Voormalig baas van de Venezolaanse militaire inlichtingendienst Hugo Carvajal Barrios (65) geldt in de Verenigde Staten als de belangrijkste getuige in het proces tegen zijn vroegere baas Nicolás Maduro. Na zijn ontvoering uit Venezuela staat Maduro terecht in New York op beschuldiging van narcoterrorisme. Wie is Carvajal Barrios, de waarschijnlijke kroongetuige in de rechtszaak?

De Venezolaanse generaal-majoor met de bijnaam ‘El Pollo’ (De Kip) is een oude bekende van Frans Timmermans uit diens tijd als minister van Buitenlandse Zaken (2012–2014) in het tweede kabinet Rutte. De Venezolaanse regering benoemde generaal Carvajal Barrios in februari 2014 tot consul op Aruba. Binnen het Koninkrijk der Nederlanden heeft Aruba een autonome status, maar Defensie en Buitenlandse Zaken worden vanuit Den Haag geregeld. Toenmalig PvdA-minister Timmermans weigerde – onder druk van de Verenigde Staten – de Venezolaanse topmilitair als consul te accepteren.

Narcodollars witwassen

De Verenigde Staten verdachten Carvajal van drugshandel en witwassen. Diplomatieke bronnen maakten er geen geheim van dat de generaal – vertrouweling van de overleden president Hugo Chávez en als directeur van de militaire inlichtingendienst behorend tot de inner circle van opvolger Nicolás Maduro – naar Aruba was gestuurd om zijn diplomatieke privileges te misbruiken, teneinde via Arubaanse banken narcodollars wit te wassen.

Want dat is altijd de grootste sores in de cocaïnehandel: je kunt grote hoeveelheden van het spul naar Noord-Amerika of Europa smokkelen, maar hoe krijg je de dikke stapels cash dollars geboekt op een keurige bankrekening in een veilig land? Vandaar dat vooraanstaande Venezolanen hun oog op de Antilliaanse banken lieten vallen. Het wereldwijde financiële stelsel zat vlakbij, al hadden de Amerikaanse drugsbestrijders dat natuurlijk ook in de gaten: ‘Follow the Money!’

Om Nederland te dwingen de topmilitair als diplomaat te accepteren, liet Venezuela hem plompverloren naar Aruba vertrekken. Dat was in juli 2014, vlak nadat boven Oost-Oekraïne vlucht MH-17 van Malaysia Airlines door een Russische Bukraket uit de lucht was geschoten. Onder de 298 inzittenden die omkwamen, waren 196 Nederlanders. Terwijl minister Timmermans druk was met de nasleep van deze ramp, werd hij overvallen door de kwestie Carvajal op Aruba.

Plannetje gesmeed

Nederland had vanwege de MH-17 dringend internationale steun nodig, vooral van de Amerikanen. Die beschikten over satellietbeelden en andere data waarmee kon worden vastgesteld wat er precies gebeurde voordat het vliegtuig uit elkaar spatte. Vanuit Washington werd aangedrongen op arrestatie en uitlevering van Carvajal. Achter de schermen werd een plannetje gesmeed.

Nederland beloofde Carvajal tegen te houden op het vliegveld van Oranjestad, terwijl de Amerikanen een jet zouden sturen om hem op te halen. ‘We hoefden hem alleen maar te escorteren naar de andere kant van de landingsbaan, daar zou hij in het vliegtuig naar Miami worden gedwongen,’ zei destijds een bron in het kabinet-Rutte II.

Die opzet mislukte. De Amerikaanse Drugs Enforcement Agency (DEA) stuurde een vliegtuig, maar dat toestel liep vertraging op en arriveerde veel te laat in Oranjestad. Er zat niks anders op dan Carvajal te arresteren en in de cel te zetten. Dat gebeurde op 24 juli 2014.

Venezuela reageerde woedend. President Madura verklaarde in de media dat hij ‘geen middel zou schuwen om diplomaat Carvajal te bevrijden’. Hij had een plan gereed ‘dat de spanning in heel Latijns-Amerika zou laten escaleren’. Even later stoomden twee – volgens sommige bronnen zelfs vier – oorlogsschepen op in de richting van Aruba. Benauwde uren volgden. De Arubaanse premier Mike Eman werd inderhaast naar de basis Savaneta van de Koninklijke Marine gebracht om zich in geval van nood te laten beschermen door het Korps Mariniers.

Timmermans’ zigzag 

Timmermans loste het allemaal pragmatisch op. Natuurlijk had hij de voormalig chef van de Venezolaanse inlichtingendienst graag willen overdragen aan de VS. Maar dat zou tot een conflict met Venezuela hebben geleid en vanwege de MH-17 kon hij er nu niets bijhebben. De minister van Buitenlandse Zaken kwam met een slimme zigzagredenering. Enerzijds zou Carvajal niet worden geaccepteerd als consul op Aruba, omdat Venezuela vormfouten had gemaakt in de procedure van zijn aanstelling. Anderzijds was het niet ongebruikelijk dat diplomaten, vooruitlopend op hun acceptatie door het gastland, alvast beginnen met hun werk. Met andere woorden: consul in spe Carvajal werd geweigerd, maar genoot toch diplomatieke immuniteit en mocht niet gearresteerd worden.

Zo dwong Timmermans de Arubaanse justitie om de Venezolaanse arrestant ‘El Pollo’ al na een paar dagen vrij te laten. Timmermans verklaarde hem tot persona non grata en stond toe dat Venezuela hem met een speciale vlucht kwam ophalen.

De Amerikanen waren natuurlijk niet blij, maar Timmermans kon daarover zijn schouders ophalen. Hij had zijn best gedaan en de kloeke overdracht van Carvajal aan de DEA was misgelopen door de vertraging van het Amerikaanse speciale vliegtuig.

Weer gedoe

Eind goed, al goed? Nou nee, vier jaar later was er weer gedoe. Venezuela benoemde Carlos Mata Figueroa tot consul-generaal op Aruba. Ook hij was hoofd van de militaire inlichtingendienst geweest. In de Venezolaanse en Antilliaanse pers werd hij in verband gebracht met drugskartels. Toenmalig VVD-minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken weigerde hem te accepteren. De kwestie sleepte zich een paar maanden voort.

Plotseling besloot Venezuela tot een blokkade van Aruba, Bonaire en Curaçao, eilanden die slechts tientallen kilometers uit de Venezolaanse kust liggen en die voor de aanvoer van levensmiddelen en andere noodzakelijke goederen afhankelijk zijn van dat land. Minister Blok spoedde zich naar Caracas voor overleg met zijn ambtgenoot Jorge Arreaza.

Tot zijn verbazing kreeg Blok een onderhoud met vice-president Tareck Zaidan El Aissami, de tweede man van het Maduro-regime. Ook die stond op de Amerikaanse zwarte lijst van drugshandelaren, maar tegenover Blok speelde hij april 2018 mooi weer. Blok kon weinig anders dan het spelletje meespelen. De blokkade van de drie eilanden zou worden opgeheven. Beide landen zouden de ‘smokkelproblematiek tegengaan’. In ruil voor die toezeggingen, slikte Blok alle bezwaren in tegen de benoeming van Mata Figueroa tot Venezolaans consul op Aruba. Opnieuw was een crisis bezworen, doordat Nederland boog van de belangen van narcostaat Venezuela.

De voorgeschiedenis maakt duidelijk hoe belangrijk de Benedenwindse Eilanden voor de Venezolaanse machthebbers zijn. Hun consul-generaal in Oranjestad is kennelijk cruciaal en dat is niet om stempels in paspoorten te zetten. Zij zoeken naar sluiproutes in het internationale bancaire verkeer, want het bestaan is onzeker en je kunt je reserves vanwege de hyperinflatie en het valutaverlies beter niet in eigen land stallen.

Maar het geeft ook aan hoe Nederland met formele redeneringen een uitvlucht zoekt zodra het verstrikt raakt tussen de belangen van bondgenoot Verenigde Staten en het cynisme van een crimineel regime in de falende staat Venezuela. Achteraf had Timmerland arrestant El Pollo niet mogen laten gaan. Hij had hem als geplukte kip moeten uitleveren aan de Amerikanen. Omdat Timmermans Carvajal diplomatieke immuniteit verleende, moesten de VS hem nog jaren achterna zitten.

De VS beschouwden Carvajal als het uitvoerende mannetje van het Venezolaanse regime. Hij was degene die vuile handen maakte en de dagelijkse contacten onderhield met Colombiaanse drugskartels en guerrillero’s en met de door Iran gesteunde Hezbollah-strijders. Paspoorten, wapens, een veilig heenkomen, alles konden ze krijgen. Carvajal moest en zou voor een Amerikaans gerecht worden gesleept. Behalve terechtstaan, moest hij vooral ook gaan praten. Dan zou de criminele aard van het Venezolaanse regime bloot worden gelegd.

In het zonnetje

Hoe ging het verder met generaal-majoor buiten dienst Hugo Carvajal Barrios? Eind juli 2014 – kort nadat hij Aruba had kunnen verlaten – verscheen hij op het podium van het congres van de Socialistische Partij, waar president Maduro hem in het zonnetje zette en de partijaanhang hem luid toejuichte. Maar in de daaropvolgende jaren voelde hij het einde van het Maduro-bewind naderen.

In de politieke crisis van 2019 – met massale protesten tegen Maduro – schaarde ‘El Pollo’ zich aan de zijde van parlementsvoorzitter en toenmalig oppositieleider Juan Guaidó. Die laatste riep zichzelf uit tot interim-president en beloofde alvast amnestie voor militairen die hun steun aan het Maduro-bewind staakten en de zijde van de oppositie kozen. Guaidó verloor echter de machtsstrijd. Maduro bleef zitten. Carvajal viel uiteraard bij Maduro uit de gratie. Zijn generaalsrang werd hem afgenomen. Hij vluchtte naar Spanje en vroeg asiel aan.

Opsporing verzocht: 10 miljoen dollar beloning.

De Verenigde Staten verzochten om zijn uitlevering. Om daarover te beslissen, hadden Spaanse rechters en het Europese Hof voor de Mensenrechten een paar jaar nodig. Uiteindelijk wezen ze het asielverzoek en de bezwaren tegen uitzetting naar de VS af, maar toen was El Pollo al ondergedoken. In Washington loofde Justitie een beloning van 10 miljoen dollar uit voor informatie die zou leiden tot de arrestatie van Carvajal. Eind van het liedje was dat Carvajal door de Spaanse politie werd gearresteerd en op 19 juli 2023 werd uitgezet naar de VS.

Hij zit sindsdien in een Amerikaanse cel en hem hangt een levenslange gevangenisstraf boven het hoofd. Maar een definitief vonnis laat op zich wachten. El Pollo zal zijn huid zo duur mogelijk verkopen. Dat wil zeggen: hij is bereid tot samenwerking met de Amerikaanse autoriteiten en aast op een rol als kroongetuige in het proces tegen Maduro.

Leerling van Chávez

Carvajal was in de jaren tachtig leerling van kapitein Hugo Chávez op de militaire academie. Hij nam deel aan Chávez’ eerste poging tot staatsgreep in 1992. Hij bleef hem trouw in goede en slechte tijden. In 1999 kwam Chávez via de ‘Bolivariaanse Revolutie’ aan de macht. In 2004 benoemde hij Carvajal tot hoofd van de militaire inlichtingendienst.

Nadat Chávez in 2013 aan kanker overleed, nam vice-president Maduro de macht over. Vermoedelijk keek Carvajal neer op de nieuwe eerste man van het regime. Maduro was geen militair, hij was een buschauffeur die via de vakbond omhoog was gevallen. Als president liet Maduro officieren als El Pollo de vuile karweitjes opknappen. Dat kan Maduro straks duur komen te staan. Carvajal weet alles en kan – in ruil voor strafvermindering – volop tegen Maduro getuigen. Voor de Amerikaanse president Donald Trump is daar veel aan gelegen. Het proces tegen Maduro mag niet mislukken.

Op 25 juni vorig jaar kwam het Amerikaanse ministerie van Justitie met een verklaring dat Carvajal, ‘also known as El Pollo’, zijn betrokkenheid bij narcoterrorisme had toegegeven. Jay Clayton, openbaar aanklager bij de rechtbank van het Zuidelijke District in New York, liet weten: ‘Hugo Armando Carvajal Barrios was een van de machtigste mannen in Venezuela. Jarenlang gebruikten hij en andere functionarissen van het Cartel de los Soles cocaïne als wapen door het gif door de straten van New York en andere Amerikaanse steden te laten stromen. Carvajal werkte samen met groepen die dodelijk terrorisme combineerden met drugshandel. Daardoor richtten ze gemeenschappen overal in de Verenigde Staten te gronde.’

Met Cartel de los Soles wordt bedoeld het militair geleide drugsconsortium van Venezuela. In het Venezolaanse leger dragen de hoge officieren geen sterren op hun uniform, maar emblemen in de vorm van een zon. Vandaar de benaming ‘Zonnenkartel’. Carvajal had als generaal-majoor drie zonnetjes.

Brief aan Trump

Tijdens rechtszaken in Spanje had Carvajal al laten doorschemeren bereid te zijn te praten. In juni 2025 bevestigde hij dat tegenover de Amerikaanse aanklager. Op 2 december jongstleden ging hij nog een stap verder. Hij schreef vanuit zijn cel een brief van drie pagina’s aan ‘president Donald Trump en het Amerikaanse volk’, waarin hij zich opwierp als belangrijk getuige tegen Maduro. Hij plaatste die brief zelfs op social media. Let wel, dit was een maand voordat Trump opdracht gaf tot Operation Absolute Resolve: het overmeesteren van Maduro in Caracas.

Carvajal schreef: ‘Ik ben persoonlijk getuige hoe Hugo Chávez’ regering een criminele organisatie werd, die nu gerund wordt door Nicolás Maduro, Diosdado Cabello (minister van Binnenlandse Zaken, red.) en andere senior functionarissen van het regime. (…) Het doel hiervan was om het drugswapen te gebruiken tegen de VS.’

Carvajal betoogde dat het Venezolaans regime op dit spoor werd gezet door het communistische bewind van Fidel en Raúl Castro op Cuba. Op hun aandringen moesten Chávez en Maduro medewerking verlenen aan de Colombiaanse guerrillabewegingen FARC en ELN, de diverse Cubaanse spionagediensten en de Libanese Hezbollah.

Nu El Pollo in handen is van de Amerikaanse Justitie, probeert hij zijn hachje nog enigszins te redden met verklaringen die de militaire actie van Trump op 3 januari compleet rechtvaardigen. Volgens juridisch specialisten en anonieme bronnen in de Amerikaanse media zal hij een sleutelrol spelen in het proces tegen Maduro.

Een anonieme zegsman van de Amerikaanse Justitie zei al in 2019 tegen persbureau Reuters: ‘Ik durf te zeggen dat Carvajal de best geïnformeerde man van het regime-Maduro buiten Venezuela is. Hij is bereid tot samenwerking en bezit een schatkist aan bewijsmateriaal.’  

Sinds Maduro en zijn vrouw Cilia Flores in de nacht van 3 januari door Amerikaanse Special Forces van hun bed werden gelicht, speculeren Amerikaanse media over Carvajal als de bron van de benodigde inlichtingen voor Operatie Absolute Resolve. Hem wordt al bij voorbaat een rol als kroongetuige toegedicht. Het wisselgeld van Justitie is strafvermindering voor kroongetuige Carvajal, maar daarover is nog niets bekend.

Bangelijke reactie

In overleg met de Tweede Kamer zei VVD-minister David van Weel van Buitenlandse Zaken vorige week donderdag dat de Amerikanen terecht hadden ingegrepen in Venezuela, maar dat hij blijft hechten aan de internationale rechtsorde. Dat klonk een beetje hol, gezien de bemoeienissen van Buitenlandse Zaken met Carvajal. Den Haag vindt regimes als die van Maduro moreel verwerpelijk, maar verzuimt een kans om de functionarissen tegen elkaar uit te spelen. De gewetensvolle politiek is prachtig, maar daardoor reageert Nederland ook bangelijk. Het ziet een fout regime als een monolithisch blok, terwijl er juist allerlei machtstegenstellingen bestaan in een bewind als dat van Maduro. Je moet het natuurlijk wel durven om de ploerten tegen elkaar uit te spelen.

Had Frans Timmermans, Van Weels voorganger, in juli 2014 het gedurfd om de generaal-majoor b.d. géén immuniteit te verlenen en hem als geplukte kip op een vliegtuig naar de VS te zetten, dan had Washington tien jaar eerder een sterke zaak gehad tegen het regime-Maduro.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Een oude bekende van Frans Timmermans is straks kroongetuige in de strafzaak tegen Nicolás Maduro verscheen eerst op Wynia's Week.

Waar gaat het ook alweer over? Uit documenten die opdoken in de begrotingscommissie van het Europees Parlement bleek dat de Europese Commissie groene ngo’s aanstuurt om bij de Commissie zelf, maar ook bij het Europees Parlement te lobbyen. In de contracten tussen ngo’s en de Commissie zouden duidelijke opdrachten te lezen zijn.

Veel van de documenten zijn vertrouwelijk en dus moest een Scrutiny Working Group on NGO Funding (SWG)de kwestie nader onderzoeken. Dat alleen al ging niet zonder slag of stoot, want de rechtse fracties in het Europees Parlement moesten eerst de nodige stemmen verzamelen om die werkgroep op te richten. De SWG heeft van de Europese Commissie inmiddels honderd (van de vele duizenden) contracten gekregen, maar die mogen slechts door een paar mensen op één computer worden ingezien. En dan ook nog een computer met ‘beperkingen’ die na een kwartier vanzelf uitgaat.

Big business

Het lobbyschandaal verdeelt rechts en links in de EU. Gebleken is immers dat Timmermans en zijn toenmalige kabinetschef Diederik Samsom systematisch bevriende ngo’s subsidieerden in ruil voor politieke steun en hand- en spandiensten rond de Green Deal. Die ngo’s zijn de stoottroepen voor de linkse politieke agenda: ze draaien, hoewel ‘niet-gouvernementeel’, bijna uitsluitend op belastinggeld.

De groene EU-subsidies van Timmermans waren big business. 700.000 euro per jaar, vijf jaar lang, om de rol van ‘maatschappelijk middenveld’ te spelen en campagne te voeren rond klimaatverandering. In totaal 3,8 miljard euro om uit te delen. Het gaat in het schandaal vooral om de ngo’s die tot de zogenoemde Green 10 behoren. Die ontvangen hun Europese subsidies grotendeels via het LIFE-programma. Dat programma heeft als hoofddoel te zorgen dat ngo’s over evenveel middelen beschikken als de lobbygroepen uit het bedrijfsleven, zogenaamd om te zorgen voor ‘evenwicht’ in het debat. Als ‘middenveld’ of ‘civil society’ worden de Green 10 door politici overal met open armen ontvangen. Ambtenaren nodigen hen uit om mee te denken over het beleid en deel te nemen aan studiedagen, hoorzittingen en adviesraden.

Op 17 november stuurde een aantal ngo’s een brief aan de voorzitters en vicevoorzitters van de Europese fracties van socialisten, liberalen, groenen en radicaal-links om de SWG te boycotten. Als de Scrutiny Working Group operationeel zou worden binnen de begrotingscommissie van het Europees Parlement, zo luidde de waarschuwing, dan zou dit een bedreiging vormen voor het ‘middenveld’ en voor democratische procedures. Transparency International EU nam het initiatief voor de brief en bij de ondertekenaars hoorde ook de The Good Lobby en Corporate Europe Observatory (CEO). Dat zijn ngo’s die normaal gesproken altijd ijveren voor transparantie als het om lobbyen gaat, maar die daar nu plots tegenstander van bleken te zijn.

Ook de socialisten spraken hun netwerk aan. Op 25 november, een dag voor de eerste hoorzitting, stuurde Oliver Röpke, voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) – waar vakbonden en werkgevers de Europese instellingen van advies voorzien – een verklaring uit. Röpke, vakbondsman en prominent socialist, beweerde dat het kritisch bekijken van middenveldorganisaties het publieke debat kan ‘vervormen’ en een sector ondermijnt ‘die essentieel is voor democratisch leven in Europa’.

Rommelige start

Nu viel er ook wel het een en ander aan te merken op de start van de werkgroep. Zo was de samenstelling bij aanvang op 26 november nog niet bekend. Ook ontbrak een duidelijke taakomschrijving en was er geen agenda voor de zes hoorzittingen. Volgens de groene Duitse Europarlementariër Daniel Freund was er daarom sprake van schending van democratische en parlementaire normen. Pikant detail: Freund lag een week eerder nog onder vuur omdat een Duitse ngo de rechtszaken die hij in de Bondsrepubliek tegen de overheid aanspande, bleek te financieren met Europese subsidies.

De hoorzitting beleefde zodoende een chaotische start. Uiteindelijk boycotten de meeste groenen en communisten de SWG en bleven thuis. Een Franse Macron-aanhanger stak een heel betoog af over het rondstrooien van verdachtmakingen, en verweet een Hongaarse Europarlementariër: ‘Wat Orbán in Hongarije doet, doet u hier’. Vervolgens stapte de Fransman met veel misbaar op, gevolgd door alle socialisten en een paar verdwaalde groenen. Uiteraard onder boegeroep en gefluit van de conservatieven, patriotten en christendemocraten. Dat parlementariërs weglopen is overigens niet zo uitzonderlijk in Straatsburg. Het hoort bij de rituelen. Cameraploegen stonden de weglopers buiten op de gang op te wachten.

Volgens NSC-Europarlementariër Dirk Gotink, een van de oprichters van de werkgroep, waren de protesten enkel bedoeld om de boel te saboteren. Carlo Fidanza, de Italiaanse co-rapporteur van de werkgroep en tevens delegatieleider in het Europees Parlement van de partij van de Italiaanse premier Giorgia Meloni, repte van ‘pure obstructie’. De werkelijkheid is volgens hem heel helder: ‘De komende weken gaan we de dozijnen contracten uitpluizen die de vorige Europese Commissie of hun agentschappen tekenden onder de Green Deal. En we kunnen nu al bevestigen wat al maanden duidelijk is: EU-middelen, betaald met geld van de Europese belastingbetalers, werden gekanaliseerd naar ultra-groene ngo’s om Europarlementariërs onder druk te zetten en in sommige gevallen zelfs andere afdelingen van de Commissie. Allemaal ten dienste van het doordrukken van de meest absurde groene regeltjes, geproduceerd tijdens het Timmermans-tijdperk.’

‘Geen staatsgeheimen’

Ook de Nederlandse Europarlementariër Sander Smit (BBB) wil dat de groene subsidiedeals met ngo’s boven tafel komen. ‘Deze overeenkomsten bevatten geen staatsgeheimen. BBB blijft voor openbaarmaking en voor nieuwe transparantieclausules in het LIFE-subsidiefonds ter voorkoming van het belobbyen van Europarlementariërs door activisten die worden betaald van belastinggeld. Het is uit oogpunt van de democratische rechtsstaat zorgelijk dat de Europese Commissie zo terughoudend blijft met het verlenen van inzage aan leden van het Europees Parlement. Wat BBB betreft wordt openbaarmaking van EU-subsidieovereenkomsten met ngo’s zelfs een eis van het Europees Parlement voor instemming met een nieuwe EU-meerjarenbegroting vanaf 2028.’

In het kader van het LIFE-programma werden tussen 2021 en 2024 maar liefst 2947 subsidiedossiers goedgekeurd voor een totaalbedrag van 2,8 miljard euro. Het grootste deel van dat EU-geld (388 miljoen euro) ging naar organisaties gevestigd in Brussel, meestal lobbygroepen. Nederlandse aanvragers ontvingen 138 miljoen euro en stonden daarmee op de zesde plaats, na België, Italië, Spanje, Frankrijk en Duitsland. In de top-vijftien staat slechts één Oost-Europees land, namelijk Polen: op de zevende plaats met 123 miljoen euro subsidies. Er werd ook intern met geld geschoven. Zo ging een dikke 100 miljoen euro naar de Europese Investeringsbank (EIB) en de European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency (CINEA).

Bijna de helft van het LIFE-geld (46 procent) ging naar bedrijven. Zo kreeg het Rotterdams consultancybedrijf Ecorys 32,9 miljoen euro (en nog een paar miljoen extra bij de Brusselse afdeling). Het ingenieursbureau Stantec kreeg 27,75 miljoen euro en de Duitse consultants van Elmen EWIV harkten ook bijna 27 miljoen euro binnen.

Bij de non-profitorganisaties valt op dat de Waalse natuurvereniging Natagora tekende voor niet minder dan 23,4 miljoen euro. De Vlaamse tegenhanger Natuurpunt tikte af op 19,66 miljoen in vier jaar tijd. De Belgische (Duitstalige) Naturschutz BNVS kreeg 11 miljoen euro en REScoop.eu, de Europese federatie van burgerenergiecoöperaties (investeerders in windmolens), 8,47 miljoen euro.

Hoe zit het met de klimaat-ngo’s? Het machtige Brusselse European Environmental Bureau (EEB) kreeg in vier jaar tijd 6,61 miljoen euro, waarvan een deel werd doorgeschoven naar andere organisaties. Friends of the Earth Europe (FoEE), de eerste ngo die in het subsidieschandaal met naam werd genoemd, was in vier jaar tijd goed voor 7,88 miljoen euro. De andere ‘ultra-groene ngo’s’ waar Fidanza naar verwees zijn:

• Transport & Environment (5,62 miljoen euro)
• Stichting Birdlife Europe (5,47 miljoen euro)
• Birdlife International (1,8 miljoen euro)
• Wetlands International (5,29 miljoen euro)
• Climate Action Network Europe (5 miljoen euro)
• de lobby-afdeling van het Wereldnatuurfonds WWF European Policy Programme (8,76 miljoen euro exclusief de miljoenen euro’s voor de afdelingen in de afzonderlijke lidstaten)
• CEE Bankwatch Network (3,3 miljoen euro)
• Zero Waste Europe (3,18 miljoen euro)
• Health And Environment Alliance HEAL (5,7 miljoen euro)
• Stichting Rewilding Europe (2 miljoen euro)
• Pesticide Action Network Europe (1,63 miljoen euro)

Op Wetlands, Zero Waste en Rewilding na horen deze organisaties bij de al genoemde Green 10-coalitie. ‘Most receive core funding from the European Commission’, meldt de eigen website. In totaal gaat het daarbij om 44 miljoen euro.

‘Geen bewijzen’

De Commissie stuurde twee vertegenwoordigers naar de eerste hoorzitting. Kurt Vandenberghe, die het directoraat-generaal klimaat (DG CLIMA) leidt, verklaarde dat er geen bewijzen zijn dat er regels zijn overtreden. De ngo’s – door Vandenberghe aangeduid als ‘civil society organisations’ – zouden hun werkprogramma onafhankelijk hebben georganiseerd. Wel zou de Commissie zich hebben gerealiseerd dat de contracten de schijn wekten van aansturing en dat het gesubsidieerd belobbyen van Europarlementariërs schadelijk zou kunnen zijn voor de reputatie van de Commissie. Daarom, aldus Vandenberghe, werden de protocollen veranderd.

De tweede vertegenwoordiger van de Commissie was Eric Mamer, van het directoraat-generaal leefmilieu (DG ENVI). Hij gaf tijdens de hoorzitting toe wat al was bewezen, namelijk dat lobbyactiviteiten gespecifieerd waren in de werkprogramma’s van de ngo’s en dat deze gekoppeld waren aan de beurzen of subsidies. Onder de nieuwe, in 2024 afgekondigde richtlijnen zal dit nooit meer gebeuren, bezwoer Mamer. Vandenberghe ontkende dat de Commissie externe organisaties subsidieert om bij haar eigen diensten of afdelingen te lobbyen. Ook het eigen CINEA-agentschap zou daarvoor geen mandaten verstrekken.

Heel andere conclusies dus dan die van de Italiaanse co-rapporteur Carlo Fidanza. Er zijn nog vijf hoorzittingen te gaan. Wordt vervolgd.

In Wynia’s Week volgt Lode Goukens het groene ngo-lobbyschandaal rond Frans Timmermans op de voet. Dit zijn eerdere afleveringen:

*Belastingbetalersbond wil Frans Timmermans voor de rechter zien vanwege het NGO-schandaal

*Brussel besteedt miljarden euro’s aan duistere lobby’s voor klimaat- en asielbeleid – dankzij de Europese Rekenkamer weten we het nu zeker

*Schandaal: PvdA’er Frans Timmermans subsidieerde in Brussel in het geheim actiegroepen om bij het EU-parlement te lobbyen voor zijn groene plannen

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Europese hoorzitting over het groene NGO-lobbyschandaal: Frans Timmermans heeft heel wat te verbergen verscheen eerst op Wynia's Week.

De motie van Kuzu verlangde van de Kamerleden dat ze zich uitspraken over ‘de multiculturele samenleving’. ‘De Kamer, gehoord de beraadslaging, van mening dat gelijkwaardigheid, verbinding, diversiteit en inclusiviteit belangrijke normen en waarden zijn, spreekt zich uit voor de inclusieve multiculturele samenleving.’

Dat was niet zomaar wat, want ‘de multiculturele samenleving’ is een even verwarrend als omstreden concept. Eind jaren ’90 werd de politicus Hans Janmaat nog door de Zwolse rechter veroordeeld wegens rassendiscriminatie (vier weken cel, waarvan twee voorwaardelijk, in hoger beroep 7.500 gulden boete en twee weken cel, alleen voorwaardelijk). En dat alleen omdat Janmaat beweerde dat hij de multiculturele samenleving wilde ‘afschaffen’ als dat binnen zijn vermogen lag. Opmerkelijk: ten tijde van het hoger beroep van Janmaat wezen vooraanstaande politici van andere partijen in zowel binnen- als buitenland het streven naar de multiculturele samenleving al af. CDA’er Jan Peter Balkenende – nadien acht jaar premier – was een van hen.

Diepe kloof

De stemming over de multiculturele samenleving na Prinsjesdag 2018 werd voor DENK zowel een nederlaag als een overwinning. Hun motie haalde het weliswaar niet – 69 Kamerleden stemden voor, 79 tegen – maar de groep medestanders was aanzienlijk. Onder leiding van DENK was een diepe kloof in de Tweede Kamer zichtbaar geworden, uitgerekend op een terrein dat Nederland ook toen al geruime tijd verdeeld hield.

De motie-Kuzu maakte duidelijk waar de streep tussen links en rechts moet worden getrokken als het gaat om de multiculturele samenleving. Dan blijkt D66 tot het linkerblok – de aanhangers – te behoren, samen met GroenLinks-PvdA, SP, Partij voor de Dieren en DENK. Terwijl de ChristenUnie, die vaak warme christelijke woorden voor de multicultuur had, afgaand op de stemming van 2018 toch kiest voor het rechterblok dat zich niet voor de multiculturele samenleving uitsprak: VVD, PVV, CDA, SGP en Forum voor Democratie, inmiddels aan te vullen met BBB en JA21.

Als het gaat om het aanhangen van het concept van de multiculturele samenleving neemt Frans Timmermans, lijsttrekker van GroenLinks/PvdA een bijzondere positie in.

Als Europees commissaris eiste Timmermans immers van Oost-Europese landen dat ze Afrikanen en Aziaten opnemen, zodat ze zo eindelijk ook eens onomkeerbaar multicultureel worden. ‘De toekomst van de wereld is diversiteit. (…) Laten we diversiteit omarmen.’ Hij legde zo dus een direct verband tussen asielmigratie en de multiculturele samenleving.

Timmermans zag als Brusselse topfunctionaris asielmigratie al als een handig instrument om EU-landen ‘diverser’ te maken – hetgeen een bijzonder licht werpt op alles wat hij zegt als lijsttrekker van GroenLinks-PvdA. Timmermans wil kennelijk niet minder asielzoekers, maar meer. Ze zijn immers gewenst om de door Timmermans als broodnodig ervaren ‘diverse’ samenleving te bereiken.

Ook in ruimere zin kan de houding van politieke partijen over asiel in verband worden gebracht met hoe die politieke partijen de multiculturele samenleving (met ‘diversiteit’ en ‘inclusiviteit’ – soms ook wel ‘woke’ genoemd) wensen te zien. De ‘multiculturelen’ zien de asielcrisis als een ‘opvangcrisis’ en niet als een instroomcrisis. Als ze al beweren minder asielzoekers te willen (zoals sinds kort D66) blijkt dat bij nader inzien nogal halfhartig.

Geslonken aanhang

Opmerkelijk is wel, dat de aanhang van de partijen die blijkens de stemming van 2018 voorstander van de multiculturele samenleving waren, sindsdien aanzienlijk is geslonken. Daartoe vergelijken we de hoofdelijke stemming over de motie van DENK uit 2018 met de Peilingwijzer van 16 oktober 2025.

Wat blijkt? In 2018 was nog bijna de helft (47 procent) van de Tweede Kamerleden voorstander van de multiculturele samenleving. Inmiddels zou dat percentage, afgaand op de recente Peilingwijzer, gezakt zijn naar 36 procent en de partijen die er niet voor zijn in percentage naar 64 procent zijn gegroeid (met een afrondingsonzekerheid over de positie van 50PLUS).

Grof gesteld: stemde in 2018 nog bijna de helft van de Tweede Kamer voor de multiculturele samenleving, inmiddels zou bijna twee derde van de Kamer blijkens de Peilingwijzer tegen die multiculturele samenleving zijn (of in ieder geval niet voor).

Risico van stemmenverlies

Waar begrippen als ‘inclusiviteit’, ‘diversiteit’ en woke – zoals het voortrekken van allochtonen – bij veel overheden en instanties nog steeds gangbare doelstellingen zijn, is de afkeer van deze begrippen uit de multiculturele begrippendoos alleen maar gegroeid, zo zou uit de keuze van de aanstaande kiesgerechtigden kunnen worden afgeleid.

Dat sluit overigens aan op ervaringen van bedrijven en culturele instellingen: wie prat gaat op woke, verliest dikwijls omzet en klanten en kan ook problemen krijgen met het aantrekken van personeel (omdat ‘divers’ personeelsbeleid heel wat minder ‘inclusief’ uitpakt dan gehoopt). In de Verenigde Staten heet dat al jaren ‘Go Woke, Go Broke’. Het aanhangen van multiculti en aanverwanten leidt kennelijk niet alleen tot het risico van verlies van klanten en omzet, maar brengt voor politici ook het risico van stemmenverlies met zich mee.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Multiculti gaat de verkiezingen verliezen verscheen eerst op Wynia's Week.

Timmermans is de eerste in een reeks van lijsttrekkers tot aan de verkiezingen op 29 oktober, en het getuigt zeker van lef dat hij in een dergelijk programma wilde komen opdagen. Vandaag Inside is immers geen talkshow waarin hij op veel sympathie kan rekenen.

Maar Timmermans is dan ook een zeer ervaren, handige politicus met grote verbale gaven. Dat bleek al direct aan het begin van het programma, toen hij de heren van VI verraste met een echte Limburgse vlaai. Maar het bleek nog meer in de daaropvolgende uiteenzettingen. In vloeiende bewoordingen sprak hij over de problemen van de mensen en de noodzaak die concreet aan te pakken. Ook al wordt Wilders zelf als ‘dronken oom’ buitenspel gezet, de zorgen van zijn kiezers moeten serieus worden genomen. Ruiterlijk stak Timmermans de hand in eigen boezem door toe te geven dat het nog niet gelukt is de taal van de mensen te spreken, zoals Wilders, en met concrete oplossingen voor hun noden te komen. Er moet, zie hij, een ‘langetermijnplan’ komen ‘waar mensen in kunnen geloven’, maar ‘daar zijn we nog niet in geslaagd’.  

Joop den Uyl is terug

Mooie woorden, met verbale flair gebracht. Maar wat wil GroenLinks-PvdA nu concreet gaan dóen? Is dat realistisch en (ook financieel) haalbaar, en hoe verhoudt zich dat tot het beleid dat GroenLinks en de PvdA al jaren voorstaan en proberen door te voeren?

Wat allereerst opvalt is dat de portemonnee op klassiek-socialistische wijze wordt getrokken, dat wil zeggen de kosten (en dus lasten) zijn gigantisch maar kunnen kennelijk zonder problemen worden opgelegd. Joop den Uyl is terug en Willem Drees en Wim Kok zijn ver weg. Tel maar na (enkel op basis van wat Timmermans bij Vandaag Inside te berde bracht):

• Het ‘woningplan’ van GroenLinks-PvdA om de woningnood op te lossen kost ruim 36 miljard euro.
• Er komt een ‘enorme lastenverlichting voor mensen die werken’.
• Er moet fors geld worden vrijgemaakt om boeren in de buurt van natuurgebieden uit te kopen. Dan kan het stikstofslot er binnen één à twee jaar af.
• De noodzakelijke enorme investeringen in het stroomnetwerk moeten vooral worden gericht op stroom uit zee.
• De onderwijsbezuinigingen van het kabinet-Schoof moeten worden teruggedraaid.
• Er moeten meer innovatiefondsen komen.
• De Spreidingswet moet worden doorgevoerd zodat er in elke gemeente azc’s komen. Dat is de oplossing voor het asielprobleem. Over de extra kosten van die honderden kleine azc’s, met bijbehorende voorzieningen en te nemen maatregelen, werd door Timmermans niet gerept.

Zelden zal er in een uitzending van pakweg een uur zo met geld gesmeten zijn. (De extra uitgaven voor Defensie, waar GroenLinks-PvdA na decennialang bezuinigingen te hebben bepleit nu ook voorstander van is, kwamen niet aan de orde maar tellen wel mee). Op de vraag waar dat geld vandaan moet komen kwam Timmermans niet veel verder dan ‘iets meer belasting bij de allergrootste bedrijven met meer dan 200.000 euro winst’. (Het aanmerken van bedrijven die meer dan 200.000 euro winst maken als ‘allergrootste’ is tussen haakjes ronduit bespottelijk). Het is evident dat allerhande belastingen en premies fors omhoog zullen moeten om Timmermans’ plannen te financieren en het financieringstekort zal ongetwijfeld, onze linkse vrienden kennende, flink oplopen.

Puur en alleen naar het financiële plaatje kijkend zien we een aanslag op de overheidsfinanciën zoals we die sinds de zeventiger jaren van de vorige eeuw niet meer hebben gezien. De combinatie van zware lastenverhogingen en een groeiend financieringstekort kan een serieuze economische crisis inluiden. De rentes op staatsleningen zullen fors oplopen wanneer de bond vigilantes hun werk doen: een enorme kostenpost op de begroting erbij. Deze trend zal nog worden versterkt door de invoering van het nieuwe pensioenstelsel waardoor pensioenfondsen veel minder in staatsobligaties gaan beleggen. Het gaat hier op termijn om gigantische bedragen. Ook de huidige problemen in Frankrijk zullen de negatieve effecten wat dit betreft versterken. Maar dit alles kwam verder niet aan de orde.

Inhoudelijk onder de maat

En hoe zit het met het inhoudelijke aspect van de voorgestelde maatregelen? Ook dit kwam nauwelijks aan bod. Het ging enkel heel kort even over de vraag waarom de extreem kostbare plannen om de woningbouw vlot te trekken nu opeens wél, na jarenlange stagnatie, zouden worden uitgevoerd. Heel simpel, volgens Timmermans: ‘Het is ons tweemaal eerder gelukt; het zit in ons dna.’ Dat was ‘honderd jaar geleden’ (bij het begin van de sociale woningbouw) en ‘na de oorlog’.

Dat is Timmermans ten voeten uit: een handige, aansprekende formulering die brede kennis en historisch inzicht suggereert, maar inhoudelijk kant noch wal raakt. Alsof de situatie van toen ook maar enigszins te vergelijken is met nu. Alsof de huidige vergadertijgers, commissieleden en notaschrijvers van GroenLinks-PvdA ook maar iets gemeenschappelijk hebben met sociaaldemocratische doeners als Floor Wibaut en Jan (‘in geouwehoer kun je niet wonen’) Schaefer. Alsof het stikstofdrama, de ongecontroleerde bevolkingsaanwas door immigratie, de wurggreep van procedures en vergunningen, de uit de hand lopende bouwkosten, de exorbitante grondprijzen, de NIMBY-mentaliteit en het tekort aan bouwvakkers en technisch onderlegd personeel niet bestaan. (Op de opmerking dat er veel te weinig bouwvakkers zijn antwoordde Timmermans dat er ‘zoveel innovatieve manieren in de bouw’ zijn. Een typerende combinatie van een banale algemene formulering, een pseudo-intellectuele benadering en een totaal gebrek aan praktisch inzicht en kennis van zaken).

Op alle in de uitzending aan de orde gekomen punten bleef een serieuze inhoudelijke discussie uit. Het zal Timmermans worst zijn geweest. Sterker nog, het zal hem prima zijn bevallen zijn. De schaarse pogingen van Wilfred Genee, Johan Derksen en René van der Gijp om het gebrek aan inhoudelijke substantie en praktische haalbaarheid aan de orde te stellen, werden door de ervaren rot Timmermans eenvoudig afgewimpeld. (Timmermans mompelde ook nog tussen neus en lippen door dat ‘de overheid niet groter’ hoefde te worden en dat GroenLinks-PvdA een wet gaan indienen om ‘procedures indienen te versnellen’. En dat terwijl GroenLinks en PvdA al decennia pleiten voor meer ambtenaren, meer toezichtsorganen, meer overlegstructuren, meer commissies, meer richtlijnen, meer regulering en gedetailleerde ingrepen in leven en werk van burgers en organisaties).

Hoezo, geloofwaardig? Wat dat betreft kregen we tegen het einde van de uitzending nog een staaltje vintage Timmermans. Op een vraag over zijn afwezigheid bij een herdenking van de gruwelijke slachtpartij van Hamas op 7 oktober 2023 antwoordde hij dat hij een videocall met de vader van een gegijzelde zoon had gehad. ‘De Palestijnen moeten een eigen staat krijgen,’ had de man gezegd. Dat wilde Timmermans toch nog even meegeven.

Al met al 1-0 voor Timmermans, maar 0-5 voor Nederland.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Frans Timmermans bleek bij Vandaag Inside een pseudo-intellectuele geldsmijter zonder praktisch inzicht verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo stil als de media in de Benelux zijn over het NGO-schandaal, zo fel trekt in Duitsland de boulevardkrant Bild van leer. Wie alleen de media in de Benelux volgt, zou denken dat Bild met een heuse scoop kwam over die klachten. Niets is minder waar. TAE stuurde daarover een persbericht uit op 23 juli, maar geen enkele van de zogenaamde ‘mainstreammedia’ in de Europese Unie wou erover berichten.

Volgens de krant Bild beschrijft de in München en Luxemburg ingediende klacht hoe NGO’s met Europees belastinggeld werden ingezet om standpunten van de Europese Commissie zelf tegen te werken.

Drastische stap

Dat was geen nieuws. Het verscheen hier reeds en ook de Duitse krant Die Welt onthulde al eerder dat de organisatie ClientEarth liefst 350.000 euro ontving met als voorwaarde om juridische procedures tegen Duitse kolencentrales te starten en zo het ‘financiële en juridische risico voor exploitanten’ te verhogen.

Een andere NGO uit diezelfde groep, namelijk Friends of the Earth, kreeg dan weer de opdracht zich te verzetten tegen het Mercosur-handelsverdrag tussen de EU en Zuid-Amerika. Op het moment dat de Europese Commissie datzelfde akkoord probeerde af te sluiten.

De vereniging van Europese belastingbetalers legde uit waarom ze zo’n drastische stap nam. ‘Er was zelfs lobbying binnen de rangen van de Europese Commissie tegen de gedeelde belangen van diezelfde Commissie.’ Als tweede reden gaf ze op dat ‘de betaalde invloed op het Europees Parlement zo ver ging dat specifieke voorstellen in de EU-wetten moesten worden ingevoegd of dat een bepaald aantal Europese parlementsleden moesten bewerkt worden’.

Ongehoord, maar op zichzelf geen nieuws. Dit was allemaal sinds januari bekend en stelselmatig kwamen er meer details aan het licht. Maar de belastingbetalersbond vermoedt dat er ‘illegale betalingen’ plaatsvonden. In detail gaan ze daarover niet. Bovendien willen ze dat de Europese openbare aanklagers kijken of de scheiding der machten niet geschonden werd.

De klachten van de Europese belastingbetalersbond zijn trouwens niet de enige. In Oostenrijk werd eind juli ook een strafklacht ingediend wegens misbruik van vertrouwen door de Europese Commissie. Die klacht was afkomstig van de rechtse partij FPÖ. Daarover niks in de internationale media, terwijl een klacht van klimaat-NGO Global 2000, die ook bekend staat als Friends of the Earth Austria, wel media-aandacht kreeg.

Global 2000

Deze NGO sleept de Oostenrijkse staat voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg, omdat ze burgers vertegenwoordigt die zich slachtoffer voelen van ‘extreem weer’ en dit wijten aan het feit dat de Oostenrijkse regering niet genoeg doet om fossiele brandstoffen te verbieden en de klimaatdoelen te behalen. Een zaak die eerder door de Oostenrijkse rechters tot in het Grondwettelijk Hof werd afgewezen.

Pikant detail daarbij is dat Global 2000 Umweltforschung zowel rechtstreeks als onrechtstreeks betrokken is bij het NGO-schandaal. Global 2000 ontving van de Europese Commissie tussen 2014 en 2024 liefst 30 miljoen euro subsidies. In 2021 zelfs 6 miljoen euro. 4,2 miljoen euro van die subsidies kwamen van het LIFE-programma. In de jaren 2021 en 2022 waarover het NGO-schandaal gaat, gaf LIFE 1,2 miljoen euro aan Global 2000. Dat zijn die bewuste subsidies met geheime contracten waarin de Commissie afsprak met de ngo’s wat in ruil voor het geld gedaan moet worden. En dat was politieke beïnvloeding, betogingen, stemmingmakerij, juridische acties, enzovoort.

TAE kreeg nooit een afspraak met de Europese Commissie

Dat de vereniging van Europese belastingbetalers het tegen zulke machtige tegenstanders opneemt is opmerkelijk. Wie zijn die Europese belastingbetalers eigenlijk? De vereniging werd in 1969 opgericht in Luxemburg als European Taxpayers Association en sindsdien waren ze vooral bekend als europäische Bund der Steuerzahler (BdSt). In 1996 veranderden ze hun naam in TAE.

Ze hebben een zetel in München en een zetel in Brussel in de Aarlenstraat. De Belgische afdeling telt 150 leden, de Duitse 193.000 leden. Grote landen zijn Finland (193.000 leden), Frankrijk (70.000 leden) en Zweden (35.000 leden). In Nederland en Luxemburg hebben ze amper 20 leden. Het totale lobbybudget in Brussel was in 2024 nauwelijks 26.568 euro. Waarvan de Finnen en de Duitsers elk ongeveer de helft betaalden. Hoewel ze geregistreerd zijn als lobbygroep kregen ze afgelopen jaren nooit een afspraak te pakken bij de Europese Commissie.

Global 2000 wel

Ter vergelijking: Global 2000 of Friends of the Earth Austria had zonder één vertegenwoordiger in Brussel liefst vijf meetings met de Europese Commissie waaronder één met Helena Braun, de kabinetsmedewerkster van Frans Timmermans wiens naam steeds opduikt in de contacten met de NGO ’s. Ze had bovendien een video-call in 2022 met Lukas Visek uit het kabinet van Timmermans. In 2023 ontving Global 2000 naar eigen zeggen via het Erasmus+-programma 109.160 euro en via het LIFE-programma 77.681 euro. Wat volgens hun aangifte in het lobbyregister een totaal van 186.841 euro aan EU-subsidies zou opleveren. Dat bedrag stemt niet overeen met het bedrag van meer dan 1 miljoen euro dat de Europese Commissie zelf bekend maakte voor 2023.

Het moge duidelijk zijn dat de NGO’s niet te vergelijken zijn met andere verenigingen of lobbygroepen qua behandeling door de Europese Commissie. Anderzijds zou het niet echt van veel consistentie getuigen als lobbyisten voor gezondere openbare financiën volop zouden werken op subsidies. De klachten van de TAE werden immers ingediend door een bekende advocaat, dr Richard Beyer. Beyer is de wetenschappelijk directeur van het European Institute for Public Finance (EIPF).

Het Europees Instituut voor Openbare Financiën of EIPF is de organisatie in München achter de Taxpayers Association of Europe. Beide organisaties zitten op hetzelfde adres als de European Economic Senate (EES), een hoofdzakelijk Beierse lobbygroep voor de belangen van ondernemers en het bedrijfsleven. Geen van deze verenigingen ontvangen subsidies van de Europese Commissie. Ze pleiten voor gezondere openbare financiën en lagere belastingen.

7 miljard om het Europees Parlement te beïnvloeden

De beschuldiging van TAE houdt in dat de Europese Commissie onder leiding van Timmermans en Sinkevičius tussen 2019 en 2024 miljarden euro’s aan EU-geld oncontroleerbaar en mogelijk onrechtmatig hebben overgemaakt aan bevriende niet-gouvernementele organisaties (NGO’s). TAE schat het bedrag op 7 miljard euro dat grotendeels zonder transparante procedures werd verdeeld. Met als enig doel een kunstmatig middenveld te scheppen om de politieke besluitvorming binnen het Europees Parlement te beïnvloeden.

Frans Timmermans, die momenteel lijsttrekker is van GroenLinks/PvdA voor de Nederlandse verkiezingen, beweert dat hij zelf nooit contracten heeft gesloten met NGO’s. Timmermans blijft bij zijn standpunt dat hij als EU-Commissaris niet rechtstreeks bij die overeenkomsten betrokken is geweest. Dat is op zichzelf al nieuws, want in de Nederlandse pers is niet één keer gevraagd aan Timmermans hoe dat nu precies zat. Het NGO-schandaal brak los in januari en al die tijd was Timmermans niet uit de media weg te slaan als Kamerlid, maar niemand bij de Nederlandse omroepen of in de Nederlandse kranten stelde ook maar één vraag naar die betrokkenheid of naar het NGO-schandaal. Alleen De Telegraaf en online media berichtten over het schandaal.

Timmermans schuift schuld af op Hahn…

Zelfs toen de Europese Commissie in het Europees Parlement toegaf dat het fundamenteel fout gelopen was bij het LIFE-programma, bleven sommige Nederlandse media dit ontkennen en probeerden ze het NGO-schandaal te minimaliseren als een uiterst rechtse complottheorie om groenlinkse NGO’s te beschadigen.

Timmermans probeert nu een andere voormalige Europese commissaris in het NGO-schandaal te betrekken. Zo beweert Timmermans dat niet hijzelf, maar de christendemocraat Johannes Hahn verantwoordelijk was voor het LIFE-programma. Dat programma deelt de subsidies aan de NGO’s uit en is bedoeld om ‘environment and climate action’ te financieren.

… en brengt daarmee de hele Europese Commissie in diskrediet

De vingerwijzing richting de Oostenrijker Hahn is bijzonder saillant want Hahn was naast zijn bevoegdheid rond het budget van de Europese Commissie tevens verantwoordelijk voor anti-corruptie, de rule of law en de relaties met het Europees Parlement en de nationale parlementen.

Om zichzelf vrij te pleiten dreigt Timmermans dus de hele Europese Commissie in diskrediet te brengen. De Eurocommissaris verantwoordelijk voor de relaties met het Europees Parlement zou dus contracten opgesteld hebben met NGOs om zijn eigen partijleden van de christendemocratische fractie EVP te gaan belobbyen? Erg plausibel klinkt dat niet, aangezien het schandaal aan het licht kwam via leden van die EVP-fractie in de Commissie Budget. De Nederlandse Europese parlementsleden Dirk Gotink (NSC) en Sander Smit (BBB) bonden toen de kat de bel aan en zo kwam De Telegraaf aan het verhaal.

Op die manier lijkt het dat Timmermans zijn Oostenrijkse ex-collega die indirect verantwoordelijk was voor het uitlekken van het schandaal wil zwartmaken.

TAE-voorzitter Michael Jäger (62) noemde de gang van zaken ‘een gevaarlijke uitholling van de democratische controle in Europa’. Hij waarschuwde voor een ‘rechtsvrije ruimte’ waarin belastinggeld zonder publieke verantwoording wordt verdeeld. ‘De toekenning van publieke middelen moet transparant en controleerbaar zijn’, aldus Jäger.

Jäger kan daarbij rekenen op een geduchte medestander, namelijk de Europese Rekenkamer. Die formuleerde zijn kritiek zeer eufemistisch. Dat leverde niettemin een scherp rapport op over hoe de Europese Commissie omging met de financiering van NGO’s. Zo hekelde de Europese Rekenkamer de gebrekkige transparantie.

Een aparte interpretatie van politieke verantwoordelijkheid

De minimale transparantie in een commissie van het Europees Parlement was echter toch voldoende om de geheime contracten aan het licht te brengen. Timmermans impliceert nu dat niet hij en zijn kabinet die met de NGO’s onderhandelden en de subsidies toekenden verantwoordelijk zijn, maar diegene die de financiële afwikkeling deed en de subsidies uitbetaalde. De collega die de budgetten beschikbaar moest maken voor controle door de Europarlementsleden. Op zijn minst een zeer aparte interpretatie van politieke verantwoordelijkheid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Belastingbetalersbond wil Frans Timmermans voor de rechter zien vanwege het NGO-schandaal verscheen eerst op Wynia's Week.

Verdeeld, niet overtuigend

Frans Timmermans is als lijsttrekker van GroenLinks-PvdA leider van een partij die vanwege de komende fusie met GroenLinks door een fors deel van potentiële PvdA-kiezers te links-elitair wordt gevonden. Is Timmermans wel de natuurlijke, overtuigende leider van die fusiebeweging? Is hij ondanks zijn staat van dienst wel de staatsman die je zou mogen verwachten?

Dilan Yesilgöz maakt vooralsnog geen overtuigende indruk als opperhoofd van de VVD, een partij die bovendien verdeeld is tussen een D66-gezinde en een meer rechts-gezinde vleugel. De linkse vleugel zit stevig in het kader, maar niet in het electoraat.

En Henri Bontenbal? Zijn CDA krabbelt stevig op, maar wat heeft Bontenbal meer aan nieuws te vertellen dan ‘fatsoen’?

Ook deze WWTV-video is tevens te beluisteren als podcast. Click HIER. Wynia’s Week TV is er het hele jaar door, verkiezingen of geen verkiezingen.

Wynia’s Week is er drie keer per week, het hele jaar door, met artikelen, columns, video’s en podcasts. De vele supporters van onze vrije journalistiek maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waar zijn de gezaghebbende politici gebleven? verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat doet Timmermans in ieder geval niet. Alhoewel zijn PvdA en GroenLinks nog niet gefuseerd zijn, en er interne oppositie tegen die fusieplannen leeft, en ook nog lang niet zeker is dat hij de leider van die nieuwe partij wordt of plaats moet maken voor een fris en jong gezicht, is hij druk bezig met de situatie waarvan hij verwacht dat die spoedig zal intreden: de nieuwe verkiezingen. Het zou inderdaad zomaar eens kunnen dat politici nog even de NAVO-top afwachten en dan een excuus zullen vinden om de boel te laten klappen.

De hoop van Nederland

Voor die komende verkiezingen is Timmermans meegegaan in het verlangen van een deel van zijn achterban om GroenLinks en PvdA snel te laten fuseren, en lanceerde hij zijn plannen, afgelopen zondag tijdens een bijeenkomst in Utrecht. Die plannen waren een paar dagen nieuws: in zo’n beetje alle media is hij inmiddels langs geweest om die plannen en zichzelf te presenteren, want Timmermans geldt als de hoop van Nederland – de man die na dit kabinet een nieuw kabinet vanuit het ‘radicale midden’ mogelijk moet gaan maken en zal gaan leiden. Timmermans doet dus niet alleen een gooi naar het premierschap, maar positioneert zich ook binnen zijn eigen partij. ‘Wat wij Nederland willen bieden is een brede linkse partij, die haar ideologische veren met trots draagt; rode en groene en ook die van de regenboog’, zo vat hij dat samen.

Maar wat voor partij wordt GL-PvdA, straks misschien wel de grootste partij van het land?

‘Een nieuw hoofdstuk voor Nederland’, zo heet het verhaal van Timmermans. Natuurlijk staat zo’n stuk bomvol retoriek. Timmermans bepleit een ‘nieuwe doorbraak’, waarbij scheidslijnen worden doorbroken en de bevolking zich achter nieuwe ‘gemeenschappelijke idealen’ verenigt. Daarbij horen natuurlijk grimmige uithalen naar rechts, Donald Trump en Vladimir Poetin, en de oude slogan van Joop den Uyl over ‘spreiding van kennis, macht en inkomen’. Wat Timmermans daar tegenover stelt is een visioen: ‘Tienduizenden komen in actie voor hogere lonen, goed onderwijs en betaalbaar wonen, voor een goed klimaatbeleid en een gezonde natuur, voor solidariteit met Oekraïne en Gaza, en tegen de afbraak van de democratie en het oprukkend fascisme. En dat is nodig, nu onze idealen steeds verder uit zicht lijken te raken.’

In tal van passages schetst Timmermans het beeld van een welhaast idyllisch, zo niet paradijselijk Nederland, waarin de nadrukkelijke pleidooien voor ‘gemeenschapszin’ en ‘omzien naar elkaar’ de boventoon voeren – als om de komende coalitiebesprekingen met het CDA alvast wat in te smeren.

En de nieuwe GL-PvdA is niet langer de partij van de arbeiders en de onderklasse, maar van de middenklasse. Die moet na de onzekerheden van de financiële crisis, de coronapandemie en de energiecrisis ‘comfort’ worden geboden: werk, betaalbare woningen, hoogwaardige voorzieningen en een gezonde leefomgeving.

Een fonds van 25 miljard

Tot zover de mooie woorden. Wie die afpelt, en op zoek gaat naar de kern van de voorstellen, komt bij twee dingen uit: een ‘Toekomstfonds’ en een ‘Sociaal Migratie Akkoord’. Timmermans realiseert zich dat zijn plannen ‘heel veel geld’ gaan kosten. En daar komen dan de gigantische uitgaven nog eens bij die de komende jaren nodig zullen zijn om onze defensie en veiligheid op orde te brengen.

Timmermans wil niet kiezen, geen óf-óf, maar én-én. Hij bepleit een ‘nieuw Rijnlands model’, waarbij hij ervoor wil waken het bedrijfsleven alleen maar te pesten. De meeste willen namelijk best een goede werkgever zijn en hun werknemers fatsoenlijk betalen. Maar er moet wel een fonds (dat Toekomstfonds) komen, groot 25 miljard euro, om Timmermans plannen te financieren, en die pot moet met een ‘miljonairsbelasting’ worden gevuld.

Het ‘Sociaal Migratie Akkoord’ is bedoeld om de migratie ‘in goede banen te leiden’: afspraken ‘over het verminderen van laagbetaalde arbeidsmigratie, het recht op werk en studie voor vluchtelingen, en eerlijke spreiding van opvang over het land’. Dat Timmermans het goede voor heeft met immigranten liet hij nadrukkelijk vastleggen op een soort verkiezingsposter, waarop hij vriendelijkheden uitwisselt met gehoofddoekte moslimmeisjes.

Als we de balans opmaken, zien we dus een GL-PvdA dat heel traditioneel wil gaan nivelleren, een sterke, alomtegenwoordige staat bepleit en de migratie wil ‘sturen’ zonder er daadwerkelijk een beslist halt aan toe te roepen. Het is oude wijn in een nieuwe zak, waarbij het nieuwe van de zak erin bestaat dat de regenboogvlag erop geplant wordt.

Nachtmerrie

Er zijn goede redenen om te betogen dat niet lastenverzwaringen maar juist belastingverlagingen een adequaat antwoord zijn in de huidige situatie, en dat een overheid die zich presenteert als de schepper van een idylle al te vaak vooral een onderdeel van het probleem wordt in plaats van de oplossing. En wie het laatste nieuws over de zegeningen van de opvang van vluchtelingen en een multiculturele samenleving op zich laat in werken – het opvangschip Silja in Rotterdam, dat een snelkookpan van geweld en besmettelijke aandoeningen blijkt, en waar jonge meisjes en kinderen niet veilig zijn – begrijpt dat een hardhandiger asielbeleid nodig is dan wat Timmermans in zijn Akkoord voorstelt.

Vanuit menig perspectief is Timmermans nieuwe hoofdstuk een nachtmerrie. Maar we kennen nu wel zijn positie.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Jan Spruyt: Nivelleren, een alomtegenwoordige staat en doormodderen met migratie – de ‘nieuwe’ plannen van Frans Timmermans zijn een nachtmerrie   verscheen eerst op Wynia's Week.

Tot mijn niet geringe verbazing bleek ik ineens in te stemmen met de opinie van een overgrote meerderheid van de achterban van PvdA en GroenLinks. Links is op zoek naar een nieuw imago en de beste en kortste weg om dat imago te vestigen is de opheffing van GroenLinks en PvdA en de oprichting van een nieuwe partij. Vindt 63 procent van de achterbannen van beide partijen.

Geen fusie dus, geen oude wijn in nieuwe zakken, maar iets geheel nieuws, en dat nieuwe gaat dan RoodGroen heten, of Verenigd Links of Samen Vooruit of Een Nieuwe Progressieve Alliantie. Ik ben het daar mee eens. Ik hoop oprecht dat ze zo dom zullen zijn om deze stap te zetten.

Links is verbrokkeld, en de discussie over fusies en verenigingen loopt al vele jaren. Al in november 2006 dronken Jan Marijnissen (SP), Femke Halsema (GroenLinks) en Wouter Bos een kopje koffie in Pakhuis De Zwijger in Amsterdam. Het werd niks. Halsema, die de heren voor het gesprek had uitgenodigd, sprak van ‘luchtfietserij’.

Vier jaar later probeerde Halsema het opnieuw: ze voerde geheime gesprekken met Job Cohen, maar ook die leidden tot niets. Frans Timmermans schreef een lange email om de verschillen tussen alle soorten links te beschrijven en voor een PvdA in het politieke midden te pleiten.

In 2013 spraken Diederik Samsom en Bram van Ojik over een ‘fusiefractie’, maar Jesse Klaver stak daar toen nog een stokje voor. Klaver, destijds leider van een vierkoppige fractie, wilde van GroenLinks een ‘brede volkspartij’ maken en samen met PvdA, SP en D66 een ‘progressief machtsblok’ vormen. Ook dit bleef een ijl plannetje, dat aan de vooravond van elke verkiezing weer eens werd opgerakeld.

Wel en weer niet

Pas in 2023 kwam er enig schot in de zaak: na de verkiezingen voor de Provinciale Staten besloten PvdA en GroenLinks één fractie te gaan vormen in de Eerste Kamer. Een jaar later, bij de Tweede Kamerverkiezingen van november vorig jaar, kwamen zij met één gezamenlijke lijst uit. Het leidde niet tot de verwachte winst, met Timmermans als de uit Brussel binnengevlogen leider.

Sindsdien bleef het een beetje bakkeleien. Tot het jonge Kamerlid Habtamu de Hoop (26) onlangs een einde aan de egeltjesdans wilde maken en zei dat hij ‘echt een nieuwe beweging’ wil, geen ‘samengaan van oude organen’. Ondanks protesten van vertegenwoordigers van de oude hap als Ad Melkert en Rob Oudkerk, heeft Frans Timmermans dit voorstel inmiddels omarmd en hij zou van die nieuwe beweging graag de leider willen worden – wat het grootste deel van de achterban overigens niet zo’n goed idee lijkt. De leden zouden de beslissing (Afzonderlijk doorgaan? Een fusie? Een nieuwe partij?) volgend jaar moeten nemen, maar de hoop op spoedige verkiezingen haalt de discussie nu naar voren.

Fusie zorgt nooit voor furore

Zelf ben ik blij met de plannen omdat al dat gepraat over imago en elan nergens toe zal leiden. Fusies leiden bij de eerstvolgende verkiezingen altijd tot een teleurstelling. Eerdere fusies (het CDA in 1980, GroenLinks in 1990, de ChristenUnie in 2000) brachten aan het licht dat zo’n nieuwe partij nooit de verwachte electorale doorbraak realiseert.

KVP, ARP en CHU (de voorlopers van het CDA) behaalden in 1977 49 zetels, in 1981 48. GroenLinks (een fusie van PPR, PSP, CPN en EVP) behaalde in 1989 zes zetels, in 1994 vijf. En RPF en GPV (voorlopers van de ChristenUnie) scoorden in 1998 nog vijf zetels, maar verloren er na de fusie tot de CU weer één. GroenLinks-PvdA wonnen eind 2023 weliswaar ten opzichte van de verkiezingen van 2021 (van 17 naar 25 zetels), maar de torenhoge verwachtingen werden niet waargemaakt: de 30 zetels werden niet gehaald, de PVV werd de grootste en de binnengehaalde leider verbleekte vervolgens in de oppositie.

Een fusie voorkomt op z’n best verder verval – niet meer dan dat. Wat dat betreft kan rechts Nederland de fusie op links dus met vertrouwen tegemoetzien.

Waar ik mij u ook al over kan verkneukelen is het gedraai en gelieg over ‘fusie’ dan wel ‘nieuwe partij’/’nieuwe beweging’. Het voorstel van De Hoop zou immers betekenen dat GroenLinks en PvdA zich als verenigingen zouden opheffen en dat de leden van deze partijen zich vervolgens bij de nieuwe vereniging zullen aansluiten. Dat is natuurlijk een te groot risico.

En dus zal er gewoon een fusie komen tot een vereniging met een nieuwe naam en een nieuw logootje, en die zal worden verkocht als een ‘nieuwe beweging’, als iets geheel nieuws dat in de nood der tijden zomaar spontaan is gegroeid, en niet het product van Haagse onderhandelingen. Ik verheug mij nu al op de discussie over die nieuwe naam, de nieuwe statuten, het nieuwe beginselprogramma en het nieuwe verkiezingsprogramma.

Nog leuker wordt het wanneer de discussie ontbrandt over de vraag of die geweldig nieuwe linkse samenwerking wel tot GL en PvdA beperkt kan blijven. Moeten in één keer ook niet gelijk D66, de Partij voor de Dieren, Volt en Denk worden meegenomen in deze race naar de grote winst bij de eerstvolgende verkiezingen?

Gemengde reacties

D66-stemmers schijnen er wel oren naar te hebben, maar de SP heeft de boot al nadrukkelijk afgehouden. ‘Wij hebben meer met échte sociaaldemocratie en niks met links liberalisme’, zei Jimmy Dijk van de SP. ‘Ik zie ook niks nieuws. De samenwerking van PvdA met GL leidt tot een koers die te weinig gericht is op wonen, zorg, werk, inkomen en collectieve voorzieningen.’

Maar het gaat natuurlijk niet werkelijk om het betrekken van deze partijen bij een grootse fusie. De uitnodiging is gericht aan de kiezers van deze partijen, en vooral links-progressief stemmers zouden wel eens warm kunnen lopen voor de nieuwe club met de nieuwe naam en het nieuwe logo en de nieuwe leider. Dat voorspelt al iets over de koers en identiteit van de partij.

‘Nieuw verhaal’

Links moet met een nieuw verhaal komen, verzuchtte oud-senator Frans Leijnse onlangs in een opiniestuk. Maar welk verhaal dat zou moeten zijn, daarvan had hij geen idee. Een jongedame van ‘LinksBoven’ schreef een pleidooi voor een groen en progressief verhaal: weg met het midden, weg met de rijken!

De Hoop wil weg van een PvdA die verlangt naar de PvdA van vóór Fortuyn om de arbeidersklasse terug te winnen. Dat is maar nostalgie. Timmermans wil dat de nieuwe partij vanuit het midden zal opereren. Dat worden dus nog interessante, verhitte debatten, met als vermoedelijk resultaat een partij die zich hip en progressief zal presenteren en daarmee inhoudelijk geen enkele bedreiging zal vormen voor de rechtse partijen.

Links heeft de afslag gemist die zich vorig jaar uitte in een onomkeerbare verschuiving van ‘links’ naar ‘rechts’, van thema’s als de grote cultuurstrijd en een ruimhartig immigratiebeleid naar terechte aandacht voor de sociaaleconomische zorgen van de middenklasse, de herovering van zeggenschap, de verwerping van opgedrongen ideologieën, en een eerherstel van het gezonde verstand.

En dan moet het mooiste nog komen: het debat over de nieuwe leider. Timmermans gaat het niet worden. Zowel De Hoop als Jesse Klaver staat al op hem voor in de peiling onder de achterban, en het liefst zou die achterban een ‘nieuw gezicht’ zien, iemand van buiten Den Haag, Aboutaleb of zo, of Marjolein Moorman uit Amsterdam. Ik hoop op vele debatten in een echte lijsttrekkersstrijd, en het kan er wat mij betreft dan niet fel genoeg aan toe gaan.

Zo stapelen de discussies en conflicten zich op, op weg naar de Grote Eenwording. De linkse mens is nogal scherpslijperig en vechterig. En hoe scherper de messen worden geslepen, hoe beter. Ik heb alvast een paar emmertjes popcorn besteld.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.    

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Bart Jan Spruyt: RoodGroen? Doen! verscheen eerst op Wynia's Week.

De door Timmermans aangekondigde politieke omslag zou om verschillende redenen erg verstandig zijn.

Om te beginnen vanwege de kiezer. Overal in Europa is een ruk naar rechts zichtbaar en de doorslaggevende factor is in veel landen immigratie. In Zweden waren de sociaaldemocraten sinds de Tweede Wereldoorlog enorm succesvol, maar door falend immigratiebeleid zwaait daar nu een rechtse regering de scepter. Andersom besloot de Deense PvdA lang geleden al om een migratie-kritische koers te gaan varen, met grote instemming van de kiezer.

Ook linkse kiezers willen minder immigratie

Ook de Nederlandse kiezer wil minder immigratie. Van de rechtse kiezers was dit allang bekend, maar inmiddels wil ook de helft van de linkse kiezers minder immigratie. De koerswijziging van Timmermans is electoraal gezien daarom bittere noodzaak. Het niet altijd gelukkige huwelijk tussen GroenLinks en de PvdA was een noodgreep om relevant te blijven. De natuurlijke achterban van de PvdA liep namelijk de afgelopen decennia massaal weg, vaak via de SP naar de PVV. Immigratie speelde daarbij een belangrijke rol.

Timmermans vertoont met deze omslag politiek inzicht en – gezien de verwachte weerstand vanuit met name GroenLinks – ook wel politieke moed. Maar hoe die omslag vorm te geven? De beleidspraktijk rond immigratie blijkt telkens weer zeer weerbarstig en dat zal ook nu zo zijn.

Laten we eerst kijken naar het doel. In het rapport Gematigde Groei van de staatscommissie wordt voorgesteld om de bevolking tot 2050 te laten groeien met één tot twee miljoen mensen. Dat komt neer op elke vijf jaar een stad als Nijmegen of Utrecht erbij. Elke vijf jaar. Dat is niet bepaald gematigde groei, voor een toch al dichtbevolkt land als Nederland. Aan de andere kant: het is in ieder geval positief dat er nu eindelijk weer van links tot rechts nagedacht wordt over matiging van de volledig migratie-gerelateerde bevolkingsgroei.

Dan de weg naar het doel. Cruciaal is dat je kunt sturen op immigratie. Om een heel lang verhaal kort te maken: je kunt prima het aantal ict-deskundigen uit India of het aantal medicijnenstudenten uit Maleisië reguleren, maar er zijn twee vormen van immigratie waarop de Nederlandse regering nu weinig grip heeft. Dat zijn asielmigratie en het interne verkeer van personen binnen de Europese Unie.

Laten we met dat laatste beginnen. In de praktijk vormt bij het vrije verkeer van personen binnen de EU alleen arbeidsmigratie en bijkomende gezinsmigratie uit Midden- en Oost-Europa een probleem. Zoals ik in mijn boek Migratiemagneet Nederland aantoon, kost deze vorm van immigratie de schatkist gemiddeld netto geld. De reden is het gemiddeld lage scholingsniveau en dito beloning. De werkgevers plukken de vruchten, maar de lasten worden afgewenteld op de samenleving. Wat dat betreft is er sinds de komst van gastarbeiders niets veranderd.

In meer opzichten is de huidige arbeidsmigratie uit Midden- en Oost-Europa een soort Gastarbeid 2.0. Althans, voor wat betreft het economische aspect, want door betere schoolprestaties en een kleinere culturele afstand integreren hun nazaten veel soepeler in de Nederlandse samenleving dan bij Turkse en Marokkaanse gastarbeiders tot nu toe het geval is.

Onnodige krapte op de arbeidsmarkt

Er is nog een andere parallel. Net als ten tijde van de gastarbeid is het beloningsniveau in Nederland nu te laag. Toen heette het ‘geleide loonpolitiek’ en nu loonmatiging, maar de gevolgen zijn hetzelfde. Door het lage loonniveau scheppen werkgevers te veel laaggeschoolde en laagbetaalde banen. Dat zorgt voor onnodige krapte op de arbeidsmarkt, die wordt ‘opgelost’ met goedkope arbeidsmigratie.

Die arbeidsmigratie remt ook innovatie. Mijn favoriete voorbeeld is de aspergesteekrobot: een belangrijk argument voor de ontwikkeling was dat de haast spreekwoordelijke ‘Poolse aspergesteker’ schaarser en duurder werd. Er zijn talloze voorbeelden te geven van werk dat vervangen kan worden – of reeds vervangen wordt – door automatisering of robotisering.

Anders dan de werkgeverslobby ons wil doen geloven, wordt Nederland ook economisch niet beter van deze Gastarbeid 2.0. In S&D – het huisorgaan van de Wiardi Beckmanstichting (PvdA) – stelt econoom Paul de Beer onomwonden: ‘Als steeds meer arbeidsmigranten laagproductief werk in Nederland gaan doen, resulteert dit in een geleidelijke verarming van ons land.’

Logisch dus dat Timmermans iets wil doen aan laaggeschoolde arbeidsmigratie. Historisch ook best consistent, omdat juist linkse partijen lange tijd kritisch waren op gastarbeid. Totdat ze nationale solidariteit met de Nederlandse arbeider inruilden voor een soort abstracte internationale solidariteit en zo de natuurlijke achterban verraadden.

Grote vraag is echter hoe Timmermans dat wil realiseren. Het vrije verkeer van personen is een heilig huisje in de EU. Dus daaraan tornen zal niet eenvoudig zijn. Zoals ik in Migratiemagneet Nederland laat zien, kun je ook indirect iets doen aan het vrije verkeer van personen. Je kunt bijvoorbeeld de arbeidsmarkt, de verzorgingsstaat en het belastingsysteem in Nederland aanpassen om indirect arbeidsmigratie te reguleren. Daarvoor kun je bijvoorbeeld het minimumloon verhogen om het scheppen van laaggeschoolde banen af te remmen (is links vóór) maar daarbij wel de koppeling met de uitkeringen loslaten (is links tégen). Ook voor het afschaffen van arbeidsdeelname-remmende toeslagen krijg je bij de traditionele PvdA-achterban de handen niet snel op elkaar.

Onaantastbaar op morele gronden

Om het binnenlands arbeidsaanbod te verhogen en de stille arbeidsreserve aan te boren, moet de verzorgingsstaat veel activerender worden gemaakt: het is nu een hangmat en die moet worden omgeturnd in een trampoline. Tegenover een uitkering moet in beginsel altijd een plicht worden gezet om (aangepast) te werken of een opleiding te volgen. De vraag is of wij in Nederland niet te zeer in een ‘electorale val’ zitten om makkelijk iets te kunnen doen aan de verzorgingsstaat. Een historisch voorbeeld is CDA-lijsttrekker Elco Brinkman die in 1994 de Tweede Kamerverkiezingen mede verloor omdat hij de hoogte van de AOW wilde bevriezen. Ik vraag me echt af of Timmermans wel in staat zal zijn om indirecte sturing van de arbeidsmigratie te ‘verkopen’ aan zijn achterban.

Dan asielmigratie. Ter linkerzijde heeft men het daar liever niet over. Asielmigratie geldt op morele gronden als onaantastbaar. Dat ziet men overigens verkeerd, want zoals ik in Migratiemagneet Nederland laat zien, is asiel humaan in zijn bedoeling, maar inhumaan in zijn uitwerking. Tienduizenden zijn al verdronken in de Middellandse Zee omdat wij hen lokken met asielrecht, maar niet in staat stellen om met vliegtuig of veerboot te reizen. Het wordt tijd dat ook dit inzicht indaalt ter linkerzijde.

De PvdA probeert zich er bij asiel makkelijk vanaf te maken omdat asiel maar zo’n klein deel van de totale immigratie is. Dat is een misvatting. Er zijn weliswaar veel meer arbeidsmigranten, maar asielmigranten blijven veel vaker lang of permanent in Nederland. Voor de impact op de bevolkingsgroei – die controleren is de insteek van Timmermans – moet je kijken naar het migratiesaldo. Zoals ik in Migratiemagneet Nederland laat zien, is asiel met bijkomende gezinsmigratie – afhankelijk van de vraag of en hoe je Oekraïne meetelt – over de periode 2013-2022 een kwart tot een derde van het totale migratiesaldo. Arbeidsmigratie komt met bijkomende gezinsmigratie op ongeveer 30 procent en is daarmee van dezelfde orde van grootte.

Als Timmermans echt de bevolkingsgroei wil beteugelen, zal hij dus ook de asielmigratie aan banden moeten leggen. Het is uitgesloten dat hij daarbij louter Oekraïense oorlogsvluchtelingen de deur zal willen wijzen en tegelijkertijd bijvoorbeeld wél dienstplichtigen uit Eritrea op zou willen vangen. Nee, Timmermans zal ook de asielmigratie van buiten Europa moeten aanpakken om de ‘gematigde groei’-doelstelling te realiseren. En daar wringt de schoen.

Onwaarachtige oplossing

Bij asielmigratie is Nederland namelijk niet soeverein. Asiel wordt gereguleerd door het VN-vluchtelingenverdrag, het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens en alle Europese wetgeving waarin het asielrecht direct of indirect verankerd zit. En daaraan tornen is kennelijk voor Timmermans een brug te ver.

Vandaar dat voorlopig voor de onwaarachtige oplossing van het bagatelliseren wordt gekozen. De kans is echter klein dat de natuurlijke achterban van de PvdA zich met zo’n verhaal weg laat lokken bij de PVV van ‘het strengste asielbeleid ooit’.

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is auteur van de onlangs bij Uitgeverij Blauwburgwal verschenen bestseller Migratiemagneet Nederland. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Jan van de Beek: Zolang Timmermans asielmigratie blijft bagatelliseren, is zijn nieuwe koers een farce verscheen eerst op Wynia's Week.

Personen en verschijnselen die afkomstig zijn uit afgelegen oorden kampen vaak met hardnekkige onderwaardering. Dat was al zo in bijbelse tijden. De zegswijze ‘Kan uit Nazareth iets goeds komen?’ getuigt ervan.

Nederland is weliswaar een klein land, maar ook wij kennen van oudsher een centrum en een periferie. Dat centrum noemen we tegenwoordig de Randstad. Het is, zou je kunnen zeggen, de opvolger van het ooit oppermachtige gewest Holland, dat in 1840 werd opgesplitst in de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland.

Voor het Nederland buiten de Randstad is de typering ‘regio’ in zwang geraakt. Daaraan is het neerbuigende, randstedelijke idee gekoppeld dat mensen die de vinger aan de pols van de tijdgeest willen houden, er weinig hebben te zoeken. Ook voor politieke innovaties moeten we naar verluidt elders zijn.

Zuidelijke trendsetters

Maar dat is een misverstand. Zeker onze ‘buitengewesten’ Noord-Brabant en Limburg zijn politieke trendsetters bij uitstek.

Neem de decennialange hegemonie van de katholieken op het Binnenhof: hun partij – eerst de RKSP, na de oorlog de KVP – kwam tussen 1918 en 1963 bij tien van de twaalf Tweede Kamerverkiezingen als grootste uit de bus. Dat ongekende machtsvertoon was eerst en vooral te danken aan de kiezers in Brabant en Limburg, die, anders dan hun landgenoten bóven de grote rivieren, in zeer grote meerderheid tot de rooms-katholieke kerk behoorden. Zonder de massale steun uit Brabant en Limburg zou het aantal katholieke Kamerzetels slechts half zo groot zijn geweest – en hadden katholieke politici (dus) nooit zo lang de boventoon kunnen voeren in de Nederlandse politiek.

Vanaf het midden van de jaren zestig, toen het Rijke Roomse Leven begon te imploderen, gingen Brabanders en Limburgers hun politieke heil steeds vaker elders te zoeken. De ‘losgeslagen’ zuidelijke kiezers bespoedigden zo niet alleen de spectaculaire groei van de VVD onder Hans Wiegel, maar droegen ook bovengemiddeld bij aan de befaamde verkiezingsoverwinning (53 zetels) van PvdA-premier Joop den Uyl in 1977. 

En daar bleef het niet bij. In 1967 debuteerde D66 op het Binnenhof. De partij had een randstedelijk imago, maar op de voorste rij zaten de uit Brabant afkomstige journalisten Hans van Mierlo en Hans Gruijters.

En wat te denken van de SP? Onder leiding van de welbespraakte Ossenaar Jan Marijnissen veroverde de partij dertig jaar geleden haar eerste Tweede Kamerzetels. De belangrijkste electorale bolwerken van de SP waren Brabant en Limburg.

Politieke kweekvijver

Tezelfdertijd ontpopte het zuiden zich als kweekvijver voor het verschijnsel ouderenpartijen. Epicentrum was het Eindhoven van Martin Batenburg, initiatiefnemer van het AOV, de eerste ouderenpartij die in 1994 lokaal en daarna ook landelijk doorbrak.  

Ook de victorie van de Lijst Pim Fortuyn (LPF) bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 was een spektakelstuk waaraan op drift geraakte zuidelijke kiezers bovenmatig bijdroegen. Zo scoorde de LPF in bijvoorbeeld Kerkrade (23,5), Helmond (23,2) en Roermond (22,3) stukken beter dan in randstedelijke metropolen als Amsterdam (16,6) of Utrecht (13,3).

De PVV mag in dit verband uiteraard niet onvermeld blijven. Met een partijleider – Geert Wilders – die werd geboren en getogen in Venlo en een achterban die al sinds de entree van de PVV in de Tweede Kamer (2007) sterk is oververtegenwoordigd in Limburg. Bij de Kamerverkiezingen van 22 november 2023 kreeg Wilders er maar liefst 33,2 procent van de stemmen, veel meer dan in bijvoorbeeld Noord-Holland (19,7) en Utrecht (17,6).

In die twee laatstgenoemde provincies was een andere Limburger favoriet bij de kiezers: de in Maastricht geboren Frans Timmermans, die vorig jaar zijn vicevoorzitterschap van de Europese Commissie inruilde voor het lijsttrekkerschap van GroenLinks-PvdA. In de hoop premier te worden, maar dat lukte niet. Als oppositieleider is Timmermans deze week bij de Algemene Beschouwingen de belangrijkste tegenstander van Wilders, die sinds het aantreden van het kabinet-Schoof leider is van de grootste regeringspartij.

Twee Limburgers die de toon zetten in de Tweede Kamer. Allebei werden ze geboren in een provincie waar de katholieke KVP in 1963 nog ruim 77 procent van de stemmen kreeg en waar opvolger CDA tot 1987 een absolute meerderheid had in de Provinciale Staten. Allebei sloten ze zich aan bij politieke partijen die jarenlang oppositie voerden tegen de traditionele machthebbers in Limburg: Timmermans, hoewel hij zich altijd katholiek bleef noemen, bij de Partij van de Arbeid; Wilders, op wie de Moederkerk nooit vat kreeg, bij de VVD.

Een bijzonder schouwspel

Schept dat – ondanks alles – een band? We weten niet wat er achter de schermen gebeurt, maar vóór de schermen lijken de onderlinge verhoudingen buitengewoon slecht. Twee maanden geleden, bij het Kamerdebat over de regeringsverklaring van het kabinet-Schoof, ging het weer eens helemaal mis.

Timmermans kondigde bij aanvang van het debat aan een motie van wantrouwen in te dienen tegen de PVV-ministers Reinette Klever (Ontwikkelingssamenwerking) en Marjolein Faber (Asiel en Migratie). In het ministersvak zaten volgens Timmermans ‘mensen die racistische complottheorieën propageren en journalisten, rechters, wetenschappers aanvallen’. Wilders sloeg keihard terug: ‘Hoe haalt Timmermans het in zijn hoofd. Waar haalt hij het lef vandaan om onze mensen tot racist te bestempelen? U zegt gewoon: er zitten hier halve nazi’s in de zaal. Degene die vuile, vieze politiek speelt, dat ben ik niet, maar dat bent u’.

Toch doet dat allemaal niets af aan het schouwspel dat ons ook deze week bij de Algemene Beschouwingen te wachten staat: een staaltje zuidelijke dominantie in de vaderlandse politiek met in de hoofdrollen twee typische ‘producten’ van de ontmanteling van het katholieke machtsapparaat in Limburg. Zo bezien bestaat er tussen Wilders en Timmermans wel degelijk een belangrijke verwantschap.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Twee op drift geraakte Limburgers zetten de toon op Prinsjesdag 2024 verscheen eerst op Wynia's Week.