria Wekker, allevier emeritus-hoogleraar en kenner op dit terrein. Evenmin de journalist Herman Vuijsje, auteur van onder meer Zwartkijkers. Kennelijk organiseer je op deze wijze ‘kamerbrede en maatschappij-brede steun’.

Je vraagt je toch af waarom deze actievoerders zoveel politieke aandacht en gehoor krijgen. Volkskrant-journalist Martin Sommer reageert: ‘De enige verklaring die ik kan bedenken is dat hun noden en verlangens aansluiten bij de spraakmakende klasse. De bovenste helft (van de samenleving) is druk met zelfverwezenlijking, diversiteit en inclusie.’En als je als zaakwaarnemer hard en

lang genoeg hamert op het aambeeld van racisme, wordt het vanzelf waar. 

Kinderfeest wordt vergald

En wat zijn de reacties uit de onderste helft van de samenleving? Hun geliefde Sinterklaastraditie wordt als racistisch en moreel verwerpelijk aan de kant gezet. Bij de jaarlijkse intocht van Sinterklaas komt de actiegroep Kick Out Zwarte Piet (KOZP), gelegitimeerd door de overheid en begeleid door ‘waarnemers’ van Amnesty International, met demonstraties het kinderfeest vergallen. De lobby tegen Zwarte Piet, ‘het symbool van racisme in Nederland’, ontvangt op velerlei wijze subsidie.                                                    

Veel verzet van ‘de gewone blanke burger’ komt samen in de discussie rond Zwarte Piet. Waarom moet deze figuur uit de volkstraditie worden verbannen? Zwarte Piet verbinden met de slavernij van Afrikanen in de Nieuwe Wereld raakt kant noch wal. Inmiddels is een anti-actiegroep in het leven geroepen: Red Zwarte Piet’. De stichting heeft een eigen website Cultuur onder Vuur en is op meerdere raakvlakken actief. Zij kunnen rekenen op een achterban van 270.000 medestanders.                                                                 

De actiegroep KOZP wil het hele jaar actie voeren in het kader van 150 jaar afschaffing van de slavernij en bijna 100 jaar verzet tegen Zwarte Piet. Op de bucket list van KOZP staan nog vele geplande acties. Een toolkit met leuzen en tips is beschikbaar voor de beginnende actievoerder. De algemene slogan luidt: ‘Is jouw gemeente al Zwarte Piet-vrij?’Op de website van KOZP lees ik: ‘De op 13 november 2022 aangekondigde demonstratie in Venlo gaat niet door, na toezegging van de gemeente dat Zwarte Piet niet langer onderdeel van de intocht zal uitmaken.’Wel een heel snelle overgave door de geboortestad van Wilders. Maar dan de gereformeerden in Staphorst. Het protest en de acties van de lokale Staphorsters, zwart geschminkt en verkleed als Zwarte Piet, was heftig en wekenlang groot pagina-nieuws in de dagbladen.                                       

Teksten op Erasmusbrug

De polarisatie neemt hand over hand toe. Op Oudjaarsnacht werden op de Erasmusbrug in Rotterdam enkele opvallende teksten geprojecteerd: ‘White lives matter’, ‘Vrolijk blank 2023’ en ‘Zwarte Piet deed niets verkeerd’. Een beter ‘spandoek’ met maximale publiciteit is nauwelijks denkbaar. De gemeente ziet de leuzen als racistisch en de politie onderzoekt de zaak.

Naar ik hoop legt premier Rutte zijn oor nu ook te luisteren bij andere groepen in de samenleving. Ook hun mening telt, willen we althans op een zinvolle manier met elkaar samenleven. Pas dan toont Rutte zich een staatsman, naar zijn grote voorbeeld en liberale voorganger Johan Thorbecke. 

In een eerdere versie van dit artikel stond dat premier Rutte excuses had aangeboden namens de Nederlandse Staat. Het woord ‘Staat’ is vervangen door ‘regering’. 

Hans Werdmölder is antropoloog en criminoloog. Hij is auteur van diverse boeken over misdaad en misdaadbestrijding.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt – ook in 2023. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Met slavernijexcuses heeft Mark Rutte veel Nederlanders in de kou laten staan verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar ook over die datum bestaat onenigheid, want sommigen zijn van mening dat de slavernij niet in 1863 maar pas in 1873 werd afgeschaft. Dat is in strijd met de feiten, want na 1 juli 1863 was de meerderheid van de slaven in de Nederlandse Cariben vrij om te gaan en te staan, waar ze wilde. Het betrof alle slaven op de Nederlandse Antillen en de meerderheid van de ex-slaven in Suriname. Slechts een minderheid van de vrijverklaarde slaven, de vroegere veldslaven, kreeg te maken met het ‘Staatstoezicht’ en met de verplichting om tussen 1863 en 1873 elk jaar een contract met een werkgever af te sluiten. Die maatregel werd overigens links en recht ontdoken, want er ontstonden een aantal nepplantages in de buurt van Paramaribo, waarmee de vroegere slaven wel een contract konden afsluiten maar niet werden verplicht er ook te komen werken. De contractverplichting verviel ook voor diegenen, die trouwden met een voormalige slaaf of slavin, die niet onder het Staatstoezicht was geplaatst.

De meeste ‘Nederlandse’ slaven waren elders

Tot overmaat van ramp lijkt onze regering met haar excuses slechts een minderheid van de verre nakomelingen van de slaven te willen bereiken, want de meeste nakomelingen van de Nederlandse slaven wonen in Zuid-Afrika en Indonesië en voor hen zijn de excuses blijkbaar niet bedoeld. In dat laatstgenoemde land vroeg de correspondent van het NOS-journaal trouwens aan een aantal voorbijganger wat zij van de Nederlandse excuses zouden vinden. Niet één van de geïnterviewden had daar behoefte aan en een paar Indonesiërs wezen er zelfs op dat zo’n actie de bevolking alleen maar verdeelde. Die verontschuldigingen zouden immers aan het licht brengen dat niet de Nederlanders, maar de Indonesiërs zelf de meeste slaven bezaten. ‘Laat dat verleden alsjeblieft rusten,’ zei een van de geïnterviewden letterlijk.

De slavernijexcuses zijn inmiddels een politiek mijnenveld geworden. Dat besef is ook tot de regering doorgedrongen, want zij is niet van plan de koning in te schakelen. Dat sluit natuurlijk niet uit dat ieder individu in ons land verontschuldigingen kan aanbieden voor het gedrag van zijn of haar familieleden in het verleden. Dat wil de koning nu doen als privépersoon. Dat is geen staatszaak, zolang hij het onderzoek naar het slavernijverleden van zijn familie maar uit eigen zak betaalt. In ons land zie ik overigens nog geen andere vermogende families dit koninklijke voorbeeld volgen. 

Het privé-onderzoek van de koning moet een antwoord geven op de vraag of de Oranjes zich in onze ogen misdragen hebben in het verleden, omdat ze geïnvesteerd hadden in koloniale activiteiten en ondernemingen, waar slaven werkten. Ook moet worden uitgezocht of de Oranjes in de zeventiende en achttiende eeuw een of meer zwarte bediendes te werk hebben gesteld in hun paleizen.

Er zou nog wel meer te onderzoeken zijn, want bij het in dienst nemen van hun personeel hebben de Oranjes zich waarschijnlijk niet bekommerd om 1) de discriminatie van vrouwen en meisjes, die aan het hof uitsluitend in lage posities tewerk werden gesteld, 2) de uitsluiting van openlijk homoseksueel of LHBTI-personeel, 3) het in dienst nemen van kinderen in de leerplichtige leeftijd, 4) het ontbreken van een goede vakantie-, ziekte- verlof- en pensioenregeling. Hoe ik dit weet? Geen werkgever hanteerde toen onze hedendaagse arbeidsvoorwaarden.  

Hoeveel meer excuses?

De onderzoekscommissie zal waarschijnlijk alleen nagaan hoe de Oranjes hun familiekapitaal hebben belegd. Deden ze dat op dezelfde wijze als andere vermogende families in de zeventiende en achttiende eeuw of volgens onze huidige ethische normen? Ook zonder commissie weet ik het antwoord al. U ook?  

Misschien dat door al dat geruzie de excuses maar worden afgeblazen. Net als de geïnterviewde Indonesiërs toont een enquête van het dagblad Trouw aan dat de meerderheid van de ondervraagde Nederlanders daar in ieder geval geen behoefte aan heeft. Bovendien zouden excuses alleen voor de slavernij allerlei groepen Nederlanders discrimineren, die in onze ogen eveneens groot onrecht is aangedaan in het verleden. De geschiedenis is nu eenmaal een vreemd land, waar ze de dingen anders deden.  

Prof Piet Emmer is de meest vooraanstaande kenner van de Nederlandse slavernijgeschiedenis.  Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. Zij maken het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt – ook straks weer, in 2023. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De slavernij-excuses zijn nu al in chaos verzand verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is een vermoeden, want het lijkt mij onwaarschijnlijk dat onze regering excuses wil aanbieden voor de slavenhandel en slavernij in het algemeen. Overigens blijft het volstrekt onduidelijk of andere regeringen het Nederlandse voorbeeld zullen volgen, hoewel vrijwel elk land in Afrika, Azië en Indiaans Amerika talloze slaven telde net als een groot aantal Europese koloniën.  

Slechts kleine minderheid krijgt excuses

Er is echter nog meer onduidelijk. Volgens berichten in de pers ligt het in de bedoeling om zeven leden van ons kabinet de verontschuldigingen persoonlijk te laten overbrengen. Dat aantal maakt het echter alleen mogelijk de voormalige Nederlandse koloniën in de West te bedienen. Weet het kabinet wel dat dan slechts een kleine minderheid van de nakomelingen excuses krijgt? Er waren immers ook slaven in andere delen van de Nederlandse koloniale wereld.   

Toch ziet het er niet naar uit dat de inwoners van Guyana, het buurland van Suriname, op Nederlandse excuses kunnen rekenen, hoewel dat gebied eens onderdeel was van het Nederlandse koloniale bezit en maar liefst 38.000 slaven telde. Voorts lijkt het kabinet de Nederlandse kolonie Nieuw-Nederland in Noord-Amerika over het hoofd te zien, waar ongeveer 700 slaven leefden en ook hun nakomelingen dienen excuses te krijgen.

Zuid-Afrika telde tegen het eind van de Nederlandse periode 84.000 slaven

En om in de Nieuwe Wereld te blijven: de recente ophef over Johan Maurits, de naamgever van het Haagse Mauritshuis, had onze politici moeten attenderen op het feit dat er in de door hem bestuurde Nederlandse kolonie in Brazilië ook slaven waren. Hun aantal wordt berekend op ongeveer 30.000 en ook dat getal lijkt een ministeriële missie te rechtvaardigen.    

Bovendien kan ons kabinet er niet omheen een aantal bewindspersonen af te vaardigen naar die landen in West-Afrika, waar Nederlandse forten stonden. Elk fort telde tientallen slaven en ook die zullen nakomelingen hebben, die snakken naar Nederlandse excuses.     

Is onze premier trouwens op de hoogte van het feit dat Zuid-Afrika ook een kolonie was met maar liefst 84.000 slaven tegen het einde van de Nederlandse periode? Dat aantal was groter dan het totaal aantal slaven in alle Nederlandse koloniën in het Caribische gebied bij elkaar en ook dat getal moet aanleiding zijn voor een ministerieel bezoek.    

Gelukkig hebben we ministers genoeg

Azië ontbreekt in het bericht over de slavernijexcuses en dat is vreemd, want in de Nederlandse koloniale gebieden daar bevonden zich eveneens meer slaven dan in de Nederlandse West: 66.000 tegen 48.000. Gelukkig telt ons land zoveel ministers dat het mogelijk moet zijn om ook daar excuses aan te bieden.

Het ligt dan voor de hand een van hen naar de voormalige Nederlandse kolonie Ceylon (Sri Lanka) af te vaardigen, waar zich in de Nederlandse tijd ongeveer 4.000 slaven bevonden, en een andere minister naar Indonesië, waar in de door Nederland bestuurde gebieden ongeveer 40.000 slaven woonden.   

Excuses zijn niet inclusief

Afgezien van de gebrekkige historische kennis, lijkt het erop dat onze regering zich evenmin realiseert dat de komende excuses het generatieprincipe loslaten: alleen verontschuldigingen aanbieden voor misstanden uit het recente verleden, dat degene, die de excuses aanbiedt, zelf heeft meegemaakt. Nu er excuses komen voor misstanden uit een ver verleden, is het hek van de dam.

Tot slot is nog een aspect van de komende excuses, waar je niemand over hoort: ze zijn absoluut niet inclusief. Gedwongen arbeid was immers maar één van de talloze historische onrechtvaardigheden, waar we ons nu voor schamen. Mijn rechtvaardigheidsgevoel zegt me dat er ook verontschuldigingen moeten worden aangeboden aan de nakomelingen van de slachtoffer(tje)s van kinderarbeid, van de gediscrimineerde en buitengesloten meisjes en vrouwen, rooms-katholieken, joden en Sinti, gestrafte homoseksuelen, en van de slachtoffers van de miserabele gezondheidszorg en het slecht toegankelijk onderwijs in de voorbije eeuwen.  

We hebben dus alle redenen om nog heel veel excuses aan te bieden en daarom stel ik voor daar een Nationale Excuusdag voor in te voeren. Met onze huidige opvattingen vormen de afgelopen millennia immers een bizarre wereld, waarvoor je je blijkbaar voortdurend moet verontschuldigen.

Wynia’s Week is er 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, nuchtere berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!  

Het bericht Piet Emmer: pleidooi voor een Nationale Excuusdag verscheen eerst op Wynia's Week.