Anders dan bij voorgangers zoals Angela Merkel en Helmut Kohl is Merz’ parlementaire basis zwak. Zowel in numeriek als in politiek opzicht. Merz’ Große Koalition is de kleinste ooit. De allereerste grote coalitie uit 1966-1969 had 86,9 procent van de stemmen, Merz moet het doen met een schamele 45 procent. Daarmee heeft de regering een krappe meerderheid in zetels, maar dat betekent dat de vleugels van de partijen – en met name de linkervleugel van de SPD – relatief veel invloed hebben. Ze zijn immers onmisbaar om wetsvoorstellen er door te krijgen.

Vanwege het taboe op samenwerking met de AfD kan van grondwetswijzigingen al helemaal geen sprake zijn. In theorie zou dat kunnen met steun van de Grünen en Die Linke. Maar dan moet er wel héél veel water in de politieke wijn worden gedaan.

In de prullenmand

De SPD stelt haar politieke ondergang behendig uit door haar onmisbaarheid te gelde te maken in de coalitie. Merz heeft al menige verkiezingsbelofte in de prullenmand moeten gooien. Zo gaan de belastingen en het begrotingstekort niet omlaag maar omhoog. Op aandringen van de SPD komt er – ondanks alle beloftes – toch een Reichensteuer. Ook blijft het kostbare Bürgergeld grotendeels overeind. Dat is een soort basisinkomen: wie een paar kinderen heeft en het slim aanpakt is met Bürgergeld beter af dan een werkende met minimumloon. Dat is niet handig in een land dat schreeuwt om arbeidskrachten.

Ook zit Merz opgescheept met een ingewikkeld en kostbaar pensioenstelsel. Duitsland kent geen AOW voor iedereen, maar wél allerlei specifieke uitkeringen. Ook van rechts dreigt hier gevaar want de Beierse CSU wil een Mutterrente. Dat is een soort AOW voor vrouwen die nooit gewerkt hebben en dus geen premie hebben betaald. Kortom: goede raad is peperduur.

Ook economisch zit het tij niet mee. Door de radicale Energiewende naar duurzame bronnen en het uitschakelen van de laatste kerncentrales zijn de Duitse energieprijzen de hoogste van Europa. Zo moeten in tijden van Dunkelflaute kolencentrales worden bijgezet. Daardoor is de CO2-uitstoot in Duitsland aanzienlijk hoger dan bijvoorbeeld in Frankrijk. Ironisch genoeg moet Duitsland geregeld stroom uit Frankrijk importeren die voor een belangrijk deel door kernenergie wordt opgewekt. Een absurde situatie voor een land tot voor kort zelf prima kerncentrales bouwde.

De prijs die de Duitsers betalen voor deze hang naar morele zuiverheid is hoog. De Duitse industrie is in hoge mate energie-intensief. Speerpunten zoals de auto-industrie, de chemie en de metaalindustrie zijn de economische trekpaarden van de Duitse economie, maar zijn inmiddels volstrekt wanhopig over de energieprijzen. De combinatie van hoge energieprijzen met de Amerikaanse heffingen kan fataal zijn.

Daar komt nog bij dat de Green Deal uit Brussel een einde wil maken aan de productie van auto’s met verbrandingsmotoren. Dat dit beleid de doodsklap is voor de Europese auto-industrie die juist heel goed is in het produceren van handige, kleine autootjes lijkt Brussel niet te deren. Juist voor het deel van Europese burgers zonder oprijlaan voor een laadpaal en met een krap budget zijn deze autootjes de life line en de enige betaalbare vorm van mobiliteit. De subsidies worden glimlachend opgestreken door de welgestelden die zich wél een elektrisch slagschip van Porsche of Mercedes kunnen veroorloven.

Het lijkt wel of Brussel willens en wetens van plan is om de Duitse, Franse en Italiaanse auto-industrie om zeep te helpen en daarbij een groot deel van de Europeanen tot sociaal isolement te veroordelen.

Geringe sneuvelbereidheid

Merz heeft toegezegd dat Duitsland een actieve rol wil spelen in een mogelijke vredesmacht in de Oekraïne. Dat is mooi en dapper, maar de vraag is waar hij de wapens en de soldaten vandaan wil halen. Heel Europa belegt zijn spaarcentjes in het Duitse Rheinmetall, maar het leger van 2029 heeft meer behoefte aan intelligente drones dan aan zwaarlijvige Duitse Panzer. Het was dan ook niet heel snugger van Merz om ruzie te maken met Israël, een van de grootste producenten van slimme wapens.

En de soldaten? Uit enquêtes blijkt dat wel heel weinig Duitse jongeren bereid zijn om voor het vaderland te sneuvelen. Al was het maar omdat ruim 40 procent van de jongeren een Migrationshintergrund heeft en in veel gevallen ook loyaliteit voelt voor een ander land. Ook het culturele klimaat werkt niet mee. Juist Duitsers hebben de afgelopen tachtig jaar geleerd nationalistische gevoelens te onderdrukken, een totaal andere cultuur dan bijvoorbeeld de Poolse.

De herinvoering van de dienstplicht is dan ook een heet hangijzer. Afgelopen woensdag kwam de regering bijeen om dit heikele punt uit te praten. Lang verhaal kort: de SPD is tegen de herinvoering van een algemene dienstplicht, de christendemocraten voor. Ook omstreden is de rol van meisjes en vrouwen in deze Wehrdienst. Tegen de zin van de christendemocraten blijft dienst nemen vrijwillig. Jongens moeten en meisjes mogen een enquête invullen of ze eventueel een dienstjaar willen vervullen. Veel omslachtiger kan het bijna niet.

Bondgenoten heeft Merz genoeg, maar slechts een enkel land kan een echte vuist maken. Polen is tot de tanden bewapend, maar intern is het land diep verdeeld. Frankrijk staat weer eens voor een regeringscrisis en de regering-Bayrou staat op omvallen. Maar door de sterke positie van Marine Le Pen, de warhoofdigheid van links-populisten en de fragmentatie van het politieke midden staat Macron er niet heel sterk voor. De Brexit heeft niks opgeleverd en de positie van Keir Starmer is zwak. De opmars van Nigel Farage lijkt niet te stuiten, dit ten koste van de Conservatieven én van Labour. Kleinere landen, zoals Nederland, zijn ten prooi gevallen aan politieke versplintering. De enige uitzondering is Italië, waar de rechts-populist Giorgia Meloni – tot ieders verassing – een stabiele regering leidt. Ook heeft zij inmiddels een zekere reputatie als Trump-fluisteraar opgebouwd.

Met andere woorden: van een sterk en eensgezind Europees samenspel, laat staan een sterke Frans-Duitse as, is vooralsnog geen sprake. Nog steeds moet de Amerikaanse Big Brother – of in de woorden van Mark Rutte ‘daddy’ – voor ons de kastanjes uit het vuur halen.

Gezien de bevolkingsomvang (450 miljoen) en een groot aandeel in de wereldeconomie (16,5 procent) zou de EU krachtig moeten kunnen optreden. Poetins Rusland komt niet verder dan 146 miljoen zielen en een schamele 2 procent van de wereldeconomie. Daarmee hebben de Russen een nipte voorsprong op de Benelux. Kortom: een reus op lemen voeten die afhankelijk is van de verkoop van fossiele energie en daarmee op termijn ten dode is opgeschreven.

Maar zolang het populistische spook door Europa waart, zullen de verschillende regeringen weinig slagvaardig kunnen optreden. Populisten hoeven niet eens in de regering te zitten om toch grote invloed te kunnen uitoefenen. Zo wordt in Nederland in aanloop naar de verkiezingen van 29 oktober al gespeculeerd over een kabinet met vijf partijen met als enig doel om de PVV uit de regering te houden. Overigens zouden al die one-issue- en getuigenispartijen zich ook eens kunnen afvragen wat hun niche bijdraagt aan de stabiliteit van het land. Maar dit terzijde.

Enige uitweg

De populariteit van de AfD is voor Merz uiteindelijk de grootste belemmering van zijn speelruimte. Zolang de AfD zó groot is als nu (of nog groter) én de Brandmauer overeind blijft, zijn Merz en zijn partij veroordeeld tot coalities over links. Het ontbreken van een alternatieve coalitiepartij op rechts maakt de christendemocraten zwak. En zwakke regeringen kunnen geen knopen doorhakken en zullen zeker geen impopulaire maatregelen durven nemen.

De enige uitweg uit deze impasse, zowel in Duitsland als in andere Europese landen, is met voorrang een Europees migratie- en asielbeleid op poten te zetten. Al het andere kan wachten. Alleen door een einde te maken aan het volstrekt chaotische en ineffectieve migratiebeleid kan de opmars van populistisch rechts een halt worden toegeroepen. Alleen zo kan het politieke midden weer zijn positie heroveren. Dat is de enige weg: uit enquêtes blijkt telkens weer dat niet het klimaat, maar de migratie de meest urgente zorg is van de Europese bevolking. Of vrij naar Bill Clinton: ‘Its the migration, stupid.’

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Friedrich Merz: kanselier in het nauw met maar één uitweg verscheen eerst op Wynia's Week.

De uitslag van de verkiezingen dwong hem er deels toe, maar Marz gaf zijn strijdpunten al op vóór de onderhandelingen met de SPD over een nieuwe Duitse regering waren begonnen. Veel CDU/CSU-kiezers voelen zich verraden. Maar Merkel prijst Merz, haar vroegere rivaal die zij twintig jaar geleden bruut buitenspel zette. Tegen Deutschlandfunk zei ze onlangs: ‘Hij heeft laten zien dat hij einen absoluten Willen zur Macht heeft.’

Deze week werd de rechts-populistische AfD in de peilingen voor het eerst de grootste partij van Duitsland. Alice Weidel, AfD-fractieleider in de Bondsdag, typeerde het Koalitionsvertrag als een ‘Kapitulationsurkunde’.

Bureaucratisch epistel

Het formatiewerkstuk van christendemocraten en sociaaldemocraten heet Verantwortung für Deutschland, een wat fantasieloze titel voor een coalitieakkoord. Het is een bureaucratisch epistel waarin de vijfde ‘grote coalitie’ tussen CDU/CSU en SPD gestalte krijgt. Markus Söder, de wat koddig aandoende leider van de Beierse CSU, noemde het een ‘mogelijke bestseller’.

Merz treedt nog niet meteen aan als bondskanselier, want hij wordt vermoedelijk pas rond 7 mei door de Bondsdag gekozen. Hij heeft 316 van de 630 stemmen nodig. De SPD houdt eerst nog een ledenraadpleging over het regeerakkoord; die schriftelijke procedure duurt tot eind april. De CDU houdt een ‘kleine partijdag’ met partijnotabelen en de CSU houdt het eenvoudig: het partijbestuur beslist.

De belangrijkste ministersposten liggen al vast. De CDU krijgt behalve de bondskanselier de ministers van Economische Zaken, Buitenlandse Zaken, Onderwijs, Volksgezondheid, Verkeer en Digitalisierung und Staatsmodernisierung. De SPD tekent voor de plaatsvervangend bondskanselier, Financiën, Defensie, Justitie, Werkgelegenheid, Milieu, Volkshuisvesting en Wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwicklung. De CSU oogstte Binnenlandse Zaken, Landbouw en Forschung, Technologie und Raumfahrt. Het Duitse ‘mission control’ voor ruimtevaart is gevestigd in het Beierse Oberpfaffenhofen.

In het programma van de regerings-Merz is de leidende hand van de SPD zichtbaar is. De Frankfurter Allgemeine Zeitung omschreef het als een ‘Koalitionsvertrag auf Bewährung’: een regeerakkoord met proeftijd. SPD en CDU/CSU doen alsof ze van elkaar houden, want er is geen alternatief.

Merz sloot voor de Bondsdagverkiezingen de AfD uit, met als gevolg dat hij de gegijzelde werd van SPD, die achter de schermen nauw samenwerkt met de Groenen. De sociaaldemocraten – die bij de verkiezingen kelderden van 25,7 naar 16,4 procent – moeten wel ‘groener dan groen’ zijn, anders snoepen de Groenen nog meer kiezers weg. De Duitse ‘abgehängten’ (evenknie van de Nederlandse ‘afgehaakten’) eindigden bij de AfD. 

De ruk naar links die Merz maakte, is duidelijk zichtbaar bij de 1000 miljard euro aan schulden die Duitsland aangaat voor ‘investeringen’ in onder andere defensie (500 miljard euro) en infrastructuur (idem). Geld is het politieke smeermiddel bij uitstek, en Merz hoopte met deze gouden gift de SPD tot matiging te dwingen. Dat gebeurde amper. Op economisch vlak is Merz vastgepind op een linkse koers, en bij het beloofde strengere immigratiebeleid produceert het coalitieakkoord veel ‘soft law’, voor meerdere uitleg vatbaar.

Geen woord over kernenergie

De grootste economische opdracht van Merz is Standort Deutschland nieuw leven in te blazen. De Duitse economie kampt al drie jaar met een recessie. De concurrentiekracht wordt ondermijnd door hoge energieprijzen. Bondskanselier Merkel voerde vanaf 2011 de Atomausstieg door. Een rampzalige stommiteit. De beste oplossing is de uitgeschakelde kerncentrales weer in bedrijf te nemen. Maar Atomkraft komt in het hele coalitieakkoord niet voor. Merz zet alle kaarten op een Wasserstoffwirtschaft.

Het is een wanhopige greep uit de sprookjeswereld. Het fabeltje van ‘groene waterstof’ om de industrie te verduurzamen werd ooit aangeprezen door Europees Commissaris Frans Timmermans met zijn Green Deal. Waterstof is niet een energiebron die uit de grond wordt gepompt, maar moet worden geproduceerd, juist met gebruik van veel energie. Die haalt men uit windmolens, en daarom heet het ‘groen’. Er zijn wereldwijd veel waterstofprojecten aangekondigd maar de meeste zijn weer geschrapt: te duur.

De waterstoffilosofie doet denken aan de formule, ooit gepropageerd door Lenin: Sovjetmacht + elektrificatie = socialisme. In huidige termen: planeconomie + waterstof = klimaatneutraal. De tweede formule gaat even mank als de eerste. Duitsland lanceert een Wasserstoffwirtschaftswunder, terwijl Merz in de verkiezingsstrijd opriep de kerncentrales te heropenen. Hij stapte moeiteloos over naar de achterhaalde waterstoffilosofie van socialisten en groenen. Wachtwoord: weiter so.

Ingebouwde ontsnappingsclausules

Kiezers verwachten dat Merz zijn punten binnenhaalde op migratiebeperking. Dat bleek zeer beperkt het geval. Er komt wellicht een einde aan het massale opnamebeleid. Zo vloog de rood-groene regering van Olaf Scholz 37.000 Afghanen voor familiehereniging naar Duitsland. Dat programma is opgeschort. Duitsland wil de ‘terugkeerbereidheid’ groter maken met migratieakkoorden. Een veilig land dat meewerkt, kan dan rekenen op een ruimere visa-verstrekking van Duitsland. De groep ‘veilige landen’ wordt vergroot met Algerije, Marokko, India en Tunesië.

Duitsland ‘raadpleegt’ buurlanden bij uitwijzing van ongewenste vreemdelingen aan de Duitse grens. Maar die buurlanden – Duitsland heeft er negen – werken doorgaans niet mee. Het coalitieakkoord stelt dat migranten bij ‘zware misdaden’ worden uitgezet. Maar wat is zwaar? Ook komen ze voor uitzetting in aanmerking wanneer ze een ‘niet onbelangrijk strafbaar gedrag’ vertonen. Wat betekent dat? De SPD heeft bij migratie veel ontsnappingingsclausules ingebouwd. Uitzetting wordt bemoeilijkt door juridisering. Het migratiebeleid zal strenger uitvallen dan met de Groenen, maar het zal op basis van dit coalitieakkoord in de praktijk niet véél strenger zijn.

Een tegenstrijdig deel van het akkoord is het doel van Bürokratieabbau, omdat juist de ‘groene economie’ van nature alle karaktertrekken van een planeconomie heeft. De overheid leidt een subsidie-gestuurde economie, en bedrijven concurreren niet tegen elkaar met hun beste producten, maar mét elkaar, voor méér subsidies. Als die subsidies vervolgens stoppen wegens buitensporige kosten, zakt de activiteit vanzelf in elkaar; zie de subsidiering van elektrische auto’s. Een basis voor marktwerking ontbreekt.

Repressieve tolerantie

De nieuwe regering wil de bureaucratie met 25 procent verminderen. Dat is het Abbauziel. Er komen zelfs Bürokratieabbaugesetze. Maar wie het coalitieakkoord leest, ziet dat de Duitse overheid juist steeds méér gaat doen en zich overal mee bemoeit. Zoals met het publieke debat.

Vanuit de oppositie komt er ongetwijfeld kritiek, wat normaal is. Merz voelt nattigheid; nog maar één derde van de burgers vertrouwt hem. De SPD heeft sowieso een hekel aan critici, wat de demissionaire minister van Binnenlandse Zaken Nancy Faeser, een voormalige activiste van Antifa, al openlijk heeft laten blijken. In het coalitieakkoord staat een opvallende zinsnede: ‘Het verspreiden van onware feitenveronderstellingen wordt niet gedekt door de vrijheid van meningsuiting’. Desinformatie zal daarom ‘stringent’ worden aangepakt. Faeser nam onlangs alvast een voorschot: ze liet een burger arresteren die een spotprent over haar op sociale media had geplaatst.

Onder de Genossen van de SPD kan Faeser tot de afdeling ‘nors links’ worden gerekend. Humor en Duitse politici zijn helaas geen communicerende vaten. Het is echter een teken aan de wand. Duitsland begeeft zich op het pad van de repressieve tolerantie.

Eind 2024 verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en zeker ook in Nederland een politieke omwenteling voltrekt. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan onder meer HIER worden besteld.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Hartelijk dank!

Het bericht Derk Jan Eppink: Dankzij de politieke uitverkoop van Friedrich Merz blijft links in Duitsland aan de bal verscheen eerst op Wynia's Week.

Dinsdag steunde de Bondsdag – met 513 leden voor en 207 tegen – het financieel pakket om 1.000 miljard euro te lenen op de kapitaalmarkt voor ‘investeringen’ in infrastructuur en defensie. De Duitse schuldgraad, nu 63% van het bruto binnenlands product (bbp), zal met dit bedrag oplopen in de richting van de 100%. Duitsland wordt ‘Schuldenland’. 

De ‘schuldenrem’ is begraven

Vóór de verkiezingen keerde Merz zich tegen ‘schulden maken’ en prees de ‘schuldenrem’ in de Duitse grondwet om burgers tegen een spilzuchtige overheid te beschermen. Dat bleek bedrog. Zijn grote coalitie van socialisten en christendemocraten (Groko), wordt de grootste schuldenmaker uit de geschiedenis van de Bondsrepubliek.

De ‘schuldenrem’ is ceremonieel begraven door een wijziging van de grondwet. De rem stelde dat de Duitse federale overheid de schuld maximaal met 0,35% van het bruto binnenlands product (bbp) mag verhogen. Met een bruto binnenlands product van 4,3 biljoen euro in 2024 gaat de Bondsrepubliek in de loop der jaren 1 biljoen (1.000 miljard) lenen. Deze Schuldenbremse werd opgeruimd door de ‘oude’ Bondsdag omdat er nog een tweederde meerderheid was van christendemocraten, socialisten en groenen. In de nieuwe Bondsdag, die volgende week dinsdag aantreedt, is die er niet meer door de winst van de uiterst-rechtse Alternative für Deutschland (AfD) en het verlies van socialisten en groenen.

Merz had weliswaar weinig keuze want AfD wordt door de andere partijen uitgesloten, hoewel het zich bij de Bondsdagverkiezingen verdubbelde naar 20,8% van de stemmen, en 152 zetels in de Bondsdag. AfD zit, in tegenstelling tot de PVV in Nederland, achter een ‘Brandmauer’. Merz was veroordeeld tot regeren met de SPD; beide samen hebben een kleine meerderheid.

De onderhandelingstalenten van Merz bleken zwaar overschat. Fractieleider Christian Dürr van de liberale FDP (die uit de Bondsdag verdwijnt) zei tijdens het debat van dinsdag dat Merz als onderhandelaar volledig had gefaald. ‘U bent gaan praten met de SPD, hebt alles weggegeven en gedacht: nu krijg ik mijn dingen terug. Maar u kreeg niets.’ Als socialisten onderhandelen willen zij alles binnenhalen. Merz had maar één coalitiekeuze, en stond daarna met lege handen. Het schuldenpakket van 1.000 miljard euro was een cadeau aan de SPD. De Duitse burgerlijke pers was in alle staten, en Bild Zeitung woedend.  

Cadeautje voor de Groenen

Het werd echter nog erger want voor de uitschakeling van de schuldenrem was een verandering van de Duitse grondwet nodig, en moesten CDU/CSU en SPD aankloppen bij de Groenen. Die eisten meteen een flinke duit in het zakje. Het schuldenpakket bestaat uit 500 miljard euro voor verbetering van de Infrastructuur. Het kreeg de naam ‘Sondervermögen’ maar het moet gewoon worden terugbetaald. Daarnaast wordt er 500 miljard euro uitgetrokken voor de versterking van de Duitse defensie.

Merz ging in onderhandeling met de Groenen en bood hun 50 miljard voor milieubeleid uit het Infrastructuurfonds. De Groenen voelden zich beledigd: te weinig. Merz bood meteen 100 miljard: deal!

Desastreuze ‘groeirem’

De Groenen kregen nog een cadeau, en nog erger: de klimaatneutraliteit van de Duitse economie rond 2045 moet in de grondwet worden ingeschreven. Het klonk alsof het een mager toetje was, maar economisch is het desastreus. De Duitse economie zit al drie jaar in een recessie, de de-industrialisering neemt toe en de burgers verarmen. Het verdienvermogen van ‘Standort Deutschland’ is kapot. Op de ‘schuldrem’ volgt de ‘groeirem’.

Realisering van dit klimaatdoel is vrijwel onmogelijk, want ook de atoomcentrales blijven gesloten. Duitsland krijgt hogere energieprijzen, blijft economisch kwakkelen en zadelt zichzelf op met een verplichte klimaatneutraliteit in 2045. De grondwet is er, in tegenstelling tot Frankrijk, geen vodje papier. Ngo’s zullen, met overheidssubsidie, naar de rechter stappen om klimaatneutraliteit in 2045 af te dwingen. En ‘fossiele’ investeringen blokkeren. Dit is een gifpil voor Duitsland. Maar Merz vond coalitievorming op korte termijn belangrijker dan de gevolgen op langere termijn.

Alice Weidel, fractieleider van AfD, zei in een vorig debat: ‘Herr Merz, u kunt het niet. Ik moet zeggen dat Angela Merkel op dát punt gelijk had. U kunt het niet.’ Een striemende opmerking.

De ‘investeringen’ werden in de Bondsdag verkocht met veel bangmakerij. Er zijn immers twee notoire slechteriken: Trump en Poetin (die overigens op dat moment telefoneerden over een vredesregeling voor Oekraïne). Merz wierp zich op als visionair die ‘rood en groen’ wist te paaien, zoals: ‘een eerste grote stap naar een Europese Defensie Gemeenschap’. Merz deed alsof het een nieuw idee was, maar in 1952 werd er een Europese Defensiegemeenschap opgericht, met Duitsland, Frankrijk, Italië en de Benelux-landen. Dat zogenoemde Plan-Pleven bepleitte een Europees leger (toen al), maar het verdrag is nooit geratificeerd.

Merz kocht iedereen in, behalve zijn kiezers

Nu de Bondsdag het financieel pakket goedkeurde, moet de Bondsraad, waarin de afgevaardigden van de Bundesländer zitten, dat ook doen – met tweederde. Hun probleem: deelstaten mogen sinds 2020 geen structurele schulden maken. Merz biedt: 100 miljard uit het Infrastructuurfonds. Hosanna! Zelfs Beieren stemt in want minister-president Markus Söder wil meer Mütterrente, extra pensioen voor vrouwen die kinderen grootbrachten. Elke Landesvater of -mutter heeft wel een verlanglijstje. Merz kocht iedereen in: rood, groen en de deelstaten. Maar zijn kiezers liet hij in de kou.

Winnaars van deze schuldenlawine zijn de groenen met hun grondwettelijk afgedwongen klimaatneutraliteit rond 2045. De verliezers zijn Duitse belastingbetalers. Duitsland droomt van een ‘schoon geweten’ maar de weg naar de fossielvrije maatschappij produceert een planeconomie met bureaucratische directieven en subsidies voor gewenst beleid.

De Zweedse batterijenfabrikant Northvolt bouwde een productiebedrijf in Noord-Duitsland. Vorige week ging Northvolt failliet. Te weinig vraag. Tesla heeft in Duitsland de grootste fabriek voor elektrische auto’s, maar boert achteruit. De subsidies lopen ten einde en de kunstmatige markt stort in. De economie van de DDR werkte op die basis, maar Merz en zijn rood-groene vrienden hebben niets geleerd van dat socialistisch experiment dat vrije marktcorrecties ontbeert.

De schuldenlawine heeft een grote impact op Europa. Het Stabiliteit- en Groeipact om begrotingstekorten en overheidsschulden binnen de perken te houden, onderging eenzelfde lot als de schuldenrem. Kaltgestellt. Lidstaten mogen meer geld uitgeven voor defensie, tot 1,5% van het bbp, dat niet meetelt in de stabiliteitscriteria: een begrotingstekort van maximaal 3% en een schuldratio van maximaal 60%.

IJs onder schuldenpaleis wordt dun

Uitgerekend Duitsland zondigt, wat als muziek in de oren klinkt van president Macron. De Franse staatsschuld bedraagt 115% bbp. Voormalig Duits minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, zei ooit dat Duitsland ‘Zahlmeister und Zuchtmeister’ was. Duitsland betaalde maar eiste ook fiscale discipline. De Zuchtmeister is dood.

Dit raakt ook de Duitse kredietwaardigheid; als het Duitse verdienvermogen kwakkelt worden leningen duurder. Duitsland staat bovendien borg voor leningen die de EU op de kapitaalmarkt vergaart, zoals het Corona Herstelfonds en het Defensieplan van Von der Leyen. Als Duitsland zijn AAA-kredietstatus verliest, wordt het schuldenpakket duurder. Alleen Nederland en Luxemburg voldoen dan nog aan de AAA-status. Het ijs onder het schuldenpaleis wordt te dun. Duitsland is onmisbaar voor financiële cohesie in Europa. Uitgerekend Merz gooit dat te grabbel.

Eind 2024 verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en zeker ook in Nederland een politieke omwenteling voltrekt. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan onder meer HIER worden besteld.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Hartelijk dank!

Het bericht Friedrich Merz paait links en gooit de financiële cohesie van Europa te grabbel verscheen eerst op Wynia's Week.

De controverse over Oekraïne tussen Donald Trump en de meeste Europese regeringsleiders en de veronderstelde agenda van Vladimir Poetin om heel Europa onder Russische controle te brengen, heeft een discussie op gang gebracht om de verdediging van ons continent voortaan zelf ter hand te nemen. Om de woorden van Merz aan te halen: ‘Mijn absolute prioriteit zal zijn om Europa zo snel mogelijk te versterken, zodat we stap voor stap echt onafhankelijk kunnen worden van de VS.’ Een opvallende uitspraak van een Atlanticus, die Merz altijd verondersteld werd te zijn. De Fransen hebben zich sinds Charles de Gaulle altijd al onafhankelijk van de Amerikanen opgesteld, maar dat nu ook de Duitsers dat doen, is een teken aan de wand.

Met zijn oproep aan de Europeanen dat ze meer geld aan defensie moeten uitgeven en dat hij niet bereid is NAVO-lidstaten te verdedigen die op dat punt achterblijven, heeft Trump het verhaal de wereld ingebracht dat Amerika de NAVO zou willen verlaten. In werkelijkheid willen de Amerikanen slechts dat Europa meer verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen verdediging. Toch hebben de meeste Europese regeringsleiders het opgevat als een serieus dreigement en zijn zij in Londen en Brussel bijeengekomen om te bespreken hoe een eigen Europese verdediging handen en voeten te geven.

800 miljard euro

Twee vragen staan daarbij centraal. Ten eerste: hoe moet zo’n verdediging eruitzien? Is het een ‘coalition of the willing’ zoals de Britten voorstellen, is het de EU zoals de Europese Commissie wil, of zijn er andere vormen van samenwerking denkbaar?

Een tweede vraag die men probeert te beantwoorden is hoe een en ander te financieren. Moet dat met behulp van een speciaal fonds en/of moeten de nationale bijdragen van de lidstaten worden verhoogd? De Europese Commissie heeft met haar ‘Rearm Europe’-plan voorgesteld om beide te doen. Enerzijds moet er een fonds van 150 miljard komen (gefinancierd met de facto eurobonds) waarmee lidstaten leningen kunnen krijgen om hun defensie op te krikken. Anderzijds krijgen in het voorstel van de Commissie de lidstaten van de EU de ruimte om buiten de begroting om defensie-uitgaven te kunnen doen. Die hoeven ze vier jaar lang niet mee te tellen conform het Stabiliteits- en Groeipact, dat onder meer een maximaal begrotingstekort van 3 procent van het bbp voorschrijft. Dit moet een bedrag van 650 miljard euro aan extra defensie-uitgaven opleveren. In totaal gaat het dus om een bedrag van 800 miljard euro.

De defensie-uitgaven kunnen op deze wijze worden opgevoerd met 1,5 procent van het bbp. Samen met de huidige NAVO-norm van 2 procent komt het defensiepercentage dan dus op 3,5 procent te liggen. Dat komt in de buurt van de door president Trump genoemde 5 procent.

Dat een dergelijke financiering van defensie-uitgaven het einde zou betekenen van de strenge begrotingsregels van het Stabiliteits- en Groei Pact, dat de euro een Latijnse munt wordt en dat de EU als geheel een schuldenunie wordt, valt buiten het kader van deze column. Het is een (rampen)scenario dat om een aparte beschouwing vraagt.

Wat het concreet allemaal oplevert, is nog grotendeels onduidelijk. Duitsland heeft in ieder geval de conclusie getrokken dat het niet langer aan de kant kan blijven staan op defensiegebied. Nadat de huidige bondskanselier Olaf Scholz al 100 miljard had vrijgemaakt om de Duitse defensie-inspanningen op te voeren, wil zijn beoogde opvolger Friedrich Merz nog eens 500 miljard in defensie en infrastructuur steken.

Eigen nucleaire afschrikking

Hij kan dat echter niet zomaar doen. Binnen de huidige begroting is daar geen ruimte voor. Het geld zal dus moeten worden geleend op de kapitaalmarkt. Volgens de Duitse grondwet is dat echter niet toegestaan. De zogenoemde ‘Schuldenbremse’ verbiedt een dergelijke omvangrijke lening. Merz wil die regeling dan ook afschaffen. Hij heeft daarvoor een tweederde meerderheid nodig in zowel de Bondsdag als de Bondsraad (de vertegenwoordiging van de zestien deelstaatregeringen). De SPD zou al akkoord zijn en de Groenen staan eveneens niet onwelwillend tegenover het voorstel, dus dat lijkt geregeld. Merz dient echter snel te handelen, want op 25 maart wordt de Bondsdag in nieuwe samenstelling geïnaugureerd en krijgt de stevig gegroeide AfD een blokkerende stem. Of het Bundesverfassungsgericht (het grondwettelijk hof van Duitsland) akkoord gaat met deze strategie, is nog wel een vraag.

Hoe dan ook, onder Merz is Duitsland voornemens de Bundeswehr weer op sterkte te brengen en daarmee op het Europese toneel een belangrijke militaire rol te spelen. Maar het gaat nog verder dan dat. Met Emmanuel Macron heeft Merz al gesproken over de Franse atoomparaplu. Van de Amerikanen wil hij niet langer afhankelijk zijn. (Heel) Europa moet in zijn visie een eigen nucleaire afschrikking krijgen.

De nieuwe assertieve opstelling van Duitsland is voor sommigen een verrassing. Maar de relatie tussen Duitsland en Frankrijk staat al langer op gespannen voet. Duitsland heeft het schuldgevoel over de Tweede Wereldoorlog afgeschud en gaat steeds meer z’n eigen gang. De stilzwijgende afspraak dat Frankrijk de leiding heeft in Europa en dat Duitsland de rekening betaalt, geldt niet langer.

De nieuwe Duitse ambitie zien we ook terug in de verhouding tot de Europese Commissie. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen staat al geruime tijd onder druk van haar partijgenoot Merz en ook van Manfred Weber, de Duitse voorzitter van de christendemocraten in het Europees Parlement. De twee willen voorkomen dat de Duitse auto-industrie het slachtoffer wordt van het EU-klimaatbeleid en pleiten voor afzwakking van de Green Deal.  

Internationale sleutelrol voor Merz

Een volgende te verwachten stap is dat Duitsland een leidende rol krijgt bij het uitzetten van de internationale koers van de Europese Unie. Emmanuel Macron en Keir Starmer kwamen onlangs onverrichter zake terug uit Washington; Ursula von der Leyen werd niet eens uitgenodigd voor een gesprek. Zodra Merz is geïnstalleerd als bondskanselier neemt hij ongetwijfeld het eerste vliegtuig naar de overkant van de Atlantische Oceaan. Hij kent de Verenigde Staten goed, heeft een verleden bij de Amerikaanse vermogensbeheerder BlackRock en zal het gesprek met president Trump namens Europa aangaan.

Wellicht ook kan de kloof tussen de VS en Europa inzake normen en waarden, die onlangs in München door vicepresident J.D. Vance aan de orde werd gesteld, door de centrumrechtse Merz worden overbrugd. Dat zou de redding betekenen van de trans-Atlantische betrekkingen (met meer eigen verantwoordelijkheid van Europa, maar niet zonder de Amerikanen) en wellicht kan dan zelfs een lang verwacht handelsakkoord tussen de EU en de VS worden afgesloten.

Rampzalig alternatief

Of is dat een onrealistisch perspectief? Het alternatief is hoe dan ook rampzalig: Amerika dat zich met veiligheidsparaplu en al van Europa afkeert, een handelsoorlog waar niemand baat bij heeft en het uiteenvallen van het democratische Westen.

Op eigen benen wordt Europa geen grootmacht, dat is onverantwoord wensdenken. Als we onze belangrijkste bondgenoot, de Verenigde Staten, verliezen, wordt ons continent een speelveld – en worden we gesandwiched tussen China, Rusland en Amerika.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Het Duitsland van Friedrich Merz neemt de leiding in Europa – en dat is maar goed ook verscheen eerst op Wynia's Week.

Het debat in de Bondsdag, vorige week, deed denken aan de heftige debatten over de aanpak van de Rote Armee Fraktion (RAF) in de jaren zeventig en de plaatsing van middellange afstandsrakketten begin jaren tachtig van de vorig eeuw. Het ging er net zo hard aan toe, met persoonlijke aanvallen; een stijl die in de meer bezadigde Tweede Kamer niet denkbaar is. Polderen is geen Duitse kunst; eerder de ‘Schlagabtausch’, een verbaal zwaardgevecht, met zelfs een ‘Dolch im Rücken’.

Merkel steekt weer mes in rug

In de laatste categorie verscheen vanuit een zijtoneel niemand minder dan de langstzittende bondskanselier, Angela Merkel. Zij was het niet eens met het optreden van Merz en viel hem openlijk af. Recidive, want de in Nederland veelgeprezen Merkel heeft een reputatie in politieke messentrekkerij.

In 1998 publiceerde ze een artikel in de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) over Helmut Kohl die een stuwende kracht was in haar promotie van Oost-Duits ‘Mädchen’ tot politiek zwaargewicht. Kohl zat in de penarie met een schandaal rondom partijfinanciering. Merkel liet Kohl, de ‘Kanzler der Einheit’, als een baksteen vallen en werd zelf partijleider. Ze maakte op een partijdag in Essen een einde aan het ‘systeem Kohl’. Kohl was woedend, maar is Merkel als bondskanselier nooit publiekelijk afgevallen. Zij was enkel niet welkom op zijn begrafenis in 2017. De Hongaarse premier Viktor Orban was dat wel.

Merz had vorige week de eer zelfs voor de twééde keer een mes van Merkel in de rug te krijgen. Hij was van 2000 tot 2002 fractievoorzitter van de CDU in de Bondsdag en oppositieleider. Toen Merkel die positie overnam, werd Merz gedegradeerd van fractieleider tot ‘Hinterbänkler’, beter bekend als ‘backbencher’. Zijn invloed was nul; in 2009 verliet hij teleurgesteld de Bondsdag.

Vanuit ballingschap in Düsseldorf werkte hij aan een terugkeer, maar de ‘Lange Mars van Merz’ duurde langer dan die van Mao. Merkel was 16 jaar Bondskanselier. Merz werkte als bedrijfsjurist en gaf leiding aan de Duitse afdeling van het Amerikaanse investeringsbedrijf BlackRock. Hij probeerde terug te keren als partijvoorzitter, maar slaagde, met 60% van de stemmen, pas bij de derde poging – omdat alle 400.000 partijleden mochten kiezen, niet enkel een handjevol partijbonzen.

Toen Merkel vertrok, kwam Merz terug om de strijd aan te binden met de nieuwe regering van socialisten, groenen en liberalen; de zogenoemde Ampel, verkeerslicht, maar het licht viel voortijdig uit. Na de geweldreeks reeks ‘Mannheim, Solingen, Maagdenburg, Aschaffenburg’ maakte Merz het falende asielbeleid tot inzet van de verkiezingen.

Vijfpuntenplan van Merz

Merz presenteerde vorige week woensdag een Vijfpuntenplan voor een strenger asielbeleid dat nipt (348-344) werd aangenomen met de stemmen van CDU/CSU, AfD en FDP. Daarop volgde een wetsontwerp om gezinshereniging voor asielzoekers, die een verblijfstitel onder voorwaarden hebben, op te schorten.

De avond vóór de stemming van vorige week vrijdag, liet Merkel weten dat Merz op het verkeerde pad was en de CDU een oplossing moest zoeken in het ‘Democratische Midden’; dus niet met de stemmen van Alternative für Deutschland (AfD). Groenen en socialisten (SPD) kwalificeren zichzelf als ‘democratisch midden’, als maatstaf van democratie. Vooral de Duitse groenen zijn radicaal; zie het asielbeleid maar ook het klimaatbeleid dat de Duitse economie in een recessie duwt. Eigenlijk staat Merkel dichter bij de Duitse groenen dan bij haar eigen CDU, waar ze zich een ‘Fremdkörper’ voelde.

Inperking gezinshereniging

Het wetsvoorstel van CDU/CSU, ‘Zustrombegrenzungsgesetz’, had tot doel de toestroom van asielzoekers te beperken, te beginnen met gezinshereniging dat een drijvende factor van immigratie is. Vóór de stemming gingen CDU/CSU om de tafel zitten met Groenen, SPD en de liberale FDP. Het woord ‘Begrenzung’ was echter voor de Groenen taboe. Zonder dat woord zou er staan: ‘Zustromgesetz’. Dat is precies het tegenovergestelde.

Een ‘Tabubruch’ is bij Groenen vloeken in de kerk. De strategie van rood-groen is Merz af te schilderen als schoothondje van AfD en met dát beeld de verkiezingen ingaan. Merkel werd hun advocaat, maar eigenlijk was zij de oorzaak van het migratieprobleem. Ergo: ‘die Mutti der AfD’.

Liberalen (ook) verdeeld

Uiteindelijk haalde het wetsvoorstel geen meerderheid; 338 voor, 350 tegen. Door de hoofdelijke stemming moest elk Bondsdaglid kleur bekennen. Groenen, SPD en ex-communisten (Die Linke) stemden unisono tegen. Bij de CSU stemden alle leden voor, net als bij AfD.

Bij de CDU was er een haarscheur: 12 fractieleden stemden niet. Twee waren ziek. Van de overige 10 waren er 5 die hadden gewerkt in de staf van Bondskanselier Merkel. Zij gaven gehoor aan haar oproep. BSW, de partij van Sahra Wagenknecht, telde 7 voorstemmen; 3 stemden niet. Het wetsvoorstel struikelde over de voeten van de FDP. Van de 90 FDP-Bondsdagleden stemden 67 voor; 2 tegen; 5 onthoudingen en 16 leden stemden niet. Schade: 23 stemmen minder.

Het is een slecht voorteken voor de liberalen die in opiniepeilingen rond de 3% zitten, onder de kiesdrempel van 5%. Partijleider Christian Lindner kon de twee vleugels van de partij, de ondernemersvleugel en de links-liberale vleugel niet bij elkaar houden.

FDP is een soort VVD+D66 in één partij. Als de rechtervleugel van FDP op 23 februari CDU stemt, verdwijnt de FDP uit de Bondsdag, wat al vaker is gebeurd. De partij oogst amper stemmen in Oost-Duitsland. Wie de huidige politieke kaart van Duitsland bekijkt, ziet iets opvallends. Het vroegere West-Duitsland kleurt zwart (CDU/CSU); het vroegere Oost-Duitsland blauw (AfD). Alsof een onzichtbare muur zichtbaar wordt.

Het debat in de Bondsdag maakte duidelijk dat Duitse kiezers een keuze hebben op 23 februari. Willen zij verder met rood-groen dat vasthoudt aan het huidige migratiebeleid, en alleen lippendiensten bewijst aan een strengere aanpak, want ‘niet verenigbaar met Europees recht’? Of willen Duitsers een ‘Asylwende’ met Merz, een ommekeer die overigens in diverse Europese landen al wordt toegepast? Merz is middelpunt en mikpunt tegelijk.

Gewonnen en verloren – en nu?

Hij heeft een slag gewonnen (het Vijfpuntenplan), een slag verloren (het wetsvoorstel) maar de finale slag draait om de kiezer. Het worden turbulente weken met verwijten en straatgeweld dat wordt gemobiliseerd door de Groenen voor het hoofdkantoor van de CDU in Berlijn. Gesubsidieerde NGO’s treden aan: ‘Antifa’ stoottroepen centraal; ludieke clubjes als ‘Omas gegen Rechts’ vanuit de flanken. De groene topman Robert Habeck heeft al campagnefoto’s laten nemen in Auschwitz. De toon is gezet.

Het risico op geweld is groot. Toppolitici hebben strenge beveiliging nodig. De media steunen grotendeels rood-groen, inclusief de publieke televisiezenders ARD en ZDF. Het Axel Springer concern met BILD en Die Welt staat aan de andere kant. Sociale media zullen de strijd oppoken.

Duitsland is bezig met een Asylwende; een ommekeer die onvermijdelijk is maar die het land confronteert met zichzelf en zijn geschiedenis. De Bondsdagverkiezingen groeien uit tot een referendum over de Asylwende. Resultaat is een nieuwe Bondsdag waarin de stem van de meerderheid duidelijker tot uitdrukking komt.

Duitsers weten wat er op het spel staat; en hun keuze raakt héél Europa. De 9 buurlanden van Duitsland zullen niettemin met hoop en vrees toekijken, denkend aan de woorden van Heinrich Heine: ‘Denk ich an Deutschland in der Nacht, dann bin ich um den Schlaf gebracht’.

Eind 2024 verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en zeker ook in Nederland een politieke omwenteling voltrekt. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan onder meer HIER worden besteld.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Hartelijk dank!

Het bericht Friedrich Merz verheft naderende verkiezingen tot referendum over nieuw, streng Duitse asielbeleid verscheen eerst op Wynia's Week.

Ook in deze video (annex podcast): Marjolein Faber, Sander Schimmelpenninck, Geert Wilders, Derk Jan Eppink, Adri van Hijum, Sophie Hermans, dr Jan van de Beek, Pieter Omzigt, Raoul Heertje, Donald Trump, Haroon Raza en Friedrich Merz. En vele anderen!

Tijdlijn van deze video/podcast

0 Verkiezingen een jaar geleden. En?

11.30 Jodenjacht in Amsterdam

15.00 Islamitische advocaat doet aangifte tegen Wierd Duk

18.00 Hoezo is Sophie Hermans beter dan Rob Jetten?

19.55 Lessen voor links en rechts, hoe democratisch is Nederland?

25.40 Rechtsstaat ingezet als obstakel voor democratie

29.30 Media bedienen een minderheid

35.00 Jan van de Beek als rode lap

43.00 Zelfislamisering Nederland is al lang gaande

56.00 Einde.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER.

Wierd Duk is historicus en journalist. Hij werkte onder meer in Groningen, Moskou, Berlijn en Den Haag. Een selectie van zijn reportages en interviews (‘Wierd Duk in Nederland’) voor De Telegraaf verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal. Het boek is onder meer te koop in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht Wierd Duk: het optimisme zal nu van Trump en Merz moeten komen verscheen eerst op Wynia's Week.