Er was gebak in de fractievergadering van GL-PvdA donderdagmorgen, daags na de gemeenteraadsverkiezingen. Er was feest omdat de partij als grootste uit de bus was gekomen. Maar die spin kon niet verhullen dat de partij in zetelaantal de grootste verliezer was: er gingen 139 zetels verloren. Weg fusiebonus, waarop deze linkse partij onder leiding van Jesse Klaver zo had gehoopt. Het verlies bij de laatste Kamerverkiezingen is gewoon voortgezet.

Ook op de CDA-burelen werd er donderdagmorgen gejuicht. De partij had het hoogste aantal zetels gescoord. Maar het waren er negentien minder dan vier jaar geleden. Het Bontenbal-effect is al weer uitgewerkt, zo blijkt.

Ook bij D66 waren er taartjes. Zo’n vijftig zetels meer dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Dat viel eigenlijk dus heel erg tegen. Weg premierbonus. Het aantreden van Jetten en zijn minderheidskabinet zou een nieuwe en frisse wind door het land laten waaien, met minder steun voor rechtse standpunten, maar dat is dus niet gebeurd. De VVD heeft de afgelopen twee verkiezingen verloren, en pluste woensdag een bescheiden winst van zo’n 65 zetels. En ook dat viel tegen.

Overheid tegen bevolking

Onder de streep is het dus duidelijk: alle beloften van een nieuw politiek tijdvak, een nadrukkelijk gemarkeerd afscheid van de era-Schoof, is uitgebleven. De winnaars zitten op rechts: bij de lokale partijen en bij Forum voor Democratie. Alle lokale partijen samen behaalden ruim 3000 zetels, op grote afstand gevolgd door het CDA met ruim duizend zetels. En het nieuwe Forum van Lidewij de Vos boekte een winst van 244 zetels.

Deze verkiezingen gingen over de Spreidingswet en de lokalen en Forum gaven stem aan de woede van honderdduizenden burgers die, zonder enige of zonder noemenswaardige inspraak, moeten toezien hoe hun dorp of stad met AZC’s wordt opgezadeld, met alle verloedering en onveiligheid van dien. De verkiezingen van afgelopen woensdag waren een referendum over een bestuurscultuur waarbij een overheid zich tegen de eigen bevolking opstelt.

Een lokale partij in Velsen behaalde uit het niets acht zetels vanwege haar protest tegen een asielboot. In Best deed zich precies hetzelfde scenario voor. In Den Haag behaalde Richard de Mos een monsterzege omdat hij vaststelt dat het ‘absorptievermogen’ van de stad is bereikt. In Oldenbroek behaalde Tom de Nooijer een grootse overwinning door zijn onverdroten verzet tegen plaatselijke AZC-plannen. In Rhenen komt de Lokale Volkspartij met vier zetels de raad binnen, met de boodschap dat er geen AZC in de gemeente mag komen en eigen tradities gehandhaafd moeten blijven.

Het is niet verwonderlijk dat het verzet tegen asielopvang juist in dorpen en kleinere steden zo sterk leeft. De effecten van zo’n invasie zijn daar groter dan in de grote steden. Daar kunnen mensen in parallelle samenlevingen langs elkaar heen leven. Op een dorp gaat dat niet: daar is de confrontatie er direct.

Ontkennende fase

Iedereen begrijpt dat het woensdag om die Spreidingswet ging, maar de macht zit nog in de ontkennende fase. Asielminister Bart van den Brink en de fractievoorzitters van D66, CDA en VVD verklaarden daags na de verkiezingen nadrukkelijk dat de wet de wet is en dat alle gemeenten zich gewoon aan de wet moeten houden, alle nee’s tegen AZC’s ten spijt. Er moeten dit jaar zelfs nog 38.000 extra plaatsen bijkomen. De kiezers waren ‘voor het lapje’ gehouden, want de gemeenten gaan helemaal niet over de vraag óf er een AZC komt; ze mogen alleen bepalen wáár die komt, zei Henri Bontenbal.

Zo spraken ook Ruben Brekelmans (VVD) en Jan Paternotte (D66). Ze herhaalden het standpunt van de premier, en zeiden net als hij dat het nieuwe kabinet nu des te meer reden heeft ‘aan de slag te gaan om grip te krijgen op de instroom’. Dat hebben we eerder gehoord, en niemand gelooft dat het met deze politici en deze coalitie ergens toe zal leiden.

Een dwangwet

De coalitie pikt het onmiskenbare signaal van afgelopen woensdag dus niet op. Het negeert de uitslag, houdt zich doof voor de verzoeken om uitzonderingsposities die Den Haag (Richard de Mos) en Rotterdam (VVD) willen, en wuift ook de dreigementen weg van gemeenten als Epe en Hardenberg, die aan hun verplichtingen hebben voldaan en nu van de AZC’s af willen en met dwangsommen dreigen als de noodopvang niet stopt. Iedereen begrijpt dat deze tegenstelling tussen bestuur en bevolking een explosieve spanning in de samenleving oproept.

Wat de Nederlandse bevolking dus ziet is een kabinet dat op grond van internationale afspraken wetten als dwangwet tegen de eigen bevolking inzet. En die houding verklaart nu juist het succes van de lokalen en FvD. Voor heel veel Nederlanders is de regering niet langer een te vertrouwen beschermer, maar een tegenstander. Dat is een vruchtbare voedingsbodem voor partijen die zich tegen het establishment keren en zonder grootse visoenen of vergezichten concreet en pragmatisch voor de burgers aan de slag willen – of een einde willen maken aan het klimaatbeleid, de AZC’s en de hoge belastingen.

Op sterven na dood

Forum is bij deze verkiezingen de grootste partij op rechts geworden. Ook de SGP kijkt tevreden terug: Forum deed het goed op de Bible Belt, maar de winst van Forum daar ging niet ten koste van de staatkundig-gereformeerde broeders.

Forum leek tot voor kort op sterven na dood. Na de grote winst bij de Provinciale Statenverkiezingen in 2019 slaagde de partij erin het zichzelf heel moeilijk te maken. Van de 86 Statenleden splitsten 63 zich af, van de 13 Eerste Kamerleden hield zij er één over. Van de acht Tweede Kamerzetels in 2021 resteerden er in 2023 nog drie. En deze neergang ging gepaard met, of werd veroorzaakt door, vreemde complottheorieën en omstreden uitspraken.

Een media-offensiefje van partij-oprichter Thierry Baudet om die fouten te corrigeren, had niet het beoogde effect, en daarom kwam Forum met de briljante zet om Baudet als lijsttrekker te vervangen door de 28-jarige Lidewij de Vos. De kentering zette zich daarna in. Bij de laatste Kamerverkiezingen behaalde Forum weer 7 zetels.

Kritiek vanuit de media op het verleden van Forum-kandidaten werd met stoïcijnse onverstoorbaarheid gepareerd en weggezet als pogingen tot karaktermoord die als uiteindelijk doel hadden om de partij uit te sluiten. De pogingen van NRC en de Volkskrant overtuigden de bevolking niet. ‘In het westen wordt dat als racistisch gezien’, zei een inwoonster van Hoogeveen. ‘Maar het zijn onze normen en waarden, we willen de dingen houden zoals ze zijn.’

Het enige alternatief

Forum kreeg vleugels omdat de PVV de afgelopen jaren niet heeft geleverd, de BBB aan onderling geruzie ten onder dreigt te gaan, JA21 zich erg coöperatief ten opzichte van het nieuwe kabinet opstelt en de VVD, als onderdeel van dat kabinet, niets anders kan doen dan de Spreidingswet verdedigen. Wat de nationale potentie van Forum is, kan duidelijk worden wanneer de steun voor Forum en de lokalen van afgelopen woensdag bij elkaar wordt opgeteld.

Forum was woensdag dus het enige alternatief voor een kabinet dat er voor de hoogopgeleiden is en zich van de gevoelens van verontwaardiging onder gewone mensen niets aantrekt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De kiezer stemde tegen een regering die zich met de Spreidingswet een tegenstander van de eigen bevolking toont verscheen eerst op Wynia's Week.

Specialist op dit terrein is D66. Al drie keer was er een bijna-doodervaring, telkens gevolgd door een glorieuze terugkeer.

De eerste keer was in de jaren zeventig, toen de Democraten zichzelf onzichtbaar hadden gemaakt in het linkse kabinet-Den Uyl. De sympathieke kinderboekenschrijver alias ideale schoonzoon Jan Terlouw wist de partij vervolgens nieuw leven in te blazen. Midden jaren tachtig – toen de weinig charismatische Maarten Engwirda bij D66 aan het roer stond – ging het opnieuw mis. Founding father Hans van Mierlo, die in 1986 na veertien jaar terugkeerde als lijsttrekker, moest eraan te pas komen om de partij te reanimeren.

In 2006 liep het wederom fout. D66 liet het tweede kabinet-Balkenende vallen, raakte verscheurd door een machtsstrijd tussen Lousewies van der Laan en Alexander Pechtold en boekte haar slechtste verkiezingsscore ooit: nog maar drie Kamerzetels. Door zich te profileren als anti-populistische tegenpool van de PVV kwam D66 ook die crisis te boven.

Er zijn ook meer recente voorbeelden van politieke comebacks. Zo zorgde een slimme lijsttrekkerswissel – de afgebladderde Thierry Baudet maakte plaats voor de frisse Lidewij de Vos – voor een onverwachte revitalisering van Forum voor Democratie. Ouderenpartij 50PLUS, na een onwaarschijnlijke reeks interne conflicten in 2023 verdwenen uit de Tweede Kamer, kreeg in 2025 eveneens een tweede leven.

Is zoiets ook mogelijk voor de BoerBurgerBeweging?

BBB, drie jaar geleden bij de Provinciale Statenverkiezingen nog ’s lands grootste partij, kwam bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 niet verder dan vier zetels. Sinds Mona Keijzer werd gepasseerd voor het partijleiderschap, is er daar in peilingen nog maar eentje van over. De situatie lijkt hopeloos. Maar laten we eens wat dieper graven en kijken naar de sentimenten die aan de opkomst van BBB ten grondslag lagen.

Afgepakte tradities

Caroline van der Plas bracht die twee jaar geleden in EenVandaag mooi onder woorden. Natuurlijk, BBB spon aanvankelijk vooral garen bij het boerenprotest tegen de Haagse stikstofmaatregelen. ‘De boeren hadden zoiets van: we doen alles wat de maatschappij van ons vraagt. We krijgen wet op wet, regel op regel. Dat kost ons allemaal geld. Wij maken de eerste levensbehoeften, wij maken voedsel. En toch worden we neergezet als de grootste vervuilers, als dierenbeulen, als gifspuiters.’

Maar, benadrukte Van der Plas, het borrelde al langer op het platteland. ‘Dorpen die uitgekleed worden, de bibliotheek die sluit, het zwembad gaat dicht, de winkels verdwijnen, geen openbaar vervoer meer. Maar ook de levenswijze van mensen op het platteland. Dus carbid schieten, lekker de barbecue aan, een fikkie stoken. Mensen hadden het gevoel dat al hun tradities van ze werden afgenomen.’

Stikstof en belaagde identiteit

Twee dingen dus: stikstof en belaagde regionale identiteit. Vandaar dat BBB bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2023 zonder veel kiezers te trekken in de grote steden – in Amsterdam en Utrecht zelfs nauwelijks meer dan 5 procent – toch de grootste partij van het land werd. Spelen die twee factoren in 2026 geen rol meer en kunnen we BBB bij gebrek aan voedingsbodem dus definitief afschrijven?

Dat zou voorbarig zijn. Nadat de Rutte-kabinetten miljarden uittrokken voor het uitkopen van boeren met het doel zo tot stikstofreductie te komen, koos het kabinet-Schoof (en met name BBB-landbouwminister Femke Wiersma) ervoor om de Nederlandse stikstofregels – enig in hun soort – te versoepelen. Maar de regeringsploeg van Rob Jetten, zo constateerde onderzoeksjournalist Geesje Rotgers onlangs in een aflevering van WWTV, gaat het beleid van de kabinetten-Rutte hervatten. Onder leiding van Jaimi van Essen, de nieuwe stikstofminister van – nota bene – D66, de partij die in 2019 bij monde van toenmalig Tweede Kamerlid Tjeerd de Groot voorstelde om de Nederlandse veestapel te halveren en zo onbedoeld het startschot gaf voor het stikstofprotest.

Springlevend plattelandsgevoel

Dan de belaagde regionale identiteit. De peilingen voorspellen bij de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen verdere groei van de lokale partijen, die vier jaar geleden samen 31,2 procent van de stemmen kregen. Daaruit kan worden afgeleid dat het ‘plattelandsgevoel’ nog steeds een belangrijke electorale factor is. Lokale partijen zijn immers vooral sterk in kleinere gemeenten. In de kleinste, met minder dan 25.000 inwoners, haalden ze in 2022 maar liefst 41 procent.

Met name D66 en GroenLinks-PvdA worden in de regio geassocieerd met ‘het Westen’ en ‘de Randstad’.

Waar ze praatjes verkopen zonder de handen uit de mouwen te steken.

Waar ze dwepen met warmtepompen, genderneutrale toiletten en Sylvana Simons, terwijl overal in ‘de provincie’ politiebureaus, scholen en ziekenhuizen worden gesloten.

Waar ze principiële bezwaren hebben tegen vuurwerk, Zwarte Piet en paasvuren, maar waar harddrugs, krakers en haatimams worden gedoogd.

Waar mensen hun buren niet kennen, maar wel heel erg solidair zijn met asielzoekers uit Afrika – mits ze elders in het land worden gehuisvest.

Flink voorschot

Die sentimenten hebben nog niets aan kracht ingeboet – en dat is van essentieel electoraal belang. D66 krabbelde de afgelopen decennia telkens weer op omdat er in Nederland hoe dan ook een markt is voor een partij die zich primair richt op hoogopgeleide welgestelden met een ‘progressief’ levensgevoel. Forum voor Democratie is weer terug omdat er nu eenmaal kiezers zijn met behoefte aan een principiële anti-systeempartij. 50PLUS dook weer op omdat er structurele onvrede bestaat over de sociaaleconomische positie van ouderen. Wanneer je als politieke partij contact hebt met zo’n ‘onderstroom’, hoef je eigenlijk nooit te wanhopen en behoort een comeback vrijwel altijd tot de mogelijkheden.

Ook het anti-Randstad gevoel is zo’n onderstroom. Mits goed en geloofwaardig vertolkt – en daarvoor is Mona Keijzer de op afstand beste kandidaat – valt er op de kiezersmarkt goud mee te verdienen. De lokale partijen in ‘de provincie’ gaan daar woensdag alvast een flink voorschot op nemen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De grote winnaar van de verkiezingen van 18 maart is al bekend: het anti-Randstad gevoel verscheen eerst op Wynia's Week.

Toch zijn gemeenten verantwoordelijk voor veel thema’s die direct invloed hebben op het dagelijks leven van bewoners, zoals woningbouw, veiligheid, milieu, zorg en armoedebestrijding. Ook op het gebied van asiel en migratie staan gemeenten voor een enorme opgave. Zij worden op grond van landelijke regelgeving verantwoordelijk voor het opvangen van een grote stroom asielzoekers en het huisvesten van statushouders. Tegelijkertijd kampen veel gemeenten met een tekort aan sociale huurwoningen en een afnemend draagvlak voor asielzoekers onder bewoners.

Banale werkelijkheid

Het migratiesaldo blijft onverminderd hoog. Sinds het piekjaar 2022 is het iets gedaald, maar ook in 2025 kwamen er 100.000 mensen meer naar Nederland dan er vertrokken. Zowel in 2024 als in 2025 arriveerden meer dan 40.000 asielzoekers en nareizigers in Nederland. Verder valt op dat van een aanzienlijk deel van de asielzoekers het herkomstland onbekend is. In veel andere Europese landen komen ze zonder identiteitsbewijs binnen.

Vluchtelingenwerk laat dan tv-spotjes zien van kinderen die op de vlucht slaan terwijl de bommen en granaten overal om hen heen inslaan. De werkelijkheid is echter veel banaler. Vaak gaat het om mensen die al heel wat veilige landen zijn doorgereisd en dan hun papieren weggooien omdat ze als ongedocumenteerde meer kans maken in Nederland.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) moet aan strenge zorgvuldigheidseisen voldoen bij de beoordeling van een asielaanvraag. Zelfs als de ongedocumenteerde een vluchtverhaal ophangt waarvan de IND medewerker weet dat het niet klopt, zijn de eisen dusdanig opgeschroefd dat de facto de bewijslast bij de IND-medewerker komt te liggen.

Het afwijzen van asielaanvragen kost de dienst veel tijd, omdat die afwijzingen uitgebreid moeten worden gemotiveerd. Volgens de wet komen aanvragers bovendien in aanmerking voor een vergoeding als de IND niet op tijd beslist. In 2025 heeft de IND 79 miljoen euro aan dwangsommen betaald aan asielzoekers omdat de dienst niet op tijd besliste over aanvragen voor een verblijfsvergunning. Dat is een verdubbeling ten opzichte van 2024, toen de dienst 36,8 miljoen euro aan dwangsommen moest betalen.

Sinds begin 2024 is de Spreidingswet van kracht, waardoor gemeenten verantwoordelijk zijn geworden voor het opvangen van asielzoekers. Dit is een gevolg van het tekort aan opvangplekken en overbevolking in het aanmeldcentrum in Ter Apel. De hoeveelheid asielzoekers die elke gemeente moet opvangen, wordt bepaald op basis van de grootte en sociaal-economische draagkracht van die gemeente.

Hoewel gemeenten weinig invloed hebben op de beslissing om überhaupt asielzoekers op te vangen, kunnen ze wel bepalen hoe de opvang wordt ingericht. Ze kunnen bijvoorbeeld kiezen voor grote opvanglocaties met veel plaatsen of voor meerdere kleinere locaties.

Voor halverwege 2027 wordt verwacht dat Nederland 88.000 opvangplekken voor asielzoekers nodig heeft. Begin februari waren er ongeveer 77.500 plekken, maar ruim 27.000 daarvan vervallen de komende tijd. Dat betekent dat er de komende anderhalf jaar bijna 38.000 plekken bij moeten komen, wat een bijna onmogelijke opgave is.

Maatschappelijke spanningen

Deze opgave wordt nog moeilijker door de onderliggende maatschappelijke spanningen. In veel gemeenten, vooral op het platteland en in kleinere dorpen, bestaat er grote weerstand tegen de komst van azc’s. Volgens Vluchtelingenwerk komt overlast door vluchtelingen nauwelijks voor en gaat het vooral om onderbuiksgevoelens. Daarbij wordt verwezen naar onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum (WODC).

Het is niet duidelijk op welk onderzoek gedoeld wordt, maar onderstaande grafiek uit het rapport ‘Incidenten en misdrijven 2017-2024’ van het WODC laat duidelijk zien dat met de toename van het aantal asielzoekers ook het aantal incidenten en misdrijven toeneemt.

Uit een onderzoek van Regioplan uit 2021 bleek dat er met enige regelmaat signalen komen van intimidatie en geweld tegen LHBTI- en bekeerlingasielzoekers op de opvangcentra. Bij die laatste categorie gaat het meestal om moslims die tot het christendom zijn bekeerd.

Uit een recente reportage van EenVandaag bleek dat het er sindsdien nauwelijks beter op geworden is. Vooral vluchtelingen uit de lhbti-gemeenschap die in azc’s verblijven, zijn vaak slachtoffer van geweld en seksueel misbruik. Van hen wil 90 procent overgeplaatst worden naar veilige units, maar die zijn er onvoldoende. Het is begrijpelijk dat de slachtoffers een veilige ruimte willen, maar een fundamenteler probleem is dat Nederland op grote schaal jonge mannen toelaat uit culturen waar vrouwen niets te vertellen hebben en lhbti taboe is.

Naast de opvang van asielzoekers speelt ook de huisvesting van statushouders een grote rol in de lokale politiek. Zodra mensen die in ons land asiel hebben aangevraagd een verblijfsvergunning krijgen, hebben zij recht op huisvesting.

De rijksoverheid bepaalt op grond van het aantal inwoners hoeveel mensen per gemeente aan een woning geholpen moeten worden, maar het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) bepaalt welke personen aan welke gemeente worden gekoppeld.

Gemeenten streven ernaar binnen tien weken na de koppeling woonruimte aan te bieden aan mensen met een verblijfsvergunning. Vanwege de krapte op de woningmarkt is dat echter in de meeste gevallen niet haalbaar en zijn er langere wachttijden.

De sociale huursector telt ongeveer 2,3 miljoen woningen. Elk jaar komen er ongeveer 165.000 sociale huurwoningen vrij, maar de meeste daarvan gaan naar mensen die al een sociale huurwoning hebben. Het kan daarbij gaan om verhuizing van de ene sociale huurwoning naar de andere of om mensen die geen sociale huurwoning achterlaten, omdat hun huis gesloopt wordt. Uiteindelijk blijven er zo’n 40.000 woningen over voor mensen die nog geen huis hebben.

In het eerste halfjaar van 2026 moeten volgens de landelijke taakstelling 15.000 statushouders aan een woning worden geholpen. Dat komt neer op ongeveer 9.000 woningen. Dat betekent dat bijna een kwart van de beschikbare woningen naar statushouders gaat.

Migratiekritische partijen

Hoe de gemeenten met de consequenties van het landelijke beleid op gebied van asiel en migratie omgaan, zal voor een belangrijk deel afhangen van de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart.

Van de landelijke partijen komt het verzet tegen de spreidingswet en de taakstellingen voor huisvesting van statushouders vooral van FvD en PVV. Zij doen echter in veel van de 342 gemeenten niet mee. Forum voor Democratie is present in 104 gemeenten, de PVV in veertig. Ook andere migratiekritische partijen ontbreken op de meeste stembiljetten: de BBB doet mee in 29 en JA21 in slechtst zeven gemeenten. Het gevolg is dat volgens een recente peiling van Ipsos I&O deze vier partijen samen op zo’n 7 procent blijven steken, terwijl ze in landelijke peilingen goed zijn voor zo’n 30 procent van de stemmen. Winst wordt vooral verwacht voor de lokale partijen: 34,5 procent volgens de peiling van Ipsos I&O, maar ook Maurice de Hond verwacht dat de stijgende trend voor lokale partijen verder doorzet.

De gemeenten worden opgezadeld met een vrijwel onmogelijke taak. Doordat de landelijke overheid onvoldoende maatregelen treft om de asielinstroom te beperken, moeten de gemeenten steeds meer asielzoekers opvangen en statushouders huisvesten, terwijl er een tekort is aan sociale huurwoningen. Toch hebben burgers op 18 maart de mogelijkheid om hun stem te laten horen. Ze kunnen kiezen voor partijen die vanuit politieke correctheid meer asielzoekers willen opvangen en willen vasthouden aan het voorrangsbeleid voor statushouders, of voor (lokale) partijen die meer oog hebben voor de belangen van de eigen lokale gemeenschap.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Asielopvang zet gemeenten klem. Maar de kiezers hebben woensdag het laatste woord verscheen eerst op Wynia's Week.

Sociologie is een tak van wetenschap die niet bij alle Nederlanders evenveel aanzien geniet. Zelfs staatssecretaris van Onderwijs Ger Klein (PvdA) sprak in de jaren zeventig van ‘een discipline waarmee men hooguit in de brugklas van de wetenschap zit’. Als ’s lands grootste sociologenvreter gold decennialang de veelgelezen, in 2010 overleden Volkskrant-columnist Jan Blokker. ‘De enige wetenschap waar je niet bij na hoeft te denken’ werd door hem voortdurend belachelijk gemaakt.

Hadden Klein en Blokker gelijk? Hun bedenkingen waren in elk geval niet van toepassing op de socioloog en hoogleraar J.A.A. van Doorn (1925-2008). Deze ‘ideeënman en non-conformist’ – een typering van J.L. Heldring – stond niet alleen bekend als co-auteur van het klassiek geworden handboek Moderne sociologie (1959), maar publiceerde ook baanbrekende studies over de dekolonisatie van Nederlands-Indië. Bovendien schreef hij honderden columns en essays in NRC Handelsblad, Trouw en HP/De Tijd.

Prikkelende stelling

In een van die columns poneerde Van Doorn in januari 2000 de nog altijd prikkelende stelling dat Amsterdam in wezen een conservatieve stad is. ‘Men verzet zich tegen het nieuwe, het vreemde, het onwennige. Men leeft in het verleden en wenst geen verandering.’

Want ga maar na, schreef Van Doorn:

‘Prins Claus werd [in 1966] belaagd omdat de rookbommengooiers nog de Duitse bezetting in hun hoofd hadden en van het nieuwe democratische Duitsland niet wisten. De Maagdenhuisbezetters miskenden de nieuwe ontwikkelingen in het universitaire onderwijs en probeerden het oude luie studentenleventje onder een nieuwe firmanaam voort te zetten. Het verzet tegen de metro deed denken aan de aapjeskoetsiers die de eerste auto’s met paardenvijgen bekogelden. De kraakbeweging saboteerde de renovatie van oude gebouwen en stadsgedeelten. De roemruchte Provo’s vertoonden zelfs een vorm van regressie die de interesse van psychiaters verdient. Ze wilden terug naar hun jongste jaren, toen ze nog vrij konden spelen en dachten Kabouters te zijn, en ze bouwden zich een speeltuin waar geen volwassenen werden toegelaten: Oranje-Vrijstaat. Hoofdkabouter Roel van Duyn werd de stad ten slotte te veel en hij week uit naar het platteland, waar hij zich op een kinderboerderij isoleerde.’

Wat een verschil, zo kunnen we daaraan toevoegen, met Rotterdam, de stad waar Van Doorn tot 1987 hoogleraar was. Waar anders in het naoorlogse Nederland was zoveel verandering en zoveel dynamiek?

Na de Duitse bezetting werd Rotterdam hét symbool van wederopbouw, optimisme en economische groei. Het was de eerste Nederlandse stad met een autovrije winkelpromenade (De Lijnbaan, 1953), een metrolijn (tussen het Centraal Station en het Zuidplein, 1968), een popfestival (Kralingen, 1970) en een voetbalclub met een Europacup en een Wereldbeker (Feyenoord, 1970). De Euromast fungeerde sinds 1960 als blikvanger en natuurlijk was er ook de voortdurende expansie van de haven, die in 1962 werd uitgeroepen tot de grootste ter wereld. Rivaal Amsterdam had voortdurend het nakijken.

Politieke stagnatie

Ook bij de politieke eigenaardigheden van Amsterdam past het woord stagnatie. Gemeenteraadsverkiezingen worden al sinds 1919 voortdurend gewonnen door sociaaldemocraten (eerst de SDAP, na de oorlog de PvdA) en anders wel door communisten (1946), D66 (2014) of GroenLinks (2018). Links trekt in de stad van Femke Halsema al meer dan honderd jaar aan alle touwtjes. Nooit is de boel eens flink opgeschud, naar voorbeeld van Leefbaar Rotterdam of Hart voor Den Haag, de stadspartij van Richard de Mos. In geen enkele andere Europese hoofdstad is de lokale politiek zo statisch, zo saai en zo voorspelbaar. Inderdaad: ‘Men verzet zich tegen het nieuwe, het vreemde, het onwennige.’

Gaat daar bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart verandering in komen? Daar lijkt het niet op: de peilingen voorspellen een nek-aan-nekrace tussen D66, GroenLinks en de PvdA. Die laatste twee partijen doen in Amsterdam nog op eigen houtje mee – ook al geen blijk van vernieuwingsgezindheid. Ondertussen stevent de hoofdstedelijke VVD af op een historisch verkiezingsdebacle; in sommige peilingen worden de liberalen zelfs voorbijgestreefd door de Partij voor de Dieren. Dat krijg je ervan als je jarenlang op slappe wijze pseudo-oppositie voert omdat je bang bent anders nooit meer te mogen aanschuiven bij de grote linkse jongens.

Gaat er ooit iets veranderen in het door en door anti-moderne en contrarevolutionaire Amsterdam, waar het de laatste jaren – behalve naar niet opgehaald huisvuil – ook nog eens onbedaarlijk is gaan stinken naar jodenhaat? In elk geval voor de volgende raadsperiode kunnen we alle hoop gerust laten varen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Het linkse reservaat van Femke Halsema stinkt naar vuilnis en jodenhaat – en daar gaat na 18 maart niks aan veranderen verscheen eerst op Wynia's Week.

Toen de stemmen* waren geteld, bleek GroenLinks 45.000 stemmen minder te hebben gekregen dan in 2018. In zetelaantal was de partij echter gestegen met 13 zetels naar 624, waarschijnlijk omdat de kiesdeler ‘gunstiger’ uitpakt vanwege de lage opkomst.

De opluchting bij Klaver was kennelijk zo groot, dat hij zich niet meer in de hand had en een krankzinnige tweet produceerde:

‘Een groene en linkse golf door Nederland. Waar we besturen, blijven we groot, in veel gemeenten zijn we de grootste. We hebben de verandering ingezet en gaan daarmee door. Samen maken we Nederland menselijk, eerlijk en duurzaam. Onze beweging bloeit!’

Met 8,3% van de uitgebrachte stemmen ben je met de beste wil van de wereld geen ‘golf’ en als je krimpt ‘bloeit’ je beweging niet. En in veel gemeenten is GroenLinks niet de grootste. Om precies te zijn in 305 van de 332 gemeenten niet. In 11 van de resterende 27 steden moet de partij bovendien haar eerste plaats met anderen delen.

Ploumens pathetiek

Dezelfde ongeremde blijdschap troffen we aan bij de leider van een partij die tien jaar geleden nog met 38 zetels in de Tweede Kamer zat en er nog steeds niet in geslaagd is het verlies van 29 zetels in te lopen, ook niet in de peilingen: Lilianne Ploumen van de PvdA.

Ook met de grootste mildheid komen we niet verder dan de vaststelling dat de partij ongeveer even groot is gebleven als bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018.

In Amsterdam deden ze het goed. Daar steeg de partij met 4 zetels en werd ze de grootste. We doen daar niets aan af, maar noteren wel dat GroenLinks dat in de vorige periode de grootste was, er alles aan heeft gedaan om progressieve kiezers van zich te vervreemden.

Natuurlijk mag Ploumen zich optrekken aan deze meevaller, maar haar pathetiek leidde in het land tot lachbuien resp. gêne, afhankelijk van de politieke voorkeur van de toeschouwers. Met overslaande stem verklaarde ze dat Amsterdam weer rood kleurt en Nederland ook steeds meer. Tja …

Feest!

Vergelijkbare feestvreugde zagen we bij Rutte. Zijn partij verloor ongeveer 150.000 stemmen, wat zich vertaalde in een teruggang van 1132 naar 987 zetels. Een normaal mens zou wat sip kijken en misschien even hebben gedacht aan Jozias van Aartsen die in 2006 om minder verlies aftrad.

Maar nee hoor, geen spatje teleurstelling of twijfel bij de VVD. Feest! We zijn de grootste, meldde Rutte opgetogen. Ondertussen hief men het glas en prikte in de bitterballen.

Schamel

Ook bij D66 klonk luid gejuich. De partij zakte in stemmenaantal, maar steeg in raadszetels van 601 naar 618, ook hier met dank aan de combi lage opkomst -prettige kiesdeler.

Een tamelijk schamel resultaat als je de intensieve en dure reclamecampagne bekijkt en als je bedenkt hoe Kaag in de aanloop naar de verkiezingen voor vrijwel elke talkshow werd uitgenodigd.

Hoe het ook zij, de partijleidster onthield zich van theatrale tweets en tafeldansjes en dat weten we te waarderen.

Terechte trots

Het verfraaien of zelfs witwassen van teleurstellende verkiezingen is vast pandoer. Verkiezingen worden het feest van de democratie genoemd, maar voor sommigen is het vooral feest na de democratie.

Het feestgedruis mengde zich overigens met de terechte trots van de echte winnaars zoals de Partij voor de Dieren die verdubbelde, Volt dat in de tien gemeenten waar ze meedeed, in de raad wist te komen, JA21 dat in Amsterdam scoorde, BIJ1 dat verachtvoudigde en de SGP die ook groeide.

Het feestgetoeter overstemde ook niet de klaagzangen van verliezers als SP en CDA die het lek maar niet boven krijgen, en Forum dat meesmuilde dat iedereen wel tegen de partij lijkt te zijn.

Niet meer klagen!

Niets aan de hand dus? Dat is politiek.

Of toch?

De uitbundige vreugde van de leiders van GroenLinks, PvdA, VVD en D66 krijgt een schrille toon als je kijkt naar de thuisblijvers. De lage opkomst lijkt voor deze gevestigde partijen niet meer dan een bijkomstigheid. In Frankrijk is het veel erger, hoorde ik iemand op de radio verkondigen, en op social media zei een bekende journalist dat burgers lui en verwend zijn.

Eigen schuld, dikke bult en niet meer klagen jullie!

Hinderlijke onderbreking

Het past naadloos in het wereldbeeld van de tevredenen, de hoogopgeleiden, de mensen die het voor het zeggen hebben en die ruimschoots te vinden zijn bij genoemde partijen.

Verkiezingen zijn al een hinderlijke onderbreking van het besturen van stad en land; als we dan ook nog eens moeten gaan luisteren naar het volk dat te bedonderd is om uit zijn stoel te komen! Bijna nog ergerlijker dan stemmen op de verkeerde partij, lees PVV en Forum. Ik vat even voor u samen.

Door het ontbreken van een landelijk geluid van de lokale partijen kunnen de haves van de gevestigde partijen doen alsof zij de gemeentelijke politiek representeren. Niets is minder waar.

Lokale partijen grootste winnaar

De lokale partijen wisten ruim 36 procent van de kiezers aan zich te binden en werden zo de grootste winnaar. In hun achterbannen zitten veel kiezers die de gevestigde partijen al jaren kwijt zijn: de laagopgeleiden, de arbeiders, de AOW-trekkers, de mensen die niet de wereld over reizen, maar aan stad en huis gebonden zijn.

De lokale partijen groeiden van een kleine 2800 raadszetels naar bijna 3460. Een plus van 670 zetels.

Bij een opkomst van net 50% van de kiezers, betekent dit dat de landelijke partijen bij elkaar ongeveer 4,5 miljoen kiezers hebben weten te bereiken. De partijen die zo blij met zichzelf zijn, kwamen niet verder dan 2,5 miljoen, op een totaal van 6,8 miljoen opgekomen kiezers.

Daar kun je beter maar niet te lang bij stil staan. Vandaar in polonaise het stembureau uit.

We hebben g-e-w-o-n-n-e-n!

Van je hela hola!

* In dit artikel is gebruik gemaakt van de voorlopige uitslagen van de verkiezingen. De definitieve uitslagen zullen naar verwachtingen weinig afwijken.

Paul Verburgt schrijft (minstens) wekelijks columns, artikelen of analyses voor Wynia’s Week over politiek en samenleving. U kunt de broodnodige, nuchtere en onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week steunen. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht In polonaise het stembureau uit verscheen eerst op Wynia's Week.

Nou dan weet je het wel, was de implicatie.

En voor wie het nog niet helemaal doorhad: de eerste meisjesnaam kwam pas op plaats 54 van deze hitparade. Over inwoners met een niet-westerse migratieachtergrond hoefden we het al helemaal niet te hebben. Pas op de 425e plek was een Mohammed gesignaleerd.

De NOS had nog meer slecht nieuws.

Van de 55.000 kandidaat-raadsleden is slechts 30% vrouw.

Tendentieus

Echt nieuws was het natuurlijk niet, want het profiel van gemeenteraadsleden is al jaren min of meer constant, zij het dat er inmiddels meer vrouwen aan de verkiezingen deelnemen dan in het verleden.

Daarmee werd het telwerk van de NOS vooral een modieuze, wat tendentieuze suggestie in de trant van ‘Hoezo democratie? Het is een onderonsje van witte mannen die zoals we allemaal weten ook in de rest van de maatschappij aan de touwtjes trekken.’

De omroep had er nog het adjectief ‘oude’ aan kunnen toevoegen, want de gemiddelde leeftijd van raadsleden is 50+.

Oude, witte mannen. Weer!

Voor een verdere analyse moeten we niet bij de NOS zijn. Die bepaalde zich in haar berichtgeving verder tot de vraag welke landelijke partijen aan de verkiezingen meedoen en maakte zich vrolijk om de koddige namen van enkele lokale partijen.

We pakken dus maar even wat onderzoeken erbij die over de participatie van vrouwen en minderheden in de (lokale) politiek zijn geschreven.

‘Rolmodellen’

Politiek is gemaakt voor en door witte mannen, is de algemene boodschap. Vrouwen, lhbti+ en mensen met een migratieachtergrond worden daardoor uitgesloten, althans afgeschrikt.

Tja.

Meer praktische bevindingen zijn er ook.  Regelmatig wordt gewezen op het ontbreken van rolmodellen. Een stelling die althans voor vrouwen moeilijk houdbaar is, want er zijn inmiddels heel wat vrouwelijke wethouders en fractieleiders, zowel links als rechts. Maar misschien zitten daar niet steeds de ideale rolmodellen tussen. Denk even aan de onthutsende appjes waarmee de Amsterdamse wethouder van GroenLinks, Marieke van Doorninck, de gemeenteraad buiten spel wilde zetten bij de discussie over windturbines in de stad.

Anderen wijzen op het tijdrovende karakter van het raadswerk en op het feit dat dit veelal in de avonden en in de weekends moet gebeuren. Vooral vrouwen zouden daar last van hebben.

Zelfopoffering

Het is natuurlijk waar dat lokale politiek heel veel tijd kost. Je bent gemiddeld 16 uur per week kwijt, variërend van 12 uur in een kleine gemeente tot wel 27 uur in een van de vier grote steden.

Aan de andere kant, zolang de volksvertegenwoordigers in de gemeentes geen vrijgestelde professionals zijn – wat god verhoede – , zal het een kwestie van passen, meten, zelfopoffering en idealisme zijn.

Komen we bij een andere conclusie. Vrouwen zouden naar hun aard niet de neiging hebben om zichzelf op de voorgrond te plaatsen en zich te kandideren voor de gemeenteraad. Ze moeten gevraagd worden, meldt een onderzoekster.

Nou breekt mijn klomp. Zijn we net verlost van het old boys network waar men elkaar aan baantjes hielp, krijgen we het advies om een variant ervan voor verlegen vrouwen in het leven te roepen.

Kwetsbare vrouwen

Overtuigen doen deze onderzoeksresultaten niet. Integendeel, ze positioneren met name de vrouw als een kwetsbaar, afhankelijk wezentje dat met allerhande hulpmiddelen de grote mensenwereld in geholpen moet worden.

Raar.

Laten we even op bezoek gaan bij de partij die toch als schoolvoorbeeld van modern, jong, hoogopgeleid, geëmancipeerd en niet met oude vooroordelen besmet door het leven gaat (nou ja, ging), Volt.

Deze partij wilde in 25 gemeenten meedoen en wel zo dat op elke kieslijst afwisselend mannen en vrouwen zou staan. Een soort quotumregeling dus.

Maar helaas, zelfs in deze club mislukte dat. Te weinig vrouwen wilden. Het partijbestuur deed nog wel een poging dit te verhullen met smoesjes dat de partij nog te kort zou bestaan, maar overtuigend was het niet.

Hanengevechtjes

Politiek is strijd. Belangen- en ideeënstrijd, maar ook vaak strijd met een kleine s, een beetje kleinzielig en op de man (m/v) gespeeld. Dat is nu eenmaal politiek, zegt men dan. Wellicht hebben vrouwen daar minder trek in. Ze zijn in elk geval gemiddeld veel socialer en op verbinding gericht dan mannen. En dat is geen seksistische opmerking, want juist deze karakteristiek wordt door voorstanders van meer vrouwen in topfuncties opgevoerd om hun punt te maken.

Die aversie tegen politieke hanengevechtjes komt waarschijnlijk bovenop de werkdruk van het raadslidmaatschap. Feministen zullen wijzen op de onevenwichtige verdeling van de zorgtaken thuis en op het feit dat politiek plaatsvindt in de avonden en weekends, maar misschien zijn er ook andere afwegingen.

Niet zo’n zin?

In een land waar het overgrote deel van de vrouwen parttime werkt en daar weinig verandering in lijkt te zullen aanbrengen als de kinderopvang anders geregeld wordt, zou het wel eens kunnen zijn dat vrouwen (niet allemaal etc.) niet zo’n zin hebben in dit extra werk.

Dat geldt te meer omdat vrouwen gemiddeld minder politiek geïnteresseerd lijken te zijn dan mannen. Allemaal foei en bah, maar niet verboden.

Daar komt bij dat het raadswerk vaak niet spectaculair is. Saai zelfs. De ene kadernota na het andere conceptplan, het ene advies na de andere missive uit Den Haag. Ambtenaren die feitelijk de koers uitzetten, wethouders die vaak woekerend met tijd en energie hun klus moeten doen. En achter de horizon van elke gemeenteraad liggen ongrijpbare verbanden als regionale samenwerkingen, gemeenschappelijke regelingen, de provincie en wat al niet.

Uw columnist heeft een tijdje meegedraaid vanaf een zijpositie in een kleine gemeente en – hoewel ik best wel wat gewend ben – was ik diep onder de indruk van de enorme hoeveelheid werk dat raadsleden moesten verzetten, vaak tegen de stroom van ambtenaren en wethouders in en onder voortdurende desinteresse dan wel bozige reacties van de kiezers.

Je kunt je zoals de NOS bekreunen om die 30% vrouwenparticipatie, maar dan toon je toch weinig zicht op de werkelijkheid.

Het goede nieuws is dat zo’n 55.000 medeburgers bereid zijn om mee te doen in de lokale democratie. Op circa 8500 vacante raadszetels is dat zo’n zes kandidaten per zetel. Je leest het nergens, ook niet bij de NOS, maar het is formidabel.

En ja, er zitten veel ‘ouderen’ bij, wat niet zoals de NOS suggereerde een obstakel is, maar een logisch gevolg van het feit dat een bewerkelijke klus als raadswerk beter te combineren is in een latere levensfase dan in het begin van je carrière en gezin. Wees blij dat mensen dit willen doen, zou je zeggen.

Goed nieuws is ook dat het heel eenvoudig is om zelf een politieke partij op te richten en aan de verkiezingen deel te nemen. Wie dus vindt dat er te weinig vrouwen, jongeren, burgers met een niet-westerse achtergrond of wat dan ook participeren, weet wat ie kan doen. Dat is een stuk heldhaftiger en autonomer dan boeh roepen over andere partijen en witte mannen.

Leve de lokalen

Wie de lokale politiek echt wil helpen, moet zorgen dat lokale partijen – inmiddels goed voor 30% van de zetels – subsidie krijgen om hun organisatie te stutten en kader te vormen. Den Haag, dat zich graag bemoeit met de gemeenteraadsverkiezingen door bepaalde partijen uit te sluiten of obligaat op te roepen om te gaan stemmen, kan beter dit onderwerp eens regelen. Een paar weken geleden is het ze weer niet gelukt!

Maak je je zorgen om ondervertegenwoordiging, dan zou je die lokale partijen helemaal in de armen moeten sluiten. Waar de landelijke partijen vooral de hoogopgeleide bovenlaag aanspreken, daar weten de lokalo’s juist de burgers aan de andere kant van het maatschappelijk spectrum te vinden: de laagopgeleiden, de gepensioneerden en de beroepsbeoefenaren waarop de samenleving draait, van de politieagent tot de garagehouder.

Anders dan de flexibele, zelfredzame anywheres zijn deze somewheres veel meer verbonden, zo niet afhankelijk van hun woonplaats. Echt een ander en veel wezenlijker issue dan geslacht of migratieverleden!

Kijk je naar de lage opkomstcijfers – bijna de helft van de kiesgerechtigden blijft thuis – dan zit hier de kans op verbetering, want het zijn veelal deze kiezers die zich niet gerepresenteerd voelen.

De lokale democratie is ook gebaat bij actieve en professionele journalistiek die raadsvergaderingen volgt en voor het publiek inzichtelijk maakt. Daarover horen we bijna niemand meer over. Kennelijk hebben onze autoriteiten zich neergelegd bij de incidentele huis-aan-huis-bladreportages of erger, vinden ze het wel best zo. Welke landelijke partij of minister komt eens met een gedurfd voorstel om de lokale journalistiek een boost te geven?

Ook de vergoeding voor het raadswerk zou omhoog kunnen. Al was het maar als blijk van waardering. In een kleine gemeente is de maandelijkse vergoeding ongeveer 1000 euro, in de grootste steden is dat ruim 2500 euro. Dat klinkt veel, maar omgerekend naar een uurloon, is het een grijpstuiver. Iemand in Den Haag?

Zou Den Haag ook eens ophouden gemeenten te gebruiken als een soort uitvoeringskantoor van het eigen beleid en zou het ze ook eens lukken om niet op alles en nog wat te bezuinigen, dan krijgen gemeenteraden pas echt body.

Democratie heeft geen kleur

Natuurlijk, de herkenbaarheid van de politiek neemt toe als burgers zich kunnen identificeren met hun bestuurders en vertegenwoordigers. Maar herkenbaarheid zit niet zozeer in geslacht en migratieverleden, maar in een open oor en goede prestaties van de eigen vertegenwoordigers ten behoeve van de eigen gemeenschap.

En voor de rest? Democratie is als het echte leven. Vaak gedoe, kleine stapjes, teleurstellingen en zo nu en dan een meevaller of zelfs succes.

Deal with it.

Paul Verburgt schrijft (minstens) wekelijks columns, artikelen of analyses voor Wynia’s Week over politiek en samenleving. U kunt de broodnodige, nuchtere en onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week steunen. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Formidabel: wees nu eens blij dat 55.000 burgers wèl raadslid willen worden verscheen eerst op Wynia's Week.

De plaatselijke afdelingen van hun partijen kregen het consigne om PVV en Forum voor Democratie buiten het college van B&W te houden. Verder werden alle fatsoenlijke partijen opgeroepen ‘deze democratische grens’ te trekken.

Eén procent van de raadsleden is van PVV of Forum

Hebben wij simpele burgers soms iets gemist? Van de 8590 gemeenteraadsleden zijn er op dit moment 75 van de PVV en 8 van Forum, dat is 1%.

De grootste fractie van de PVV zit in Almere: zes personen op een gezelschap van 45 raadsleden. Dan heb je hier en daar nog wat meermansfracties en voor de rest gaat het om eenlingen. Nergens zit de PVV in het college, wat getalsmatig ook niet erg in de rede lag.

Over Forum hoeven we het in dit verband al helemaal niet te hebben. De grootste fractie zetelt in Land van Cuyk, drie personen op 37 raadsleden. Niet echt wat je noemt een alarmerende situatie voor de democratie.

Zullen dat er veel meer worden?

Zitten er dan wellicht veranderingen in de lucht? We kijken weer even naar de cijfers. De PVV doet tijdens de komende gemeenteraadsverkiezingen in 31 gemeenten mee, Forum in 50. Dat levert overzichtelijke percentages op: 10 resp. 15% van de 352 gemeenten.

Daar zitten ook grote steden bij als Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, maar het is de PVV in elk geval nooit gelukt om daar substantieel invloed te verwerven. In de hoofdstad bleef ze zelfs buiten de raad.

Uit de peilingen blijkt niets van een stormachtige opkomst van de PVV of Forum. Weliswaar leeft er veel onvrede onder de kiezers, maar het is zeer de vraag of die haar uitweg zal vinden via deze twee partijen.

Veel waarschijnlijker is dat kiezers niet gaan stemmen. De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen is al jaren aan het teruglopen. In 2018 ging een krappe 55% naar de stembus. In getallen: van de 12,5 miljoen stemgerechtigden bleef iets minder dan de helft thuis, 5,7 miljoen mensen!

Een georkestreerde actie

De oproepen om PVV en Forum buiten de colleges van B&W te houden kwamen allemaal op dezelfde dag naar buiten, zaterdag 12 februari. Logisch dat Binnenhof-watchers vermoedden dat dit een georkestreerde actie was.

Er wordt beweerd dat dit tijdens de formatieonderhandelingen is afgedwongen door D66, met steun van de ChristenUnie. Het nieuwe kabinet zou een norm moet stellen tegen het provocerende gedrag van PVV en Forum. Bewijzen zijn er niet, maar aannemelijk is het wel. Kaag en Segers hebben vaak publiekelijk van hun levensgrote afkeer blijk gegeven en ze missen het vermogen van Rutte om de schouders op te halen.

In termen van praktische politiek is de boycot een loos gebaar. De lokale politici van de coalitiepartijen, GroenLinks en vele andere groeperingen hebben nimmer enige aandrang getoond om met PVV of Forum een college te vormen. De liefde aan de andere kant is ook niet erg groot.

Dat zal niet snel veranderen. Weliswaar horen we dat sommige afdelingen van de VVD en het CDA de deur niet helemaal dicht willen doen, maar dat wijst meer op afkeer van landelijke oekazes dan op sympathie voor PVV of Forum. Dat weten ze in Den Haag ook wel en dus hoorde je daar niemand over, behalve D66-commando Sjoerd Sjoerdsma wiens repertoire nu eenmaal niet verder reikt dan het eisen van onvoorwaardelijke overgave.

Afgehaakten moet vooraf blijven afhaken

Wat wel dreigt te gebeuren, speelt zich onder de motorkap van de democratie af. Het zijn niet de achterbannen van Kaag, Rutte of Klaver die thuis blijven, maar de mensen die ze – als het niet om verkiezingen gaat – zo graag zeggen te willen helpen. De mensen ‘met een kleine portemonnee’ of zoals dat sinds het voortreffelijke rapport van Josse de Voogd en René Cuperus heet, Afgehaakt Nederland.

Dat zijn ruim vier miljoen mensen, werklozen en arbeidsongeschikten, bijstandtrekkers, ouderen afhankelijk van hun AOW, laaggeletterden, praktisch opgeleiden met onzekere baantjes, migranten die onze taal niet spreken en zo verder.

Als deze mensen al stemmen, dan doen ze dat vaak ‘verkeerd’. Dus op partijen die het weldenkende deel van de bevolking, populistisch en geradicaliseerd vindt. Deze bovenlaag telt vier miljoen mensen die hoogopgeleid zijn, goede banen en verzekerde pensioenen hebben, die overal aan de touwtjes trekken en tijd en ruimte hebben om zich met het doen en laten van de onderkant van de samenleving te bemoeien en haar langs de morele maatlat te leggen.

Omdat zijzelf nooit op PVV of Forum zouden stemmen, moeten anderen dat ook niet doen. Dat je op zo’n partij stemt uit onvrede of frustratie zonder het met alles eens te zijn, kunnen ze zich niet eens indenken.

Integendeel, zonder gêne noemen ze hen NSB’ers of nazi’s. Bruine hordes die verboden zouden moeten worden. Het boycotten van PVV en Forum transformeert hen tot verzetshelden avant la lettre: ‘Nie wieder!‘

Het gebrek aan inlevingsvermogen is nog erger dan haar arrogantie, maar het politieke onvermogen van de elite slaat alles. In plaats van te proberen deze grote groep van afgehaakten te omarmen en erbij te halen, wordt ze afgestoten. Verder de put in.

Aanval op de onderkant

Het cordon sanitair om PVV en Forum is een aanval op de onderkant van de samenleving, niet rechtstreeks natuurlijk, maar met een omweg. Die onderkant is misschien niet zo fijnbesnaard als de bovenlaag, maar dit signaal begrijpen ze zonder enige uitleg.

Ondertussen bereiden we ons voor op de volgende traditie in verkiezingstijd, meestal op de ochtend van de stembusgang. Dan roepen de Haagse leidslieden het kiezersvolk op om vooral te gaan stemmen. Wacht, ik pak even de tekst van Rutte uit 2018 erbij. ‘Maak gebruik van het democratisch recht. Iedere stem telt. Ook die van u.’

We weten wel beter.

Paul Verburgt schrijft (minstens) wekelijks columns, artikelen of analyses voor Wynia’s Week over politiek en samenleving. U kunt de broodnodige, nuchtere en onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week steunen. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Boycot PVV en Forum is aanval op Afgehaakt Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.