De titel verwijst naar een in juni 2024 gepubliceerd rapport van de Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) De lucht klaren? De boodschap van het rapport is niet mis te verstaan: de verwijdering van CO2 uit de atmosfeer is cruciaal voor het halen van de Europese klimaatdoelen en dient onverwijld van de grond te komen. Niet lang daarna verscheen een rapport van de Europese Klimaatraad (ESABCC) getiteld Upscaling carbon dioxide removal met een gelijkluidende boodschap.

Een vooraanstaande klimaatwetenschapper

De noodzaak van kunstmatige verwijdering is niet onomstreden. In een voorbeschouwing op de Heet van de naald-aflevering van 13 januari is daar in Wynia’s Week uitgebreid aandacht aan besteed. Zie hier. Kort gezegd komt de kritiek er op neer dat peperdure kunstmatige CO2-verwijdering helemaal niet nodig is omdat de natuur al zelf de nodige CO2 verwijdert, gratis en voor niets.

De reeks lezingen op 13 januari werd geopend door niemand minder dan KNAW-lid professor Detlef van Vuuren, Nederlands meest vooraanstaande klimaatwetenschapper. Hij heeft in het verleden bijgedragen aan talloze rapporten van het VN klimaatpanel (IPCC) en geldt als de internationale autoriteit op het gebied van de IPCC-klimaatscenario’s. Het concept van de negatieve emissies is afkomstig uit de kring van de IPCC-scenario-ontwikkelaars en dat maakt professor Van Vuuren bij uitstek geschikt het onderwerp in te leiden.

Onderstaande grafiek laat de wereldwijde CO2-uitstoot zien voor 5 verschillende door het IPCC gedefinieerde klimaatscenario’s, variërend van een onrealistisch zeer hoge uitstoot (de bovenste bruine kromme) tot een onrealistisch zeer lage uitstoot (de onderste lichtblauwe kromme).

De scenario’s beschrijven 5 verschillende toekomstbeelden van de wereld vanaf 2020 tot aan het einde van de eeuw. Ze worden aangeduid met de afkorting SSP gevolgd door een cijfercombinatie. SSP staat voor Shared Socio-economic Pathways wat aangeeft dat de scenario’s zijn gebaseerd op verschillende combinaties van demografische, economische en maatschappelijke ontwikkelingen.

Verschillende scenario’s

Het zeer pessimistische bruine scenario (SSP3-8.5) beschrijft een laissez-faire wereld zonder expliciet klimaatbeleid. Het gevolg is een gestaag groeiende CO2-uitstoot die aan het eind van de eeuw is opgelopen tot meer dan driemaal de huidige uitstoot van ruim 40 gigaton CO2 per jaar.

Het zeer optimistische lichtblauwe scenario (SSP1-1.9) is het andere uiterste. Dit scenario staat model voor een groene duurzame wereld met een ongekend ambitieus klimaatbeleid. In de groene wereld prevaleert duurzaamheid boven economische groei en is er sprake van een toenemende gelijkheid tussen mensen en tussen volken. Dit scenario is te zien als een afspiegeling van het partijprogramma van De Groenen en dito levensgevoel.

Het oranje scenario (SSP2-4.0) ligt het dichtst bij de werkelijkheid van dit moment: een gestage economische groei en een gematigd klimaatbeleid. Met als gevolg een stabilisatie van de CO2-uitstoot in 2060, iets boven het huidige niveau van ruim 40 Gigaton per jaar en daarna een afname tot iets onder de 10 Gigaton CO2 per jaar in 2100.

Opwarming recht evenredig met cumulatieve hoeveelheid CO2

De IPCC-klimaatscenario’s zijn geen toekomstvoorspellingen maar projecties die beleidsmakers informeren over hoe het klimaat zich zal ontwikkelen onder verschillende socio-economische configuraties met verschillende vormen van klimaatbeleid. Ieder scenario levert een karakteristieke uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen die bepalend is voor de opwarming van de aarde en het daarmee samenhangende klimaat.

De opwarming in de IPCC-scenario’s is te allen tijde recht evenredig met de cumulatieve hoeveelheid CO2 die sinds het begin van de industriële periode in de atmosfeer is uitgestoten. De opwarming aan het eind van de eeuw bedraagt in het meest pessimistische bruine scenario 4,3°C en in het meest optimistische lichtblauwe scenario 1,4°C. De opwarming in de overige drie scenario’s komt uit op respectievelijk 3,6°C (rood), 2,6°C (oranje) en 1,8°C (donkerblauw).

Green Deal geïnspireerd op zeer optimistisch scenario

Het klimaatbeleid van de EU zoals vormgegeven in de Europese Green Deal is grotendeels geïnspireerd op het zeer optimistische lichtblauwe scenario SPS1-1.9. In dat scenario wordt er een netto-nul uitstoot bereikt in 2060 en is de uitstoot vanaf 2060 tot aan het eind van de eeuw negatief. De opwarming in 2100 blijft dan beperkt tot iets onder de anderhalve graad, conform de meest strikte opwarmingsgrens uit het Akkoord van Parijs. In 2100 bedraagt de negatieve uitstoot maar liefst ruim 15 Gigaton CO2, meer dan eenderde van de huidige CO2-uitstoot. En dat gaat in de eeuw daarna nog volop door.

In zijn inleiding hield professor van Vuuren zich keurig aan de IPCC ‘party-line’: het bestaan van een universeel lineair verband tussen de opwarming van de aarde en de cumulatieve wereldwijde CO2-uitstoot sinds het begin van de industriële periode. Met negatieve emissies daalt de cumulatieve uitstoot en dus ook de opwarming. Met geen woord repte hij over de kritiek op het bestaan van zo’n universeel lineair verband. Dat was zeer opmerkelijk omdat hij voorafgaand aan het symposium uitgebreid op de hoogte was gesteld van die kritiek. Het zou hem als internationaal toonaangevend deskundige op dit gebied toch weinig moeite moeten kosten het ongelijk van de critici aan te tonen.

Kennelijk huldigt professor Van Vuuren het standpunt dat je critici van de gevestigde klimaatwetenschap geen podium moet bieden omdat je daarmee hun kritiek legitimeert. En dat zou alleen maar afleiden van waar het in essentie om draait in de klimaatwetenschap: het bezweren van de klimaatcrisis. Beter doodzwijgen dus dan weerleggen.

De badkuip-metafoor

Professor Van Vuuren illustreerde de onderbouwing van CO2-verwijdering met behulp van de bekende badkuip-metafoor. De stijging van het CO2-gehalte in de atmosfeer is te vergelijken met het vollopen van een badkuip. Het waterpeil (= het CO2-gehalte in de atmosfeer) in de badkuip hangt direct af van de totale cumulatieve hoeveelheid water (= cumulatieve hoeveelheid CO2) die vanaf het openen van de kraan de badkuip instroomt (=CO2-uitstoot). De badkuip mag niet overlopen en daarom moet de kraan op tijd worden dichtgedraaid. Helemaal dichtdraaien lukt niet en daarom moet het water dat alsnog instroomt met de hand uit de badkuip worden geschept (= kunstmatige CO2-verwijdering). En ook als we het bad onverhoopt te vol hebben laten lopen moeten we het teveel er handmatig uitscheppen. Dat is in een notendop de logica achter kunstmatige CO2-verwijdering oftewel negatieve emissies.

Afvoer staat altijd open

Jammer genoeg zag professor Van Vuuren één kleinigheidje over het hoofd: in werkelijkheid staat de afvoer van de badkuip altijd open (= CO2-opname door de natuur) waardoor er al tijdens het vullen van de badkuip water uit de badkuip weglekt. En niet zo’n klein beetje ook: uit atmosferische CO2-metingen is gebleken dat bijna de helft van de jaarlijks uitgestoten hoeveelheid CO2 achterblijft in de atmosfeer, de andere helft wordt opgenomen door de biosfeer en de oceanen. Dat betekent dat van iedere liter water die de badkuip instroomt ruwweg de helft via de afvoer weer verdwijnt.

Op het moment dat we de waterkraan dichtdraaien zal het waterpeil in de badkuip dan ook onherroepelijk gaan zakken. En als dat gebeurt hoef je er ook geen water meer uit te scheppen, al mag dat natuurlijk wel. Dat toont de zinloosheid aan van kunstmatige CO2-verwijdering.

Uitstoot hoeft niet helemaal naar nul

Ik heb professor Van Vuuren de dag na het symposium per e-mail gewezen op de omissie in zijn badkuipverhaal. Tot op de dag van vandaag, meer dan drie weken later, heeft hij nog geen gelegenheid gevonden te antwoorden. En dat antwoord zal er waarschijnlijk ook nooit komen. Toegeven aan deze kritiek betekent immers dat de IPCC-klimaatscenario’s op losse schroeven komen te staan en dat de toekomst er veel minder zwart uitziet dan de gevestigde IPCC-klimaatwetenschappers ons willen laten geloven.

De badkuip-metafoor laat ook heel mooi zien dat het niet nodig is om de uitstoot van broeikasgassen helemaal tot nul te reduceren zoals afgesproken in de Europese Green Deal. De waterkraan hoeft niet helemaal dicht, het enige dat moet gebeuren, is ervoor zorgen dat de instroom in balans is met de uitstroom zodat het waterpeil stabiliseert op een gewenst niveau. Vertaald naar CO2: een mondiale opwarming van anderhalve graad kan worden bereikt door de huidige mondiale CO2-uitstootsnelheid ruwweg te halveren van 40 naar 20 Gigaton CO2 per jaar.

Wat de laatste aflevering van de KNAW-serie Heet van de naald van 13 januari vooral duidelijk heeft gemaakt, naast natuurlijk de ‘cognitieve bias’ van de gevestigde klimaatwetenschappers, is de grenzeloze naïviteit van de bedenkers van de Europese Green Deal. Zij hebben gekozen voor een volstrekt onrealistisch (en ook nog eens gebrekkig) mondiaal klimaatscenario waarin de wereldwijde opwarming aan het eind van de eeuw en daarna beperkt blijft tot anderhalve graad Celsius, terwijl de opwarming op dit moment al tegen die anderhalve graad aanschurkt. Daarvoor moet dan wel de wereldwijde CO2-uitstoot in krap 30 jaar worden teruggebracht naar nul en moet daarna ook nog eens een gigantische hoeveelheid CO2 tegen enorme kosten uit de lucht worden gehaald. Hoe kun je zoiets verzinnen?

EU moet grote broek uittrekken

En dat alles is verankerd in een voor alle EU-landen bindende klimaatwet. Alsof Europa met een eigen uitstoot van minder dan 7 procent van de totale mondiale uitstoot het in zijn macht heeft de opwarming van de aarde wel even onder de anderhalve graad te houden. Europa kan wel doen alsof maar daarmee houdt het zichzelf en de EU-burgers willens en wetens grotelijks voor de gek.

Het is hoog tijd dat de Europese leiders en beleidsmakers hun grote broek uittrekken en afscheid nemen van een wereldvreemd en masochistisch klimaatbeleid. De in de Europese Green Deal afgesproken klimaatdoelen zijn in geen velden of wegen te halen en het kost-wat-kost nastreven van die doelen zal in Europa grote economische en maatschappelijke schade aanrichten.

Wynia’s Week bestaat officieel 7 jaar! Met dank aan alle auteurs, donateurs en alle andere lezers, kijkers en supporters. Op naar de volgende 7 jaar!

Het bericht Europa moet afscheid nemen van wereldvreemde en masochistische Green Deal verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarvoor moet de uitstoot van álle broeikasgassen op het grondgebied van de EU uiterlijk in 2050 zijn teruggebracht naar netto-nul. En om dat einddoel zeker te stellen moet de uitstoot in 2030 worden gereduceerd met 55 procent ten opzichte van de uitstoot in 1990. Beide doelen, de netto-nul in 2050 en de 55 procent in 2030, zijn vastgelegd in een bindende Europese klimaatwet. Binnenkort zal daar hoogstwaarschijnlijk een nieuw tussendoel aan worden toegevoegd: een reductie van 90 procent in 2040. Voor nog meer zekerheid.

Een reductiepad uitsluitend voor CO2

De klimaatdoelen van de EGD zijn gebaseerd op het in 2018 uitgebrachte SR-15 rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), het wetenschappelijk instituut dat in opdracht van de Verenigde Naties op gezette tijden de stand van de klimaatwetenschap evalueert. In SR-15 wordt het meest ambitieuze opwarmingsdoel uit het Akkoord van Parijs (het beperken van de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde sinds de industriële revolutie tot maximaal anderhalve graad Celsius) vertaald naar een tijdpad voor de reductie van CO2, verreweg het belangrijkste broeikasgas. Het eindpunt van dat pad ligt in 2050; vanaf dat moment mag er netto geen CO2 meer worden uitgestoten. De onvermijdelijke uitstoot na 2050 moet dan direct worden gecompenseerd met ‘negatieve CO2-emissies’, IPCC jargon voor het opvangen en onder de grond stoppen van CO2 en voor het direct uit de lucht filteren van CO2. Vandaar de netto.

Het IPCC-reductiepad geldt uitsluitend voor de uitstoot van CO2. In de EGD zijn alle andere broeikasgassen in het CO2-pad opgenomen middels het door het IPCC in de jaren negentig van de vorige eeuw ingevoerde concept van de Global Warming Potential (GWP). De GWP is een relatief getal dat aangeeft hoe groot de opwarming van 1 kg van een willekeurig broeikasgas is vergeleken met die van 1 kg van het belangrijkste broeikasgas CO2. De GWP van een willekeurig broeikasgas is vergelijkbaar met de wisselkoers van een willekeurige munt met de dollar als referentiemunt. Dankzij de GWP’s kan de uitstoot van de verschillende broeikasgassen in één mandje worden gestopt met CO2-gewichtsequivalenten. In alle officiële rapportages en in evaluaties van klimaatverdragen en klimaatdoelen wordt de uitstoot van broeikasgassen dan ook uitgedrukt in de eenheid kgCO2eq. of een veelvoud daarvan.

Het op CO2 na belangrijkste broeikasgas is methaan (CH4). CH4 heeft volgens het IPCC een GWP van ongeveer 28. Per uitgestoten kilogram is CH4 dus een 28 maal zo sterk broeikasgas als CO2. De totale CH4-uitstoot in 2023 bedroeg om en nabij de 580 Mt (Mt = Megaton) oftewel 16 GtCO2eq. (Gt = Gigaton). Dat is gelijk aan 40 procent van de CO2-uitstoot in 2023 van ongeveer 40 Gt.

Van de totale CH4-uitstoot in 2023 van 580 Mt is 205 Mt (35 procent) van natuurlijke oorsprong en 375 Mt (65 procent) het gevolg van menselijk handelen. De door de mens veroorzaakte CH4-uitstoot is voor ruwweg 60 procent afkomstig uit de agrarische sector, met name de veeteelt en de verbouw van rijst, en voor 40 procent uit de fossiele energiesector (kolen, olie en gas).

De grote makke van de omzetting van CH4 naar CO2-equivalenten is dat de natuurkunde van CH4 in de atmosfeer met voeten wordt getreden. CH4 wordt in de atmosfeer door chemische reacties afgebroken en is daar geen lang leven beschoren: de gemiddelde leeftijd ligt rond de twaalf jaar. Het referentiegas CO2 daarentegen blijft voor een groot deel eeuwig in de atmosfeer hangen. Met de GWP-omrekeningsfactor gaat het kortlevende broeikasgas CH4 dus over in een equivalent CO2-broeikasgas met een eeuwig leven. Met als ongewenst gevolg dat de agrarische sector wordt aangeslagen voor een imaginaire boekhoudkundige opwarming waar hij part noch deel aan heeft.

Onzinnige ban op CH4-uitstoot

Zo moet de agrarische sector voldoen aan de strikte netto-nul-uitstoot in 2050 die misschien zinnig is voor CO2, maar zeker niet voor CH4. Een ban op de CH4-uitstoot zal voor een groot deel van de agrarische sector het einde inluiden. Veeteelt zonder CH4-uitstoot is nou eenmaal onmogelijk, evenals de verbouw van rijst. En het wordt nog gekker: na de bereikte netto-nul-uitstoot in 2050 zal de CH4-concentratie in de atmosfeer door de natuurlijke afbraak gestaag dalen tot het niveau van voor de industriële revolutie. En al die tijd zal de aarde in een doorlopende staat van afkoeling verkeren.

Onderstaand diagram illustreert het fundamentele verschil tussen CO2 en CH4 en de dwaasheid van de GWP-omrekeningsfactor. Het laat het verloop zien van het gehalte van een drietal gassen in de atmosfeer die met een constante snelheid worden uitgestoten: een inert gas, het referentie broeikasgas CO2 en het agrarische broeikasgas CH4. Op de verticale as staat de hoeveelheid gas in de atmosfeer in kg en op de horizontale as de tijd in jaren. De uitstoot begint op tijdstip nul met een snelheid van 1 kg/jaar. De snelheid van 1 kg/jaar is niet van belang, het mag ook 40 Gt/jaar zijn. In dat geval verandert de verticale schaal.

Met inert gas in de atmosfeer gebeurt niets, de gehele uitstoot blijft te allen tijde intact. Na 80 jaar zit er precies 80 kg in de atmosfeer. Dat ligt anders bij CO2 en CH4. In het begin gaan die nog gelijk op met het inerte gas, maar binnen de kortste keren vervolgen CO2 en CH4 ieder hun eigen weg. Van de uitgestoten CO2 verdwijnt een gedeelte uit de atmosfeer door de opname van CO2 in de biosfeer (planten en bomen) en door het oplossen van CO2 in het water van de oceanen. CH4 wordt in de atmosfeer afgebroken door chemische reacties.

Het verdwijnen van CO2 uit de atmosfeer is een tamelijk ingewikkeld proces en wordt nog steeds niet voldoende begrepen. Voor de kwantitatieve beschrijving gebruikt het IPCC een controversieel en speculatief mathematisch model: het Bern-model, een verwijzing naar de stad waar de bedenkers van het model werkzaam zijn. In het Bern-model wordt een éénmalige CO2-uitstoot met een indrukwekkende precisie verdeeld over vier verschillende compartimenten (verdelingsfracties: 0,2763, 0,2824, 0,2240 en 0,2173) ieder met hun eigen CO2-verdwijngedrag. In drie compartimenten verdwijnt de CO2 exponentieel met drie verschillende onwaarschijnlijk precieze gemiddelde leeftijden van respectievelijk 4,304 jaar, 30,54 jaar en 394,4 jaar. In het vierde compartiment blijft de uitgestoten CO2 voor eeuwig bestaan.

Bij een constante uitstootsnelheid van CO2 zal de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer continu stijgen met een afnemende snelheid die na vele eeuwen zal stabiliseren tot 0,2173 kg/jaar. Zolang er CO2 wordt uitgestoten zal het CO2 gehalte in de atmosfeer blijven stijgen. Dat is dan ook de reden waarom van het IPCC de CO2-uitstoot moet stoppen om aan de opwarming van de aarde paal en perk te stellen.        

De afbraak van CH4 door chemische reacties in de atmosfeer wordt wel voldoende goed begrepen en valt kwantitatief dan ook uitstekend te beschrijven. Een éénmalige uitstoot van CH4 vervalt exponentieel met een vervalsnelheid van 8,3 procent per jaar. De gemiddelde leeftijd is per definitie gelijk aan de reciproke van de vervalsnelheid en gelijk aan 12 jaar (1/(0,083/jaar)). De halfwaardetijd van het exponentiele verval is acht jaar. Van een éénmalige uitstoot van 1 kg CH4 blijf na vijftig jaar nog maar 1,5 gram over.

Boekhoudkundige kunstgreep

Bij een constante uitstootsnelheid van CH4 zal de hoeveelheid CH4 in de atmosfeer toenemen en na pakweg veertig jaar een constante waarde bereiken. Vanaf dat jaar is de jaarlijkse afbraak van CH4 precies gelijk aan de jaarlijkse emissie en blijft de hoeveelheid CH4 in de atmosfeer dus gelijk. Bij een jaarlijkse uitstoot van 1 kg is die constante waarde gelijk aan 12 kg, de gemiddelde leeftijd van CH4 maal de uitstootsnelheid (12 jaar x 1 kg/jaar).

Een constante hoeveelheid CH4 in de atmosfeer na veertig jaar betekent dat de opwarming door CH4 vanaf dat moment niet meer stijgt. Niettemin moet volgens de IPCC-boekhoudregels de CH4-uitstoot dan nog steeds met een factor 28 worden vermenigvuldigd en opgeteld bij de CO2-uitstoot. Door die boekhoudkundige kunstgreep levert CH4 via de achterdeur alsnog een bijdrage aan de opwarming. De omzetting van het kortlevende CH4 naar een equivalente hoeveelheid langlevend CO2 zet de agrarische sector ten onrechte in het klimaatverdomhoekje.

Behalve dat de omzetting van CH4 naar CO2-equivalenten wetenschappelijk onzinnig is, is die omzetting ook helemaal niet nodig. De beperkingen die het Akkoord van Parijs oplegt aan de uitstoot van CH4 zijn eenvoudig en direct af te leiden uit de vastgelegde temperatuurdoelen. Dat gaat als volgt.

Laten we, evenals de EGD, uitgaan van de ambitieuze anderhalve graad opwarming uit het Akkoord van Parijs. Op dit moment is de totale opwarming sinds de industriële revolutie 1,33 graad Celsius. De geschatte opwarming door de uitstoot van CO2 en CH4 is respectievelijk 1,07 en 0,28 graad Celsius. De CH4-opwarming is dus gelijk aan 26 procent (0,28/1,07) van de CO2 opwarming, zie hier. Om aan de anderhalve graad in 2050 te voldoen mag de opwarming van CO2 doorstijgen van 1,07 naar 1,21 graad Celsius (1,5/1,33×1,07). Bij een gelijk relatief aandeel in de opwarming van 26 procent mag de opwarming van CH4 dan toenemen van 0,28 naar 0,31 graad Celsius (0,26×1,21) in 2050.

Op grond van de huidige aan CH4 toe te schrijven opwarming sinds de industriële revolutie (0,28 graad Celsius) en de in die periode gemeten toename van de CH4-concentratie van 1,22 ppm (1,92-0,7) (ppm = parts per million) komt de maximale CH4 opwarming van 0,31 graad Celsius in 2050 overeen met een CH4-concentratie van 2,08 ppm, 0,16 ppm boven de huidige CH4-concentratie. De gewichtshoeveelheid CH4 in de atmosfeer is dan gelijk aan 5,92 Gt (2,08 ppm x 2,845 Gt/ppm). Gegeven de gemiddelde leeftijd van twaalf jaar is de maximaal toegestane CH4-uitstoot dan gelijk aan, afgerond, 493 Mt/jaar (5,92 Gt/12 jaar).

In 2023 bedroeg de totale mondiale uitstoot van CH4 580 Mt/jaar waarvan 375 Mt/jaar (65 procent) door menselijk handelen en 205 Mt/jaar (35 procent) door natuurlijke processen. Om te voldoen aan het anderhalve graad-doel van Parijs moet die 580 Mt/jaar over een periode van ruim 25 jaar worden teruggebracht naar de maximaal toegestane 493 Mt/jaar, een reductie van 15 procent.

CH4-uitstoot mag zelfs toenemen

Aan de natuurlijke uitstoot valt niet veel te doen. De reductie van 87 Mt/jaar moet dus worden opgebracht door een reductie in de menselijke uitstoot van 375 Mt/jaar; die zal terug moeten naar 288 Mt/jaar (375-87), een reductie van 23 procent. Die reductie is geen enkel probleem omdat de fossiele energiesector (die voor 40 procent bijdraagt aan de menselijke CH4-uitstoot) over de periode tot 2050 zal worden uitgefaseerd. Bij het volledig wegvallen van die fossiele uitstoot kan de agrarische uitstoot zelfs toenemen van 225 Mt/jaar (0,6×375) naar 288 Mt/jaar (493-205), een toename van 28 procent.

Met de CH4-uitstoot in de agrarische sector is dus helemaal niets aan de hand. De berichten over het einde van de agrarische sector zijn zwaar overdreven. Binnen de ruimte van het Akkoord van Parijs mag de CH4-uitstoot zelfs toenemen met een bescheiden 28 procent.

Samenvattend: de uitstootbeperkingen die de EU in de EGD heeft opgelegd aan de agrarische sector berusten op een miskenning van de fundamentele natuurkunde van CH4 in de atmosfeer. Het is principieel onjuist om de uitstoot van het kortlevende CH4 via een omrekeningsfactor om te zetten naar een equivalente uitstoot van het eeuwig levende CO2. Het terugbrengen van de agrarische CH4-uitstoot naar netto-nul in 2050 is onnodig. Integendeel, de huidige uitstoot van 225 Mt/jaar kan zonder bezwaar toenemen naar een constante snelheid van 288 Mt/jaar in 2050 en daarna.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Waarom de Europese Green Deal de agrarische sector ten onrechte in het verdomhoekje zet verscheen eerst op Wynia's Week.

De kiezer accepteert het niet langer en wendt zich af van regeringspartijen. In Duitsland laten de peilingen een comeback van de CDU/CSU zien en sterke groei van de AfD; in Nederland zien we de opkomst van de BBB en NSC van Pieter Omtzigt.

Het signaal van de kiezers valt niet mis te verstaan

Maar ook in de EU worden de messen geslepen. De voorzitter van de grootste fractie in het Europees Parlement, de Duitse christendemocraat Manfred Weber van de centrumrechtse Europese Volkspartij (EVP), kleedde de natuurherstelwet van Timmermans uit en pleit voor een afgezwakte Green Deal. Voorzitster Ursula van der Leyen van de Europese Commissie gaat hierin schoorvoetend mee, want ze ziet in Weber een concurrent om het stokje van haar over te nemen na de verkiezingen voor het Europees Parlement van juni volgend jaar.

Willen de zittende partijen zowel in de lidstaten als in het Europees Parlement politiek overleven, dan zullen zij het klimaat- en natuurbeleid naar een tandje lager moeten schakelen. Het signaal van de kiezer valt niet mis te verstaan. Klimaat- en natuurbeleid ja, maar niet ten koste van alles. Burgers en bedrijven willen het wel ‘meemaken’. Geen alarmistische drammerij dus. Niet de industrie opofferen voor het Klimaatakkoord van Parijs.

En: niet met torenhoge kosten voor de burger. De meerderheid van de bevolking is niet tegen de energietransitie, maar wel tegen verarming en het volledig overboord gooien van de eigen levensstijl door de auto aan de kant te zetten, niet meer te vliegen, alleen maar vegavoedsel te eten en de kachel op een laag pitje te zetten.

Bovendien hoeft het helemaal niet op deze rigoureuze wijze. Kernenergie kan de kolengestookte centrales vervangen en gas is een uitstekende overgangsbrandstof. Dure en slecht functionerende warmtepompen, horizonvervuilende, vogelhakkende en bovenal zeer onrendabele windparken zijn niet nodig. Zonnepanelen op daken leveren een acceptabele bijdrage aan de energietransitie, maar zonneweiden verpesten het landschap.

Bovendien: te veel zonne-energie werkt niet. Het hoogspanningsnet kan dat niet aan. De infrastructuur kan niet zo snel worden aangepast. Nu al kunnen veel bedrijven geen (zwaardere) aansluiting krijgen, die ze wel nodig hebben omdat ze min of meer verplicht worden over te schakelen van gas op elektriciteit.

De kiezer zegt kortom: mag het a.u.b. wat minder en wat minder snel. Gooi niet je oude schoenen weg voordat er nieuwe zijn en geef de industrie de tijd om over te schakelen op een meer ‘duurzame’ productie. Schaf het verdienmodel van Duitsland, Nederland of welk land dan ook niet af voordat er een nieuw verdienmodel is.

In Duitsland scoren de christendemocraten en de AfD

Onvrede was er al lang over de steeds maar duurder wordende energie, maar een echte wake-up call was de voorspelde verdwijning van de succesvolle, grotendeels op export ingestelde Duitse industrie. Die zal het klimaat- en natuurbeleid van de Bondsregering niet overleven.

In de peilingen werden de regeringspartijen vervolgens genadeloos afgestraft. De oppositie ziet haar kans schoon. CDU-leider Friedrich Merz pleit al geruime tijd, maar nu met meer steun binnen zijn partij én onder de bevolking, voor het behoud dan wel de heropening van kerncentrales, import van LNG (als substituut voor Russisch aardgas) en minder rigide klimaatbeleid in het algemeen. De christendemocraten willen zo ook de wind uit de zeilen namen van de AfD. Die partij profiteert overigens niet alleen van de mislukte Energiewende, maar ook van het mislukte, door Angela (‘Wir schaffen das’) Merkel ingezette asielbeleid.

In Nederland begint de stemming ook om te staan. Na Shell, Unilever en DSM dreigen nu ook andere bedrijven hun biezen te pakken. De noodkreet van topman Peter Berdowski van baggeraar en maritiem dienstverlener Boskalis klonk hard. ‘Ondernemen wordt in Nederland onmogelijk gemaakt,’ zei hij begin dit jaar tegen het Financieele Dagblad. Dat zelfs onze ‘Hollandse Glorie’ zou kunnen verdwijnen, raakte bij velen een snaar. Ook voor Nederland is de voorspelling van de verdwijnende industrie een wake-up call.

De Nederlandse kiezer had z’n proteststem tegen het Rutte IV beleid al laten horen bij de afgelopen Provinciale Statenverkiezingen, maar gaat de coalitiepartijen volgens de laatste peilingen nog (veel) harder afstraffen op 22 november. BBB en de nieuwe partij van Pieter Omtzigt domineren het nieuwe politieke landschap. Omtzigt heeft zich nog niet zo duidelijk uitgelaten over het klimaat- en natuurbeleid, maar de BBB wel:

• Geen wettelijk kader klimaat- en natuurbeleid (Urgenda geen munitie geven);
• Terug naar de tekentafel;
• Geen zonneparken en zonneweides, alleen zonnepanelen op daken;
• Geen onnodige kostenverhoging voor burgers én bedrijven;
• Geen Europese verplichting biologische landbouw;
• Aparte regels voor de belangrijke Nederlandse delta, aangezien die belangrijk is voor voedselproductie;
• Een opt-out (hoeven we niet aan de regels te voldoen) voor natuur en migratie;
• Geen extra nationale regels bovenop de Europese;
• Realistische norm voor de waterkwaliteit;
• Terugdraaien van het verbod op pulsvisserij.

De verhoudingen in het Europees Parlement staan op scherp

Een afspiegeling van het gewijzigde politieke ‘klimaat’ in de lidstaten – pun not intended – treffen we aan in Brussel. De omgeslagen stemming in zijn thuisland is Manfred Weber niet ontgaan. Vooral voor de conservatieve ECR-fractie van de pas als partijvoorzitster herkozen Giorgia Meloni is hij bang.

Dat is niet onterecht. Wanneer we ook de ID-fractie meetellen, waarbij onder meer de partij van Marine Le Pen is aangesloten, bestaat in het Europees Parlement een rechts blok van 150 zetels. Dat is méér dan de 144 zetels van de sociaaldemocratische PES-fractie. Bij de Europese verkiezingen die in juni 2024 worden gehouden, zou Webers EVP zomaar van de eerste plaats kunnen worden verdrongen.

Een tweede zorg, beter gezegd ambitie, van Weber is het voorzitterschap van de Europese Commissie. De vorige keer liep hij als ‘Spitzenkandidat’ die positie mis en dat wil hij niet nog eens meemaken. Als voorzitter van de grootste fractie in het Europees Parlement meent hij recht te hebben op het voorzitterschap van de Commissie.

Zijn grootste concurrent is Von der Leyen, die naar verluidt een tweede termijn wil. Ze moet oppassen met haar woorden over de Green Deal en de natuurherstelwet. Bij haar eigen partij (dezelfde EVP als van Weber) is het een open zenuw, want de wet (van Frans Timmermans) is niet opgeschort, zoals de EVP graag wilde. En ze moet geen nieuwe Green Deal-maatregelen aankondigen, want dan zitten de christendemocraten ook meteen in de gordijnen, terwijl ze de steun van die fractie heel hard nodig heeft om opnieuw voorzitter te worden van de Europese Commissie.

Weber probeert haar de loef af te steken door in te spelen op de gewijzigde stemming in veel lidstaten met betrekking tot het klimaat- en natuurbeleid. Hij wist reeds de natuurherstelwet van Timmermans uit te kleden en slaagde er zelfs bijna in deze volledig van tafel te krijgen.

Hetzelfde probeert hij nu met een ander onderdeel van de Green Deal, namelijk de Farm to Fork-strategie, bedoeld om de voedselvoorziening te vergroenen. Onlangs lekte uit dat een vernietigend rapport over de Farm to Fork-strategie, opgesteld door de interne studiedienst van de Europese Commissie, acht maanden bij Timmermans in een la heeft gelegen. In het rapport staat dat de strategie zal leiden tot een flinke verlaging van de voedselproductie in de EU en hogere prijzen voor de consument. Het zou mij niet verbazen als het lek is te herleiden naar Weber.

Tijd voor een realistische koers

De omgeslagen stemming in zowel de lidstaten van de EU als in ‘Brussel’ zelf kan ervoor zorgen dat het klimaat- en natuurbeleid wordt bijgesteld. Dat meer tijd wordt genomen voor de energietransitie en dat zinloze en weinig tot geen effect sorterende maatregelen in de ijskast worden gezet. Dat een meer realistische koers wordt uitgezet, waarbij rekening wordt gehouden met ook ándere belangen van bedrijven en burgers.

Dat, kort en goed, het ééndimensionale klimaat- en natuurbeleid wordt vervangen door een multidimensionaal beleid, waarbij belangen worden afgewogen en niet ondergeschikt gemaakt aan één enkele beleidsdoelstelling.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Overal in Europa komen kiezers in opstand tegen groene gekte. Dat blijft ook in Brussel niet zonder gevolgen verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat beviel de Franse president Emmanuel Macron. En: Von der Leyen kon de in het Europees Parlement verdubbelde groene stem goed gebruiken om steun te verwerven voor haarzelf en de nieuwe Europese Commissie.

Oorlog hielp ook

Zo kwam er in Brussel een ongekende rally aan plannen en maatregelen op gang voor het klimaat. Maar onder de bevolking, in de lidstaten van de Europese Unie, wekken de grootse plannen en ‘transities’ van Von der Leyen en haar commissarissen steeds meer weerstand op. Van de ‘gele hesjes’ in Frankrijk – dat begon als een protest tegen de hogere accijns op diesel – tot de opkomst van de BBB in Nederland, dat van leer trekt tegen het door Brussel opgejaagde stikstofbeleid van het kabinet-Rutte.

Von der Leyen en de Nederlander Frans Timmermans, die de Green Deal in zijn portefeuille heeft, trekken zich er weinig van aan. Europa moet in 2050 ‘fossielvrij’ zijn. En dat mag wat kosten.

Timmermans wil de uitstoot van broeikasgassen in 2030 al met 55 procent terugbrengen. Daarvoor moet het aandeel hernieuwbare energie omhoog, naar 42,5 procent. Het Europees Parlement en de lidstaten zijn vorige maand akkoord gegaan met deze herziening van de Richtlijn hernieuwbare energie.

Driekwart van de Europese uitstoot van broeikasgassen komt voort uit de opwekking en het verbruik van energie. Verduurzaming van de energievoorziening heeft zodoende prioriteit in Brussel. Toch was het de oorlog in Oekraïne die landen ertoe bracht om op grotere schaal windmolen- en zonneparken aan te leggen. De EU wil geen aardgas meer kopen van Rusland.

Het is aan de lidstaten om de Brusselse ambities om te zetten in beleid. Nu wordt 22 procent van de energie in Europa hernieuwbaar opgewekt.

Biomassa is ‘hernieuwbaar’, kernenergie niet

Kernenergie wordt, op aandringen van Duitsland, niet als ‘hernieuwbaar’ gezien, ook al stoten kerncentrales nul CO₂ uit. Biomassa geldt gek genoeg wel als hernieuwbaar. Sterker: 60 procent van de ‘hernieuwbare’ energie in Europa wordt opgewekt door hout en mest te verbranden. Wat net zoveel CO₂ uitstoot als het verbranden van kolen. In Roemenië worden oerwouden, en in de Baltische staten productiebossen, gekapt om met belastinggeld betaalde biomassacentrales in West-Europa te laten draaien.

Veel lidstaten, waaronder Nederland, beseffen eindelijk dat biomassa helemaal niet schoon is. Nieuwe centrales komen er dus niet. Hoewel Nederland nog wel tien jaar doorgaat met het subsidiëren van houtstook.

Blijft over: wind en zon. Maarten van Andel heeft uitgerekend dat er 300.000 windmolens op land, 100.000 windmolens op zee en 10 miljard zonnepanelen op daken bij moeten om de 42,5 procent te halen. Dat zijn de komende zeven jaar 100 windturbines en 2,5 miljoen zonnepanelen per dag. Plus hoogspanningsaansluitingen en batterijen om variabele wind- en zonnestroom op te slaan.

Stroom is nodig voor elektrische auto’s en waterstof

Uitbreiding van het stroomnet is (ook) nodig om twee andere Europese doelstellingen te halen: een verbod op de verkoop van nieuwe benzine- en dieselauto’s in 2035 (tweedehands auto’s mogen dan nog wel worden verkocht) en een opschaling van de Europese waterstofindustrie.

Vloeibaar aardgas uit Amerika heeft Europa deze winter van een energiecrisis gered, maar LNG is duurder dan aardgas uit de pijpleiding. Europese industrieën die veel aardgas stoken, zoals chemie en kunstmest, worden minder concurrerend.

Waterstof kan aardgas vervangen. Kolen kunnen dat ook, in staalfabrieken als Tata. En olie kan aardgas vervangen in de scheepvaart.

Maar om ‘groene’ waterstof te maken, is meer groene stroom nodig. Kernenergie kan ook, maar dat willen Von der Leyen en Timmermans dan weer niet. Bij het maken van waterstof gaat ook nog eens energie verloren, ruwweg de helft. Het is dan ook geen ideale brandstof voor bijvoorbeeld auto’s.

Meeste autofabrikanten gaan voor elektrisch

Eén autofabrikant denkt dat waterstof wel als brandstof kan dienen: Porsche. Alle andere grote automerken van Europa, zoals Citroën, Peugeot, Volkswagen en Volvo, gaan voor elektrisch. Toch bedong Duitsland een uitzondering voor e-fuels op het verbod van de verbrandingsmotor.

Er zijn zo’n 377.000 laadpalen voor elektrische auto’s in de EU, waarvan een onevenredig groot deel, 120.000, in Nederland. Oost-Europa, Finland en Ierland hebben nog nauwelijks laadpalen. Volgens de Europese autofabrikanten zijn er in 2030 6,8 miljoen laadpalen nodig. Dat betekent dat er vanaf nu bijna 1 miljoen laadpalen per jaar bij moeten komen.

Commissie wil waterstof financieren

De Europese Commissie schat dat er tussen de 335 en 471 miljard euro – publiek en privaat geld – nodig is om waterstof op te schalen. Er komt dit jaar 800 miljoen euro uit het Europese Innovatiefonds.

Voor grotere investeringen wil de Commissie een ‘waterstofbank’ oprichten. Centralisering van de subsidie in Brussel moet voorkomen dat rijke lidstaten, zoals Nederland, hun eigen waterstofsector aanjagen ten koste van landen met minder geld.

Minder afhankelijk worden van China

Dezelfde filosofie zit achter een plan van Von der Leyen voor een ‘soevereiniteitsfonds’ om schone industrie naar Europa te halen. De Commissie wil dat vier op de tien elektrische auto’s, warmtepompen en zonnepanelen in Europa worden gemaakt. We halen nu een kwart van onze elektrische auto’s en batterijen, en 90 procent van onze zonnepanelen, uit China.

China mijnt ook de meeste edelmetalen die nodig zijn om batterijen en zonnepanelen te maken, met name lithium en zeldzame aardmetalen. Als het aan Von der Leyen ligt, gaan in Europa de mijnen weer open. In 2030 zouden de lidstaten 10 procent van de grondstoffen die nodig zijn in de schone industrie zelf moeten delven. Dat is nu 3 procent.

Subsidierace met Amerika

De plannen zijn het Europese antwoord op de Amerikaanse Inflation Reduction Act: een groene-industrieplan dat weinig met inflatie te maken heeft. De Amerikanen trekken de komende tien jaar bijna 400 miljard dollar uit om elektrische auto’s, kerncentrales (zij wel) en windmolenparken te subsidiëren.

Om in aanmerking te komen voor belastingvoordeel, moeten bedrijven wel hun producten in Amerika maken. De vrees in Europa is dat fabrikanten, die toch al gebukt gaan onder hoge energieprijzen, de oceaan zullen oversteken. Dus moet er geld komen – Von der Leyen en Frankrijk willen 365 miljard euro – om bedrijven (terug) te lokken.

De Commissie stelt verder voor om de vergunningverlening voor fabrikanten van bijvoorbeeld elektrische auto’s en windturbines te versnellen. Ook krijgen lidstaten de macht (terug) om Europese richtlijnen voor natuurbescherming opzij te schuiven.

Klimaat gaat voor natuur

Ik heb hier eerder geschreven over de spanning tussen klimaatbeleid en natuurbescherming. De Europese Commissie kiest nadrukkelijk voor het eerste. Nederland bouwt in zijn eentje 12 procent van de Noordzee vol met windmolenparken om de doelstelling van Timmermans te halen: 55 procent ‘groene’ stroom in 2030.

De Vogelbescherming is bang dat nog meer zeevogels door de wieken van windturbines uit de lucht zullen worden geslagen. Zeezoogdieren, zoals bruinvissen, worden verjaagd door het lawaai dat de bouw van wind-op-zee onderwater veroorzaakt. Stichting De Noordzee zegt zich ‘ernstige zorgen’ te maken ‘dat de natuur onvoldoende wordt meegenomen in de uitwerking van de nieuwe plannen.’

Dat het klimaat voorrang krijgt, is voor Nederlandse boeren wrang. Zij moeten wijken, omdat Nederland niet aan de Europese regels voor natuurbescherming op land voldoet. Op zee worden de regels juist soepeler. De grutto moet terug, maar de jan-van-gent heeft het nakijken.

Lithium zit onder natuurgebied

Mijnbouw levert eenzelfde dilemma op. De Europese Commissie denkt dat de vraag naar lithium twaalf keer over de kop zal gaan. De EU-landen hebben naar schatting 7 procent van het lithium in de wereld. Maar de tweede grootste voorraad in Europa zit onder de grond van een Natura 2000-gebied in Bretagne in Noordwest-Frankrijk.

Als de beschermde status van dat gebied eraf gaat, wordt het lastig voor de Commissie om vol te houden dat geen enkel Natura 2000-gebied in Nederland mag worden opgeheven (een van de oplossingen van de BBB voor de stikstofcrisis). Het alternatief is edelmetalen importeren uit landen die nog minder doen om de natuur te beschermen.

Liever niet in onze achtertuin

Er is nog een probleem: burgers van de EU zitten niet te wachten op mijnen in hun achtertuin. In het algemeen steunen ze het klimaatbeleid. Volgens een peiling die is uitgevoerd in opdracht van de EU vindt 90 procent dat de uitstoot van broeikasgassen naar beneden moet; 87 procent gaat akkoord met hogere doelstellingen voor groene energie.

Maar als er plannen komen om windturbines van 200 meter hoog te plaatsen in het IJmeer, komen zelfs Amsterdammers in het geweer. Verduurzaming is mooi, maar we offeren ons uitzicht en onze rust er liever niet voor op.

Samen geld lenen voor het klimaat

Nederlanders zullen ook niet blij worden van de kosten. De Europese Commissie raamt de totale kosten van de Green Deal tussen nu en 2030 op 1.000 miljard euro. Een deel daarvan komt uit de reguliere EU-begroting, maar er moet geld bij.

De Commissie pleit er samen met Frankrijk en Spanje voor om een ‘soevereiniteitsfonds’ te financieren met gedeelde Europese schulden. Net als tijdens corona zou de Europese Commissie dan namens alle lidstaten geld ophalen.

Duitsland en Nederland voelen er weinig voor. Tijdens de pandemie waren zij bereid om garant te staan voor Europese leningen (eurobonds), maar het was niet de bedoeling dat dat een gewoonte zou worden. Het neemt immers de prikkel in Zuid-Europa weg om zuiniger aan te doen. Precies de reden dat de Fransen en de Spanjaarden nog een rondje willen: op mediterraanse wijze geld lenen tegen een Noord-Europese rente, deze keer uit naam van het klimaat.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine twee keer per week,104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht De groene machtsgreep uit Brussel stuit op afkeer en onmogelijkheden verscheen eerst op Wynia's Week.

Drie weken later onthulde Sokal dat het artikel een hutspot van misplaatst natuurkundig jargon en betekenisloze frases was, een hoax dus, en de redactie stond voor de hele academische wereld voor aap.  Ze konden blijkbaar het verschil niet zien tussen random bullshit en de hoogdravende intellectuele teksten die hun collega’s inleverden. Waarmee was aangetoond dat die in feite net zo min iets betekenden.

Sindsdien is bullshit produceren volledig geautomatiseerd: er is een reeks van websites (google ‘bullshit generator‘) die dit vliegensvlug en geheel gratis voor je doen.

Een jaar of vijftien geleden, toen ik deelnam aan een groepstentoonstelling van lokale kunstschilders, heb ik tijdens de opening een lezing over moderne kunst gehouden die vrijwel geheel uit zo’n bullshit-generator kwam. Dolle pret was dat, vooral toen een bezoeker na afloop naar me toekwam en vroeg of hij de tekst van mijn ‘indrukwekkende’ lezing kon krijgen.

Ronkende gemeenplaatsen

Ik moest daar aan denken toen ik The European Green Deal begon te lezen, het top-level beleidsdocument dat de klimaat-, milieu- en landbouw-ambities van de Europese Unie tot 2050 uiteen zet. Dit rapport komt duidelijk uit een bullshit-generator die superieur is aan de generatoren op bovengenoemde gratis websites, of zou zo’n rapport toch door een schare ambtenaren achter Brusselse bureaus bij elkaar geschreven zijn?

Het rapport waar Frans Timmermans, eerste vicepresident van de Europese Commissie, goede sier mee maakt, grossiert in ronkende gemeenplaatsen als: ‘All parties including industry should work together to combine better health and environmental protection and increased global competitiveness’ (Alle partijen, inclusief de industrie, zouden samen moeten werken om betere gezondheid en milieubescherming te combineren met grotere mondiale concurrentiekracht).

Vintage policy bullshit-generator is ook: ‘A new pact is needed to bring together citizens in all their diversity, with national, regional, local authorities, civil society and industry working closely with the EU’s institutions and consultative bodies.’ (Een nieuw verbond is nodig om burgers in al hun verscheidenheid samen te brengen, met nationale, regionale, lokale autoriteiten, de burgermaatschappij en de industrie die nauw samenwerken met de instituties en raadplegende lichamen van de EU). 

Verbaal moeras

Een woord om op te letten in zulk proza is stakeholder – moeilijk vertaalbaar, maar het betekent in het Nederlands zoiets als betrokkene en/of belanghebbende. Zodra de stakeholder zijn opwachting maakt in een officiële tekst, verandert die steevast in een verbaal moeras waarin alle kolen en geiten worden gespaard en iedereen te vriend gehouden wordt met toezeggingen waar niemand tegen kan zijn. Alle stakeholders worden altijd gehoord en overal bij betrokken en in meegenomen.

In de Green Deal valt het nog mee: daar worden ze maar acht keer aangeroepen (‘New technologies and scientific discoveries, combined with increasing public awareness and demand for sustainable food, will benefit all stakeholders’ (Nieuwe technologieën en wetenschappelijke ontdekkingen, in combinatie met groeiend publiek bewustzijn en vraag naar duurzaam voedsel, zal voordelig zijn voor alle stakeholders).

Over kernenergie en welvaartsverlies geen woord

Het woord nucleair, daarentegen, komt 0 keer voor in de Green Deal. Er is een heel hoofdstuk gewijd aan hoe de Europese energievoorziening koolstofvrij gemaakt moet worden; kolen, gas, waterstof, ondergrondse CO2-opslag en herbebossing worden allemaal genoemd, maar over kernenergie geen woord. De vorm van energie die in de EU al een halve eeuw meer groene kilowatts opwekt dan alle zonnepanelen en windmolens bij elkaar, bestaat voor Frans Timmermans en zijn ambtenaren gewoon niet.

Het is tekenend voor hoezeer de Green Deal is losgekoppeld van de realiteit; feiten die niet van pas komen in de groenlinkse droomwereld, worden simpelweg genegeerd.

Zoals ook, dat de aangeprezen transformatie van de energiesector naar koolstof-neutraal en die van de landbouw naar ‘biologisch’ heel veel geld kost en de voedselproductie zal verminderen. Onvermijdelijk zal dat ten koste gaan van de welvaart van de EU, en mogelijk de onafhankelijkheid ervan aantasten.

Energietransitie baart paradijs

Binnen het narratief dat verdere klimaatverandering met man en macht moet worden ingedamd omdat we aan de rand van de afgrond staan, zou dat een gerechtvaardigd offer kunnen zijn. Maar Timmermans, die in de Green Deal dat narratief volmondig beaamt, geeft er de voorkeur aan ook dit dilemma te negeren. ‘The clean energy transition should involve and benefit consumers.’ (Bij de schone-energie transitie moet consumenten betrokken worden en die moet ze tot voordeel strekken), laat hij zijn Groene Bergrede zeggen.

En dan geeft Timmermans zijn bullshit generator nog maar een slinger: ‘The European Green Deal is a response to these challenges. It is a new growth strategy that aims to transform the EU into a fair and prosperous society, with a modern, resource-efficient and competitive economy.’ (De Europese Green Deal is een antwoord op deze uitdagingen. Het is een nieuwe groeistrategie met als doel om de EU te transformeren tot een rechtvaardige en welvarende samenleving, met een moderne, grondstof-efficiënte en concurrerende economie).

Ook zal het u niet verbazen, dat voor het bereiken van dit doel ‘disruptive innovation’ en ’transformational change’ nodig zijn, want die kreten staan ook altijd in de persberichten van tech start-ups.

In al deze verbale mist komt toch nog een aap uit de mouw: de ambities in de groenlinkse droomwereld hebben zich nooit beperkt tot zoiets banaals als er voor zorgen dat er betaalbare stroom uit het stopcontact blijft komen. De gedroomde energietransitie moest altijd ook een breekijzer zijn om de bestaande orde omver te werpen en een paradijselijke samenleving zonder ongelijkheid en discriminatie te stichten: ‘This transition must be just and inclusive.’ (Deze transitie moet rechtvaardig en inclusief zijn).

Grootkapitaal blijft aan de macht

Tja, wie is geen voorstander van een rechtvaardige en inclusieve samenleving? Is dat trouwens niet al aardig gelukt in de EU, vergeleken met de rest van de wereld? Waarom zou slechts overstappen op windmolens, de waterstofeconomie en ‘biologische’ landbouw die laatste stap naar het inclusiviteitsparadijs mogelijk maken?

In de Green Deal is dit een axioma dat blijkbaar geen onderbouwing behoeft. Waarschijnlijk is dit geloof een relict uit de tijd dat windmolens klein waren, en door particulieren of kleine coöperaties geëxploiteerd werden. Decentrale stroomopwekking zou de macht van het grootkapitaal gaan breken.

Inmiddels zijn windmolens bijna zo groot als Eifeltorens, en als het ooit wat wordt met de waterstofeconomie, zal die waterstof gemaakt worden in installaties zo groot als raffinaderijen. En die ‘biologische’ boeren blijven gewoon onder de plak van de banken en de supermarkten zitten, net als gewone boeren nu.   

Het bericht Frans Timmermans’ groene droomwereld komt uit een bullshit-generator verscheen eerst op Wynia's Week.

Thee- en rijstoogst in gevaar

In dat land is revolutionair beleid een stuk makkelijker door te voeren dan in de EU, omdat president Gotabaya Rajapaksa dictatoriale bevoegdheden heeft. In zijn onweerspreekbare wijsheid besloot Rajapaksa in april dat Sri Lanka per direct 100 procent biologische landbouw moest gaan bedrijven. De import van kunstmest werd verboden, net als het gebruik van pesticiden.

Inmiddels luiden echte experts de noodklok, omdat de helft van de thee-oogst verloren dreigt te gaan. Thee is met een opbrengst van 1,25 miljard dollar het belangrijkste exportproduct van Sri Lanka. Maar ook de oogst van het basisvoedsel rijst komt in gevaar. Rajapaksa heeft maar alvast de noodtoestand uitgeroepen en een legergeneraal aangesteld om voedselspeculanten mores te leren.

Ronkende beleidsmakerstaal

Ondertussen blijft Rajapaksa verkondigen, zoals onlangs nog op een VN-bijeenkomst, dat zijn radicale, moedige omslag naar biologische landbouw de voedselzekerheid en de kwaliteit van het voedsel op Sri Lanka zal verbeteren, en een model is voor de rest van de wereld.   

De landbouwcomponent van de Green Deal heet de Farm to Fork -strategie. Deze is neergelegd in lijvige nota’s vol ronkende, opportunistische beleidsmakerspraat: ‘Europa’s herstel van de Covid-19 crisis geeft ons een vroegtijdige kans om de Green Deal te realiseren, doordat die een breed draagvlak creëert voor duurzame productie en consumptie.’

Zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen

Dat de miljarden verslindende corona-crisis de Europese hoofden ineens rijp gemaakt zou hebben voor een duurzame levensstijl is niet meer dan mediahype. Volgend jaar zal het besef indalen dat geld toch niet ineens gratis geworden is door corona, en dan zal ook duidelijk worden bij wie de astronomische rekening terecht komt.

Hoe dan ook, Farm to Fork zet voluit in op ‘biologisch’, wat neerkomt op het afzweren van kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen. De consequentie daarvan wordt afgedaan in één zinnetje: ‘De opbrengsten zullen dalen.’ Inderdaad, en niet zo’n beetje ook: volgens een recent artikel in Nature Food met 36% als de mondiale landbouw in zijn geheel ‘biologisch’ gaat.  

Genetisch gemodificeerde organismen

Het Europese FADN heeft de oogstverliezen voor biologische landbouw in Europa gedetailleerd in kaart gebracht: 

Daaruit blijkt dat in grote delen van Europa, sommige oogsten met meer dan de helft zullen afnemen bij overschakeling op ‘biologisch’. 

De ‘biologische’ geloofsbelijdenis stelt ook, dat het gebruik van genetisch gemodificeerde organismen (gmo’s) een doodzonde is. Niet alleen het zelf telen van gmo’s is taboe, ook het indirect gebruik maken van gmo’s diskwalificeert een landbouwproduct.  

Biodiverse heg

Dat levert voor ‘biologische’ veehouders het curieuze probleem op, dat ze geen noodzakelijke vitaminen en andere additieven meer aan hun veevoer kunnen toevoegen, omdat die steeds vaker geproduceerd worden door genetisch gemodificeerde bacteriën of schimmels. Die additieven bevatten zelf geen enkele genetisch gemodificeerde bacterie, en het additief is chemisch identiek aan ‘natuurlijke’ additieven, maar toch moet voorkomen worden dat een ‘biologisch’ kalf of schaap besmet raakt met verderfelijk gmo-karma.

Qua modieuze beleidsmakerspraatjes valt er nog veel meer te genieten in Farm to Fork. Zo wordt beweerd dat dankzij meer biodiversiteit (in de natuur om de landbouw heen), boeren zich beter aan kunnen passen aan klimaatverandering. In z’n algemeenheid is dat flauwekul. Die nieuwe aardappel- of mais-variant die beter bestand is tegen hitte of droogte ga je echt niet aantreffen in de biodiverse heg rond een biologische akker. Het is veel efficiënter om die gericht te kweken in een laboratorium of, nog beter: op maat te maken met genetische modificatie.      

Toch te dik

Maar, zou je kunnen tegenwerpen, is minder voedsel niet juist beter? Veel Europeanen zijn immers al te dik. Maar het idee dat tien of twintig procent minder voedsel produceren mooi uitkomt omdat de modale Europeaan toch moet afslanken, is een misvatting.

Het relatieve overschot aan geconsumeerde calorieën door mensen die geleidelijk dikker worden, is namelijk verrassend klein: iemand die een kilo per jaar aankomt, eet als het ware voor 53 weken in een jaar, ofwel nog geen 2 procent te veel.

Juist meer voedsel nodig

Uiteraard zullen de biologisch drastisch verminderde oogsten in het kapitaalkrachtige Europa geen hongersnood veroorzaken; dat ontbrekende voedsel importeren we gewoon. Maar dat gaat voedsel op de wereldmarkt duurder maken, wat vooral de armen op deze wereld hard zal raken.

De realiteit is dat de mondiale voedselproductie juist drastisch zal moeten toenemen, omdat de wereldbevolking van nu 7,9 miljard zielen de komende decennia groeit naar 10 of 11 miljard. 

In weelde opgegroeid

Dat de EU een bijdrage zou kunnen leveren aan het voeden van de wereld door innovatieve, intensieve landbouw is in Farm to Fork een grote, zwarte blinde vlek.   Sowieso lijkt het concept schaarste geheel uit het collectief bewustzijn van ‘progressieve’ politici verdwenen. Landbouw? Dat is te vervuilend voor onze natuurgebiedjes, dus daar stoppen we mee, er is toch eten zat. Kerncentrales? Die vinden we eng, dus die sluiten we, er is toch energie zat. Eten stukken duurder maken? Geeft niks, we hebben geld zat. Typisch de mindset van een in weelde opgegroeide generatie.

Het bericht Sri Lanka als gidsland voor de EU landbouw: kijk en huiver verscheen eerst op Wynia's Week.