Na zes weken college begon de vastentijd. De cafetaria en alle water coolers op de campus leeg en dicht, en een verzoek aan de christelijke stafleden om de meegebrachte lunch op hun werkkamer op te eten. Ik was nieuwsgierig naar het vasten, heb het twee dagen geprobeerd, maar toen opgegeven. Zwaar, wanneer je werk bestaat uit college geven en met studenten spreken.

Geen spanningen tussen moslims en christenen

Ik heb daar respect aan overgehouden voor de moslims die het vasten vier weken volhouden. ’s Morgens heel vroeg opstaan om te ontbijten en dan de hele dag met een droge keel. Natuurlijk dat zij uitzien naar de iftar-maaltijd. Ik heb in Bahrein in 2003 op uitnodiging drie of vier iftars meegemaakt, en vorig jaar toen we er met vakantie kort terug kwamen, nog weer een paar.

In Bahrein bestaan politieke spanningen tussen sjiieten (meerderheid) en soennieten (minderheid, maar met meer macht), niet tussen moslims en christenen (15 procent van de bevolking). Aan de universiteit kwamen vrouwelijke studenten vaak op hakken en met geplakte wimpers en kohl-ogen (voordeel van het dragen van een abaya in de klas is dat er meer werk werd gemaakt van ogen en voeten) naar me toe om te zeggen dat islam en christendom veel gemeen hebben en dat Jezus na Mohammed de belangrijkste profeet is.

We gingen vorig jaar op vrijdag naar de mis in de nieuwe ‘Cathedral of our lady of Arabia’, gebouwd op een stuk grond dat gedoneerd was door de koning. Paus Franciscus droeg er de mis op in 2022. Al in 2003 kon het christelijke koor, waar mijn vrouw in zong, overal optreden, en ik herinner me een kerstdiner in een hotel waar de sjeiks vrolijk meezongen met I’am dreaming of a white Christmas.

In Nederland bestaan er politieke en culturele spanningen tussen moslims en de niet-moslim meerderheid, die een dreiging ziet voor haar cultuur. Maar nu heeft de meerderheid een wel heel vreemd slagveld uitgekozen: de iftars. Opeens is er grote opwinding over een paar agenten die in uniform een iftar hebben bijgewoond.

Ik heb in mijn woonplaats op uitnodiging van een Turkse kennis twee jaar geleden een iftar bijgewoond in een ruimte die de gemeente gratis ter beschikking had gesteld. Genoeg redenen ook in Gouda om bezorgd te zijn over honderden werkloze Syrische jonge mannen in het nieuwe grote asielcentrum bij het park vlakbij ons huis waar mijn vrouw ’s avonds niet meer alleen wil wandelen, en over fatbikes die alle regels overtreden. Maar toch niet over de vraag of de gemeente een rekening voor de iftar-zaal had moeten sturen en of er misschien een of twee agenten in uniform hadden aangezeten?

Fout zijn de contrasten

Premier Rob Jetten ging ook al naar Gouda voor een iftar in de gemeentelijke schouwburg. Fout is dat op zichzelf helemaal niet – integendeel, hij is premier voor iedereen – maar heel erg fout is het contrast dat Jetten schept door de volgende maandag 16 maart een bijeenkomst te organiseren met Joodse Nederlanders en dan niets meer te zeggen dan dat hij hun angst en verdriet om de aanslagen op Joodse scholen en synagogen deelt. ‘Een teleurstellend gesprek. Wij mochten op de foto’, zei voorzitter Herman Loonstein van de aangevallen Joodse school.

Het gaat om de contrasten. In december voorstellen om het Kerstfeest op school te vervangen door ‘Midwinterfeest’ en in maart hartelijk meedoen met de iftar. Toestaan dat jonge mannelijke asielzoekers uit het islamitische Midden-Oosten misschien wel liegen over hun leeftijd en daarna hun hele grote familie (inclusief toegevoegde ‘pleegkinderen’) helpen met huis en uitkeringen, maar tegelijk Nederlandse jongeren dwingen om tot hun dertigste jaar bij hun ouders te blijven wonen want de huizen zijn vergeven.

Rechters die ‘from the river to the sea’ een acceptabele politieke uitspraak vinden, hoewel dat een citaat is van Yasser Arafat die daarmee bedoelde ‘alle Joden de Middellandse Zee in’, terwijl tegelijk de veroordeling van Geert Wilders voor ‘meer of minder Marokkanen?’ stand hield bij de Hoge Raad.

Eisen aan onze moslim-landgenoten

Vijftig jaar geleden kwamen twaalfduizend Vietnamese vluchtelingen naar Nederland. Dat verliep zonder politieke spanningen. Het waren hardwerkenden katholieken en boeddhisten. Nu koersen we af op 2,8 miljoen moslims in Nederland in het jaar 2050. Tweehonderdvijftig keer zo veel als destijds de Vietnamese bootvluchtelingen en met een andere culturele achtergrond. Dat brengt eisen met zich mee aan iedereen, dus ook aan onze moslim-landgenoten. Ten minste:

1. Neef-nicht huwelijken verbieden met dna-controle en straf op overtreding.
2. Geen antisemitisme in het onderwijs en sluiting van scholen bij herhaalde overtreding.
3. Geen kinderbijslag bij spijbelen.
4. Geen bijstandsuitkering voor wie geen Nederlands wil leren.
5. Geen politieke verstrengeling van gebed en demonstratie, dus geen demonstratief bidden op straat.
6. Wetswijziging zodat gemeenten en woningbouwcorporaties eisen kunnen stellen aan tuinonderhoud en aan façades van woningen.
7. Wetswijziging zodat de lokale politie onder toezicht van de burgemeester vertrouwelijk kerken en moskeeën kan checken op extremisme, antisemitisme en propaganda tegen de islam.

Verheugen op de iftar

En als we dan ook zeker weten dat Kerstmis niet wordt verbleekt tot Midwinterfeest, dat Zwarte Piet Sinterklaas blijft assisteren, en de Gouden Koets weer rijdt op Prinsjesdag, dan kunnen de 17 miljoen niet-moslims zich verheugen wanneer hun moslim-landgenoten hen uitnodigen voor een iftar.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als Rob Jetten de Joodse gemeenschap beter zou beschermen, zou hij ook wel een iftar kunnen bezoeken verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie eind negentiende eeuw per schip vanuit Europa New York binnenvoer, zag als eerste het Vrijheidsbeeld opdoemen. Voor miljoenen migranten stond dit kolossale beeld voor hoop, voor een nieuwe toekomst in het beloofde land. Voor veel Amerikanen die eerder waren aangekomen, fungeerde het beeld bovendien als moreel baken.

Die morele betekenis werd expliciet verwoord door Emma Lazarus, een Amerikaanse dichteres die in 1883 een gedicht schreef om geld in te zamelen voor de bouw van het voetstuk. In dat gedicht gaf zij het beeld een naam: Mother of Exiles, wier fakkel symbool stond voor een world-wide welcome. Lazarus liet het Vrijheidsbeeld zelf spreken:

‘Give me your tired, your poor,
Your huddled masses yearning to breathe free,
The wretched refuse of your teeming shore.
Send these, the homeless, tempest-tost to me,
I lift my lamp beside the golden door!’

Met deze woorden gaf Lazarus de Amerikaanse immigratie-ervaring een expliciete morele lading. Het ging niet om de welgestelden of de kansrijken, maar om armen en daklozen: opeengepakte massa’s berooide, ontwortelde en opgejaagde mensen die door armoede en tegenslag uit Europa waren verdreven. Het gedicht verwoordde een moreel zelfbeeld dat teruggaat op het puriteinse idee van Amerika als the shining city on a hill: een baken van vrijheid en welvaart, met open deuren voor immigranten.

Ellis Island en de andere helft

Dat ideaal had echter ook een keerzijde. Lang niet iedereen die door die open deuren ging, slaagde in het Beloofde Land. Uit dezelfde periode stamt het confronterende boek How the Other Half Lives (1890), waarin journalist Jacob Riis het leven in de overvolle sloppenwijken van New York vastlegde: armoede, ziekte, kindersterfte en sociale ontwrichting. Ellis Island en de Lower East Side waren twee kanten van dezelfde medaille. De belofte van welkom ging samen met een samenleving die zichtbaar worstelde met de gevolgen van massale, grotendeels ongereguleerde immigratie. Die spanningen — etnisch, sociaal en vaak gewelddadig — zijn later voor een breed publiek verbeeld in de film Gangs of New York.

Aan het eind van de negentiende eeuw groeide in de Verenigde Staten de twijfel over dit opendeurenbeleid. Rond 1900 barstte een fel restrictiedebat los. Dat leidde tot een groots opgezet economisch onderzoek naar immigratie, dat vier jaar duurde. Geleidelijk ontstond de consensus dat Amerika de immigratie drastisch moest inperken. In de jaren twintig volgden immigratiebeperkingen.

Innovatie

Wat daarna gebeurde, bleek achteraf een leerzaam natuurlijk experiment. Werkgevers voorspelden dat zonder immigranten niemand het zware, vuile werk zou doen. Maar toen de instroom opdroogde, gebeurde iets anders. Lonen stegen, arbeidsomstandigheden verbeterden en het binnenlandse arbeidsaanbod nam toe. Zwarte Amerikanen trokken uit de voormalige plantagestaten naar de industriesteden in het Noorden. Tegelijk investeerden bedrijven meer in opleiding en vooral in machines. Voor veel vuil, zwaar en gevaarlijk werk werden nieuwe technologieën ontwikkeld.

Amerikaanse economen concludeerden dat laaggeschoolde arbeidsmigratie en innovatie in belangrijke mate substituten zijn. De econoom Edith Abbott vatte deze ervaring in 1927 kernachtig samen: wat voor individuele werkgevers rationeel is, hoeft dat niet te zijn voor de samenleving als geheel. Die spanning tussen moreel ideaal en maatschappelijke draagkracht is geen historische curiositeit, maar een terugkerend patroon.

Twee gezichten van migratie

Wie deze geschiedenis serieus neemt, ziet ongemakkelijke parallellen met Nederland en Europa vandaag. Niet omdat de context identiek is, maar omdat de onderliggende mechanismen — selectie, loondruk, innovatie en draagkracht — sterk overeenkomen. Ook de migratie naar het Amerika van toen had grofweg twee gezichten. Aan de ene kant de verschoppelingen van de wereld: armen, zieken en ongeschoolden, mensen zonder netwerk of perspectief. Aan de andere kant goedkope arbeidskrachten voor fabrieken, mijnen en infrastructuur, die de positie van reeds gevestigde arbeiders onder druk zetten.

Die tweedeling is — met alle verschillen — herkenbaar in onze huidige immigratie. De goedkope arbeidskrachten zijn arbeidsmigranten: eerst gastarbeiders, later werknemers uit Midden- en Oost-Europa, en inmiddels klinken voorstellen voor grootschalige werving in Afrika en Azië. De ‘verschoppelingen’ zijn asielmigranten: mensen die vaak uitzichtloze omstandigheden ontvluchten, gemiddeld laaggeschoold zijn en eenmaal hier aangekomen kampen met hardnekkige achterstanden.

In beide gevallen klinkt vanuit voorstanders van immigratie hetzelfde refrein: we kunnen niet zonder — vanwege vergrijzing of arbeidsmarktkrapte — of we kunnen het niet stoppen vanwege juridische of morele verplichtingen. Dat klinkt vertrouwd. Het klonk honderd jaar geleden ook.

Arbeidsmigratie: lessen uit het verleden

Bij arbeidsmigratie leert de geschiedenis harde lessen. Nederland koos na de oorlog voor extreme loonmatiging, de zogeheten geleide loonpolitiek. Arbeid werd goedkoop. Werkgevers namen liever meer mensen aan dan te investeren in machines. Zo ontstonden veel laaggeschoolde banen die steeds moeilijker te vervullen waren. Niet omdat Nederlanders het vuile werk niet wilden doen, maar omdat zij bij een overvloed aan banen logischerwijs kozen voor schoner en beter betaald werk.

Gastarbeid leek een pragmatische oplossing, maar bleek kortzichtig. Men wist toen al dat het alleen gunstig zou zijn als die arbeid tijdelijk bleef. Dat gebeurde niet. Ook wist men dat investeren in machines structureel verstandiger was, maar ook dat gebeurde onvoldoende. De gevolgen waren groot. Slechts 55.000 Turkse en Marokkaanse gastarbeiders in 1974 resulteerden uiteindelijk in circa 935.000 extra inwoners — een toename met een factor zeventien. Veel gastarbeiders werkten in industrieën die toch verdwenen. Begin jaren tachtig telden niet-westerse immigranten meer werklozen dan werkenden.

Vandaag herhaalt dit patroon zich in een andere vorm. Arbeidsmigranten werken doorgaans hard, maar verdienen vaak weinig. In een herverdelende verzorgingsstaat betekent dat over de levensloop vaak een negatieve fiscale nettobijdrage, zeker wanneer gezinsmigratie volgt. Tegelijk remt goedkope arbeid innovatie. De ontwikkelaars van de Nederlandse aspergesteekrobot noemden bijvoorbeeld expliciet duurdere en schaarse arbeid als reden om die machine te ontwikkelen.

Terwijl in Nederland wordt gepleit voor meer arbeidsmigratie, investeren landen als China en de Verenigde Staten massaal in automatisering en kunstmatige intelligentie. In China bestaan inmiddels ‘dark factories’ waar het licht uit kan blijven omdat er geen mensen meer werken. Ook in Nederland is deze ontwikkeling zichtbaar: banken en bedrijven schrappen duizenden banen door de inzet van AI. De toekomst is nu.

Asielmigratie en draagkracht

Nemen we opnieuw het Amerika van honderd jaar geleden als referentie, dan zien we bij asiel zowel parallellen als fundamentele verschillen. Veel Amerikaanse migranten kwamen arm aan, maar cultureel stonden zij relatief dicht bij de ontvangende samenleving, ook al ervoeren mensen toen forse spanningen tussen bijvoorbeeld katholieken en protestanten. Europa leverde het menselijk kapitaal en er bestond nauwelijks een verzorgingsstaat. Integratie was hard, maar dwingend.

Ook bij asiel zijn er parallellen. Asielmigranten komen vaak uit kansarme situaties. Asiel levert gemiddeld de laagst opgeleide instroom, lager dan studie-, arbeids- en zelfs gezinsmigratie. Bovendien gaat alle migratie gepaard met verlies van menselijk kapitaal — diploma’s en werkervaring sluiten slecht aan — maar bij asiel telt dit extra zwaar, omdat selectie door werkgevers of onderwijsinstellingen ontbreekt.

Wie slecht integreert, blijft

De verschillen zijn echter doorslaggevend. In Migratiemagneet Nederland laat ik zien dat immigratie in een genereuze verzorgingsstaat werkt als een omgekeerde welvaartsmagneet: wie goed integreert, vertrekt relatief vaak weer; wie slecht integreert, blijft. Asielmigranten hebben gemiddeld de zwakste integratie en de grootste neiging om te blijven.

Daarbij komt dat asielmigratie grotendeels afkomstig is uit Afrika en het Midden-Oosten, regio’s met de grootste culturele afstand tot Nederland. Die afstand hangt samen met slechtere integratie, ook wanneer rekening wordt gehouden met opleidingsniveau. Een belangrijk mechanisme is de neiging tot het aangaan van gemengde relaties met autochtonen, die positief samenhangt met school- en arbeidsmarktprestaties. Die neiging is kleiner naarmate de culturele afstand groter is en voor herkomstlanden met een hoger aandeel moslims.

Integratie kan niet worden afgedwongen

De overheid kan integratie slechts beperkt afdwingen. Zij kan ondersteunen, maar geen leerpotentie creëren en geen culturele voorkeuren voorschrijven. Onderwijsstatistieken laten grote verschillen zien tussen groepen: bij de tweede generatie varieert de deelname aan het vwo van circa 5 procent tot 50 procent. Dat zijn geen effecten van discriminatie, maar van verschillen in leerpotentie.

De overheid kan immigranten ook niet dwingen om de dominante cultuur te omarmen. Binnen moslimgemeenschappen bestaan relatief vaak aanzienlijke groepen met opvattingen die op gespannen voet staan met kernwaarden van de democratische rechtsstaat, zoals het voorrang geven aan religieuze wetgeving boven nationale wetgeving.

Wat betekent dit voor beleid?

De rode draad is draagkracht: economisch, sociaal en institutioneel. Voor arbeidsmigratie betekent dit dat Nederland zich zou moeten beperken tot het absolute topsegment: de ‘ASML-achtigen’. Hooggespecialiseerde kennis is schaars en buitenlandse werving blijft daar voorlopig nodig. Laaggeschoolde arbeidsmigratie daarentegen maakt ons structureel armer en remt innovatie.

Tegelijk moet het binnenlandse arbeidsaanbod worden vergroot. Dat vraagt om lagere en eenvoudigere belastingen op arbeid, een afbouw van het toeslagenstelsel en een verzorgingsstaat die eerder een trampoline is dan een hangmat. Uitgangspunt zou moeten zijn dat iedereen werkt, of — via scholing en begeleiding — richting werk of sociale werkvoorziening wordt geleid. Daarnaast vergt het een actieve inzet op automatisering, robotisering en kunstmatige intelligentie waar dat mogelijk is, om arbeid vrij te spelen voor sectoren waar menselijke inzet onmisbaar blijft, zoals de zorg.

Ook moeten lusten en lasten beter worden verdeeld. Nu profiteren bedrijven en uitzendbureaus van goedkope arbeid, terwijl maatschappelijke kosten worden afgewenteld. Dat kan worden gecorrigeerd met financiële prikkels, bijvoorbeeld door borgstellingen per arbeidsmigrant.

Voor asiel vraagt de analyse om een fundamentele herziening. Het huidige stelsel is inhumaan en hypocriet: mensen worden aangetrokken door het asielrecht, maar mogen niet legaal reizen met vliegtuig of veerboot, met duizenden doden als gevolg. Tegelijk zet het stelsel de democratische rechtsstaat onder druk doordat internationale verdragen de ruimte voor nationale politiek sterk beperken. Als kiezers grip op asielmigratie willen en reguliere politici kunnen niet leveren, groeit het risico voor Orbanisering of Trumpificatie.

Een race-to-the-bottom binnen Europa is onvoldoende. Historische voorbeelden laten zien dat opvang in derde landen effectief kan zijn, maar geen structurele oplossing biedt, zolang het niet verankerd is in een nieuw juridisch systeem. Een duidelijke trendbreuk ligt daarom voor de hand: asiel als recht binnen geografisch Europa, en daarbuiten als gunst die slechts bij uitzondering wordt verleend, met een grotere rol voor regionale organisaties als de Arabische Liga en de Afrikaanse Unie.

Wie zijn wij?

In het slot van Migratiemagneet Nederland verwijs ik naar politicoloog Benedict Anderson, die de natiestaat beschrijft als een Imagined community: een verbeelde gemeenschap waarin mensen bereid zijn solidair te zijn met onbekenden omdat zij zichzelf als deel van hetzelfde geheel zien. Die verbeelding is een noodzakelijke voorwaarde voor herverdeling, vertrouwen en democratie.

Massale, aanhoudende immigratie zet die verbeelde gemeenschap onder druk, zeker wanneer culturele afstand groot is en integratie beperkt blijft. Het Vrijheidsbeeld belichaamde ooit een world-wide welcome, maar zelfs Amerika leerde dat openheid zonder grenzen geen deugd is, maar een risico. Ook toen volgden uiteindelijk immigratierestricties — niet uit onmenselijkheid, maar uit noodzaak. Die noodzaak geldt vandaag opnieuw. Grenzen stellen aan immigratie is geen moreel falen, maar een poging om solidariteit, verzorgingsstaat en democratie duurzaam te behouden.

Dit is een bewerkte versie van het openingshoofdstuk van een nog te verschijnen boek.

Van Jan van de Beek verscheen bij uitgeverij Blauwburgwal het boek Migratiemagneet Nederland.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Beperking van immigratie is niet onmenselijk maar bittere noodzaak verscheen eerst op Wynia's Week.

Je kunt het heden alleen begrijpen als je tenminste een globaal idee hebt van wat aan dat heden vooraf ging. Helaas zijn velen nogal selectief in het herinneren. Bepaald onrecht – slavernij, de Nakba, kolonialisme – moet bijna obsessief herinnerd en ‘goedgemaakt’ worden, ander onrecht mag niet of nauwelijks bestaan. In het terugdenken en vooruitkijken dacht ik vooral aan een onrecht in Nederland waar niet van geleerd is, en dat nog steeds doorgaat. Een onrecht dat onze toekomst als land zal bepalen.

Een zorgvuldig aangekweekt afgrijzen

In 2021 deed ik een poging om dat onrecht onder de aandacht te brengen. Het was natuurlijk niet politiek correct, en de woorden die ik nodig had om het te omschrijven waren al taboe verklaard. Onderschat de definitiemacht van de gevestigde orde niet. Wie de betekenis van woorden vaststelt, wie de heilige huisjes op mag richten en de taboes mag bepalen, kan morele superioriteit claimen en het dominante narratief handhaven.

Het onrecht dat ik onder de aandacht wilde brengen kwam voort uit de derde demografische transitie. Zegt u dat niets? Ik zal het uitleggen. De derde demografische transitie is een concept uit de demografie dat verwijst naar ingrijpende veranderingen in de bevolkingssamenstelling door internationale migratie, bovenop eerdere demografische veranderingen. Als u dat nog steeds niets zegt, er zijn mensen die er een simpele term voor bedacht hebben: omvolking. Als u nu in afgrijzen dit artikel weg wilt leggen, besef dan waar uw afgrijzen vandaan komt: dat is zorgvuldig aangekweekt.

Wetenschappers, politici en opiniemakers hebben met grote toewijding gewerkt aan het taboeïseren van deze term, waarmee ze op de korte termijn succesvol zijn geweest in het monddood maken van mensen die slachtoffer werden van dit onrecht. Op de lange termijn helpen ze hierdoor dit onrecht in stand te houden.

Overigens zal ik voor de zekerheid maar meteen mijn bewijs van goed gedrag overhandigen: ik heb altijd gewezen op het feit dat niet alleen inheemse Nederlanders hier slachtoffer van werden, maar ook immigranten. En natuurlijk heb ik de complottheorieën die de censuurliefhebbers hier graag aan verbinden altijd verworpen. De strijd om dit woord is een klassenstrijd, maar dankzij de succesvolle framing beseffen velen dit niet meer.

Schilderswijk

Zelf ben ik geboren in de Haagse Schilderswijk en ik weet uit eigen ervaring wat daar gebeurd is, vandaar dat ik deze wijk als onderwerp voor mijn eerste boek koos. Voor zover ik weet ben ik nog steeds de enige in Nederland die de moeite heeft genomen om te documenteren hoe de omvolking van een wijk tot stand kwam. En dat terwijl zoveel Nederlandse wijken dit lot al ondergingen, en nog veel meer wijken nu in ditzelfde proces zitten. Het was dan ook niet voor niets dat het slothoofdstuk van mijn boek de titel droeg ‘Scenario voor Nederland?’

Hierbij een citaat uit dat slothoofdstuk: ‘Met dit boek wil ik een monument oprichten voor al die mensen die vertrapt zijn en niet gehoord werden. Daarnaast wil ik de angst van veel Nederlanders voor verdere omvolking bespreekbaar maken. En vooral wil ik de onderliggende patronen zichtbaar maken. Mensen staren zich vaak blind op de deelproblemen: criminaliteit, segregatie, discriminatie of extremisme. Maar al deze zaken worden een probleem omdat er in de kern van onze democratie iets mis gaat. Wat is die kern?’

Democratie

Het oprichten van dat monument is gelukkig geslaagd. Talloze lezers uit het hele land schreven mij ontroerende brieven met hun eigen verhalen, en nog steeds druppelen reacties binnen van mensen die dankbaar zijn om verwoord te zien wat zij meemaakten. Maar het bespreekbaar maken van de angst voor verdere omvolking? Dat bleek kansloos te zijn. De taboes wegen zwaarder, en bovendien zou het werkelijk aanpakken van dit onrecht te pijnlijk zijn voor de Nederlandse gevestigde orde. Het zou om te beginnen erkenning van gemaakte fouten vergen, vervolgens zou het werkelijk bijsturen van bestaand beleid strijdig zijn met de belangen van deze mensen, en tenslotte zou dit alles Wilders in de kaart spelen.

Het was niet voor niets dat ik in datzelfde citaat schreef over de onderliggende patronen. In de kern van onze democratie gaat iets mis, en dat ‘iets’ is nog steeds en steeds erger mis aan het gaan. Eigenlijk is het twijfelachtig of we nog een democratie hebben. Degenen die in onze politiek en media het hardst roepen dat zij de ware democratie verdedigen – nog zo’n stukje definitiemacht – verdedigen niet de democratie, maar een systeem waarin hun kaste altijd aan het langste eind trekt.

Eduard Bomhoff schreef onlangs een behartenswaardig stuk over de manier waarop de Raad van State voorkomt dat democratisch gekozen anti-establishment partijen iets kunnen veranderen aan de koers van dit land. Eerder was bij Bart Nijman al een uitgebreid overzicht te lezen – gebaseerd op een scherpe twitterdraad van EO-journalist Hildebrand Bijleveld – waaruit duidelijk werd hoe de gevestigde orde had weten te voorkomen dat het ‘populistenkabinet’ iets voor elkaar zou krijgen. Ondanks alle – deels terechte – verwijten over incompetentie bij de kersverse regeringspartijen, was dergelijke incompetentie bij de oude partijen nooit zo’n probleem. Blijkbaar is de macht achter de schermen bepalender voor succes dan de competentie van bewindslieden.

Is dit democratisch? Nee. Is dit in het landsbelang? Ook niet. Het is wel in het belang van degenen die vanachter die schermen een ijzeren greep houden op het beleid. Hun mening kunnen we dagelijks lezen en beluisteren via officiële kanalen en via gedienstige media. De mantra’s over onze pluriforme media kunnen niet verhullen dat elke Nederlander feilloos weet wat de ‘juiste’ mening is over een grote verscheidenheid aan onderwerpen, zoals het klimaatbeleid, de EU, Trump, de Palestijnse kwestie, en in het bijzonder de gevolgen van grootschalige immigratie uit landen die cultureel op grote afstand staan.

Islamisering

Dat wil niet zeggen dat in de gevestigde media de gevolgen van de islamisering van Nederland (ai, alweer een besmet woord…) nooit aan de orde komen. NRC en Nieuwsuur hebben al meerdere keren verslag gedaan van zorgwekkende ontwikkelingen in het islamitisch onderwijs, zowel bij Koranscholen als bij het groeiende aantal islamitische scholen. Toch blijft deze verslaggeving zonder gevolgen. De verontwaardiging laait even op… en ebt weer weg. Diversiteit is immers heilig verklaard, en een kritische blik op de islam geldt al snel als bekrompen.

En waar sommige echte journalisten binnen deze media af en toe grondig onderzoek doen naar dergelijke misstanden, verdrinken hun verontrustende bevindingen in de stroom van feelgood-berichten van collega’s die het blijkbaar als hun missie zien om de islam te promoten. Dit varieert van eindeloze empathische verhalen over de Ramadan tot regelrechte bekeer-tv bij de NPO.

Ahmed Al-Ahmed

De sussende geluiden over ‘niet alle moslims’ hebben weinig met de realiteit te maken. Ja, er zijn goede moslims, denk maar aan Ahmed Al-Ahmed die met gevaar voor eigen leven een jihadist ontwapende die bezig was Joodse bezoekers van een Chanoekafeest af te slachten. Zijn daden zijn uitbundig gevierd in westerse media, en terecht. Het is de vraag of diezelfde media ook verslag doen van de bedreigingen die Al-Ahmed kreeg van medemoslims die hem als verrader beschouwen. Vaak horen we dat een minderheid het voor de meerderheid verpest, maar soms lijkt het alsof het eerder andersom is: de meerderheid die het voor een minderheid verpest.

Overmatige tolerantie

Want het gaat niet alleen om moslims die oververtegenwoordigd zijn in de criminaliteit, het gaat juist vaak om moslims die op het eerste gezicht keurige burgers zijn, maar voor wie de westerse waarden niet tellen. Vorige week besprak ik de indoctrinatie van islamitische kinderen in Nederland met ideeën die lijnrecht tegenover onze westerse waarden staan. Degenen die deze kinderen indoctrineren, doen dat keurig binnen de kaders van onze democratische rechtsstaat, die hen daar alle ruimte voor geeft.

Zoals ik in mijn boek over de Schilderswijk liet zien, heeft Nederland vanaf het allereerste begin geweigerd om aanpassing aan die westerse waarden te eisen. Dit citaat is van een Haags CDA-raadslid in 1977: ‘Wij zijn van mening dat de vrijheid van immigranten om hun eigen leefwijze aan te houden en hun eigen cultuur te beleven zoveel mogelijk moet worden gerespecteerd. Het kan zeker niet de bedoeling zijn onze eigen cultuur aan hen op te dringen.’

Dit was destijds de gangbare opvatting, en helaas zit deze overtuiging nog steeds diep bij veel leden van onze gevestigde orde. Zelfs als men inmiddels met de mond belijdt dat nieuwkomers zich aan moeten passen – D66 won er net de verkiezingen mee – dan nog gelooft men diep van binnen in cultuurrelativisme. Alsof het imperialistisch, neokoloniaal of racistisch zou zijn om westerse waarden superieur te vinden.

Westerse waarden

En dat terwijl deze mensen in feite heel goed beseffen dat onze westerse waarden wel degelijk superieur zijn. Dit is vooral te merken als streng christelijke Nederlanders die waarden naar hun mening niet (voldoende) huldigen; dan regent het veroordelingen vanuit precies dezelfde kaste die verlegen zwijgt als islamitische Nederlanders in gebreke blijven.

Heb als zwaar gereformeerde niet het hart om homoseksualiteit zondig te vinden, want dan herinnert heel fatsoenlijk Nederland zich hoe belangrijk homorechten zijn. Maar discriminatie en zelfs agressie tegen homoseksuelen vanuit de islamitische gemeenschap veegt men liever onder het tapijt. Hetzelfde geldt voor de gelijkheid van man en vrouw. Dezelfde lieden die de SGP bespotten vanwege het vrouwenstandpunt van deze partij, zijn uitermate tolerant als het gaat om de verplichte hoofddoek bij islamitische meisjes en vrouwen. Er zijn onder hen zelfs mensen die beweren dat het dragen van de hoofddoek een uiting van feminisme is.

Uit alles blijkt dat deze witwassers van de islam wel degelijk het belang beseffen van vrouwenrechten, homorechten, vrijheid van meningsuiting en gelijkheid voor de wet. Totdat de islam in beeld komt. Dan valt vrijheid van meningsuiting ten prooi aan de lange tenen van radicale moslims – geen Mohammedcartoons! – en blijkt niet iedereen even gelijk voor de wet. In feite zijn deze cultuurrelativisten zelf de grootste bedreiging voor onze democratie. Zij verhinderen de meerderheid van Nederland om democratisch de koers van ons land te bepalen, en zij leveren de westerse waarden in als die de islamitische waarden in de weg zitten.

Leren van het verleden

Als wij nog iets willen behouden wat lijkt op een democratische rechtsstaat, zou alsnog serieus werk gemaakt moeten worden van wezenlijke integratie. Van het werkelijk huldigen van de westerse waarden en het afwijzen van waarden die daar strijdig mee zijn. Dat is al bijna een onmogelijke opgaaf na decennia van verwaarlozing, en als de instroom op deze manier doorgaat, is het helemaal hopeloos. Hiermee vertel ik natuurlijk niets nieuws. Maar Nederland heeft in feite geen nieuwe boodschap nodig, Nederland heeft nodig dat de antidemocraten die een koerswijziging in de weg staan deze blokkade stoppen.

Tot nu toe weigeren zij te leren van het verleden. Zij klampen zich aan elkaar en aan hun illusies vast, en leggen steeds dwingender hun narratief op als de enige acceptabele weergave van de realiteit. Zij weigeren zelfs te erkennen wat de recente Nederlandse geschiedenis is. Liever grijpen ze terug op een ver verleden waar ze zelf geen waarneembare relatie mee hebben, dan dat ze zich werkelijk rekenschap geven van wat hier de laatste vijftig jaar gebeurd is. En zolang ze hun ogen daarvoor sluiten, zullen ze er niet van leren. En zullen ze zich vastklampen aan het versteende systeem waarin zij en hun naasten het op dit moment nog goed hebben.

Dit suïcidale kortetermijndenken gaat ten koste van alle Nederlanders.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Om de democratische rechtsstaat te behouden, moeten we onze westerse waarden werkelijk gaan huldigen en handhaven verscheen eerst op Wynia's Week.

Denemarken is per hoofd van de bevolking iets welvarender dan Nederland. Dat is al zo sinds de Tweede Wereldoorlog, toen Denemarken veel minder schade leed. Daarna trokken de twee economieën heel lang gelijk op met goede en minder goede jaren. Maar kijken we naar de cijfers vanaf 2018, het jaar dat Denemarken serieus begon met een ander asielbeleid, dan verandert het beeld.

Sinds 2018 blijft de economische groei in Nederland per jaar een vol procent achter op Denemarken. Een breuk in de trend. Blijft dat zo, dan cumuleert dat over een kabinetsperiode tot vier procentpunten verlies in het laatste jaar van het volgende kabinet.

Eerlijk zijn

Polen is een ander belangrijk land dat restrictief handelt met asiel. Cijfers voor de economische groei zijn veel hoger dan bij ons, maar niet goed direct vergelijkbaar, want Polen is nog bezig aan een inhaalslag na 45 jaar communistische dictatuur. Tekenend is wel, en daarom noem ik Polen hier, dat de recente cijfers voor Polen sterk blijven, net als in Denemarken, terwijl in Nederland (en Duitsland na het ‘Wir schaffen das’ van Angela Merkel) de economische groei bijna is verdwenen.

Komt na 29 oktober een keuze tegen Deens asielbeleid, dan moeten Timmermans, Jetten en hun kompanen eerlijk zijn over de gevolgen. De overheid heeft 44 procent van de economie nodig voor haar uitgaven, en 44 procent van een stagnerende economie wordt over de tijd steeds minder waard dan 44 procent van een groeiende economie zoals in Denemarken en Polen.

Timmermans en Jetten moeten dus op zoek gaan naar hogere tarieven in de belastingen, omdat er onder hun koers veel minder zal binnenkomen: naar schatting in totaal 49 miljard euro minder over vier jaar (combineer de 44 procent beslag van de overheid, de tien procentpunten verlies over vier jaar en een economie van ongeveer 1100 miljard euro). 49 miljard in vier jaar is de som van 5 miljard in 2027, 10 miljard in 2028, 15 miljard in 2029 en 19 miljard te bezuinigen voor 2030. Zoveel moeten Timmermans en Jetten extra binnenhalen met hogere belastingen, met nóg duurdere energie, of door te sparen met lagere uitgaven, vergeleken met een beleid dat het Deense asielbeleid kopieert.

De 19 miljard euro in het vierde jaar van het volgende kabinet komt uit een vergelijking met het enige rijke land in West-Europa waar een duidelijke cesuur is opgetreden in het asielbeleid. Ik zou ook liever hebben gerekend met een gemiddelde van tien landen die net als Denemarken in 2018 hun asielbeleid verscherpten, want dan hadden we een betere inschatting kunnen maken van de gemiddelde winst van strenger asielbeleid, maar die landen zijn er niet.

Vaste formule

Maar, kunt u opwerpen, misschien doet Denemarken het sinds 2018 zoveel beter dan Nederland om een heel andere reden. Maar welke reden zou dat moeten zijn? Het kan in elk geval niet zijn dat Denemarken profiteert van goedkope energie. Benzine en gas zijn in Denemarken ongeveer even duur als in Nederland. Denemarken lijkt echt veel op Nederland, maar sinds 2018 dus niet voor wat betreft het asielbeleid en de economische groei.

Zo’n schatting van 19 miljard euro is hoog, maar dichter bij de realiteit dan de nul procent waar het Centraal Planbureau (CPB) mee rekent. Bij het doorrekenen van verkiezingsprogramma’s begint het CPB-rekenmodel altijd vanuit een vaste formule voor de trend van de productiviteit van alle mannen en vrouwen in de economie. Het CPB ziet wel dat bij veel meer asielvragers het personeel bij het COA een uitgavenpost is voor de overheid, en ook dat extra politie en justitie geld kosten, maar diepere consequenties van heel grote aantallen asielvragers uit andere culturen tellen niet mee. Toch zijn die misschien veel belangrijker. Ik noem er vier.

Eén: het CPB signaleert niet dat veel vrouwelijke partners van asielvragers geen plannen hebben voor betaald werk. Maar dan kloppen prognoses voor de productiviteit niet meer. Die zijn te hoog wanneer het aantal gewerkte uren van vrouwelijke partners van asielvragers zo anders is dan het gemiddelde.

Nog drie andere gevolgen van grote aantallen asielvragers die iedereen kan zien, maar die geen rol spelen in de CPB-doorrekeningen van de verkiezingsprogramma’s. Als winkeliers meer beveiligers moeten betalen, omdat hun winkel dicht bij een azc ligt, is het CPB daar blind voor, want dat zijn geen extra kosten voor de overheid. En als scholen veel extra inzet moeten doen om kinderen te helpen die thuis geen Nederlands spreken, kijkt het CPB met het rekenmodel wel naar de extra uitgaven van de scholen, maar niet naar de mogelijke schade aan de leerprestaties wanneer het tempo in de klas naar beneden gaat. Lagere uitkomsten voor lezen en rekenen zijn schadelijk voor de toekomstige welvaart van ons land – en een persoonlijke tragedie voor kinderen die niet hun potentieel bereiken – maar worden hier ook al weer verwaarloosd. En tot slot: extra asielvragers hebben enorme consequenties voor de woningmarkt en ook daar is het CPB blind voor.

Gevaarlijke misleiding

De berekeningen van het CPB hebben maar één nuttige functie: als een partij veel meer wil uitgeven en tegelijk de belastingen wil verlagen, zal het CPB signaleren dat dan een groot tekort verschijnt op de begroting. Dat is waardevol, maar het CPB zou eerlijk moeten zijn en accepteren dat dit de enige pretentie is van het rekenwerk. De rest is waardeloos en gevaarlijk misleidend.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Stem op 29 oktober voor Deens asielbeleid en win 19 miljard euro verscheen eerst op Wynia's Week.

De staatssecretarissen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Justitie en Veiligheid gaven op 26 november in een schriftelijke reactie aan de wensen van de Kamer mee te nemen in het periodieke SCP-onderzoek naar de positie van Nederlanders met én zonder migratieachtergrond. Daarmee leek alles geregeld. Maar dat bleek niet het geval.

Vertekend beeld van de motie-Becker

Denk-Kamerlid Doğukan Ergin verspreidde onjuiste claims over de motie op sociale media, wat leidde tot beschuldigingen van racisme. Becker reageerde op 10 december op de kritiek in een column en benadrukte het belang van feitelijke inzichten in integratieproblemen.

Op 19 december 2024 reageerde Karen van Oudenhoven, de directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), op de motie-Becker met een column onder de kop ‘Maak kennis niet politiek’. Ze sluit aan bij de kritiek van partijen als DENK en PvdA/GL: ‘Legio mensen zagen in de motie de intentie om de culturele en religieuze normen en waarden van mensen met een migratieachtergrond te registreren, om daarop te kunnen sturen.’ Ten overvloede voegt ze daar aan toe: ‘Voor alle duidelijkheid: wij achten het onder geen enkele omstandigheid wenselijk om gegevens te registreren die tot individuen te herleiden zijn.’ Daar had Becker helemaal niet om gevraagd en er was ook niemand in het debat op 25 november die het zo had opgevat.

Van Oudenhoven wijst op de gevoeligheid van onderzoek naar culturele groepen en het risico van stigmatisering. Ze verwijst naar SCP-onderzoek dat aantoont dat meer geïntegreerde mensen juist meer uitsluiting ervaren. In 2025 en 2026 wil het SCP een nieuwe survey uitvoeren over samenleven in een diverse samenleving.

Becker wijst erop dat integratieproblemen nog steeds actueel zijn, met aandacht voor genitale verminking onder jonge vrouwen met een migratieachtergrond. Sommige migranten reizen naar hun landen van herkomst voor besnijdenis, omdat dit in Nederland verboden is. Uit een rondgang van de NOS onder gynaecologen en andere medische specialisten bleek dat zij regelmatig slachtoffers van genitale verminking tegenkomen. (NOS, 12 december 2024)

Kritiek Van Oudenhoven is gemakzuchtig

Omroep Gelderland bericht op 21 januari: ‘Vier mannen staan de komende dagen voor de rechter op verdenking van de moord op de 28-jarige Roshin in Apeldoorn. De vrouw is in het bijzijn van haar 3-jarige dochter met tientallen messteken om het leven gebracht. De vrouw zou het slachtoffer zijn van eerwraak.’ Deze zaak staat niet op zich zelf. Het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd geweld meldde in 2023 een toename van dergelijk geweld, vaak binnen Turkse, Marokkaanse of Syrische families.

Becker pleit voor regelmatig onderzoek naar de culturele en religieuze normen van deze groepen. Dat is natuurlijk ingewikkeld: de betrokkenen staan niet vooraan om deel te nemen aan enquêtes en zijn moeilijk te bereiken voor onderzoekers. Hierdoor blijven belangrijke kwesties zoals antisemitisme, homohaat en eerwraak in bestaande onderzoeken onderbelicht. Het afdoen van deze vragen als politieke beïnvloeding is gemakzuchtig, en dat is precies wat Van Oudenhoven doet.

Superdiversiteit en de boodschap van aanpassing

In het begin van haar column schrijft van Oudenhoven: ‘Onze samenleving wordt steeds diverser. Niet alleen doordat steeds meer mensen met een migratieachtergrond in ons land wonen, maar ook doordat de onderlinge verschillen binnen culturele groepen in opleiding, inkomen, woonsituatie en opvattingen toenemen. De Britse wetenschapper Steven Vertovec spreekt in dit verband van superdiversiteit.’

Dit concept is door de Vlaamse socioloog Dirk Geldof nader uitgewerkt in zijn in 2013 verschenen boek Superdiversiteit – Hoe migratie onze samenleving verandert. Geldof benoemt drie kenmerken van superdiversiteit: de kwantitatieve toename van migranten met een migratieachtergrond, de toenemende diversiteit onder migranten zelf, en de normalisering van diversiteit bij jongere generaties die hierin opgroeien. Geldof is jarenlang actief geweest voor de partij Groen!, de Vlaamse zusterpartij van GroenLinks.

Progressief perspectief

De socioloog Maurice Crul heeft de impact van superdiversiteit in Nederland nader onderzocht. In 2013 publiceerde Crul, samen met Jens Schneider en Frans Lelie, het boek Superdiversiteit. Een nieuwe visie op integratie. In dit boek wordt gewezen op het heuglijke feit dat Amsterdam sinds 2011 een ‘majority-minority city’ is, waarbij de autochtone bevolking officieel een minderheid vormt. De auteurs pleiten voor een positieve benadering van deze diversiteit, waarbij de succesvolle tweede generatie jongeren een voortrekkersrol vervult in de emancipatie binnen hun gemeenschappen.

Het boek wordt nadrukkelijk gepresenteerd als een progressief perspectief als tegenwicht tegen het benadrukken van integratieproblemen. De toon wordt al gezet in het voorwoord: ‘Dit boek is geschreven in de donkere dagen van het kabinet-Rutte-Verhagen-Wilders. De tijd waarin je aan buitenlandse collega’s keer op keer moest uitleggen wat er met Nederland was gebeurd.’

Het boek Coming to Terms with Superdiversity – The Case of Rotterdam uit 2019, onder redactie van Maurice Crul en anderen, presenteert Rotterdam als een stad waar superdiversiteit niet leidt tot wereldburgerschap en acceptatie, maar eerder tot negatieve reacties en de opkomst van anti-immigratie partijen. Ook Han Entzinger levert een bijdrage aan dit boek. In de epiloog beschouwt Steven Vertovec Rotterdam als een ‘ongelukkige versie’ van superdiversiteit.

In 2023 publiceren Crul en Lelie het boek De nieuwe minderheid, dat zich richt op mensen zonder migratieachtergrond in superdiverse steden. Dit boek onderzoekt hoe deze groep diversiteit ervaart en benadrukt dat velen de culturele variëteit als verrijkend beschouwen, maar slechts weinigen een gemengde vriendengroep hebben. Voor de nieuwe minderheid is het leven een stuk aangenamer als ze zich aanpassen aan de nieuwe realiteit.

Geen diversiteit van perspectieven

In de discussie over de rol van kennis en objectiviteit binnen de sociale wetenschappen, benadrukt Van Oudenhoven dat kennis over de samenleving geen politiek instrument mag zijn. Dit lijkt echter een eenzijdige opvatting, omdat haar verzet tegen de motie van Becker en haar kritiek op het integratiedebat vooral gericht zijn op standpunten van de ‘rechtse’ politieke kant. Dit roept de vraag op in hoeverre haar benadering werkelijk vrij is van politieke invloeden, of dat ze, door bepaalde perspectieven te negeren of af te wijzen, eigenlijk een eigen politieke agenda nastreeft. Van Oudenhoven spreekt veel over diversiteit, maar houdt geen rekening met de diversiteit aan perspectieven.

DENK schreef in haar verkiezingsprogramma van 2023: ‘Mensen die hier opgroeien, hoeven niet te integreren. Die zijn gewoon Nederlander. Wij pleiten voor wederzijdse acceptatie in plaats van integratie. Het is nu de taak van DENK om ervoor te zorgen dat deze boodschap overal in de samenleving wordt gehoord.’ Deze boodschap heeft in ieder geval gehoor gevonden bij het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Feike Reitsma is meer dan veertig jaar werkzaam geweest op het gebied van overheidspersoneelsbeleid, arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Door ongemakkelijke kennis af te wijzen onthult het SCP zijn eigen politieke agenda verscheen eerst op Wynia's Week.

Culturele afstand

Immigranten uit Afrika en het Midden-Oosten zijn veelal afkomstig uit een tribale samenleving met zeden en gewoonten die niet compatibel zijn met wat hier in het Westen gangbaar is. De World  Values Survey spreekt in dit verband van de African-Islamic cultuurcluster, die relatief hoog scoort op waarden als traditie en overleven, en die verder dan andere cultuurclusters afstaat van de hier dominante Protestant Europe cluster, waar seculier-rationele waarden en zelfexpressie hoog scoren.

Het is daarom aannemelijk dat migranten afkomstig uit landen binnen de African-Islamic cultuurcluster veelal moeite hebben hun weg te vinden in de Nederlandse samenleving. Dit wordt bevestigd door indicatoren als arbeidsmarktprestaties, uitkeringsafhankelijkheid, schoolprestaties en criminaliteit. Deze indicatoren vallen voor betrokkenen in vergelijking met autochtonen, maar ook met andere migranten, ongunstig uit. De integratie van deze groep laat dus, gemiddeld genomen, te wensen over. De tweede generatie doet het doorgaans beter, maar hun inhaalslag is nog niet voltooid. Voor meer bijzonderheden verwijs ik naar de recent verschenen studie Migratiemagneet Nederland van Jan van de Beek.

Tegen deze achtergrond is het opmerkelijk dat we de laatste tijd vanuit het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) signalen krijgen dat daar het monitoren van de integratie van personen met een migratieachtergrond zijn langste tijd heeft gehad. Sterker nog: men wil eigenlijk helemaal af van dat begrip integratie:

‘Onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen hebben wij het onderzoek naar participatie van mensen met een migratieachtergrond sinds 2022 aangepast. De traditionele focus op specifieke migrantengroepen sloot niet meer goed aan op de werkelijkheid van nu. […] Door informatie over specifieke groepen uit te lichten, ontstaat namelijk het risico op stigmatisering. Als onderzoeksinstituut maken wij dan ook steeds de afweging of de kennis die onderzoek oplevert voor beleid en samenleving, opweegt tegen het risico op stigmatisering.’

Aldus Karen van Oudenhoven, directeur van het SCP onlangs in een ingezonden stuk in het FD naar aanleiding van de motie-Becker, die in progressieve kring zoveel commotie teweegbracht.

‘Integratieframe’

Dat jaartal 2022 verwijst naar het integratierapport nieuwe stijl getiteld Gevestigd, maar niet thuis. Om een idee te geven: hierin treffen we hoofdstukken aan met titels als: ‘In- en uitsluiting’ en ‘Diversiteit als samenlevingsvraagstuk’. Ondanks deze woke aandoende titels blijkt de inhoud mee te vallen, in ieder geval wat betreft de tabellen. Die tonen de verschillende indicatoren (betreffende onderwijs, arbeidsmarkt, taalbeheersing, belevingswereld et cetera) zowel voor verschillende herkomstgroepen als voor autochtonen, zodat toch een kwantitatief beeld ontstaat van de integratie van die herkomstgroepen.

Gelijktijdig met het de publicatie van de SCP-directeur in het FD verscheen in Trouw een opiniebijdrage van een ander SCP-kopstuk, migratiespecialist Jaco Dagevos, onder de titel ‘De houdbaarheid van het begrip integratie is verstreken’. De auteur spreekt, overigens zonder dit nader toe te lichten, van een ‘integratieframe’, een term met een negatieve connotatie.

Problemen verdwijnen uit beeld

Het ingezonden stuk in Trouw zit op de lijn van DENK-voorman Stephan van Baarle, wiens lijfspreuk luidt: ‘Geen integratie, maar acceptatie’. De auteur werpt zich op als behartiger van wat hij ziet als de belangen van immigranten en hun kinderen. De onmiskenbare problemen die het gevolg zijn van tekortschietende integratie verdwijnen uit beeld.

Kerncitaat van het stuk in Trouw:

‘De nadruk komt dan al snel eenzijdig te liggen op factoren die worden toegeschreven aan de ‘cultuur’ of religie van mensen met een migratieachtergrond. En wat betekent het integratiebegrip voor Nederlandse burgers die hier geboren en getogen zijn, maar van wie de ouders of grootouders in een ander land zijn geboren? Waarin moeten zij integreren?’

Dat iemand met een migratieachtergrond hier is geboren betekent dat zo iemand Nederlands onderwijs kan volgen. Dat biedt kansen, maar die moeten dan wel worden benut; denk aan fenomenen als voortijdig schoolverlaten en verstoring van lessen over de Holocaust. En hier getogen zijn komt er in veel gevallen op neer dat overdracht heeft plaatsgevonden van zeden en gewoonten die ver afstaan van wat hier gangbaar is, en dat draagt niet bij aan het met succes meedraaien in de Nederlandse samenleving.

Maar die problemen blijven toch

Dat we van het hele begrip integratie af zouden moeten, zoals de auteur betoogt, betekent natuurlijk niet dat problemen als disproportionele uitkeringsafhankelijkheid en oververtegenwoordiging in de criminaliteit zijn opgelost. Die problemen zijn er nog steeds en nemen bovendien in omvang toe zolang de immigratie uit Afrika en het Midden-Oosten voortduurt.

Het is de vraag wat deze aangekondigde ban op het begrip integratie gaat betekenen voor de rapportages van het SCP, in het bijzonder wat betreft de cijfers.

Voorkomen is beter dan genezen

Dat gedegen rapportages in een behoefte voorzien betekent overigens niet dat de culturele kloof, respectievelijk het tekortschieten van de integratie, met gericht overheidsbeleid gemakkelijk valt te verkleinen. We gaan immers niet ingrijpen in de levensbeschouwing van mensen. Veel verder dan een intensiever en minder vrijblijvend inburgeringsbeleid en integratie-bevorderend onderwijs komen we niet. Is het daarom verstandig om de culturele verschillen en de daarmee samenhangende concrete integratieproblemen maar onder het tapijt te vegen? Integendeel: er is werk aan de winkel.

Jan van de Beek stelt in Migratiemagneet Nederland: ‘Het is onzin om mensen achteraf te willen integreren; de overheid kan beter vooraf selecteren op opleidingsniveau en culturele afstand.’ Dit betekent dat we toekomstige arbeidsmigranten bij voorkeur niet moeten werven in het Midden-Oosten, Noord-Afrika of delen van Sub-Sahara Afrika. En het betekent ook dat een drastische beperking van de asielinstroom, waarin juist deze herkomstgebieden dominant zijn, geboden is.

Dit laatste nog afgezien van andere overwegingen, zoals overbevolking en woningnood, die noodzaken tot beperking van de asielinstroom. Van de Beek ziet de tekortschietende integratie dus wel degelijk als een probleem, maar heeft geen fiducie in de mogelijkheden van een integratiebeleid. Voorkomen is beter dan genezen.

De immigratiecijfers rijzen de pan uit en dreigen de samenleving te ontwrichten. Daarom is periodieke rapportage van integratie-indicatoren dringender nodig dan ooit tevoren. Die rapportages zijn nodig om tegenwicht te bieden aan de – op gevestigde belangen en emoties gestoelde – weerstand tegen beperking van de immigratie.

De waarschuwing van Caldwell

Om het voorgaande in breder perspectief te plaatsen, terug naar de vraag waarmee we dit stuk begonnen: ‘Can Europe be the same with different people in it?’. Caldwell laat er in zijn conclusies geen twijfel over bestaan dat het antwoord op deze vraag ontkennend moet luiden. Hij eindigt zijn boek met de volgende passage:

‘Wanneer een onzekere, kneedbare, relativistische cultuur in contact komt met een cultuur die stevig verankerd is en zelfverzekerd en die gesterkt wordt door een gemeenschappelijke doctrine, is het over het algemeen de eerste die verandert om zich aan te passen bij de laatste.’

Als Caldwell hier gelijk heeft dan is dit een reden te meer om de immigratie uit Afrika en het Midden-Oosten aan banden te leggen.

Hans Roodenburg is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Blijf integratieproblemen rapporteren opdat duidelijk blijft dat de immigratie beperkt moet worden verscheen eerst op Wynia's Week.

Eind 2024 werd ik uitgenodigd door de vaste Kamercommissie Defensie om te spreken over hybride dreigingen uit Rusland. Het is voor de positiebepaling goed om te weten dat ik daar geen verstand van heb, maar wel iets kan zeggen over de effecten van één bepaalde manier van hybride oorlogsvoering, namelijk illegale immigratie als wapen.

Asielmigratie als wapen is goed gekozen door spelers als Belarus (Wit-Rusland) en Rusland. Het raakt de Europese Unie op een zwakke plek: ons zelfbeeld als mensenrechtengemeenschap, waarvan het asielrecht een hoeksteen is.

Geofferd op het altaar van de mensenrechten

In mijn boek Migratiemagneet Nederland leg ik uit dat asiel humaan is in zijn bedoelingen, maar inhumaan in zijn uitwerking. De Europese Unie trekt met het asielrecht veel aspirant-asielzoekers aan. Tegelijkertijd willen we helemaal niet dat er zoveel mensen komen, dus ze mogen niet komen met veerboot of vliegtuig. We hebben van het asielrecht een dodelijke hindernisbaan gemaakt. Inmiddels zijn er tienduizenden mensen verdronken in de Middellandse Zee of omgekomen in de woestijn. Ze zijn als het ware geofferd op het altaar van de mensenrechten.

Het is duidelijk dat spelers als Rusland onze hypocrisie doorzien. Ze drukken op de zere plek. En het werkt. De spanning aan de Poolse grens is hoog. Een jonge Poolse grenswacht werd door het grenshek doodgestoken door een immigrant. De Poolse premier Donald Tusk schortte het asielrecht tijdelijk op.

Dan over de impact van het wapen illegale immigratie. Statushouders integreren notoir slecht. Neem Syriërs: ongeveer 1% van de bevolking, maar 12% van de bijstandontvangers. Asiel is ook import van armoede; driekwart van de Syrische kinderen groeide in 2018 op in een laag-inkomensgezin.

Veel asielmigranten komen uit Afrika en het Midden-Oosten, de regio met de grootste culturele afstand tot Nederland. In Migratiemagneet Nederland laat ik zien dat culturele afstand, samen met opleidingsniveau, zelfs bij de tweede generatie doorslaggevend is voor hun integratie.

Veel kiezers willen strikter asielbeleid

De fiscale nettokosten zijn groot. Voor Nederland € 800.000 per asielmigrant. Ook het Deense ministerie van Financiën komt uit op zeer hoge nettokosten, net als de Nationale Bank van België. Dat ondermijnt de verzorgingsstaat.

Asiel is een open einde-regeling. In het Midden-Oosten en vooral Afrika hebben velen een emigratiewens en groeit de bevolking snel. Het afgelopen decennium zorgde asiel in Nederland voor een kwart tot een derde van de bevolkingsgroei. Bij ongewijzigd beleid zal een groeiend deel van de bevolking uit moeizaam integrerende asielmigranten bestaan. Geen wonder dat veel kiezers een strikter asiel- en immigratiebeleid willen. In Nederland, in Europa en zelfs in de klassieke Engelstalige immigratielanden.

Drukken op het asieldossier doet dus pijn; fiscaal, electoraal, maatschappelijk… Het is geen toeval dat kabinetten in Nederland struikelen op asiel. Het is niet voor niets dat de bewaking van de EU-buitengrens werd afgekocht bij Turkije. Dat de Europese Unie haar mensenrechtenschendingen de facto uitbesteedde aan Tunesië, dat rücksichtslos Afrikaanse migranten in de woestijn dumpte.

Het inzetten van immigratie als wapen is dus een slimme zet van spelers als Rusland: het is relatief goedkoop, treft de Europese Unie op een zwakke plek en is lastig in gelijke munt terug te betalen.

Doe afstand van neokoloniale zelfoverschatting

Er is een uitweg. Afstand doen van het asielbeleid dat ons zo chantabel maakt en ons dwingt om iedereen in procedure te nemen die illegaal voet op Europese bodem zet. Afstand nemen van de zelfopgelegde morele plicht om alle echte vluchtelingen welkom te heten. Afstand doen van de neokoloniale zelfoverschatting, die ons doet geloven dat wij in staat zouden zijn om in laatste instantie de mensenrechten te garanderen van een paar miljard wereldburgers.

Daarvoor in de plaats zou de Europese Unie – na aanpassing van wetten en verdragen – een nieuw asielsysteem kunnen opzetten. Bijvoorbeeld een systeem, waarbij alleen mensen toegang krijgen die buiten de Europese Unie hun aanvraag hebben ingediend. Waarbij langs democratische weg quota worden afgesproken. Waarbij mensen die illegaal komen, kunnen worden uitgezet naar derde landen. Zie bijvoorbeeld de voorstellen van professor Ruud Koopmans. Op die manier maak je het wapen van illegale immigratie voor Rusland veel minder effectief en wordt de Europese Unie minder gevoelig voor deze manier van hybride oorlogsoorlogsvoering.

Dit is een bewerkte versie van de position paper van Jan van de Beek voor het rondetafelgesprek ‘Hybride dreigingen in Europa’ op 18 december 2024 voor de Vaste Commissie voor Defensie van de Tweede Kamer.

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is auteur van de onlangs bij Uitgeverij Blauwburgwal verschenen bestseller Migratiemagneet Nederland. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Jan van de Beek: Asielhypocrisie en gebrek aan soevereiniteit over grenzen maakt kwetsbaar voor chantage verscheen eerst op Wynia's Week.

Het zijn, ter nuancering, niet exclusief nieuwkomers met een niet-westerse achtergrond (voor het merendeel moslims), die problemen veroorzaken. Wel is deze groep oververtegenwoordigd, bij geweldsdelicten, bij rellen en gewelddadige demonstraties, in aanrakingen met de politie überhaupt en in de drugswereld.

Het integratiebeleid dient zich daarom vooral op deze groep te richten. Harde maatregelen zijn nodig. Het ‘theedrink-model’ van Job Cohen heeft jammerlijk gefaald. Tijd om het over een andere boeg te gooien.

Normen en waarden

Nieuwkomers dienen zich uiteraard te houden aan de regels van onze rechtsstaat, maar daarnaast zijn er ook normen en waarden die niet voor onderhandeling vatbaar zijn. Om er maar eens een paar te noemen: gelijke rechten voor en gelijke behandeling van man en vrouw, maar ook voor en van de lhbtqia+-gemeenschap, geen genitale verminking, geen opdringerige religieuze manifestaties in de openbare ruimte, geen sharia en geen islamitisch onderwijs dat onze normen en waarden met voeten treedt.

Om een einde te maken aan het ondermijnend gedrag van nieuwkomers (en van hun kinderen, soms tot in de derde generatie aan toe) kan gekeken worden naar hoe andere landen met een vergelijkbare situatie omgaan.

Twee voorbeelden wil ik noemen. Allereerst Frankrijk dat het laïcité-principe huldigt. Dat houdt in dat de staat neutraal is ten opzichte van religies, geen religie subsidieert of erkent, en religie beschouwt als een privéaangelegenheid. Een privéaangelegenheid die zich niet mag manifesteren in het openbare leven. Het dragen van gezichtsbedekkende kleding, boerka’s en dergelijke, is in Frankrijk dan ook verboden.

Bij de naturalisatieprocedure in Frankrijk wordt geen specifieke eed of verklaring genoemd zoals in Nederland. Wel zijn er strikte eisen, zoals het aantonen van een voldoende beheersing van de Franse taal op niveau B1 volgens het Europees Referentiekader. Daarnaast wordt verwacht dat kandidaten integreren in de Franse samenleving en de waarden van de Republiek respecteren.

Naturalisatie in Nederland en de VS

Een tweede voorbeeld is de Verenigde Staten. Bij de naturalisatie tot Amerikaans staatsburger moet men de Oath of Allegiance uitspreken. Daarin zweert men trouw aan de Amerikaanse Grondwet en doet men afstand van trouw aan andere landen.

Bij het verkrijgen van het Nederlanderschap tijdens de naturalisatieceremonie wordt de verklaring van verbondenheid afgelegd. Gekozen kan worden voor een eed of een belofte:

• Eed: ‘Ik zweer dat ik de grondwettelijke orde van het Koninkrijk der Nederlanden, haar vrijheden en rechten respecteer en zweer de plichten die het staatsburgerschap met zich meebrengt getrouw te vervullen. Zo waarlijk helpe mij God almachtig.’
• Belofte: ‘Ik beloof dat ik de grondwettelijke orde van het Koninkrijk der Nederlanden, haar vrijheden en rechten respecteer en beloof de plichten die het staatsburgerschap met zich meebrengt getrouw te vervullen. Dat verklaar en beloof ik.’

Onderwijs

Maar naast deze strakkere formele regels voor het verkrijgen van het staatsburgerschap (taalbeheersing in Frankrijk en afstand van trouw aan andere landen in de VS) zijn er zowel in Frankrijk als de VS allerlei instituties om nieuwkomers te begeleiden in hun nieuwe vaderland. Niet in de laatste plaats de onderwijsinstellingen.

In Frankrijk bestaat vrijheid van onderwijs, maar deze wordt strikt gereguleerd door de staat. Naast openbare scholen zijn er ook privéscholen, waarvan 95 procent katholiek is. Deze privéscholen werken vaak onder een staatscontract, waarbij de staat salarissen betaalt en toezicht houdt, terwijl de scholen hun religieuze identiteit mogen behouden. Ze moeten echter hetzelfde curriculum volgen als openbare scholen en kinderen van alle achtergronden toelaten.

In de VS bestaat een zekere mate van vrijheid van onderwijs, maar die is niet expliciet in de Grondwet vastgelegd. Ouders kunnen kiezen tussen openbaar, privaat en religieus onderwijs. Openbare scholen worden door lokale belastingen gefinancierd en zijn neutraal qua religie. Privé- en religieuze scholen ontvangen doorgaans geen overheidsfinanciering.

In Nederland is de vrijheid van onderwijs grondwettelijk beschermd. Dit omvat het recht om scholen op te richten met levensbeschouwelijke grondslag, met gelijke subsidiëring voor openbaar en bijzonder onderwijs. Er is toezicht vanuit overheidswege, maar in de praktijk kennen niet-openbare scholen een hoge mate van vrijheid.

Inspiratiebron

De Franse en Amerikaanse wijze van integratie van nieuwkomers kan een inspiratiebron zijn voor ons land. Laïcité, een strikte scheiding van staat en religie, is in Nederland heel goed toepasbaar. En de verplichte beheersing van de Nederlandse taal, alvorens tot naturalisatie kan worden overgegaan, eveneens. Ook het afzweren van trouw aan andere landen, zoals in de VS, kan Nederland overnemen. Dubbele paspoorten zijn dan uit den boze.

Overigens kunnen ook de termijnen waarop het Nederlanderschap kan worden verkregen, worden aangepast. In andere landen zijn die termijnen langer en wordt bovendien voor asielzoekers uit oorlogsgebieden slechts een tijdelijke vluchtelingenstatus afgegeven. Wanneer de situatie in hun land weer veilig is, moeten ze terug.

Het gebruiken van buitenlandse voorbeelden als inspiratiebron wil niet zeggen dat we alles moeten overnemen. Frankrijk en de VS kennen een aantal nuttige integratiemaatregelen die navolging verdienen, maar het laten ontstaan van no-go-zones in voorsteden, zoals in Frankrijk, en getto’s in de grote steden, zoals in de VS, willen we natuurlijk niet in Nederland.

Schoolstrijd

Onderwijs kan een belangrijke bijdrage leveren aan een goede integratie. Het is echter een gevoelig onderwerp in Nederland. De vrijheid van onderwijs is op het scherp van de snede bevochten en begin vorige eeuw tot stand gekomen in een deal tussen confessionelen en liberalen. Die deal over vrijheid van onderwijs, wordt ook wel de Pacificatie van 1917 genoemd. Het betekende het einde van de Schoolstrijd. Het gesloten compromis maakte deel uit van een bredere grondwetswijziging die conflicten over onderwijs en kiesrecht beëindigde. De afspraken waren als volgt:

1. Vrijheid van onderwijs: Het bijzonder (niet-openbaar) onderwijs kreeg dezelfde financiering van de overheid als het openbare onderwijs. Dit betekende dat scholen op religieuze grondslag, zoals katholieke en  protestantse scholen, evenveel subsidie zouden ontvangen als openbare scholen.
2. Algemeen kiesrecht: In ruil voor gelijke financiering van bijzonder onderwijs gingen de confessionelen akkoord met de invoering van het algemeen kiesrecht. Dit hield in dat alle mannen kiesrecht kregen, en kort daarna (in 1919) werd dit uitgebreid naar vrouwen.

De zwaarbevochten vrijheid van onderwijs in Nederland valt niet zomaar te veranderen. Ten eerste vereist het een wijziging van de Grondwet. Die is in Nederland alleen mogelijk met een tweederde meerderheid in beide kamers in twee zittingsperiodes van het parlement. Maar belangrijker, er is voor een dergelijke wijziging geen draagvlak. Veel niet-gelovige ouders sturen hun kinderen naar katholieke scholen in de wetenschap dat daar gedegen onderwijs gegeven wordt. Dat elke week een uurtje godsdienstles wordt gegeven nemen zij op de koop toe. In onze joods-christelijke cultuur wordt bijbelkennis bovendien gezien als een nuttig onderdeel van de algemene ontwikkeling.

Het probleem dat op islamitische scholen onderwijs wordt gegeven dat – zachtjes gezegd – niet geheel overeenstemt met de normen en waarden van onze samenleving, valt derhalve niet makkelijk op te lossen. Wellicht dat een strenger toezicht helpt, maar het fundamentele probleem wordt er niet echt mee opgelost. Islamitisch onderwijs gaat namelijk uit van de islam. De islam kent geen scheiding tussen religie en staat en derhalve worden op islamitische scholen de normen en waarden van de islam, inclusief de sharia, onderwezen.

Bovendien zijn er moskeescholen in het weekend. Daar is (nog) geen toezicht. Deze scholen zijn gericht op het bijbrengen van kennis over de islam en over culturen als de Turkse, Marokkaanse of Arabische. Er zijn meer dan vijftig moskeescholen in Nederland actief, waarvan sommige zich schuldig maken aan het verspreiden van radicaal gedachtegoed.

Toezicht op die weekendscholen is dus nog belangrijker dan op de gewone islamitische scholen. Om dat te kunnen uitoefenen heeft de nieuwe regering naar verluidt wetgeving in voorbereiding.

Panturkisme

Het toezicht zal streng moeten zijn, want opgebokst moet worden tegen onder meer het Panturkisme van Erdogan. Erdogsn wil niet dat Turken in het buitenland assimileren. Hij ziet zichzelf als de geestelijke leider van de Turken (eigenlijk van alle soennieten) en wil onder zijn leiding alle Turken in de wereld verbinden aan de Turkse cultuur en geschiedenis en aan de soennitische islam. Om dat te bereiken worden Turkse organisaties in het buitenland ondersteund: Turkse weekendscholen, Turkse tv, Turkse moskeeën met in Turkije opgeleide imams.

De ambitie van Erdogan mag niet verbazen. Het kalifaat beperkt zich in de islamitische leer niet tot een land, het strekt zich uit over de gehele moslimwereld. Als overtuigd moslim heeft Erdogan zich daarover ooit expliciet uitgelaten: ‘Democratie is slechts de trein die wij nemen tot we op onze bestemming zijn aangekomen. Minaretten zijn onze bajonetten. Koepels onze helmen. Moskeeën onze kazernes en gelovigen onze soldaten.’

Lik-op-stuk-beleid

Hoewel islamitische scholen onder de huidige Nederlandse Grondwet niet kunnen worden verboden, kan een betere integratie op diverse fronten worden bevorderd. Het huidige vrijwillige karakter van de integratie zal moeten wijken voor een strakkere, verplichte vorm. Tegelijktijd dienen antidemocratisch gedachtegoed en normen en waarden die haaks staan op de Nederlandse normen en waarden te worden bestreden. Met een lik-op-stuk-beleid, want de zachte Cohen-leermeesters hebben slechts stinkende wonden gemaakt.

Moeilijker is het beslechten van de discussie over beweerde discriminatie en islamofobie bij maatregelen die als doel hebben nieuwkomers beter in onze maatschappij te laten integreren. Bij elke poging van de regering om ook maar iets in die richting te doen staat het linkse smaldeel van de Tweede Kamer op de achterste benen en ‘cries foul’.

Een zakelijke discussie over integratie blijkt in de praktijk lastig. Mensen die maatregelen ter betere integratie voorstellen worden vanuit de linkse hoek al snel uitgemaakt voor racist en zelfs nazi. Bepaalde bevolkingsgroepen zouden volgens de Timmermansen en Kati Piri’s van deze wereld met dergelijke maatregelen worden gediscrimineerd en uitgesloten.

Dat het tegendeel waar is, dat juist door niet dergelijke maatregelen te nemen gettovorming ontstaat, bepaalde wijken totaal van gezicht veranderen en de nieuwe bewoners een anti-westerse houding aannemen en de sharia toepassen – lees het boek van Maaike van Charante over de Schilderswijk – wil men in die hoek van het politieke spectrum niet zien.

Zweedse toestanden

Het beslechten van deze discussie is niettemin onontbeerlijk. Zonder voldoende draagvlak komt een betere integratie van nieuwkomers niet van de grond. En blijven we geconfronteerd worden met de negatieve consequenties daarvan. Zoals discriminatie van homo’s, onveiligheid op straat voor jonge vrouwen, agressie tegen politie en hulpverleners, drugsgeweld, plofkraken, afrekeningen in het circuit, etc., etc.

Een land dat het roer al heeft omgegooid is Zweden. Daar was de niet-integratie volledig uit de hand gelopen en hadden zich – gerecruteerd uit de nieuwkomers – bendes gevormd, die het hele land teisterden. De nieuwe regering die in oktober 2022 in Zweden aantrad nam harde maatregelen om aan de rechteloosheid een einde aan te maken, inclusief deportatie van de bendeleden.

Hopelijk laten we het in Nederland niet zover komen en nemen we bijtijds maatregelen om integratie te bevorderen en ondermijnend gedrag te bestrijden, daarmee voorkomend dat het ook hier volledig uit de hand loopt. Spoed is wel geboden, want Zweedse toestanden dienen zich ook in Nederland al aan.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Verplichte integratie is geboden want theedrinken helpt niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Islam kent niet de scheiding van kerk en staat

In dat verband kwam natuurlijk ook de ‘islamitische kwestie’ ter sprake. Manent zei dat Frankrijk voor een deel islamitisch is geworden en dat islamitische burgers, voor zover ze niet jihadistisch of fundamentalistisch zijn, ‘medeburgers’ zijn en van dezelfde samenleving deel uitmaken.

Maar de laïcité (de strenge scheiding van kerk en staat) die aan de Franse staat ten grondslag ligt, is wel een adequaat model voor een christelijk land, maar niet voor een staat met een grote islamitische bevolkingsgroep. Want die scheiding, die met het christelijk geloof gegeven is, kent de islam niet.

En dan volgt de gewraakte uitspraak: ‘De druk is momenteel zodanig dat wij beslissingen moeten nemen, ik zeg het maar recht voor z’n raap, over het aantal moslims dat zich in Europa bevindt. Als dat islamitische deel van de bevolking qua omvang redelijk blijft (al weet ik niet wat “redelijk” in dit verband precies betekent), dan is het probleem te overzien. Maar eenvoudig gezegd: dat deel kan niet oneindig blijven groeien. Als dat deel oneindig groeit, wat tegenwoordig in Europa het geval is, zijn wij op weg naar drama’s die geen enkele vorm van laïciteit kan beheersen.’ De Franse staat is ingericht naar een model waarbinnen de islam zich niet laat inpassen, en dus kunnen we een ongebreidelde migratie niet zomaar laten gebeuren.

De linkse doos van Pandora ontplofte natuurlijk. Wat Manent had gezegd was in strijd met de mensenrechten, islamofoob, discriminatoir.

De motie van Bente Becker

De discussie leek een beetje op de commotie die een motie van Bente Becker (VVD) in Nederland veroorzaakte. Zij stelde voor om onderzoek te doen naar de opvattingen van Nederlanders met een migratieachtergrond. Die motie kreeg brede steun, maar toen van links het verwijt kwam dat zo’n motie racistisch was, trokken SP en CU hun steun in, en voorzagen NSC en CDA hun steun aan de als ‘kwetsend en discriminerend’ ervaren motie van aanvullend, relativerend commentaar.

De motie heeft nog steeds de steun van een Kamermeerderheid en onderzoek naar de integratie van immigranten wordt al jaren door het Sociaal en Cultureel Planbureau uitgevoerd. Maar de motie en de daarop volgende verontwaardiging zijn typerend voor alle onderwerpen, suggesties en uitspraken die in de verte naar discriminatie rieken. Want discriminatie mag natuurlijk niet. Het verbod daarop, vastgelegd in artikel 1 van onze Grondwet, is het laatste, ene en heilige gebod in onze samenleving.

Hannah Ahrendt

Maar discriminatie is een recht. Dat is helder uitgelegd in een fraai, maar niet onomstreden, essay van de Joods-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt (1906-1975). Zij publiceerde dat essay in 1959, naar aanleiding van een fel oplaaiend debat over gebeurtenissen in Little Rock, Arkansas. Het besluit van de regering-Eisenhower om desegregatie aan scholen op te leggen (blanke scholen te dwingen ook zwarte leerlingen te accepteren), leidde tot protesten – en Arendt verdedigde die. Niet omdat het lot van de zwarte bevolking in het Zuiden van de Verenigde Staten haar niet ter harte ging, integendeel, maar de regering had de werkelijke problemen moeten aanpakken: de inhumane discriminatie van Afro-Amerikanen in de publieke sfeer (treinen en bussen, hotels en restaurants, etc.). Nu echter wentelde de regering een te lang genegeerd probleem af op scholen en kinderen die dat probleem helemaal niet konden oplossen.

Bovendien, en dat was het belangrijkste punt dat Arendt wilde maken, moeten we zorgvuldig en niet in ‘liberale cliché’s’ over gevoelige onderwerpen als discriminatie spreken. We moeten tussen verschillende sferen (domeinen) van het leven onderscheiden: de private, de maatschappelijke en de politieke sfeer. In de sfeer van het private en maatschappelijke is discriminatie een ‘onmisbaar sociaal recht’. In de private sfeer kiezen we zelf met wie we omgaan: onze eigen vrienden en de mensen van wie we houden. De anderen discrimineren we gewoon.

Ook in de sociale sfeer is discriminatie geoorloofd. Er bestaat immers zoiets als het recht op vrije associatie. ‘Als ik als Jood mijn vakantie alleen in het gezelschap van Joden wil doorbrengen, dan zie ik niet hoe iemand mij daar met enige reden vanaf kan houden; zoals ik ook niet zie waarom andere vakantieoorden geen klanten mogen onderhouden die op hun vakantie geen Joden willen zien.’ Vrijheid is hier belangrijker dan het principe van de gelijkheid.

Maar in de publieke sfeer is het anders. Publieke diensten spelen zich af in een domein waarin alle mensen gelijk zijn en moeten dus voor iedereen in dezelfde mate toegankelijk zijn.

Ouders mogen hun kinderen opvoeden zoals zij willen

Het probleem met de maatregelen van de regering Eisenhower is dat zij vanuit de overheid de sociale rechten van burgers negeerde. Als sociale discriminatie wettelijk wordt afgedwongen (zoals in de zuidelijke staten gebeurde), is er sprake van vervolging. Maar op het moment dat sociale discriminatie (discriminatie dus in de tweede sfeer, het sociale domein) met wettelijke middelen wordt afgeschaft, wordt de vrijheid in de samenleving geweld aangedaan. ‘De regering kan geen legitieme stappen tegen sociale discriminatie zetten, omdat de regering alleen in de naam van de gelijkheid kan opereren – en dat is een principe dat in de sociale sfeer niet van toepassing is.’

Toegepast op scholen en onderwijs: kinderen zijn eerst en vooral onderdeel van het gezin en hun thuis, en worden dus opgevoed in een ‘atmosfeer van eigenzinnige exclusiviteit. Het recht van ouders om hun kinderen op te voeden zoals zij willen, is een privacyrecht, dat tot het huis en de familie behoort.’ De invoering van de onderwijsplicht heeft dit recht wel beperkt, maar niet afgeschaft.

Iedere groep heeft het recht tot vereniging

Scholen zijn vrije associaties, behoren dus tot het sociale domein, en de dwang van de overheid op ouders om hun kinderen tegen hun wil naar een geïntegreerde school te sturen betekent dat die overheid de ouders de rechten ontneemt die hun in een vrije samenleving duidelijk toekomen: ‘het particuliere recht over hun kinderen en het sociale recht op een vrije associatie’.

Dat is allemaal heel erg duidelijk. Het betekent dus dat iedere groep in een samenleving (in de sociale sfeer) het recht tot vereniging toekomt. Geen enkele levensovertuiging laat zich achter de voordeur (in de private sfeer) opsluiten. Ook moslims mogen hun eigen scholen en weekendscholen stichten. Met wat daar inhoudelijk wordt overgedragen, heeft in principe niemand wat te maken. De grens ligt bij geweld en bedreiging, en in de bestrijding daarvan voorziet het strafrecht.

In het publieke domein is het principe van de gelijkheid van kracht. Dat houdt ook in dat de overheid alle groepen in de samenleving gelijk behandelt, geen positie kiest, geen ideologische keuzes maakt, maar alle groepen vrij laat. Het is haar taak ervoor te zorgen dat al die groepen veilig, vreedzaam en in onderling vertrouwen kunnen samenleven, elkaar niet uitsluiten maar een plek onder de zon gunnen.

Het is in dit verband relevant dat onze Grondwet (art. 2) de overheid een beslissende rol toekent in het immigratiebeleid. Immigratie mag en kan niet iets zijn wat ons overkomt, maar de toelating en uitzetting van migranten moet door de overheid worden geregeld. En als ze hier zijn, mogen er eisen worden gesteld, en vooral de eis dat de spelregels voor de onderlinge omgang die wij hier met elkaar hebben afgesproken, geëerbiedigd worden.

Daarom is het helemaal niet gek om deze integratie te onderzoeken en te volgen – zeker wanneer er gerechtvaardigde vermoedens bestaan dat zich onder die immigrantengroepen delen bevinden die onze liberale samenleving ten diepste afwijzen en anderen niet de plek onder de zon gunnen die zij voor zichzelf opeisen.

Waakzaamheid is geboden

Zoals het model van de laïcité, zoals Pierre Manent betoogde, niet volstaat om in Frankrijk de ongebreidelde instroom van moslimimmigranten te beheersen en deze te integreren, zo is ons permissieve en naïeve en multiculturele model misschien wel te inherent nonchalant als het hierom gaat.

Extra toezicht en waakzaamheid is dus geboden om alle krachten die de democratische rechtstaat van binnenuit ondermijnen (die vijfde colonne, waar Pim Fortuyn het meer dan twintig jaar geleden al over had), op de grenzen van ons samenleven te wijzen en deze grenzen streng te bewaken.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Jan Spruyt: Om te voorkomen dat onze samenleving van binnenuit ondermijnd wordt, is extra toezicht zeker gerechtvaardigd verscheen eerst op Wynia's Week.

Bente Becker diende een motie in om meer zicht te krijgen op de culturele integratie van Nederlanders met een migratieachtergrond. Die motie oogstte een storm van kritiek, maar kan helpen het migratieonderzoek weer up to date te maken.

Maandag 25 november was er belangrijk overleg in de Tweede Kamer over de integratie van mensen met een migratieachtergrond. Je zou het misschien niet verwachten, maar het overleg had diepgang en verliep goed. De Kamer had drie dagen tevoren de ‘Rapportage Integratie en Samenleven 2024’ van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)  ontvangen. Dat rapport gaat vooral over sociaaleconomische integratie.

VVD-Kamerlid Bente Becker zag goed in dat dat rapport weinig gegevens bevat over culturele integratie. Omdat data over normen en waarden inzicht kunnen bieden in de culturele integratie van mensen met een migratieachtergrond, roept zij de regering op tot het laten bijhouden van gegevens over de ‘culturele en religieuze normen en waarden van Nederlanders met een migratieachtergrond’, bijvoorbeeld door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Een meerderheid van de Kamer ondersteunde deze motie.

Sterke emoties

Maar de motie heeft in Nederland voor veel commotie gezorgd. Er kwam een golf van reacties op sociale media, variërend van onbegrip en boosheid tot gematigde steun. Critici beschouwen de motie als een vorm van racisme, terwijl anderen betogen dat onderzoek naar integratie niet nieuw is en noodzakelijk kan zijn. Ondertussen is er al een petitie tegen de motie opgezet, die inmiddels meer dan 35 duizend handtekeningen heeft verzameld. Dit wijst op de gevoeligheid van het onderwerp en de sterke emoties die het oproept.

Peter Scholten, hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid, uitte zijn kritiek op de motie in de Volkskrant. Hij stelt dat het SCP en het CBS te ver gaan met het verzamelen van data over generaties migrantengroepen. Scholten vraagt zich af tot hoeveel generaties mensen nog aangesproken kunnen worden op hun migratieachtergrond. In de praktijk kan het CBS uit zijn basisregistraties gegevens over drie generaties leveren, maar het heeft al jaren geleden zijn definities herzien en rapporteert alleen nog over de integratie van de eerste en tweede generatie.

Bij het overleg in de Kamer en bij veel reacties was niet duidelijk dat het in de motie gevraagde onderzoek al vanaf 2006 door het SCP plaatsvindt. Die ‘Survey Integratie Minderheden’ (SIM) vindt nu eens in de vijf jaar plaats. In deze survey worden ook Nederlanders zonder  migratieachtergrond ondervraagd.

Alle mensen die recent vielen over de motie, kunnen daarom het beste met spandoeken naar de zetel van het SCP in Den Haag trekken. Want naar verwachting vindt anders in 2025 het volgende onderzoek in de reeks plaats, gesponsord door het ministerie van SZW.

Cultuur en sociaaleconomische integratie zijn sterk gerelateerd

De resultaten zijn overigens doorgaans politiek correct en benadrukken vaak de uitdagingen waar migranten mee te maken hebben. Het rapport ‘Gevestigd, maar niet thuis’ uit 2022 concludeert bijvoorbeeld dat veel mensen met een migratieachtergrond zich niet thuis voelen in Nederland en discriminatie ervaren. Deze bevindingen zijn precies waar veel critici van de motie-Becker op hopen.

Het SIM-onderzoek was niet gesignaleerd omdat het niet in de CBS-rapportage was opgenomen. Dit pleit voor opname van dit waardenonderzoek in een breed integratierapport, omdat er een sterk verband is tussen cultuur en sociaaleconomische integratie. Jan van de Beek onderbouwt in zijn boek Migratiemagneet Nederland dat migranten uit een land met een grotere culturele afstand tot Nederland op allerlei terreinen onder het gemiddelde scoren. In een breder integratierapport van CBS en SCP kan zo’n verband ook onderzocht worden. Dat biedt meer aanknopingspunten voor verbeteringsmaatregelen.

Onderzoek ook de derde generatie migranten

Wat verder opvalt is dat ook in het SIM-onderzoek de derde generatie migranten niet wordt bevraagd. Veel van de lopende integratiediscussies betreffen juist de derde generatie. Nu wordt die in de SIM niet meegerekend, wat de vergelijking tussen migranten en Nederlanders zonder migratieachtergrond onzuiver maakt. Het min of meer taboe verklaren van de derde generatie in overheidsonderzoek lijkt niet meer van deze tijd. In 2010 heeft het CBS een ‘Verkenning niet-westerse derde generatie’ gepubliceerd. Die Verkenning eindigt met de aanbeveling om het onderzoek na 10 jaar nog eens te herhalen. Anders dan in 2010 zijn er nu ook substantiële derde generatie landgenoten met Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Caribisch-Nederlandse achtergrond.

Door deze personen niet langer te zien als mensen met een migratieachtergrond ontstaan er merkwaardige inconsistenties in onderzoeksrapporten. Zo laat de ‘Rapportage Integratie en Samenleven 2024’ (CBS) zien dat vrouwen met een Marokkaanse herkomst van de vrouwen met een migratieachtergrond nog steeds de meeste kinderen krijgen. Maar omdat derde generatie kinderen volgens CBS geen migratieachtergrond hebben, zijn zij in de grafiek van de leeftijdsopbouw van personen met Marokkaanse herkomst weggelaten en lijkt het of er juist minder kinderen van Marokkaanse herkomst zijn.

Migranten schieten ook weinig op met het wegdefiniëren van deze generatie. Recent verscheen een belangrijk rapport van hoogleraar Maurice Crul en collega’s over ‘Achterstelling en Discriminatie in het Amsterdamse Onderwijs’. De derde generatie heeft hier problemen op school, maar mogelijk uit correctheid valt die term niet en staan ‘tweede generatie ouders’ centraal.

Dubbele nationaliteit wordt niet meer geregistreerd

Wat ook aandacht verdient is onderzoek dat migranten indeelt op basis van nationaliteit. Naar aanleiding van het antisemitisch geweld in Amsterdam kondigde het kabinet vergaande maatregelen aan. Bijvoorbeeld de mogelijkheid om mensen die veroordeeld zijn voor antisemitisch geweld en die een dubbel paspoort hebben het Nederlanderschap af te nemen.

Op de website van de rijksoverheid staat echter dat sinds 6 januari 2014 een dubbele nationaliteit niet meer wordt opgenomen in de bevolkingsregistratie: ‘Heeft u naast de Nederlandse nationaliteit ook een 2e nationaliteit? Dan komt die 2e nationaliteit niet meer in het bevolkingsregister als u zich inschrijft.’

Gebrekkig onderzoek naar criminaliteit

Ook het huidige onderzoek naar criminaliteit vertoont gebreken. Een voorbeeld: In de afgelopen jaren zijn in Utrecht meerdere LHBTQ-stellen slachtoffer geworden van systematisch pestgedrag door groepen jongeren (banden leksteken, ruiten ingooien, bedreigingen of zelfs fysiek geweld). Volgens buurtbewoners, die de CBS-definitie van de derde generatie blijkbaar niet kenden, ging het om jongeren van Marokkaanse afkomst. De slachtoffers kregen het advies van de politie om te verhuizen.

Het rapport ‘Richten op de regenboog’ van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) gaat over daders van geweld tegen LHBTQ-personen. De nietszeggende conclusie van het rapport  is dat het vaak om mannen gaat, die gewelddadig zijn en ook vaak verdachte zijn van andere vormen van criminaliteit.

‘Er zijn geen grote verschillen gevonden voor wat betreft de nationaliteit, leeftijd en kwetsbare sociaaleconomische positie van de daders’, aldus het rapport. Bij daders met een dubbele nationaliteit staat alleen de Nederlandse nationaliteit in de bevolkingsregistratie.

Nu staat dat rapport niet op zichzelf. Volgens een ander recent  onderzoek van het WODC (Cahier 2024-15) daalt de criminaliteit in de periode 2000-2023 sneller onder Nederlandse jongeren met een migratieachtergrond dan onder jongeren zonder migratieachtergrond. De derde generatie migranten wordt gerekend tot de laatste categorie.

Kijk kritisch naar planbureaaus en adviesraden

Tenslotte is belangrijk dat de huidige regeringspartijen in hun overleg met ministers ook kritisch kijken naar de producten van planbureaus en adviesraden op migratieterrein. Die organisaties zijn onafhankelijk maar hebben wel twaalf jaar kabinetten-Rutte gediend. Dus hopelijk laat het Kamerlid Becker zich niet afschrikken door alle tumult, maar zoekt zij in overleg over de onderzoeksagenda van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar mogelijkheden voor verbeteringen. Dus Bente Becker en collega-Kamerleden stel vragen en blijf kritisch. Er is veel te doen.

*Gerrit Kreffer is onder meer demograaf en medeauteur van Grenzeloze Verzorgingsstaat (2021). 

Feike Reitsma was onder meer werkzaam op het gebied van arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek. Gerrit en Feike werkten in de jaren ’80 samen aan het succesvolle duizend banenplan voor etnische minderheden van Binnenlandse Zaken.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Motie Bente Becker is goede stap. Maar kijk kritisch naar de producten van planbureaus en adviesraden op migratieterrein. verscheen eerst op Wynia's Week.