Het is de vraag wat het schrappen van de twee uiterste scenario’s betekent, maar de eerste reacties van voor- en tegenstanders van de huidige energietransitie zijn voorspelbaar.

De voorstanders wijzen erop dat een opwarming van 3,5 graden aan het eind van deze eeuw nog steeds desastreus zou zijn. De tegenstanders zien dit alles als een bevestiging dat er geen reden is voor klimaatalarmisme en doemscenario’s. Beide kampen benadrukken de uitersten, terwijl het schrappen van de hoogste en de laagste waarden weinig verandert aan de tussenliggende scenario’s die het IPCC het meest waarschijnlijk acht. Die tussenliggende scenario’s verschillen overigens – net als de nu geschrapte uitersten – niet in de mate waarin menselijke CO₂-uitstoot het klimaat kan beïnvloeden. Ze verschillen in de hoeveelheid CO₂ en andere broeikasgassen die we in de rest van deze eeuw gaan uitstoten als gevolg van demografische en economische groei.

Opmerkelijke implicatie

Dat impliceert dat de onzekerheden over onze toekomstige CO₂-uitstoot groter zouden zijn dan de onzekerheden over de invloed van die CO₂-uitstoot op het klimaat. Dat is een opmerkelijke implicatie van het IPCC. Menselijke CO₂-uitstoot is één ding, de invloed daarvan op het klimaat is een ander ding. Beide zijn naar de toekomst toe onzeker, beide kunnen mee- of tegenvallen. Het is zeer opmerkelijk dat het IPCC de mate van toekomstige invloed van menselijke CO₂-uitstoot op het klimaat als uitgangspunt hanteert, en de hoeveelheid CO₂ die we in de rest van deze eeuw gaan uitstoten als een onzekere variabele die verschillende klimaatscenario’s noodzakelijk maakt.

De menselijke CO₂-uitstoot neemt wereldwijd al vijftig jaar lang met 400 tot 500 miljoen ton per jaar toe, in een nagenoeg rechte lijn omhoog. Die trend is sinds het Kyoto Protocol in 1997 en het Klimaatakkoord van Parijs in 2015 niet veranderd. De gestaag toenemende CO₂-uitstoot gaat hand in hand met de groeiende wereldbevolking en -economie. De geschrapte en gehandhaafde klimaatscenario’s suggereren echter dat het IPCC en daarmee de hele VN de mate waarin menselijke CO₂-uitstoot het klimaat beïnvloedt nauwkeuriger kunnen voorspellen dan de mate waarin die CO₂-uitstoot toeneemt als gevolg van demografische en economische ontwikkelingen in de komende vijftig jaar.

Leest u de voorgaande lange zin vooral nog eens, want deze suggestie van het IPCC is zoals gezegd zeer opmerkelijk. Duizenden natuurwetenschappers in de hele wereld bekritiseren in het openbaar de door het IPCC gehanteerde klimaatmodellen en de wetenschappelijke methodes die daaraan ten grondslag liggen. Ze bekritiseren ook de uitkomsten van die modellen en methodes, zelfs tot op het punt dat die niet zouden stroken met werkelijke metingen in de afgelopen decennia.

Die inhoudelijke kritiek zou het IPCC – dat als VN-orgaan open en inclusief behoort te opereren – op zijn minst tot voorzichtigheid en bescheidenheid kunnen manen ten aanzien van de invloed van menselijke CO₂-uitstoot op het klimaat. Het gaat daarbij niet om de vraag of er een invloed is, maar om de vraag hoe groot die is. Kwalitatieve meningen zeggen weinig bij klimaat- en energiekwesties, alleen kwantitatieve analyses op basis van natuurwetenschappelijke wetmatigheden en grondige wiskunde geven inzicht.

Bewuste communicatiestrategie

Het is overigens al even opmerkelijk dat het IPCC zijn meest gunstige en ongunstige scenario gelijktijdig schrapt. Het meest ongunstige scenario krijgt al zeker tien jaar snel aanzwellende wetenschappelijke kritiek, terwijl het meest gunstige scenario pas een paar jaar in bredere kring onwaarschijnlijk wordt geacht. Een getalsmatige analyse kan licht werpen op de opmerkelijke gelijktijdigheid van communicatie die het IPCC desondanks heeft gekozen.

Als het meest ongunstige scenario al jaren geleden zou zijn geschrapt, dan zou de gemiddelde temperatuurstijging van alle overgebleven scenario’s zijn gedaald. Dat zou de maatschappelijke en politieke urgentie van een energietransitie kunnen doen dalen. Door het meest ongunstige scenario tegelijk met het meest gunstige scenario te schrappen, verandert de gemiddelde temperatuurstijging van de overgebleven scenario’s niet. Als die gelijktijdigheid een bewuste communicatiestrategie van de VN is geweest, zou dat de voorspelbare reacties van de voor- en tegenstanders van de huidige energietransitie nog minder relevant maken.

In de context van dit alles rijst de vraag hoe zinvol de eerste alternatieve klimaattop van eind april is geweest. In gastland Colombia gaven 56 landen waaronder Nederland acte de présence. China, India, Rusland, Saoedi-Arabië, de VS en nog 132 andere VN-lidstaten waren niet aanwezig. De aanleiding voor deze mede door Nederland georganiseerde klimaattop is het vastlopen van de jaarlijkse VN-klimaatconferentie, waarin de bevindingen van het IPCC centraal staan. Daarmee heeft Nederland zeker een punt. De eerste VN-klimaatconferentie vond ruim dertig jaar geleden plaats, in Berlijn in 1995. Sindsdien zijn het fossiele brandstofverbruik en de CO₂-uitstoot in de wereld in hetzelfde tempo van ruim 2 procent per jaar doorgegroeid als in de dertig jaar daarvoor.

Grijsgedraaide plaat

Het is echter twijfelachtig of een alternatieve klimaattop met minder dan 30 procent van alle landen een effectieve tegenzet is. Deze ‘coalition of the willing’ besprak in Colombia de vraag hoe de wereld van fossiele brandstoffen af kan raken. Die vraag stellen vrijwel alle landen van de wereld officieel al dertig jaar, en is vastgelegd in het Kyoto Protocol en het Klimaatakkoord van Parijs. Waarom zou Nederland bij monde van klimaatminister Stientje van Veldhoven (D66) die grijsgedraaide plaat nu opnieuw willen afspelen, met een minderheid van al die landen? Dat ziet er misschien actief en ambitieus uit, maar zal in de wereld weinig indruk maken.

De grote afwezigen in Colombia zullen veel meer onder de indruk zijn van de vraag wat de gevolgen van afschaffing van fossiele brandstoffen zullen zijn voor mens, maatschappij en milieu. Die gevolgen zullen namelijk zeer ingrijpend zijn. De natuur, samenleving en economie zullen onherkenbaar veranderen, hopelijk ten goede maar mogelijk ten kwade. Zolang we dat niet grondig hebben onderzocht en afgewogen is de vraag of en hoe we van fossiele brandstoffen af kunnen komen tegelijkertijd gedateerd en voorbarig. Stientje van Veldhoven en het hele kabinet-Jetten kunnen internationaal veel beter aan de weg timmeren door de ingrijpende gevolgen van een energietransitie die tot nu toe niet plaatsvindt serieus te gaan agenderen.

Politieke dogmatiek

Het is hoog tijd dat onze Nederlandse en Europese regeringen afstappen van het ideaal en dogma dat de wereld binnen vijftig jaar van fossiele brandstoffen af zou moeten en kunnen komen. Met dat hardnekkige dogma wordt het tegengaan van klimaatverandering belangrijker gemaakt dan het tegengaan van wereldwijde milieuvervuiling en ontbossing als gevolg van binnenlandse CO₂-reductiemaatregelen.

Niemand kan ontkennen dat het vervangen van fossiele brandstoffen door windmolens, zonnepanelen en biomassa aanzienlijke nadelen en risico’s blijkt te hebben voor mens, milieu en maatschappij. Dat heeft niets te maken met klimaatontkenning of -alarmisme, maar met een verstandige objectieve afweging van waarneembare voor- en nadelen. Onze machthebbers omzeilen die afweging systematisch, door zich te verschansen achter steeds meer milieuregels en -administratie. Daarmee creëren ze bij overheden en bedrijven in binnen- en buitenland steeds meer bureaucratie, terwijl het fossiele brandstofverbruik en de CO₂-uitstoot net als de milieuvervuiling en ontbossing in de wereld gestaag doorgroeien. Dat is geen goed bestuur, want al die bureaucratie heeft geen toegevoegde waarde voor mens en natuur in heden en toekomst.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Het schrappen van klimaatscenario’s zegt meer over de politiek dan over het klimaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat het IPCC voorschrijft is inderdaad kristalhelder: de door de mens veroorzaakte uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen moet uiterlijk in 2050 naar netto nul worden teruggebracht. Dat is de enige manier om de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde sinds het begin van de industriële periode te beperken tot een veilige anderhalve graad Celsius, de ondergrens in het Akkoord van Parijs van 2015. 

Aantoonbaar onjuiste wetenschap

Het voorschrift mag dan duidelijk zijn, de wetenschap achter de netto-nul in 2050 is aantoonbaar onjuist. Intussen ligt die gemankeerde wetenschap wel ten grondslag aan het ambitieuze en ingrijpende klimaatbeleid van met name de westerse landen. Met voorop de EU die in 2050 met een uitstoot van netto-nul het eerste klimaatneutrale continent ter wereld wil worden. Dat is zelfs vastgelegd in een bindende Europese klimaatwet.

De grootste makke van de wetenschap achter de netto-nul is dat het geen rekening houdt met het verdwijnen van CO2 uit de atmosfeer door de opname van CO2 in de biosfeer (groei van bomen en planten) en in de oceanen (oplossen in oceaanwater). Terwijl die opname er tot op de dag van vandaag voor heeft gezorgd dat bij een exponentiele groei van de uitstoot de helft van de jaarlijkse uitstoot maar meetelt in de toename van CO2 in de atmosfeer. De andere helft is in de biosfeer en de oceanen gaan zitten. De opname van CO2 in de biosfeer en de oceanen is van eminent belang voor de CO2-balans in de atmosfeer en dus voor de opwarming. Het uitsluiten van die opname is een grove versimpeling die op geen enkele manier is te rechtvaardigen.

Het niet meenemen van de natuurlijke opname van CO2 is een rechtstreeks gevolg van de IPCC-doctrine die zegt dat de opwarming van de aarde lineair afhankelijk is van de cumulatieve CO2-uitstoot sinds het begin van de industriële periode. Die lineaire relatie geldt voor de opwarming in het verleden waarin de CO2 uitstoot exponentieel toenam. Maar die relatie geldt zeker niet in de toekomst waarin de uitstoot van CO2 zal gaan dalen, zelfs helemaal naar nul als het aan de voorstanders van een stringent klimaatbeleid ligt. Het IPCC heeft hier de fundamentele fout gemaakt om een in het verleden gevonden correlatie tussen twee variabelen (de opwarming en de cumulatieve uitstoot) door te trekken naar de toekomst, buiten het geldigheidsgebied van die correlatie.

Geheel in lijn met de IPCC-doctrine kan de opwarming worden beperkt door een grens te stellen aan die cumulatieve uitstoot. Volgens het meest recente IPCC rapport van 2021 (AR6) mag er vanaf 1 januari 2020 nog maar in totaal 500 Gigaton CO2 worden uitstoten om beneden de anderhalve graad te blijven. Daarna is het over en uit met de uitstoot. Vanaf 2050 blijft de opwarming dan volgens het IPCC tot in lengte van dagen om de anderhalve graad schommelen. Immers, de opname van CO2 door natuurlijke processen doet bij het IPCC niet mee.

Geen netto-nul in het Akkoord van Parijs

De notie dat de netto jaarlijkse CO2-uitstoot terug moet naar netto-nul bestond nog niet ten tijde van de totstandkoming van het Akkoord van Parijs. Nergens in het akkoord wordt de netto-nul genoemd, ook niet in de meest vage bewoordingen. Integendeel, de tekst laat er geen misverstand over bestaan hoe de opwarmingsdoelen moeten worden bereikt: door de menselijke uitstoot terug te brengen naar een zodanig niveau dat die teniet wordt gedaan door de opname van CO2 in de biosfeer en de oceanen. Zo staat het letterlijk in Artikel 4.1 van het Akkoord van Parijs: ’… so as to achieve a balance between anthropogenic emissions by sources and removals by sinks of greenhouse gases …’. Daar is geen woord Spaans bij.

De gemeten toename van CO2 in de atmosfeer sinds 1959, het jaar waarin de systematische metingen van de CO2 concentraties in de atmosfeer zijn begonnen, kan uitstekend worden beschreven door aan te nemen dat een uitstootpuls van CO2 in de atmosfeer als gevolg van de opname door de biosfeer en de oceanen exponentieel vervalt met een constante vervalsnelheid van ongeveer 2 procent per jaar. Dat CO2-vervalproces is vergelijkbaar met de waardevermindering van een eenmalige gelddonatie in een spaarvarken bij een constante jaarlijkse inflatie. De waarde van die donatie zal dan ook exponentieel afnemen. Een vervalsnelheid van 2 procent per jaar komt neer op een gemiddelde verblijftijd van CO2 in de atmosfeer van 50 jaar (1/0,02).

Zolang de jaarlijkse uitstoot groter is dan het jaarlijkse verlies van CO2 in de atmosfeer door de opname in de biosfeer en de oceanen zal de CO2-concentratie in de atmosfeer toenemen en dus ook de opwarming. En dat is vanaf 1850 met een exponentieel groeiende uitstoot onafgebroken het geval geweest. Maar als de uitstootsnelheid wordt teruggebracht naar een constant niveau zal de CO2-concentratie in de atmosfeer op een zeker niveau stabiliseren en dus ook de opwarming. Voor een opwarming van anderhalve graad moet de emissiesnelheid dan worden teruggebracht naar 26 Gigaton per jaar.

De onderstaande grafiek toont het verloop van de opwarming als de uitstootsnelheid wordt teruggebracht van ruim 40 Gigaton per jaar in 2025 naar zowel de stabiele snelheid van 26 Gigaton per jaar in 2050 (oranje) als de netto nul uitstoot in 2050 (goud). De grafiek laat ook nog een stukje zien van de historische opwarming als gevolg van de exponentieel toenemende uitstoot in het verleden (ononderbroken blauw) en de toekomstige opwarming als de uitstoot exponentieel zou blijven doorgroeien (gestreept blauw).

Niet ingrijpen is geen optie

De blauw gestreepte kromme illustreert de noodzaak om in te grijpen in de wereldwijde CO2-uitstoot. Als de uitstoot exponentieel blijft doorgroeien zal de opwarming aan het eind van de eeuw in de buurt van de 6 graden uitkomen. En dat zou inderdaad wel eens het begin kunnen zijn van de ‘planetaire destructie’ waar Kerry het over heeft.

De oranje kromme laat zien wat er gebeurt als de CO2-uitstoot in de geest van het Akkoord van Parijs vanaf 2025 wordt teruggebracht naar een uitstoot van 26 Gigaton per jaar om de opwarming te beperken tot anderhalve graad. De opwarming stijgt aanvankelijk, vlakt dan af en bereikt een maximum net onder de 1,7°C in 2045, waarna een periode van langzame afkoeling intreedt richting de anderhalve graad, het uiteindelijke doel. Aan het eind van de eeuw ligt de opwarming daar nog net iets boven.

De gouden kromme voor de netto-nul-uitstoot vanaf 2050 vertoont hetzelfde karakter: een stijging in het begin, afvlakking naar een maximum in 2035 van bijna 1,6°C gevolgd door een relatief snelle afkoeling naar een uiteindelijke opwarming van nul, waarmee de gemiddelde temperatuur van de aarde terug is op het niveau van voor de industriële periode. Aan het eind van deze eeuw is de opwarming gedaald tot ruwweg 0,25°C, dat is ongeveer het niveau van de opwarming in de jaren zestig van de vorige eeuw.

De alles overstijgende boodschap van bovenstaande grafiek is dat het huidige netto-nul-klimaatbeleid (eufemistisch uitgedrukt) onnodig restrictief is en in strijd met de geest en letter van het Akkoord van Parijs. Met de rigoureuze netto-nul-uitstoot in 2050 stevenen we rechtstreeks af op het klimaat van de Kleine IJstijd van voor de industriële periode.

Dat is nooit de bedoeling geweest van de ontwerpers en onderhandelaars van het Akkoord van Parijs, onder wie de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken van de VS, John Kerry. Met een reductie van de CO2-uitstoot van de huidige ruim 40 Gigaton per jaar naar 26 Gigaton per jaar in 2050 zal de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde dicht bij de grens van anderhalve graad uitkomen, geheel in overeenstemming met het Akkoord van Parijs.

De urgentie van het wereldwijde klimaatprobleem is veel minder groot dan de wetenschappers van het IPCC en hun navolgers beweren. Het IPCC zal er niet aan kunnen ontkomen de ondeugdelijke ‘mathematics and physics’ achter het huidige netto-nul klimaatbeleid aan te passen. In afwachting daarvan kunnen de beleidsmakers alvast een begin maken met een meer realistisch klimaatbeleid en de huidige strikte klimaatdoelen naar beneden bijstellen.

Minder geld voor klimaatbeleid

Het nieuwe Nederlandse kabinet dat, als de voortekenen niet bedriegen, een minder ideologisch en dogmatisch klimaatbeleid zal voorstaan, zou daarvoor in Europa het voortouw kunnen nemen. Dat zal de nodige voeten in de aarde hebben omdat het idee van klimaatneutraliteit in 2050 zich stevig heeft genesteld in de hoofden van de Brusselse beleidsmakers en bestuurders. Maar uiteindelijk zal de wetenschap het winnen van de ideologie, daar is geen twijfel over mogelijk.

Intussen doet het kabinet er verstandig aan alvast een voorschot te nemen op een meer realistisch klimaatbeleid door de huidige overtrokken klimaatambities drastisch te temperen en er minder geld voor uit te trekken. Dat laatste kan nog van pas komen bij de andere beleidsvoornemens van de nieuwe regeringsploeg.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ons klimaatbeleid is onnodig restrictief en kostbaar – en ook nog eens in strijd met het Akkoord van Parijs verscheen eerst op Wynia's Week.

Het missen van het doel van anderhalve graad betekent dat onheil ons deel zal zijn, zo is de vaste overtuiging van veel politici en beleidsmakers. Grote delen van de aarde zullen door de toenemende hitte onbewoonbaar worden, natuurrampen zullen vaker voorkomen, de zeespiegel zal sneller stijgen en er zullen meer en grotere mondiale conflicten en oorlogen uitbreken – met als gevolg nog grotere migratiestromen. En dat is nog lang niet alles.

Om het tij alsnog te keren heeft de Europese Wetenschappelijke Klimaatraad voorgesteld de bestaande EU- klimaatdoelen van de Europese Green Deal te verscherpen én te vervroegen. Ook de Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad heeft in een recent rapport een drastische aanscherping van het Nederlandse klimaatbeleid bepleit. Alsof het Europese, laat staan Nederlandse klimaatbeleid enige invloed zou hebben op de mondiale opwarming van de aarde. Maar dit terzijde.

De IPCC-voorspellingen raken kant noch wal

Ziet het er inderdaad zo onheilspellend uit als deze politici en beleidsmakers ons willen laten geloven? Welnee, de voorspellingen van het IPCC raken kant noch wal. Het IPCC gaat uit van een onjuist model over het verdwijnen van CO2 uit de atmosfeer met als gevolg een schromelijke overschatting van de wereldwijde opwarming door de uitstoot van CO2.

Wat is er mis met het IPCC-verdwijnmodel? Een gedeelte van de CO2 dat in de atmosfeer wordt uitgestoten, wordt opgenomen in de biosfeer (bomen en planten) en in de oceanen. Dat staat buiten kijf. Het netto-effect van die natuurlijke processen is dat de CO2 in de atmosfeer onderhevig is aan een natuurlijke CO2-inflatie, vergelijkbaar met de waardevermindering van spaargeld in een ouwe sok. Die CO2-inflatie bedraagt om en nabij de 2 procent per jaar. Dat weten we al sinds 1958, het jaar waarin klimaatwetenschappers zijn begonnen de CO2-concentratie in de atmosfeer systematisch en nauwkeurig te meten. In 1958 was de CO2-concentratie 316,0 ppm (parts per million) en die is inmiddels opgelopen naar 421,0 ppm in 2023.

Maar wat beweert nu het IPCC? CO2 verdwijnt wel maar dat gebeurt vrijwel instantaan, direct na de uitstoot in de atmosfeer. De helft van de uitgestoten CO2 wordt dan opgenomen in de biosfeer en de oceanen, de andere helft blijft voor eeuwig in de atmosfeer hangen en is verder gevrijwaard van de natuurlijke CO2-inflatie. Een onbestaanbare natuurkundige rariteit.

Vertaald naar het sparen in een ouwe sok: een onzichtbare hand pakt de helft van een ingelegd spaarbedrag onmiddellijk af en dezelfde onzichtbare hand schakelt voor de helft die overblijft de geldinflatie uit. Dat is op korte termijn onvoordelig voor de spaarder maar op de lange termijn uiterst lucratief. Het uitschakelen van de CO2-inflatie door het IPPC houdt op termijn veel te veel van de uitgestoten CO2 blijvend in de atmosfeer. En dat leidt tot een forse overschatting van de opwarming.

Het IPCC-verdwijnmodel is een rechtstreeks gevolg van het IPCC-leerstuk dat zegt dat er een universeel lineair verband bestaat tussen de opwarming van de aarde en de cumulatieve CO2-uitstoot. Sinds de publicatie van het vijfde grote IPCC-evaluatierapport over de staat van het klimaat en de klimaatwetenschap in 2013 (AR5) is dat leerstuk een integraal onderdeel van de gevestigde klimaatwetenschap geworden. In 2021 is dat nog eens herbevestigd in het zesde grote IPCC-evaluatierapport (AR6).

Een consequentie van het IPCC-verdwijnmodel is dat een grens aan de opwarming, van welk niveau dan ook, alleen mogelijk is door de CO2-uitstoot op termijn volledig naar nul terug te brengen. Dan immers verandert de CO2-concentratie in de atmosfeer niet meer en is de opwarming tot staan gebracht. Die opwarming kan alleen maar worden beperkt door de CO2 in de atmosfeer terug te winnen. Geheel in overeenstemming met het IPCC-leerstuk van het universele lineaire verband tussen opwarming en cumulatieve CO2-uitstoot.

Te mooi om waar te zijn?

Het volledig terugbrengen naar nul is op korte en middellange termijn onmogelijk omdat er dan nog altijd fossiele brandstoffen nodig zijn om de wereld draaiende te houden. Geen nood, die onvermijdbare uitstoot kan worden geneutraliseerd met de grootschalige inzet van wat het IPCC deftig ‘negatieve-uitstoot technologieën’ noemt. Bijvoorbeeld met CCS (Carbon Capture and Storage) en DAC (Direct Air Capture). Het gaat dus niet om een uitstoot van gewoon nul maar om netto-nul. Voor de grens van anderhalve graad Celsius moet de netto-nul worden bereikt vóór 2050, voor een grens van twee graden ligt dat moment ergens tussen 2075 en 2085.

Als we in plaats van het IPCC-verdwijnmodel uitgaan van een constante natuurlijke CO2-inflatie, zoals sinds 1958 is waargenomen, dan is een begrensde stabiele opwarming mogelijk met een constante jaarlijkse uitstoot. Een draconische verlaging van de uitstoot naar netto-nul is dan helemaal niet nodig. En de peperdure ‘negatieve-uitstoot-technologieën’ hebben in dat geval natuurlijk ook geen zin meer. Dat lijkt te mooi om waar te zijn. Hoe zit dat?

Laten we nogmaals de ouwe sok erbij halen. Stel we stoppen er ieder jaar een vast bedrag in (‘de jaarlijkse uitstoot’). Door geldinflatie (‘de CO2-inflatie’) zal de waarde van het bedrag in de sok in de tijd afnemen. Maar omdat er ieder jaar weer een nieuw bedrag bij komt, zal de waarde van het bedrag in de sok (‘de CO2 in de atmosfeer’) desondanks toenemen. Daar zit wel een grens aan en die wordt bereikt op het moment dat de waarde van het geld in de sok zo hoog is opgelopen dat de waardevermindering van het geld in de sok precies wordt gedekt door de jaarlijkse inleg.

Bij een inflatie van 2 procent is het bedrag dat je maximaal met een ouwe sok kunt opbouwen met een jaarlijkse vaste inleg gelijk aan 50 (is 1/0,02) maal de waarde van de jaarlijkse inleg. Om dat volle bedrag te kunnen incasseren moet je wel het eeuwige leven hebben maar na honderdvijftig jaar is het saldo al wel opgelopen tot 95 procent van het eindbedrag.

Terug naar de CO2-uitstoot: bij een constante jaarlijkse uitstoot is dankzij de natuurlijke CO2-inflatie de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer begrensd tot vijftig maal de jaarlijkse uitstoot. Met als gevolg dat ook de opwarming begrensd is, afhankelijk van de jaarlijkse uitstoot. Hoe groter die uitstoot, hoe hoger de uiteindelijke opwarming. Bij de grens van anderhalve graad Celsius is de maximale uitstoot 27 gigaton CO2 per jaar. Voor twee graden Celsius ligt de maximale uitstoot op 34 gigaton CO2 per jaar. De huidige uitstoot bedraagt jaarlijks ruim 40 gigaton en dat betekent dat in beide gevallen de uitstoot moet worden verlaagd.

Hoe ziet het verloop van de opwarming eruit als we uitgaan van een constante jaarlijkse CO2-inflatie van 2 procent en een overeengekomen maximaal toelaatbare opwarming met de daarbij behorende constante jaarlijkse uitstoot? En hoe kunnen we dat vergelijken met de opwarming van een netto-nul-beleid waarin de natuurlijke CO2-inflatie wordt genegeerd?

Een simpel voorbeeld

Om dat te laten zien, hebben we voor beide gevallen een simpel voorbeeld uitgewerkt van een klimaatbeleid met als beoogd doel een maximale opwarming van anderhalve graad Celsius, geheel in lijn met het opwarmingsdoel van de Europese Green Deal.

We nemen aan dat in beide gevallen de verlaging van de uitstoot begint op 1 januari 2025 en is voltooid in 2050, tevens het jaar waarin de netto-nul uitstoot moet worden bereikt in de Europese Green Deal. Voor het gemak nemen we ook aan dat de uitstoot vanaf 2025 in beide gevallen daalt als een simpele rechte lijn. Tot 1 januari 2025 gaan we ervan uit dat de historische uitstoot zich zal voortzetten. In 2024 is de jaarlijkse uitstoot dan opgelopen tot 45,4 gigaton CO2 per jaar en de opwarming is dan 1,3 graad Celsius.

In het geval van de Net Zero volgt de toekomstige opwarming rechtstreeks uit het vermeende universele lineaire verband tussen opwarming en cumulatieve uitstoot. Immers, de jaarlijkse uitstoot tot 2050 is gegeven en daarmee ook dus ook de cumulatieve uitstoot.

Dat ligt iets ingewikkelder als de inflatie wordt meegenomen en de uitstoot wordt verlaagd naar het constante niveau van 27 gigaton CO2 per jaar. De toekomstige opwarming wordt dan niet alleen maar bepaald door het tempo van de verlaging van de uitstoot vanaf 2025 tot 2050 maar ook door de jaarlijkse historische uitstoot. Die is vanaf 1850 exponentieel gegroeid met een groeipercentage van 1,7 procent per jaar. Dankzij de wiskundige eenvoud van een exponentieel toenemende uitstoot, een lineair afnemende uitstoot, een constante toekomstige uitstoot en een constante CO2-inflatie, valt het verloop van de toekomstige CO2-accumulatie in de atmosfeer in enkele betrekkelijk eenvoudige wiskundige formules te vatten.

De aldus berekende CO2-accumulatie kan vervolgens worden omgezet in een opwarming met behulp van een empirische correlatie tussen gemeten temperatuur en gemeten CO2- concentratie. In het geval van de bekende HADCRUT5 temperatuur reeks, waarin de gemeten temperaturen van een wereldwijd netwerk van weerstations zijn verwerkt, en de CO2-concentratie metingen in het Mauna Lao Observatorium in Hawaï is dat een eenvoudige rechte lijn. Diezelfde rechte lijn zit ook ingebakken in het IPCC-leerstuk van het universele lineaire verband. Wat dat betreft is het speelveld in beide gevallen gelijk.

Het IPCC-verdwijnmodel en het inflatiemodel vergeleken

Onderstaande figuur illustreert het verloop van de opwarming voor het IPCC-verdwijnmodel (goud) en het inflatiemodel (oranje) voor de periode van 2000 tot 2100. De blauwe ononderbroken kromme staat voor de opwarming ten gevolge van de historische uitstoot. De blauwe gestreepte lijn toont de opwarming die we nog kunnen verwachten als de historische groei van de CO2 uitstoot zich zou voortzetten in de toekomst.

De blauwe gestreepte kromme laat nog eens duidelijk zien dat de huidige exponentiele stijging van de CO2-uitstoot moet stoppen en moet worden omgebogen naar een daling. Zo niet dan loopt de opwarming deze eeuw finaal uit de hand.

De opwarming voor Netto Nul neemt tot 2050 lineair toe omdat de opwarming volgens het IPCC lineair afhangt van de cumulatieve CO2-uitstoot en bij een lineaire verlaging van de jaarlijkse uitstoot neemt de cumulatieve uitstoot lineair toe. Na de netto nul uitstoot in 2050 en daarna blijft de opwarming op een constant niveau van 1,7 graad Celsius omdat de cumulatieve uitstoot dan niet meer verandert. De uiteindelijke opwarming ligt ruim boven het beoogde opwarmingsdoel van anderhalve graad. Om op de anderhalve graad in 2050 uit te komen moet de uitstoot dus extra worden verlaagd: meer directe verlaging en meer negatieve uitstoot, precies wat de Europese Wetenschappelijke Klimaatraad vorig jaar heeft voorgesteld.

Bij een verlaging van de uitstootsnelheid naar 27 gigaton CO2 per jaar zal de opwarming aanvankelijk stijgen naar een maximum van bijna 1,7 graad in 2045. Daarna gaat de opwarming over in een langzame afkoeling naar de uiteindelijke limiet van anderhalve graad in een ver verschiet. Aan het eind van de eeuw is de opwarming gedaald tot 1,56 graad, nog net iets boven het beoogde doel. Dankzij natuurlijke CO2-inflatie is het dus mogelijk om met een constante jaarlijkse uitstoot de opwarming binnen een redelijke termijn te begrenzen.

Het hierboven uitgewerkte voorbeeld laat zien dat natuurlijke CO2-inflatie een grote invloed heeft op het toekomstige verloop van de opwarming en dus op het te voeren klimaatbeleid. De CO2-uitstoot moet worden beperkt, dat is zonneklaar, maar dat hoeft lang niet zo radicaal als waar het huidige netto-nul-klimaatbeleid van uit gaat. Voor het streven naar een stabiele grens aan de mondiale opwarming is het volledig uitfaseren van fossiele brandstoffen niet nodig.

Ook is er in een klimaatbeleid dat rekening houdt met natuurlijke CO2-inflatie geen rol meer weggelegd voor ‘negatieve-uitstoot technologieën’. Immers, de CO2-uitstoot die als onvermijdelijk wordt gezien kan moeiteloos worden ondergebracht in de toegestane constante CO2-uitstoot. Alle geld dat wordt gestopt in het stimuleren of subsidiëren van ‘negatieve-uitstoot’ projecten is weggegooid geld.

In Nederland alleen al gaan er tot 2030 vele miljarden euro’s naar dat soort projecten. Dat geld kan beter besteed worden aan de directe structurele terugdringing van de CO2-uitstoot, bijvoorbeeld door grootschalige woningisolatie en de bouw van kerncentrales.

Paniek is dus nergens voor nodig

Samenvattend: de paniek over het missen van de opwarmingsgrens van anderhalve graad is misplaatst en onnodig. De bron van de paniek is een ondeugdelijk door het IPCC gepropageerd CO2-verdwijnmodel dat geen rekening houdt met natuurlijke CO2-inflatie waardoor de opwarming sterk wordt overschat. Als natuurlijke CO2-inflatie wél wordt meegenomen, ligt een beperking van de opwarming tot anderhalve graad nog steeds in het verschiet: door simpelweg de wereldwijde exponentieel toenemende CO2-uitstoot te verlagen naar een constante uitstoot van 60 procent van het huidige niveau. Een drastische uitfasering van fossiele brandstoffen is dus nergens voor nodig.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Dat we de ‘kritieke’ opwarmingsgrens van 1,5 graad dreigen te passeren, komt door een ondeugdelijk rekenmodel verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is precies wat er aan de hand is met het huidige nationale en internationale klimaatbeleid dat in gang is gezet na het Akkoord van Parijs van 2015. Voor alle duidelijkheid: het gaat niet over de wetenschap achter de opwarming van de aarde, dat zit wel goed. Het gaat hier over de wetenschap achter het Akkoord van Parijs, die deugt van geen kant.

Lineair verband tussen CO2 en opwarming

Dat akkoord heeft als wetenschappelijke basis het simpele ‘feit’ dat de opwarming van de aarde direct afhangt van de hoeveelheid CO2 die de mensheid uitstoot. Preciezer gezegd: de opwarming van de aarde is recht evenredig is met de cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 sinds het begin van de industriële periode. Dat was zo in het verleden (‘hebben we vastgesteld’) en zal ook zo zijn in de toekomst (‘vertrouwen we op’). Kortom een universeel lineair verband.

Dat universele verband geeft precies aan hoeveel CO2 de mensheid nog mag uitstoten om onder de opwarming van ‘1,5 graad’ of ‘ruim onder de 2 graden’ te blijven, de twee expliciete opwarmingsdoelen in het Akkoord van Parijs. Volgens de huidige stand van de wetenschap, door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), de wetenschappelijke klimaattak van de VN, samengevat in het duizenden pagina’s dikke AR6 rapport van 2021/2022, is het CO2-budget voor een opwarming van 1,5 graad ongeveer 500 Gigaton CO2 en voor 2 graden 1350 Gigaton, gerekend vanaf 01-01-2020. De politieke beleidsmakers weten dus precies waar ze aan toe zijn.

Helaas voor de beleidsmakers en alle anderen die het Akkoord van Parijs heilig hebben verklaard, er bestaat geen universeel verband. Dat verband is, met alle respect, een wetenschappelijke dwaling, een fata morgana dat alleen bestaat in de hoofden van de klimaatwetenschappers van het IPCC en de beleidsmakers die in vol vertrouwen zijn afgegaan op de inzichten van die wetenschappers. Er bestaan dus ook geen CO2-budgetten. En de afgesproken opwarmingsdoelen van ‘1,5 graad’ en/of ‘ruim onder de 2 graden’ betekenen helemaal niets.

Dat het goed fout zit met de wetenschap achter het Akkoord van Parijs valt direct in te zien met een eenvoudig gedachtenexperiment. Stel we stoppen onmiddellijk met alle uitstoot van CO2, een ‘cold turkey’-remedie om in één klap van onze fossiele verslaving af te komen. Wat gebeurt er dan volgens het IPCC met de opwarming vanaf het moment van stoppen? Heel eenvoudig, de opwarming stopt en blijft verder constant, gelijk aan de opwarming op het moment van stoppen. Immers, de cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 verandert dan niet meer en omdat volgens het IPCC de opwarming direct afhangt van de cumulatieve uitstoot verandert de opwarming dus ook niet meer. Dat betekent dat ook de CO2-concentratie in de atmosfeer niet meer verandert. Vanaf het moment van stoppen van de CO2-uitstoot verwerft de dan aanwezige CO2 in de atmosfeer het eeuwige leven, een natuurkundig monstrum.

CO2 heeft vervaltijd van zo’n 50 jaar

Hoe zit het dan wel met de CO2 die de mensheid in de atmosfeer uitstoot? Dat blijkt verrassend eenvoudig te zijn: de CO2 in de atmosfeer vervalt exponentieel met een karakteristieke vervaltijd van om en nabij de 50 jaar. Dat inzicht hebben we te danken aan een drietal onafhankelijke klimaatdeskundigen die buiten de mainstream klimaatwetenschap opereren: de Australische wiskundige en klimaatblogger Nick Stokes en twee in brede kring gerespecteerde Nederlandse natuurkundigen met een lange staat van dienst, Cees le Pair en Ad Huijser.

Stokes loste in 2015 het raadsel op van de constante ‘airborne fraction’ van CO2, het wonderbaarlijke verschijnsel dat de helft van de uitgestoten CO2 door natuurlijke processen uit de atmosfeer verdwijnt, ongeacht de exponentieel toenemende hoeveelheid CO2 die jaarlijks wordt uitgestoten. Volgens Stokes valt dat perfect te verklaren door aan te nemen dat CO2 exponentieel vervalt met een karakteristieke vervaltijd van ongeveer 50 jaar in combinatie met het feit dat de uitstoot sinds het begin van de industriële periode exponentieel is gegroeid. Zie hier.

Exponentieel verval

Niet lang daarna, in 2020, concludeerden Le Pair en Huijser in hun in eigen beheer uitgevoerde studie How does CO2 escape? dat het verdwijnen van CO2 uit de atmosfeer uitstekend valt te voorspellen door uit te gaan van een exponentieel verval. Zie hier. Zij kwamen uit op een karakteristieke vervaltijd van 53,5 jaar, keurig in lijn met de eerdere schatting van Stokes. Dat is ook niet zo gek want ze putten evenals Stokes uit dezelfde bron met gegevens over de jaarlijkse uitstoot van CO2 sinds 1750.

Figuur 1 illustreert hoe CO2 in de atmosfeer vervalt nadat er op tijdstip nul 1 Gigaton CO2 in de atmosfeer is gebracht. De figuur laat ook zien hoe in dat geval het verval van CO2 verloopt volgens de gevestigde IPCC wetenschap. Op de verticale as staat de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer in Gigaton CO2 en op de horizontale as de tijd in jaren.

Het beginpunt in beide gevallen ligt op 1 (Gigaton). Bij het exponentiele verval neemt de hoeveelheid CO2 af met een gestaag afnemende snelheid. Voor de karakteristieke vervaltijd van 50 jaar is de beginsnelheid op tijdstip nul: 1 Gigaton per 50 jaar, gelijk aan de helling van de raaklijn aan de vervalkromme op tijdstip nul. Van de oorspronkelijk ingebrachte hoeveelheid van 1 Gigaton blijft na 150 jaar nog maar 0,05 Gigaton over.

Dat ligt wel anders bij het IPCC. Daar verdwijnt de helft van de ingebrachte CO2 vrijwel direct, de andere helft blijft voor eeuwig in de atmosfeer hangen. Volkomen absurd natuurlijk maar louter een gevolg van de IPCC-aanname van een fictief, universeel lineair verband tussen opwarming en cumulatieve CO2 uitstoot.

Dankzij de mathematische eenvoud van een exponentieel verval is het mogelijk een betrekkelijk eenvoudige wiskundige formule af te leiden waarmee CO2-concentraties in de atmosfeer zijn uit te rekenen voor een gegeven willekeurig uitstootprofiel. Met die formule kunnen niet alleen de historische concentraties van CO2 in de atmosfeer worden gereproduceerd maar ook de toekomstige CO2-concentraties worden voorspeld voor een gegeven toekomstig CO2-uitstootprofiel. Die uitgerekende CO2-concentraties kunnen vervolgens worden omgezet in een opwarming met behulp van een empirische correlatie gebaseerd op de werkelijk gemeten opwarming en de werkelijk gemeten CO2-concentraties vanaf 1959, het jaar dat begonnen is met de systematische meting van de CO2-concentraties in de atmosfeer.

Toegepast op de historische uitstoot vanaf 1850 voorspelt de formule een lineair verband tussen de opwarming en de cumulatieve hoeveelheid CO2. Dus toch een universeel lineair verband? Nee want het voorspelde lineaire verband is een gevolg van het toevallig samengaan van een exponentiële uitstootgroei en een exponentieel CO2-verval. Precies wat Stokes ook had laten zien in zijn verklaring van de constante ‘airborne fraction’. Met een andere groei, of een ander verval, is er geen sprake van een lineair verband.

Vier scenario’s

Het lineaire verband houdt op te bestaan op het moment dat wordt overgeschakeld van een exponentieel groeiende CO2-uitstoot naar een krimp in de CO2-uitstoot. Dan mag dat lineaire verband daarna dus ook niet meer worden gebruikt. Maar dat is wel wat het IPCC heeft gedaan bij de berekening van de CO2-budgetten. Statistici noemen het gebruik van een correlatie buiten haar geldigheidsgebied een doodzonde.

Figuur 2 toont de opwarming sinds het begin van de industriële periode voor 4 verschillende scenario’s, een referentiescenario waarin de CO2-uitstoot blijft groeien en 3 scenario’s waarin op verschillende manieren de CO2-uitstoot wordt gereduceerd. Op de verticale as staat de opwarming in graden Celsius en op de horizontale as de tijd vanaf het jaar 2000 tot aan het einde van deze eeuw. We nemen aan dat de uitstoot-reducties worden doorgevoerd in 2050 en dat tot die tijd de uitstoot exponentieel groeit met 1,7%/jaar, de werkelijk opgetreden historische groei vanaf 1850 tot en met 2020.

Worst case

De blauwe kromme lijn representeert het referentiescenario met een groei van 1,7%/jaar vanaf het begin in 1850 tot het einde van de eeuw. De open blauwe cirkeltjes links in de figuur staan voor de gemiddelde jaarlijkse wereldtemperaturen uit de HADcrut 5.0 dataset tot en met 2023, samengesteld door het Hadley Centre van de Britse Meteorologische Dienst en de Climate Research Unit van de universiteit van East Anglia. Ze vallen bovenop de kromme blauwe lijn, wat de betrouwbaarheid van de berekeningen onderstreept.

Het referentiescenario is met recht een ‘worst case’, vergelijkbaar met het IPCC ‘worst case’ scenario SSP5-8.5 uit het recente AR6 rapport. In 2050 is de opwarming opgelopen tot 2,3 °C en zal na 2050 verder stijgen naar bijna 6 °C aan het einde van de eeuw. De ‘worst case’ geeft nog eens duidelijk aan dat er paal en perk moet worden gesteld aan de CO2-uitstoot.

De oranje kromme geeft een scenario weer waar in 2050 wordt overgeschakeld van een exponentiële groei naar een nulgroei met een constante uitstoot gelijk aan de uitstootsnelheid in 2050. In dit scenario blijft de opwarming toenemen maar vlakt wel geleidelijk af en bereikt uiteindelijk ver in de volgende eeuw een constant niveau van bijna 4 graden. In die eindtoestand is het verval gelijk aan de uitstoot en blijft de CO2-concentratie in de atmosfeer op een constant niveau en dus ook de opwarming.

De oranje kromme met de nulgroei markeert de grens tussen het gebied met groei en met krimp. Alle groei valt boven de oranje lijn, alle krimp er onder. Bij een exponentiële groei, hoe klein ook, blijft de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer toenemen en dus ook de opwarming. Bij exponentiële krimp zullen de CO2-concentratie en de opwarming aanvankelijk toenemen, een maximum bereiken en vervolgens continu blijven dalen tot de CO2-concentratie en de opwarming weer terug zijn bij af, het begin van de industriële periode.

Cold turkey

De gouden kromme toont een scenario met een krimp van 4% per jaar vanaf 2050. Het maximum valt na ongeveer 10 jaar na het inzetten van de krimp. Bij een grotere krimp verschuift het maximum naar links, bij een kleinere krimp naar rechts. De cumulatieve uitstoot in de krimpscenario’s, gerekend vanaf 1850, is altijd groter dan de cumulatieve uitstoot in 2050. En dan ligt volgens het IPCC de uiteindelijke opwarming in de krimpscenario’s altijd boven de opwarming in 2050.

De groene curve is een ‘cold turkey’-scenario: vanaf 2050 wordt er geen molecuul CO2 meer uitgestoten. In dat geval zullen de CO2-concentratie in de atmosfeer en de opwarming continu dalen tot aan de niveaus van voor de industriële periode. Dat punt zal pas worden bereikt na enkele eeuwen, dat wel. Maar in het begin gaat het sneller, met als gevolg dat aan het eind van deze eeuw de opwarming al lager ligt dan aan het begin. Het IPCC gaat er in dit geval van uit dat de opwarming aan het einde van de eeuw (en daarna) nog steeds op het niveau van 2050 zal liggen.

CO2 reduceren kan ook direct

Het is overduidelijk dat het Akkoord van Parijs met de twee statische opwarmingsdoelen op wetenschappelijk drijfzand is gebouwd. Het IPCC heeft destijds de politieke klimaatonderhandelaars in Parijs, zonder twijfel met de beste bedoelingen, finaal op het verkeerde been gezet. Het gevolg is wel dat er met name in Europa een veelomvattend, ingrijpend en extreem kostbaar klimaatbeleid is opgetuigd inclusief uiterst ambitieuze klimaatdoelen (‘klimaatneutraal in 2050’) en dito reductiepaden (‘Fit for 55’) die, op de keper beschouwd, nergens op slaan.

Statische opwarmingsdoelen, uitgedrukt in graden Celsius, zijn zinloos omdat er bij het reduceren van de CO2-uitstoot, in welk reductiepad dan ook, geen statische opwarming valt te definiëren. Zie figuur 2. Voor het omlaag brengen van de CO2-uitstoot heb je niet een omslachtige omweg nodig via een betekenisloos en misleidend overkoepelend opwarmingsdoel. CO2 reduceren kan ook direct.

De opwarming van de aarde is een serieus mondiaal probleem dat moet worden aangepakt op grond van robuuste en solide wetenschappelijke inzichten. Dat staat buiten kijf. Echter, de wetenschap achter het huidige nationale en internationale klimaatbeleid deugt niet. Dat is zo klaar als een klontje. Een herziening van die wetenschap en het daarvan afgeleide beleid is dan ook dringend geboden.

In Nederland zou die herziening al op korte termijn zijn beslag kunnen krijgen tijdens de op dit moment lopende onderhandelingen over een nieuw te vormen kabinet onder leiding van informateur Plasterk. Binnenkort staat daar het klimaatbeleid op de agenda en dan is het wel zo raadzaam voor die tijd de wetenschappelijke basis van dat beleid op orde te hebben. De politieke bèta Plasterk kan daar als geen ander de helpende hand bij bieden.

Laat je adviseren door bèta’s

Zo nodig kan hij zich, naar goed Nederlands gebruik, laten adviseren door enkele andere politieke bèta’s met afstand tot maar wel ervaring in het Haagse politieke bedrijf en, vanzelfsprekend, begaan met het klimaat. Bijvoorbeeld Terlouw (natuurkunde), Rinnooy Kan (wiskunde) en Draijer (werktuigbouwkunde), toevallig allemaal lid van de partij die van klimaat een speerpunt heeft gemaakt en dus van onverdachte huize. Diepgaande kennis van klimaatwetenschap is niet nodig, wel een gezond bèta-verstand, en dat bezitten de heren in ruime mate.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Wetenschappelijke basis van het extreem dure klimaatbeleid deugt niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Tal van wetenschappen kunnen bijdragen aan inzicht en kennis van het klimaat. Zo ook de geschiedenis. Klimaat heeft ook een historisch aspect. Het klimaat bestaat immers al zo lang als de aarde, 4,65 miljard jaar. De rapporten van de Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), de klimaatbijbels, gaan echter zelden op die klimaatgeschiedenis in.

In The Fourth en The Sixth Assessment Report van het IPCC komen alleen de laatste duizend jaar aan de orde. De rapporten hebben behalve een wetenschappelijk ook een politiek doel. En dat historische aspect lijkt te schuren met dat politieke doel.

De geologie levert over de geschiedenis van het klimaat vooral veel geruststellende inzichten op. Sinds er leven bestaat, ongeveer 3,6 miljard jaar, veranderden de omstandigheden soms drastisch en vonden verschillende keren rampen op kosmische schaal plaats, maar altijd bleef de temperatuur ruimschoots binnen de bandbreedte waarin leven kan gedijen.

Opeenstapeling van elkaar versterkende factoren die tot rampen leiden, zoals de IPCC die steeds vreest, deden zich tot dusver nooit voor. Die zijn ook niet in overeenstemming met de wetten van de natuur, waarin systemen in evenwicht zich juist kenmerken door negatieve koppelingen. Koolstofdioxide (CO2) komt uit dit lange geschiedenisverhaal niet naar voren als een drijvende kracht van de atmosferische temperatuur. Ongeacht het gehalte aan koolstofdioxide in de atmosfeer kon de temperatuur hoger of lager zijn.

Minder CO2 in de ijstijden

De terugkerende tendens over de laatste zeshonderd miljoen jaar was die van een dalend koolstofdioxide-gehalte, doordat er meestal meer koolstofdioxide werd gebonden in bijvoorbeeld kalk, dan er via bijvoorbeeld vulkanisme weer in de aardse cyclus terugkeerde. De soms honderden meters dikke lagen kalksteen die overal op aarde kunnen worden aangetroffen betreffen allemaal koolstofdioxide uit zeeën en oceanen en indirect ook uit de atmosfeer.

Vooral de laatste dertig miljoen jaar nam het gehalte koolstofdioxide in de atmosfeer sterk af. De laatste twee miljoen jaar, een van de zeldzame ijstijdperioden in de geschiedenis van de aarde, heeft het niveau van de koolstofdioxide in de atmosfeer steeds de temperatuur gevolgd. In de warme perioden nam het gehalte toe en in de ijstijden af.

Enigszins afhankelijk hoe de pieken en dalen worden geteld, vallen er ten minste 44 ijstijden te onderscheiden, de laatste steeds van zo’n 100.00 jaar per keer. In de interglacialen trok het ijs zich tijdelijk terug, soms slechts voor kort. Het voorlaatste interglaciaal, het Eemien, duurde met 10.000 jaar relatief lang. Het was in die tijd aanzienlijk warmer dan nu en het water stond wereldwijd 6 meter hoger.

Pooltemperaturen aan de Middellandse Zee

In de laatste ijstijd stond het water dan weer 120 meter lager dan nu. Ierland was vanuit Nederland over land te bereiken. Het gehalte aan koolstofdioxide in de atmosfeer bereikte waarden van maar net boven de 150 deeltjes per miljoen, de ondergrens waarop nog leven op aarde kan gedijen. In deze barre periode kondigde de huidige mensheid zich in Europa aan. De Grotte Cosquer bij Marseille, die sinds het einde van de laatste ijstijd deels onder water ligt, bewaart tekeningen van 27.000 jaar geleden, waaronder drie met een pinguïn.

Vlakbij de Middellandse Zee deden zich hier, mede door de nabijheid van de ver uitgedijde Alpengletsjers, arctische omstandigheden voor. De vrees is gerechtvaardigd dat de volgende ijstijd nog hooguit enkele millennia op zich zal laten wachten. Op goede gronden zou de mensheid zich druk kunnen maken over het gebrek aan koolstofdioxide in de atmosfeer: heeft de mensheid ondertussen wel genoeg verbrand om de komende ijstijd boven de dodelijke ondergrens van 150 deeltjes koolstofdioxide per miljoen te blijven?

Warme tijden? Goed voor de landbouw

Het einde van de laatste ijstijd, ongeveer 8000 jaar geleden, betekende de opkomst van de landbouw en de veeteelt, waar de mensheid sindsdien van leeft. De warmte van het huidige interglaciaal leverde de voorwaarden waaronder de mensheid met zijn agrarische activiteiten kon gedijen.

Tijdens het huidige interglaciaal bleef het gehalte aan koolstofdioxide ongeveer constant, maar de temperaturen vertoonden een grillig verloop met aanwijsbare pieken en dalen in de gemiddelden, zoals ijskernboringen in de noordpool, de zuidpool en sedimentboringen in zee overtuigend en ondubbelzinnig aantonen.

Historici zag al gauw het belang van deze temperatuurgrafieken, want die bleken nauwkeurig overeen te komen met de menselijke lotgevallen. Historici begonnen vanaf ongeveer 1965 te schijven over de invloed van het klimaat. De beroemde Franse historicus Emmanuel Le Roy Ladurie schreef in 1967 zijn bekende – maar ondertussen behoorlijk verouderde – Histoire du climat depuis l’an mil.

Afkomstig van het Normandische platteland was Le Roy Ladurie zich sterk bewust van de menselijke kwetsbaarheid voor de grillen van het weer. De warmere perioden van de laatste twee millennia vielen samen met het hoogtepunt van het Romeinse Rijk, met de hoge middeleeuwen in de twaalfde eeuw en met het begin van de moderne tijd vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw.

Deze perioden staan bekend als de optima, de koudere perioden daartussen als de pessima. Hogere temperaturen verlengen het groeiseizoen en vergroten de gebieden waarin gewassen kunnen groeien en dat bracht meestal een sterke groei van de bevolking met zich mee.

Abdijen, kerken, dorpen, steden

In het twaalfde-eeuwse optimum gingen ontginningen en bevolkingsaanwas in een razendsnel tempo hand in hand. De kloosterorde van Cïteaux, gesticht in 1098, sloot zich van de wereld af door zich in woeste gebieden te vestigen. De eerste gemeenschappen kwamen bijna om van de honger, mede door periodes van droogte in het begin van twaalfde eeuw, maar al gauw bleken de woestenijen waar hun abdijen stonden zich in brandpunten van ontginningen te bevinden, waar de orde op grote schaal aan meedeed. Deze groeide uit tot een machtige beweging met 7 abdijen in 1118 en 525 in 1200.

Tegelijkertijd verrezen overal nieuwe dorpen en vormden zich steden, die zich kostbare kerkgebouwen permitteerden. In een omtrek van ongeveer 70 kilometer om Parijs alleen al staan er uit dit optimum nog 1740. Pas in de tweede helft van de negentiende en de eerste decennia van de twintigste eeuw verrezen er weer opnieuw zoveel kerkgebouwen. De gevolgen van het twaalfde-eeuwse optimum zijn zo vrijwel overal in Europa nog zichtbaar.

De landbouw schoof in de twaalfde eeuw op naar het noorden. Een studie uit 1980 stelde vast dat wijnbouw plaatsvond tot in het zuiden van Schotland en het zuidwesten van Noorwegen. De aan het einde van de tiende eeuw door de Noormannen gevestigde nederzettingen in Groenland maakten in de twaalfde eeuw een bloeiperiode door.

Groenland was groen

Voor zover nu bekend stonden er in de zuidelijkste vestiging op Groenland ongeveer 500 huizen en in de westelijke ruim honderd. Naast de visserij vormden graanteelt en veeteelt bronnen van bestaan. De twaalfde eeuw was, met minder stikstofdioxide in de atmosfeer, aanzienlijk warmer dan nu en het ging de mensen betrekkelijk goed.

Op de warme Romeinse tijd waren ook al de koudere tijd van de volksverhuizingen en een dramatische krimp van de bevolking gevolgd. Na de twaalfde eeuw moest eveneens ontgonnen gebied prijs worden gegeven aan de natuur, waarna de landbouw in Frankrijk in oppervlakte nooit meer dezelfde omvang bereikte. Veel dorpen verdwenen weer.

Niet warmte, maar kou was tegenslag

In de kleine ijstijd (15^e-19^e eeuw) die meerdere dieptepunten kende, had de mensheid het doorgaans veel moeilijker dan in de warmere perioden. De aanduidingen ‘optima’ voor de warme perioden en ‘pessima’ voor de koudere perioden duiden op de wisselende menselijke omstandigheden in deze eeuwen.

Aangezien er in het huidige interglaciaal tot aan de twintigste eeuw nauwelijks schommelingen optraden in het gehalte aan koolstofdioxide en dit bij het IPCC geldt als de belangrijkste drijfveer voor de temperatuur, passen de optima en pessima niet goed in het beeld dat men wil schetsen. Sinds het Fourth Assessment Report in 2007 worden de optima en pessima zelfs regelrecht ontkend.

De frauduleuze hockeystick

Tot dan toe voerde het IPCC een al snel frauduleus gebleken grafiek van Michael Mann aan, gebaseerd op geselecteerde reeksen van jaarringen van de stekelden (ook wel: stoppelden, ofwel pinus aristata). Die zouden aantonen dat de temperatuur de laatste duizend jaar niet veel meer dan enkele tienden van graden van zijn plek kwam om de laatste decennia ineens als een raket omhoog te schieten: de beruchte Hockeystick-grafiek.

Uit de studie van Mann weggelaten reeksen van de stekelden vertoonden overigens een ander beeld. Zijn dennen bleken in de twintigste eeuw minder te groeien dan daarvoor, wat volgens de logica van Mann zou wijzen op een daling van de temperatuur. Zonder het te vermelden werden deze data in de grafiek vervangen door die van een weerstation, een regelrechte fraude.

Veel betrouwbaarder temperatuurbenaderingen werden in het IPCC-rapport genegeerd. De hockeystick bleef in het vijfde rapport achterwege, maar het recent uitgebrachte zesde rapport ontkent opnieuw de optima en pessima van de laatste duizend jaar, in weerwil van de overstelpende hoeveelheid fysische en historische bewijzen hiervoor.

IPCC ziet alleen rampen

De optima en de pessima van de historici zijn het IPCC om nog een andere reden onwelgevallig. Nooit heeft het IPCC enig voordeel van opwarming en van meer koolstofdioxide kunnen bedenken. Hun hoofdstukken over de gevolgen vermelden uitsluitend rampzalige nadelen. In de media worden in het verlengstuk daarvan voortdurend catastrofes voorspeld.

Uit historische studies blijkt daarentegen onomstotelijk dat hogere temperaturen de mensheid juist steeds ten goede kwamen. Meer koolstofdioxide zou ook voordelen kunnen hebben. Op geologische schaal bezien is het atmosferische gehalte van deze onontbeerlijke meststof voor planten nog steeds ongekend laag. Een beetje meer zal de planeet alleen maar vergroenen en het gemakkelijker maken de mensheid te voeden. Het ideaal van het IPCC lijkt een planeet zonder mensen, maar we zijn er nu eenmaal.

De IPCC schermt in zijn rapporten voortdurend met de onheilspellende term ‘unprecedented’, maar die 0,8 graad temperatuurstijging in de twintigste eeuw heeft historisch gezien niet veel om het lijf. Die gierende kwalificaties van het IPCC getuigen van gebrek aan historisch besef.

Wynia’s Week blijft opletten, als anderen verzaken. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De klimaatvoorspellers kijken niet terug verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar daar houdt het ook op. Het akkoord zelf heeft weinig om het lijf. Er zijn een aantal praktische zaken geregeld maar het hoofddoel van de COP26, een aanscherping van de uitstootdoelen van de deelnemende landen om  de opwarming van de aarde binnen de perken van het Akkoord van Parijs van 2015 te houden, is jammerlijk mislukt.

Volgens ‘Parijs’ moet de opwarming beperkt blijven tot ruim onder de 2°C ten opzichte van de pre-industriële periode en als het even kan beperkt blijven tot 1,5°C. De geschatte opwarming op grond van de toezeggingen die zijn gedaan in Glasgow ligt rond de 2,5°C,  ruim boven de bovengrens van Parijs.

De inzet van de VN en de rijke landen in Glasgow was om de overige landen te binden aan een maximale opwarming van 1,5°C, de ondergrens van Parijs, en een daarvan afgeleide netto-nul CO2 uitstoot in 2050. Dat hadden de rijke landen in juni van dit jaar tijdens hun G7-top besloten.

Al spoedig bleek die doelstelling te ambitieus en werd nog voordat Glasgow goed en wel was begonnen de  ‘bindende 1,5°C’ vervangen door ‘zicht houden op de 1,5°C’ om tenslotte tijdens de conferentie te eindigen in ‘levend houden van de 1,5°C’. Dat laatste is gelukt want de 1,5°C is doorgeschoven naar de volgende klimaatconferentie in 2022 in Egypte. Meer zat er in Glasgow niet in.

De bindende 1,5°C mag dan zijn mislukt, de deelnemende landen konden in Glasgow wel schitteren in een veelheid van planeetreddende initiatieven, intentieverklaringen en resoluties. Maar alle mooie beloften en goede bedoelingen ten spijt,  het betrof vooral symbolische maatregelen die in de praktijk van alledag niet bijster veel zoden aan de dijk zullen zetten.

Minder methaan, behalve door de grote uitstoters

Een mooi voorbeeld daarvan is de Global Methane Pledge, een met veel hoepla gebracht initiatief van de VS en de EU waarin landen beloven hun methaanemissies in 2030 met 30% te verminderen. Ruim 100 landen hebben zich achter dit initiatief geschaard, maar nou net niet de grote methaanuitstoters China, Rusland en de landen uit het Midden Oosten. Voor de VS en de EU zelf is de ‘pledge’ nogal gratuit want de 30% vermindering is al inbegrepen in hun netto-nul-in-2050 plannen. 

Op de eerste dag van de conferentie stal de Indiase Minister President Modi de show met een toespraak waarin hij beloofde dat India zal streven naar een netto-nul uitstoot, weliswaar niet in 2050 zoals de rijke landen hebben beloofd, maar pas in 2070. Dat was voor alle deelnemende landen een grote en welkome verrassing. Tot dan toe had India zich niet uitgelaten over zijn precieze klimaatdoelstellingen behalve dat het maximaal zou inzetten op hernieuwbare energie, met name zonne-energie.

Modi werd alom geprezen voor zijn moedige belofte. Maar met de belofte van netto-nul-in-2070 heeft Modi de rijke landen wel in een houdgreep genomen want zo’n ingrijpende doelstelling kan India onmogelijk opbrengen zonder de massale financiële steun van de rijke landen. En dat heeft de Indiase delegatie in Glasgow de rijke landen ook duidelijk laten weten. In de komende VN klimaatconferenties zal die financiering nog uitgebreid aan de orde komen.

Modi stopt de 1,5 graad-doelstelling

Wat de verzamelde delegatieleden niet direct door leken te hebben was dat Modi met zijn netto-nul-in-2070 belofte de doodsteek toebracht aan het 1,5°C doel van de rijke landen en de daaraan gekoppelde doelstelling van netto-nul-in-2050. Die doelstelling was al illusoir met de toezegging in september 2020 van China, de grootste CO2 uitstoter, te streven naar een nul-uitstoot in 2060.

Maar met de netto-nul-in-2070 van Modi is het lot van de 1,5°C definitief bezegeld. Immers, als de twee grootste uitstoters in Azië, goed voor twee-derde van de totale CO2 uitstoot in de wereld, niet van plan zijn zich te voegen naar de netto-nul-in-2050 van de rijke landen, dan houdt het op voor de 1,5°C. Is dat erg? Nee, want als de Modi norm van netto-nul-in-2070 wereldwijd wordt aangehouden zal de opwarming in 2070 uitkomen op onder de 2C en dus nog steeds binnen het Akkoord van Parijs vallen.    

Zoals gezegd zal de 1,5°C op de volgend klimaatconferentie in Egypte weer aan de orde worden gesteld. Het is voor de gedroomde klimaatkoplopers (EU en VS) kennelijk moeilijk te verkroppen dat hun plannen niet worden overgenomen door de rest van de wereld. Daar zal door het opnieuw op de agenda zetten niet veel aan veranderen. De 1,5°C heeft geen rationele wetenschappelijke basis en is vooral een product van wensdenken.

Er is geen enkel realistisch uitstootscenario te bedenken waarbij de totale CO2 uitstoot blijft onder het beschikbare koolstofbudget voor een opwarming van 1,5°C. Alleen als alle landen van de wereld eendrachtig het voorbeeld van de USA en de EU zouden volgen zou het kunnen, op papier. Maar dat station is in Glasgow gepasseerd. De 1,5°C is morsdood.

Grenzeloze zelfoverschatting van de EU

Glasgow heeft ook duidelijk gemaakt dat het ambitieuze Europese klimaatbeleid (‘Fit for 55’) volstrekt Eurocentrisch is. Europa als maat der dingen en Brussel dat weet wat goed is voor de wereld en de mensheid. Het Europese klimaatbeleid getuigt van een grenzeloze zelfoverschatting. Als Europa werkelijk wil meetellen in de geopolitiek van het klimaat zal het een toontje lager moeten zingen en een meer pragmatische koers moeten varen.

Dat betekent geen klimaatkampioenschap najagen (‘het eerste klimaatneutrale continent in de wereld’) en dus niet halsstarrig vasthouden aan de dode 1,5°C opwarmingsgrens. Het is effectiever aan te sluiten bij de netto-nul-in-2070 van Modi en van uit die positie proberen bij te sturen. Hopelijk zal dit inzicht doorbreken voor de volgende grote klimaatconferentie in Egypte in 2022.  Zo niet, dan zal de geschiedenis van Glasgow zich in Sharm El-Sheikh herhalen.   

Brussel: gas en kernenergie zijn groen

Terwijl in Glasgow de wereldleiders en hun gevolgen zich twee weken lang druk maakten over onze bedreigde planeet en het lot van de mensheid, draaide de wereld gewoon door en kwam er van elders goed nieuws naar buiten. Allereerst werd in Brussel gelekt dat de Europese Commissie bij nader inzien investeringen in gas en kernenergie als groen wil bestempelen. Dat betekent dat een belangrijk knelpunt in de toepassing van kernenergie wordt weggenomen en dat kernenergie in Europa een majeure rol kan gaan spelen in de transitie naar een koolstofvrije economie.

Een tweede verheugende ontwikkeling is dat Rolls-Royce de financiering rond heeft voor de verdere ontwikkeling van kleine nucleaire kernreactoren (SMR). Rolls-Royce verwacht die kleine reactoren ruim voor 2050 op de markt te kunnen brengen. Ook dat zal een niet te onderschatten impact hebben op de energietransitie. Tenslotte: welingelichte kringen rond de kabinetsformatie hebben laten weten dat het nieuwe kabinet Rutte 4 fors gaat inzetten op kernenergie. Eind goed, al goed.

Wynia’s Week heeft een naam op te houden met nuchtere, informatieve artikelen over klimaat en klimaatbeleid. Steunt u deze broodnodige berichtgeving? Doneren aan Wynia’s Week kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht In Glasgow werd klimaatdoel van 1,5 graad definitief begraven verscheen eerst op Wynia's Week.

Eerdere uitgebreide IPCC rapporten verschenen in 1990, 1995, 2001, 2007 en 2013. Op de keper beschouwd vertelde het nieuwe rapport weinig nieuws, het was niet meer dan een bevestiging en aanscherping van de voorgaande IPCC rapporten. Wel was de toonzetting totaal anders, een soort allerlaatste waarschuwing: we staan aan de vooravond van een ongekende klimaatcatastrofe en alleen met ingrijpende radicale maatregelen kan het tij nog worden gekeerd.

Waar komt het idee van de snellere opwarming vandaan?

In de nationale en internationale media werd de alarmistische boodschap van het IPCC breed uitgemeten. De Secretaris-Generaal van de VN spande de kroon met het afkondigen van de Code Rood. Ook de vaderlandse media lieten zich niet onbetuigd. Opvallend bij die Nederlandse berichtgeving was de nadruk op het tempo van de opwarming, dat veel hoger zou zijn dan gedacht.

De opwarmingsgrens van 1,5°C – de ondergrens van het Akkoord van Parijs waar de leiders van de rijke westerse landen onder willen blijven – zou al worden bereikt in 2035, ruim een decennium eerder dan klimaatwetenschappers bij eerdere gelegenheden voor mogelijk hadden gehouden.

De veronderstelde snellere opwarming van de aarde is een groot raadsel. Ja, de aarde warmt wereldwijd op en dat is al vele decennia aan de gang. Maar nergens in het nieuwe IPCC-rapport is te lezen dat het tempo van de opwarming zou zijn versneld. Hoe zit dat precies?  

Niet van het IPCC, wel van het KNMI!

De bron van het onheilspellende bericht (Bart Strengers, klimaatonderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving wees mij er op) blijkt afkomstig van ons eigen KNMI, het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, waar – volgens het NOS Journaal – alle klimaatwetenschap in Nederland samenkomt. Als service aan de media publiceerde het KNMI op de dag van het verschijnen van het IPCC-rapport op zijn website een korte samenvatting onder de alarmerende kop: Nieuw IPCC-rapport: temperatuur stijgt sneller dan verwacht. Zie hier.

Vrijwel alle kranten en tv-nieuwsprogramma’s hebben bij hun berichtgeving uit de KNMI-samenvatting geput, inclusief de alarmerende kop. Waarom ook niet?  Het KNMI was nauw betrokken bij de totstandkoming van het AR6 rapport en is dus uitstekend ingevoerd in alle ins en outs. Een meer betrouwbare bron is moeilijk voor te stellen.

Maar waar het KNMI de snellere opwarming vandaan haalt mag Joost weten. Het kan onmogelijk uit het nieuwe IPCC-rapport komen want dat rapport vertelt juist het tegenovergestelde. Dat heeft te maken met de herwaardering van de koolstofbudgetten in het nieuwe AR6 rapport. Een koolstofbudget geeft aan hoeveel CO2 er mag worden uitgestoten voordat een bepaalde opwarming wordt bereikt. In het nieuwe rapport zijn de koolstofbudgetten spectaculair toegenomen vergeleken met het voorlaatste rapport AR5 uit 2013. Het duurt dus langer voordat een bepaalde opwarmingsgrens wordt overschreden. Niks geen versnelling dus.

De onderstaande tabel toont de koolstofbudgetten per 01-01-2020 (uitgedrukt in GigatonCO2) voor een opwarming van 1,5°C en 2°C zoals gerapporteerd in AR5 en AR6.  De 1,5°C en 2°C zijn de onder- en bovengrens voor de toelaatbare opwarming vastgelegd in het Akkoord van Parijs. Tussen de ronde haken staat het aantal jaren dat een budget meegaat bij een constante uitstoot van 40 GtCO2/jaar, ruwweg de huidige uitstootsnelheid.

Zoals we kunnen zien is het AR6 koolstofbudget voor 1,5°C ten opzichte van AR5 toegenomen met bijna een factor 3. Ook het koolstofbudget voor 2°C is significant hoger. Op grond van het voorlaatste IPCC-rapport (AR5) zou het budget bij een constante uitstoot van 40 GtCO2/jaar voor de 1,5°C bij een constante uitstoot van 40 GtCO2/jaar al voor 2025 zijn uitgeput. Maar volgens de nieuwste bevindingen uit AR6 gaat het budget nu mee tot midden 2032 mee. Als we uitgaan van een lineaire reductie in de CO2 uitstoot wordt volgens AR5 de 1,5°C grens bereikt ruim voor 2030 en volgens AR6 rond 2045.

Komt er een rectificatie van het KNMI?

Er is dus geen sprake van een versnelling van de opwarming zoals het KNMI claimt, integendeel. Misschien beschikt het KNMI over eigen onderzoek dat nog niet is gedeeld met de internationale gemeenschap van klimaatonderzoekers. Niet zo waarschijnlijk. Het ligt meer voor de hand dat het KNMI-nieuwsbericht een slip-of-the-pen is geweest van een overijverige communicatiemedewerker met-een-groen hart en dat dit door de kwaliteitscontrole van het KNMI niet is opgemerkt.

Gelukkig krijgt het KNMI een herkansing. In oktober zal het KNMI een toelichting op het AR6 rapport uitbrengen onder de titel: Klimaatsignaal ‘21. Daarin zal zonder twijfel ook het tempo van de opwarming aan de orde komen. In afwachting daarvan zou het KNMI er verstandig aan doen op korte termijn met een rectificatie te komen. Dat is het instituut verplicht aan de vaderlandse media en niet te vergeten de vele lezers en kijkers die onjuist zijn voorgelicht. Een kwestie van wetenschappelijke integriteit.

Het bericht Warmt de aarde sneller op? Niet volgens het IPCC, wel volgens het KNMI. verscheen eerst op Wynia's Week.

Niettemin kwam VN-chef António Guterres met de sound-bite ‘dit is code rood voor de mensheid’.  De respons in de media was al net zo voorspelbaar. Trouw kopte: ‘Klimaatrapport is scherper dan ooit’. NRC: ‘Wereld zet zich schrap voor grimmig VN-klimaatrapport’. Want zulke krantenkoppen moeten voldoen aan het cliché dat het met het klimaat altijd weer erger is dan je dacht.

Het is de vraag of ook maar iemand op de wereld dat vierduizend pagina’s dikke rapport van kaft tot kaft gaat lezen, en ik kan het niemand aanraden. Maar doe uw voordeel met onderstaande Leeswijzer in vijf stappen: 

1 Elk IPCC-rapport is een politiek document

Over IPCC-rapporten heerst het wijdverbreide misverstand, als zouden dit wetenschappelijke publicaties zijn, met bijbehorend imago van objectiviteit. Het zijn echter politieke consensusdocumenten, waarvan de Summary for Policymakers middels koehandel tussen tientallen landen wordt vastgesteld.

Dit rapport (IPCC-AR6) is daarom beter te vergelijken met bijvoorbeeld de Sustainable Development Goals, het grootse, door de Algemene Vergadering van de VN in 2015 aangenomen plan om vóór 2030 tientallen lovenswaardige doelen voor de mensheid te bereiken, zoals gendergelijkheid en schoon drinkwater.

Een wat minder welwillende vergelijking is die met een Chinees partijprogramma: elke zes jaar moeten alle afgevaardigden opdraven om te laten zien dat de neuzen nog dezelfde kant op staan. Dit gaat in november weer gebeuren op de klimaatconferentie in Glasgow, COP 26.  Daar moeten alle landen die het klimaatakkoord van Parijs (2015) ondertekend hebben, laten zien dat ze op koers liggen om de wereld te behoeden voor meer dan 2 graden opwarming.

2 In dit IPCC-rapport staat eigenlijk niks nieuws

Het uitbrengen van IPCC-AR6, met aansluitend de obligate alarmkreten in de media, heeft veel van een rituele dans die elke zeven jaar herhaald wordt. IPCC-rapporten staan weliswaar tjokvol met verwijzingen naar wetenschappelijke publicaties, maar wegens de jarenlange productietijd en de honderden wetenschappers uit allerlei disciplines die er langs elkaar heen aan meewerken, is geen sprake van een actuele synthese die een wezenlijk nieuw licht kan werpen op klimaatverandering.

Alle belangrijke onderzoeken, zoals simulaties van het toekomstige klimaat, zijn eerder gepubliceerd in vakbladen, en dus al bekend bij degenen die het nieuws op dit gebied volgen.

Het is daarom vrij hypocriet, als klimaatwetenschappers van bijvoorbeeld het KNMI door de media worden gebeld voor een paar obligate quootjes, en dan doen alsof ze enorm geschokt zijn door het nieuwe IPCC-rapport – waar ze in sommige gevallen zelf aan meegewerkt hebben. Het zou in theorie nog kunnen dat AR6 voor VN-topman Guterres een ware eyeopener was, maar geloofwaardig is dat niet.  

In vergelijking met de voorganger, IPCC-AR5 uit 2014, valt vooral de continuïteit op.  De Summary for Policymakers begint weer met een soort geloofsbelijdenis, die nog eens uitspreekt wat geen zinnig mens meer betwijfelt. Zoals artikel A1: ‘Het is onomstotelijk dat menselijke invloed de atmosfeer, de oceaan en het land heeft opgewarmd’. Dan volgt een genummerde lijst van A 1.1 tot A4.4. met zeventien meer gedetailleerde uitspraken over de staat van het klimaat.

Deze uitspraken, en honderden andere in de rest van het rapport, krijgen een formele inschatting hoe overtuigd het IPCC is. Die loopt van ‘lage overtuigdheid’ (low confidence), via medium en hoge overtuigdheid naar ‘zo goed als zeker’ (virtually certain). Overigens is dit oordeel vaak slechts op expert opinion gebaseerd, dus een vaag soort consensus onder de betrokken onderzoekers. 

De verschillen tussen AR5 en AR6 komen er vaak neer op neer, dat uitspraken opschuiven van laag naar medium, of van medium naar hoge betrouwbaarheid, of de status van ‘zo goed als zeker’ bereiken.

3 Dit rapport geeft wel iets meer duidelijkheid over de ‘klimaatgevoeligheid’

Interessant in de geloofsbelijdenis is punt A4.4, over de ‘klimaatgevoeligheid’ (climate sensitivity). Dit is per definitie het aantal graden opwarming bij verdubbeling van de CO2-concentratie ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Die was toen 280 ppm (0,028 %), en is nu ongeveer 400 ppm.

Dit is een belangrijke factor in alle prognoses; als de klimaatgevoeligheid bij nader inzien maar de helft zou zijn, zou dat ook de voorspelde opwarming en alle andere effecten ongeveer halveren, met enorme consequenties voor de urgentie van het klimaatprobleem.

AR5 vermeldde nog een forse marge in de klimaatgevoeligheid: waarschijnlijk tussen de 1,5 en 4,5 graden Celsius. Klimaatsceptici richtten daar dan ook graag hun pijlen op, en argumenteerden dat de werkelijke klimaatgevoeligheid aan de koude kant van die marge lag. 

Nu, in AR6, is die onzekerheid wat ingesnoerd: de klimaatgevoeligheid ligt, high confidence, tussen 2,5 en 4 graden, met als meest waarschijnlijke waarde 3 graden. Dus als de CO2-concentratie in de atmosfeer zou stijgen tot 2 x 280 = 560 ppm, zou de aarde waarschijnlijk 3 graden opwarmen.

Het goede nieuws is, dat de hoge waardes van 4 – 4,5 graden veel onwaarschijnlijker geworden zijn; het slechte nieuws is, dat dit ook geldt voor de laagste waardes, van 1,5 tot 2,5 graden.          

4 IPCC-rapporten zijn veel te dik

Het rapport dat deze week uitkwam is slechts deel 1 van het een heel pakket. Dit deel 1, The Physical Science Base, moet de onderbouwing geven voor deel 2 (Impacts, Adaptation and Vulnerability) en deel 3 (Mitigation), te verschijnen voorjaar van 2022, waarna pas in september 2022 het Synthesis Rapport verschijnt.

IPCC-rapporten zijn sinds de eerste aflevering, in 1990, een industrie van formaat geworden, met een productieproces dat vrijwel continu doorgaat, en dat elke zes of zeven jaar een steeds omvangrijker pakket aflevert. Tussentijds levert de IPCC-productieketen ook nog deelrapporten af, zoals in september 2019 het Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate, over de staat van de oceaan en de ijskappen. 

Rapporten van duizenden pagina’s zijn letterlijk onleesbaar; ook schrijver dezes heeft slechts de Summary for Policymakers (40 pagina’s) en de Technical Summary (150 pagina’s) doorgenomen.  

Dan nog was het ploeteren. Beiden bestaan voor een groot deel uit niet te fact-checken, gratuite beweringen in beleidsmedewerkersproza.

Ontelbare keren is er sprake van risico’s die heten toe te nemen, maar niet gekwantificeerd worden. Dat betreft niet slechts het risico op lokale hittegolven, droogtes en overstromingen, maar ook op, bijvoorbeeld, meer armoede bij Afrikaanse gezinnen met alleen een vrouw aan het hoofd. 

Hoeveel nemen al die risico’s toe, en vooral: hoe groot zijn de gevolgen?  Impliciet is hier de boodschap, dat klimaatbeleid alle risico’s, ongeacht soort en grootte, moet voorkómen.

Beide hoofdstukken hadden driekwart korter gekund als men zich had beperkt tot kwantificeerbare gegevens. Als voorbeeld punt B.4.3 in the Summary: ‘De grootte van de feedback tussen klimaatverandering en de koolstofcyclus wordt groter, maar ook meer onzeker, in scenario’s met hoge CO2-emissies (very high confidence)’

Als u niet paraat heeft wat die koolstofcyclus is: geeft niet, het gaat hier om het type bewering dat hier gedaan wordt. Een bepaalde invloed op het klimaat wordt zowel groter als meer onzeker naarmate de CO2-uitstoot toeneemt. Hoe kan je als onderzoeker ‘zeer sterk overtuigd’ zijn dat iets steeds onzekerder wordt, maar wel steeds groter?  In de echte wetenschap heet zoiets hand waving, er maar een slag naar slaan; bij het IPCC heet dat expert opinion.     

5 IPCC-rapporten hebben diverse gekleurde brillen op

Officieel zijn deze rapporten beleidsneutraal: het IPCC levert slechts de feiten aan, en regeringen beslissen over het klimaatbeleid. Dit is nauwelijks meer dan een schaamlap. Overal schemert de tegenstelling door tussen mitigatie (klimaatverandering afremmen door CO2-uitstoot drastisch te beperken) en adaptatie (dijken bouwen, e.d.).

Voor mitigatie wordt tot in detail (quasi-)nauwkeurig voorgerekend hoeveel CO2 er door de mensheid nog mag worden uitgestoten. Adaptatie wordt vaak genoemd, maar altijd slechts als aanvulling op mitigatie, en cijfermatige  onderbouwing van de effectiviteit ontbreekt. Bijvoorbeeld: hoeveel extra CO2-budget zou het bouwen van adequate kustverdediging tegen een meter zeespiegelstijging opleveren? Hoe haalbaar is dat, in vergelijking met de hele wereldeconomie koolstofarm maken?

Het IPCC heeft nog meer gekleurde brillen op. Ongetwijfeld zullen in een veranderd klimaat heviger plensbuien, droogtes en hittegolven af en toe voor schade en risico’s zorgen, wat in het rapport breed wordt uitgemeten.

Maar net als bij het risico op overstromingen door zeespiegelstijging, negeren al die risicosimulaties dat adaptatie prima mogelijk is. Waarom zouden boeren de komende vijftig jaar niets doen om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden? Dat doen ze namelijk al eeuwen. Bovendien is klimaatverandering voor de landbouw een tweesnijdend zwaard: elders zullen de omstandigheden juist verbeteren.  

De productiviteit van de mondiale natuur is de afgelopen decennia met wel dertig procent gestegen, vooral dankzij opwarming en meer CO2 in de lucht, en die groei zal zich voorlopig nog voortzetten. Het zou heel wonderlijk zijn, als alleen niet-landbouwgewassen van deze spectaculaire groei hadden geprofiteerd, maar de Summary for Policymakers en de Technical Summary reppen er met geen woord over.

Gevaar van extreme hittegolven: zelfde verhaal. Adaptatie is prima mogelijk, maar dat lees je alleen in bijzinnen. Dat een warmer klimaat ook minder heftige koudegolven betekent, en dat aan kou en koudegerelateerde ziektes veel meer mensen overlijden dan aan hitte, wordt gebagatelliseerd op een manier die niet te rechtvaardigen is.

Samenvattend: het is nogal wiedes, dat als je al je prognoses over de effecten van klimaatverandering doorrekent op basis van nul adaptatie, mitigatie de enige optie lijkt.       

6 Lees wat dit IPCC-rapport echt zegt over ‘kantelpunten’

Klimaatactivisten klaagden na het vorige rapport dat het IPCC te weinig aandacht schonk aan ‘kantelpunten’. Dit theoretische begrip gaat er van uit, dat als je een complex systeem een relatief klein zetje geeft, dit al snel een onzichtbaar kantelpunt passeert (zoals 2 graden opwarming).

Wat je daarna ook aan maatregelen neemt (zoals nul CO2-uitstoot), het systeem zal alsnog razendsnel uit de bocht vliegen, naar 5 of 10 graden opwarming. Daar komt dan nog het rampscenario bovenop, dat het ene kantelpunt het andere triggert – het aardse klimaat als kaartenhuis. 

Het IPCC besteedt in AR6 gewillig meer aandacht aan kantelpunten. Maar ze stellen nergens, dat er wetenschappelijk bewijs is voor kantelpunten in het werkelijk bestaande aardse klimaatsysteem. Integendeel, het IPCC stelt dat de verstoring van het klimaat zeker deze eeuw nog evenredig zal blijven met de hoeveelheid CO2 in de lucht, wat immers ook de basis is van hun berekeningen voor het resterende uitstootbudget.  

Ze houden wel een slag om de arm: ‘Abrupte reacties en kantelpunten van het klimaatsysteem, zoals sterk toenemende smelt van de Antarctische ijskap en bosuitsterving, kunnen niet uitgesloten worden (high confidence).’ Wat de filosofisch interessante vraag oproept: kun je ook low confidence hebben, dat wil zeggen heel onzeker zijn, dat je iets niet kunt uitsluiten?

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers schrijft voor Wynia’s Week over klimaat, natuur en milieu en andere bèta-nieuws. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Graag! Doneren aan Wynia’s Week kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De rituele klimaatrapporten zijn te politiek, te dik en te gekleurd verscheen eerst op Wynia's Week.