Maar de middelmatige knoeier, de feitenresistente ideoloog, de ruggengraatloze wegkijker, de brave tassendrager die volgens de partijleider aan een fraai postje toe is – die stromen na een paar roemloze maanden of jaren in de schijnwerpers af naar de luwte, die mogen zonder dat er een haan naar kraait verder hun tijd uitzitten als burgemeester of commisaris van het een of ander.

Toch zou het goed zijn om over falende politici vaker de balans op te maken: wat heeft hun contraproductieve beleid Nederland gekost? De feitenresistente ideologen richten verreweg de meeste schade aan, en in deze categorie heeft geen naoorlogs politicus Nederland meer schade berokkend dan Diederik Samsom.

Blijf politicus los zien van de persoon

Toen hij en ik allebei nog in Leiden woonden, zag ik hem wel eens langsrijden op weg naar het station. Niet in een geblindeerde auto met drie bodyguards erbij, maar gewoon op de fiets, met een peuter in een stoeltje aan het stuur.

Voor alle duidelijkheid: hoezeer ik het ook met Samsom oneens ben, en ongeacht de hekel die ik heb aan zijn ideologische gedram over kernenergie, heb ik nooit de geringste neiging gehad om zo iemand van zijn fiets te trekken, ook zonder kind niet. We moeten de politicus wel los blijven zien van de persoon, iets wat in het geval van Pim Fortuyn gruwelijk mis gegaan is.

Samsom heeft als PvdA-politicus aan de basis van de PAS-regeling gestaan, het gecompliceerde systeem van geitenpaadjes om, zo dacht hij, het stikstofprobleem langs de Raad van State te loodsen. Nadat de Raad van State daar zijn banvloek over uitsprak, is het in Nederland van kwaad tot erger gegaan met de stikstofwaanzin.

De schade door de stikstofwaanzin is gigantisch, maar slechts gedeeltelijk in geld uit te drukken. De 25 miljard euro – of hoeveel het uiteindelijk ook wordt – die expliciet in de begroting staat om de landbouwsector te slopen is niet meer dan een beginnetje. Daardoor zullen de voedselproductie en landbouwexport structureel afnemen, met elk jaar miljarden aan gederfde winst, gederfde belastinginkomsten, een verslechterde handelsbalans en hogere voedselprijzen. Hoeveel jaar vooruit mogen we dat redelijkerwijs aan het geknoei van Samsom toerekenen? 30 jaar? 50 jaar?

Strijd tegen kernenergie

Daar komt nog bij de vooral immateriële schade van de verergering van het woningtekort door het stikstofslot, en het ontnemen van elk agrarisch beroepsperspectief binnen de EU aan duizenden boerenfamilies en hun kinderen. Hoe zetten we dat allemaal op de factuur? Er is eigenlijk geen beginnen aan, dus daar ga ik deze keer aan voorbij.

Op het politieke strafblad van Samsom staat een ander wapenfeit waar we wel een zinnige berekening op los kunnen laten: zijn strijd tegen kernenergie, die het fundament van zijn politieke carrière vormt. Dat begon al toen hij nog student aan de TU Delft was, als actievoerder van Greenpeace, daarna als PvdA-prominent, als kabinetschef van Frans Timmermans met zijn Green Deal voor de EU, en nu weer als president-commissaris van de Gasunie.

In die laatste functie heeft hij weliswaar niet direct iets met kernenergie te maken, maar hij fungeert daar als aanjager van de groene waterstof-economie. Het hele bestaansrecht daarvan is dat die, volgens Samsom, in combinatie met de wiebelstroom uit windmolens en zonnepanelen, kernenergie overbodig maakt. Nu al worden pilot-projecten voor groene waterstof stopgezet wegens uit de hand lopende kosten, en ik geef u op een briefje: groene waterstof om stroom te produceren als het niet waait en de zon niet schijnt is een fiasco, economische zelfmoord.

Episch falen van de hele Nederlandse politiek

Als Nederland rond de eeuwwisseling kerncentrales was gaan bouwen, hadden we nu een elektriciteitsvoorziening gehad met 70 à 80 procent kernstroom, zonder netcongestie, zonder windmolenparken die de rest van deze eeuw op subsidie moeten draaien, zonder Stekker op Zee die een slordige 100 miljard euro kost, en die niet de energie-intensieve industrie het land uit jaagt.

Natuurlijk is het discutabel om slechts één persoon de schuld te geven van dit epische falen. De hele Nederlandse politiek heeft dat laten gebeuren, en het was niet eens een puur linkse hobby: vlak ook niet uit wat VVD-er Ed Nijpels als kwartiermaker van de ‘hernieuwbare’ energietransitie hieraan heeft bijgedragen, met zijn Klimaattafels waar iedereen mocht aanschuiven, als je maar niets met kernenergie te maken had.

Niettemin is Samsom onbetwist de grote roerganger van de anti-nucleaire energiepolitiek van de laatste dertig jaar. Zonder zijn door Greenpeace gedicteerde houdgreep op het publieke en politieke discours was een koerswijziging nog mogelijk geweest. In het geval van Nijpels geldt ‘never ascribe to malice what can adequately be explained by stupidity‘, maar Samsom, als tweevoudig winnaar van de Nationale IQ-test, heeft dat excuus niet. Samsoms malice (slechtheid) is zijn diepe behoefte om zich ideologisch in te graven, en dan gebruikt hij vanuit die loopgraaf zijn intelligentie en dossierkennis om iedereen met een andere visie onder vuur te nemen.

Dat is in de Nederlandse politiek zeer effectief gebleken, en ook toen hij de Raspoetin van Timmermans was. Maar in Brussel was het snel gedaan met zijn invloed toen Timmermans wegging, en nu omarmt de EU kernenergie weer als deel van de oplossing voor de energiecrisis.

Wat had keuze voor kernenergie opgeleverd?

Maar goed, hoe gaan we dat allemaal op de politieke factuur aan Samsom zetten? Het is uiteraard zeer ingewikkeld om een economisch ‘als-dan’ scenario door te rekenen als Nederland, bijvoorbeeld onder premier Balkenende in 2003, resoluut voor kernenergie gekozen had.

Gelukkig bestaat er een zeer reëel gidsland, namelijk Frankrijk, dat in de jaren zeventig resoluut voor kernenergie koos, en binnen 15 jaar op 70 procent kernstroom zat. Frankrijks 57, merendeels bijna een halve eeuw oude, kernreactoren houden nu het complete stroomnet van West-Europa overeind als zon en wind weinig tot niets leveren – wat met grote onregelmaat gebeurt.

Stel dat Balkenende visie getoond had, dan had Nederland vanaf 2015 ook voor 70 procent kernstroom gehad. Ik heb Grok een scenariootje laten doorrekenen wat dat voor Nederland had betekend, met behoud van de feitelijke ontwikkeling van zon- en wind-stroom. Dan was de elektriciteitsproductie nu al vrijwel volledig fossiel-vrij geweest (in plaats van in 2040, wat nu het officiële doel is), en hadden we sinds 2015 ongeveer 200 miljoen ton CO2-uitstoot bespaard. Daar komt dan voorlopig nog elk jaar 20 miljoen ton CO2-besparing bij. En daar is het Samsom allemaal om te doen, zegt hij: de CO2-uitstoot omlaag brengen.

Historische schuld

Aan CO2-uitstoot hangt in het EU ETS-systeem een prijskaartje, en dat schommelt momenteel rond de 80 euro per ton. Dus alleen al die niet-vermeden uitstoot kost Nederland nu jaarlijks 1,6 miljard euro, maar die prijs per ton zal in de toekomst sterk gaan stijgen, naarmate de EU meer gratis uitstootrechten inneemt.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) rekent met een klimaatschade van 174 euro per ton CO2, en dan komt de historische schuld op Samsoms factuur uit op 34,8 miljard euro, waar vanaf nu nog ieder jaar minstens 3,48 miljard euro bij komt.

Over wat het bouwen van een stuk of tien grote kerncentrales vanaf 2003 gekost had kun je eindeloos twisten (waarschijnlijk minder dan wat de Stekker op Zee kost, alleen maar om al die windstroom aan land te krijgen, maar we zijn de beroerdste niet, dus dat strepen we tegen elkaar weg) maar uiteindelijk komen de kosten van het hele systeem tot uitdrukking in de kostprijs per kilowattuur.

De kale kostprijs ligt in Frankrijk zo’n 2 eurocent per kilowattuur lager dan hier, dankzij de goedkope kernstroom. Bij een jaarverbruik in Nederland van 120 terawattuur kost dat de burger 2,4 miljard euro per jaar. Hoewel stroom in Nederland vooral duur is door belastingen, wat gewoon een keuze van de overheid is, maken ook de hoge netbeheerkosten stroom duur, en dat is weer grotendeels te wijten aan de netverstorende wiebelstroom uit zon en wind.

Een gemiddelde consument betaalt in Frankrijk zo’n 6 cent per kilowattuur, in Nederland 18 cent per kilowattuur, wat alle Nederlandse consumenten gezamenlijk nog eens zo’n 3 miljard euro per jaar kost. Daar plakt de overheid tegenwoordig dan wel weer subsidie voor de burger met de kleine beurs tegenaan, maar het verlies voor de Nederlandse economie is er gewoon.

Wanbeleid werkt door op hele economie

Dit zijn maar een paar voorbeelden van posten die je op de politieke faalfactuur van Diederik Samsom kunt zetten. Dat houdt nog helemaal geen rekening met hoe zulk wanbeleid doorwerkt op de economie als geheel. Bij het krankzinnige stikstofbeleid is het evident dat de landbouwsector daar een enorme tol voor gaat betalen. De netcongestie die er niet zou zijn als we voor 70 procent op kernstroom draaiden, en die volgens Tennet zeker nog tot 2035 gaat duren, heeft enorme repercussies voor allerlei bedrijfstakken en de aantrekkelijkheid van Nederland voor buitenlandse bedrijven. Uitrekenen wat dat kost, tot 2035, laat ik graag aan het PBL over.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Geen naoorlogs politicus heeft Nederland meer schade berokkend dan Diederik Samsom verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar het alternatief dat nog steeds als een serieuze optie de ronde doet in de politiek is de Smal Modular Reactor (SMR).

Een SMR is in wezen een gewone kerncentrale, zoals er momenteel op de wereld honderden in bedrijf zijn – waaronder meer dan honderd alleen al in de EU – maar dan kleiner. Moderne kerncentrales leveren per reactor een vermogen van 1600 of 1200 megawatt (1,6 of 1,2 gigawatt), tegen een SMR een paar honderd megawatt. Rolls Royce wil nu de markt op met een SMR die 470 megawatt levert, nauwelijks minder dan onze middelgrote kerncentrale in Borssele (485 megawatt).

Emotionele aantrekkingskracht

De SMR heeft een alleen emotioneel te begrijpen aantrekkingskracht op politici. ‘Klein’ en ‘modulair’, dat klinkt veilig, makkelijk en modern, alsof je een Ikea-meubel aanschaft, dus heel wat beter te verkopen aan het volk dan zo’n ouderwetse, nucleaire moloch van het genre Tsjernobyl of Fukushima. Dieper gaat deze liefde van veel politici en bestuurders voor SMR’s niet, vrees ik. Laatst klopte CDA-leider Henri Bontenbal zich nog op de borst dat zijn partij ‘al in 2022’ een actieplan voor de ontwikkeling van SMR’s gepresenteerd heeft. Dat was na twintig jaar passiviteit en obstructie tegen het uitbreiden van nucleaire energie in Nederland, terwijl je ook toen echt geen bijbelse profetische gaven nodig had om te voorzien dat we dit nodig gingen hebben.

Ik hang die kalverliefde voor SMR’s met name op aan CDA-leider Bontenbal, omdat die qua opleiding fysicus is en als adviseur in de duurzame energiesector gewerkt heeft. Die zou je toch enig verstand van zaken willen toeschrijven.

De realiteit is dat er weliswaar nog geen enkele SMR is opgeleverd, maar vast staat al wel, dat de kostprijs per aan het net geleverde kilowattuur hoger zal zijn dan die van een grote kerncentrale. Dat is niet verrassend: schaalvergroting levert bijna altijd efficiencywinst op. Zo zijn kleine windmolens qua elektriciteitsopbrengst inferieur aan grote windmolens – daarom zijn die de afgelopen decennia steeds groter geworden.

Ook bij kernreactoren is dat nogal wiedes, om diverse redenen. Bijvoorbeeld: een van de duurste onderdelen van zo’n reactor is de RPV (reactor pressure vessel) een stalen vat met een wanddikte van 10 tot 15 centimeter, waar de eigenlijke reactorkern met de uranium splijtstofstaven in ondergedompeld is, in water onder hoge druk.

De nucleaire energieproductie is evenredig met het volume van die reactorkern, dus ook ongeveer met het volume van dat vat. Een brugklasser kan dan uitrekenen, dat als je, zeg, 1410 megawatt elektriciteit wilt opwekken, het veel meer staal kost om drie RPV’s te maken die elk 470 megawatt leveren, dan één RPV met een drie keer zo groot volume die in z’n eentje 3×470 = 1410 megawatt levert. Immers, drie kleine RPV’s hebben samen veel meer vierkante meters stalen wand dan één grote. En het gaat niet eens primair om de kosten van het materiaal, maar zo’n vat moet met uiterste precisie en allerlei veiligheidscontroles in elkaar gelast worden, en drie RPV’s bevatten samen veel meer meters lasnaad dan één grote RPV.

Dat schaalvoordeel werkt op allerlei gebieden door. Drie kleine koelwatercircuits hebben samen meer meters pijpleiding, lasnaden, koppelingen, afsluiters en wat dies meer zij dan één grote met wat dikkere leidingen.

Onoverkomelijk schaalnadeel

Dat is dan nog maar het puur technische schaalvoordeel van een groter reactorvat. Om die reactor heen hangen uiteraard allerlei systemen om met de geproduceerde stoom onder hoge druk daadwerkelijk elektriciteit te produceren. Drie kleine stoomturbines zijn samen duurder dan één grote, maar hebben wel een lager rendement, net als bij die windmolens. Het verhaal wordt eentonig: allerlei elektrische systemen in zo’n SMR hebben een back-up dieselgenerator nodig voor als de stroom uitvalt. Drie back-up generatoren kosten meer dan één wat grotere.

En wat dacht u van de buitenste containment, de circa een meter dikke koepel van staal en beton rond elke moderne kerncentrale? Die is zo dik om, bijvoorbeeld, de inslag van een groot vliegtuig te weerstaan. De grootte van zo’n koepel ‘schaalt’ nauwelijks met het aantal geleverde megawatts, dus ook op dat onderdeel is klein en modulair veel duurder dan groot.

Dat zou je wellicht allemaal nog af kunnen wegen tegen de voordelen, ware het niet dat we in Nederland een onoverkomelijk schaalnadeel van ‘klein en modulair’ hebben opgetuigd: de vergunningsverlening. Elk groot project is in dit land een bureaucratische nachtmerrie in slow motion, maar voor alles wat met nucleair te maken heeft is dat nog veel erger.

Voor SMR’s wordt geschermd – eerst zien, dan geloven – met een bouwtijd van slechts twee jaar, maar dat is vrijwel irrelevant gezien de tijd die nodig is om alle inspraak- bezwaar- certificerings- en vergunningsprocedures te doorlopen. Waarom denken Bontenbal en anderen dat dit voor een SMR van Rolls Royce (470 megawatt) veel sneller zal gaan dan voor de kerncentrale Borssele (485 megawatt)? Laka, Wise, Greenpeace en Johan Vollenbroek staan al in de startblokken om dat traject maximaal te gaan vertragen en frustreren.

In het kabinet-Rutte IV had klimaatminister Jetten zeven jaar ingepland voor alle inspraak- en bezwaarprocedures tegen de voorgenomen tweede kerncentrale in Borssele. Al die tijd gebeurt er concreet dus niets. Duur en kosten van dat hele circus zijn voor een SMR hetzelfde als voor een grote kerncentrale. Je hoort dan soms zeggen: SMR’s zijn ‘modulair’, dus als je vergunning hebt voor één SMR, dan kan je zonder opnieuw dat hele traject te doorlopen identieke SMR’s bijplaatsen.

Hoe naïef. Zelfs als twee SMR’s volkomen identiek zijn, staan ze niet op exact dezelfde locatie, dus op z’n minst de hele procedure voor een natuurvergunning – met berekening van de stikstofdepositie in Aerius – zal opnieuw doorlopen moeten worden. Ook dat is dus onderworpen aan het hele vergunningencircus.

Veelkoppig monster

Het kabinet-Rutte IV wees met pijn en moeite twee locaties aan de kust aan waar nieuwe kerncentrales zouden kunnen komen: Borssele en de Tweede Maasvlakte. Opnieuw de vraag aan Bontenbal en geestverwanten: hoe denken jullie dan locaties voor tien of twintig SMR’s door het hele land te vinden? Of een locatie binnen de huidige regelgeving geschikt is voor een kerncentrale hangt – afgezien van de koelwaterbehoefte – niet af van hoeveel megawatts die centrale opwekt.

Zelfs als er letterlijk niets verandert aan een bestaande situatie, duikt het veelkoppige monster van de vergunningsverlening op. Kerncentrale Borssele staat al 53 jaar stroom te leveren zonder één enkel ongeluk of enige schadelijke invloed op natuur en omgeving. Echter, de huidige vergunning loopt af in 2033. Technisch staat buiten kijf dat Borssele daarna nog zeker tien jaar door kan. Maar alleen om die kerncentrale in 2033 gewoon door te laten draaien, eiste Rob Jetten dat de complete MER (Milieu Effect Reportage) voor Borssele overnieuw gedaan werd; een goudmijn voor consultancies en goed voor jaren inspraak- bezwaar- en proceduregedoe.

Wat betreft SMR’s verschil ik dus nogal van inzicht met mijn collega op deze site, Eduard Bomhoff, die in september vorig jaar een lans brak voor een SMR in elke provincie. Toegegeven, 12 SMR’s met in totaal een vermogen van 5,6 gigawatt zou altijd nog beter zijn dan de luchtfietserij van de ‘hernieuwbare’ energietransitie, waarin de Noordzee volgestouwd wordt met 70 gigawatt aan windmolens en op land ook nog 40 gigawatt elektrolysecapaciteit nodig is om de groene waterstof te produceren die de gigantische pieken en dalen in die windstroomproductie op moet vangen. Dat is een ontstellend dure, energieverspillende en omslachtige manier om per se geen kernenergie in te zetten voor een betrouwbare elektriciteitsvoorziening.

Maar al het heil dat men verwacht van een dozijn SMR’s, kan ook geleverd worden door vier grote kerncentrales (bijvoorbeeld van het type EPR), tegen een lagere prijs. Het struikelblok voor beide varianten is de verstikkende regeldruk in Nederland. Het argument dat meer, maar kleinere kerncentrales beter zijn dan een paar grote vanwege de netcongestie is een misvatting: kernenergie maakt sowieso grote aantallen windmolens en zonnepanelen overbodig, en die zijn de oorzaak van de netcongestie. Voordat we – bij vlagen – een groot deel van onze elektriciteit met wind en zon opwekten, was het inpassen van grote kolencentrales in het net geen enkel probleem en was van netcongestie geen sprake.

Praktijkvoorbeeld Frankrijk

Als je wilt weten wat voor ons land in de praktijk gaat werken, kijk dan naar een land waar het al lang in de praktijk werkt: Frankrijk. Tientallen grote kerncentrales wekken daar al decennia 70 à 80 procent van alle elektriciteit op. Netcongestie is daar geen issue. Frankrijk heeft recent besloten om haar nucleaire opwekking verder uit te breiden. Kiezen zij ervoor om dat te doen met tientallen SMR’s? Nee, in eerste instantie met zes EPR’s, die in 2038 klaar moeten zijn, en aansluitend waarschijnlijk nog acht EPR’s. De echte ervaringsdeskundigen weten, dat SMR’s een oplossing zijn op zoek naar een probleem.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Waarom in hemelsnaam kleine kerncentrales bouwen, als grote net zo veilig en veel rendabeler zijn? verscheen eerst op Wynia's Week.

Geen tijd voor tegenwerkende GroenLinks-ambtenaren, maar beloven dat als een reactor van Électricité de France (EDF), de grootste exploitant van kerncentrales in Europa, veilig genoeg is voor Frankrijk, dan ook veilig genoeg is voor ons. En dan vervolgens voor een fotomoment met de dienstauto naar Opmeer in Noord-Holland, om daar het plan voor een Small Modular Reactor (SMR) te steunen. Opnieuw is obstructie van linkse ambtenaren nergens voor nodig, want SMR’s zijn goedgekeurd voor het Darlington-project in Ontario (Canada) en zullen daar in 2030 starten. Dan zijn ze dus ook geschikt voor ons.

Daarna over de Afsluitdijk door naar Groningen voor foto’s met bewoners van beschadigde huizen. Een aantal gasputten moet nu echt weer open. We kunnen nieuwe schade voorkomen en oude schade royaal vergoeden. Dan in het regeringsvliegtuig terug naar Schiphol voor een foto met een vliegtuig van KLM en de belofte om Schiphol minder zwaar te belasten. Want de KLM kan onmogelijk blijven concurreren met Emirates wanneer de brandstof bij ons een veelvoud kost.

Dankbare mkb’ers

Vervolgens snel naar Utrecht, Groningen, Nijmegen en elders waar de gemeenteraad heeft doorgedrukt dat mkb’ers met bedrijfswagens op diesel weg moeten uit de binnenstad. Overal foto’s van het stralende gebit van Rob Jetten omringd door dankbare mkb’ers omdat hij belooft om zo’n verbod op diesel in de binnenstad wettelijk onmogelijk te maken. Jettens ‘ik heb er heel veel zin in’ moet niet alleen gelden voor een makkelijk fotomoment in Brussel, maar ook voor lastige gesprekken in Groningen en in al die universiteitssteden waar zijn D66 heeft meegestemd met GroenLinks om het mkb te weren uit de binnenstad.

Als de oorlog in Iran langer duurt, worden de rekeningen voor gas, elektriciteit en benzine moeilijk betaalbaar voor de mensen met lagere inkomens. De Kamer zal zeker – net als in 2022 – willen helpen. Dat is goed en nuttig, maar zelfs wanneer dat financieel rondkomt en Jetten al zijn fotomomenten met succes afwerkt, is dat niet meer dan een noodverband.

De diepere economische kwaal waar Nederland aan lijdt, moet dan nog worden verholpen: een verlies aan creativiteit en dynamiek. Ik ben net terug van een reis naar Japan en heb gesproken met Azië-specialisten. Hun bezorgdheid over Europa gaat niet over financieringstekorten en staatsschuld, maar over een gebrek aan creativiteit en durf in het bedrijfsleven en bij de overheid.

Bij ons in Nederland is het voor de grote bedrijven moeilijk om dynamisch te ondernemen want ze moeten concurreren met landen waar energie heel veel goedkoper is en de overheid in feite al lang is afgestapt van de onrealistische en geldverslindende ‘netto nul’-eis. En dan heeft de bouw bij ons nog de handicap van ons wereldwijd unieke en schadelijke stikstofbeleid.

Mijn collega-economen verklaren het gebrek aan dynamiek in Europa deels uit de regels voor loondoorbetaling bij ziekte en uit de blokkerende macht van de vakbonden wanneer bedrijven moeten krimpen. Alle Nederlandse bedrijven hebben te maken met onze twee jaar loondoorbetaling bij ziekte. In Singapore, Korea en Japan is die doorbetaling maximaal twee maanden.

JA21 en BBB willen de doorbetaling van loon bij ziekte niet meer, zoals nu, twee jaar bij de werkgever houden, maar die periode inkorten. Dan kunnen kleinere werkgevers makkelijker besluiten om oudere sollicitanten aan te nemen, en is het ook waarschijnlijk dat werknemers bij ziekte sneller op zoek gaan naar mogelijk geschikter ander werk. Het CPB laat al zulke positieve effecten buiten de berekening, en noteert alleen dat de overheid dan duurder uit is, bijvoorbeeld omdat er eerder keuringen moeten plaatsvinden.

Werkende ouderen

Wat direct opvalt in Japan en ook in Singapore, is hoe veel ouderen werken (in Japan 25 procent van de 65-plussers). Deels is dat de cultuur in Oost-Azië, maar wat natuurlijk helpt, is dat de overheid de loonbetaling overneemt wanneer zo’n oudere collega langer afwezig is door ziekte. In Amsterdam kun je in de horeca beter direct in het Engels bestellen; in Osaka en Kyoto blijft het ‘arigato gozaimasu’ (‘hartelijk dank’), want daar werken overal Japanse zestigers als kok en ober.

Singapore, Korea en Japan gaan ook beter dan Europa om met de vergrijzing en de toenemende kosten van de zorg. Alle drie landen liggen mijlen voor op Nederland in het gebruik van robots, in de industrie maar ook in de zorgsector (Singapore 200 procent meer robots, Korea 350 procent meer en Japan 60 procent meer). Ziekenhuizen maken ook breed gebruik van spraak-software. In Singapore maakt AI automatisch samenvattingen van de dokter-patiënt gesprekken.

In Nederland daarentegen moet AI-software voor dokters en verpleegkundigen buiten pathologie en radiologie (sectoren waar de specialist veel solo werkt en dus makkelijk kan dicteren) nog bijna beginnen. En nu zegt premier Jetten in de regeringsverklaring dat we met de zorgkosten ‘een pas op de plaats moeten maken’. Een vergrijzende bevolking, nieuwe dure medicijnen tegen kanker, en dan toch een ‘pas op de plaats’, hoewel dat betekent minder geld per patiënt.

Anders maar snel verkiezingen

Laat Jetten liever een overtuigende foto maken in doktersjas met een patiënt en tussen hen in een nieuwe microfoon uitgerust met AI-transcriptie. Geef alle dokters en verpleegkundigen zo’n apparaat. Fijner voor de patiënt wanneer dokters in gesprek kunnen blijven en niet steeds naar een scherm hoeven te turen om met twee vingers het volgende zinnetje in te typen. En per ziekenhuismedewerker anderhalf tot twee uur meer per dag voor de patiënt. Dat is maar één voorbeeld van innovatie die in Singapore, Korea en Japan allang onderweg is en hier even urgent is, maar hapert.

Als we elke dag worden getrakteerd op een nieuwe foto van onze minister-president, dan – ‘other things equal’ – liever een die lacht. Maar als Jetten niets waar kan maken, dan maar liever snel nieuwe verkiezingen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Er liggen volop kansen voor onze fotogenieke premier. Maar dan moet hij ze wel benutten verscheen eerst op Wynia's Week.

In feite is er helemaal geen energiebeleid; ze heeft een aantal dossiers onder haar hoede, met titels als ‘wind op zee’, ‘zonnepanelen’, ‘biomassa’, ‘waterstof’, en helemaal achteraan ‘kernenergie’. Ik heb haar nooit kunnen betrappen op enig besef dat al die onderwerpen binnen een echt energiebeleid communicerende vaten zijn.

Garantiesubsidie voor exploitanten

Onlangs zat Hermans bij WNL om uit te leggen dat ze nu toch weer vier miljard euro subsidie gaat geven aan een nieuw te bouwen windpark op zee, IJmuiden Ver Gamma A. ‘Want anders valt de hele sector stil’. Op de tender van vorig jaar, oktober 2025, voor windpark Nederwiek 1-A zijn namelijk nul biedingen gekomen: geen enkel bedrijf wilde die windmolens onder die voorwaarden bouwen en exploiteren. Dit ondanks dat ze, net als alle windmolenbouwers, de peperdure hoogspanningsleidingen naar de kust en de transformatorstations op zee en op land cadeau krijgen van staatsbedrijf Tennet.

Dus komt er nu weer een regeling die de exploitanten van die windmolens een garantiesubsidie met een strike price van rond de 100 euro per geproduceerde MWh (megawattuur) stroom geeft. Dat wil zeggen: zodra de momentane marktprijs van stroom onder deze 100 euro zakt, past de overheid de komende twintig jaar het verschil bij.

Blijkbaar verwachten de bouwers van windparken dat ze die ‘spotgoedkope’ (famous last words van Frans Timmermans) windstroom van de Noordzee niet voor minder dan €100/MWh kunnen produceren, wat ruim twee keer zo duur is als de stroom uit, bijvoorbeeld, de kerncentrale Borssele die wel direct aan het hoogspanningsnet op land levert.

In de media klonk de kritiek dat Hermans hier de sunk cost fallacy beging: ‘We hebben nu al zo veel in wind op zee geïnvesteerd, dat we nu moeten doorpakken, anders is dat allemaal weggegooid geld’. Maar Hermans heeft zelfs dat excuus niet, want de windparken die al gebouwd zijn, draaien gewoon door, daar heeft haar subsidie voor nieuwe windparken geen invloed op. Het enige wat stilvalt, of beter gezegd instort, als Hermans die subsidie niet geeft, is de illusie van de ‘hernieuwbare’ energietransitie.

Een van de dogma’s van die ‘hernieuwbare’ energietransitie is dat wind op zee verreweg de belangrijkste energiebron moet worden, en vanaf 2050 het leeuwendeel van de Nederlandse stroom moet gaan leveren. Dat is anderhalf à twee keer zoveel stroom als we nu verbruiken, omdat de hele samenleving dan geëlektrificeerd is en we niet of nauwelijks nog fossiele brandstoffen inzetten.

Wind op zee wordt niet alleen gepromoot in Nederland, maar breed in Europa. Zoals u hier in Wynia’s Week heeft kunnen lezen, schoof Hermans deze week in Hamburg aan bij de Europese Noordzeetop, waar door negen landen afspraken werden gemaakt over jaarlijks 15 gigawatt aan wind op zee bijbouwen, totdat in 2050 het opgesteld vermogen 300 gigawatt is. Ter vergelijking: Nederland verbruikt momenteel op piekmomenten zo’n 20 gigawatt.

Flinke korrel zeezout

Jettens ambitie in het kabinet-Rutte IV voor het Nederlandse deel van de Noordzee was maar liefst 70 gigawatt in 2050. Onder Hermans is dat bijgesteld tot minimaal 30 gigawatt in 2040 en daarna maar zien hoe het verder gaat. Gezien de omvang van deze bijstelling moeten we ook dat getal van 30 met een flinke korrel zeezout nemen. En wat dan nog? Dit is het tijdperk van D66, dus getallen, dat zijn maar metaforen.

Voor de potentiële rol van wind op zee in onze energievoorziening had Hermans twee factoren van cruciaal belang moet wegen.

Ten eerste natuurlijk de bouwkosten van die windmolens en de hele infrastructuur daar omheen (de ‘stekker op zee’, dat wil zeggen hoogspanningskabels op de zeebodem, en grote transformatorstations op land en op zee). Die kosten zijn de afgelopen jaren sterk gestegen, en die stijging zal doorzetten. Al onder Jetten werd tussen neus en lippen door gemeld dat de stekker op zee tot 2050 niet de begrote 40, maar 90 miljard euro ging kosten.

Ten tweede de daadwerkelijke stroomproductie van die windmolens. Inmiddels weet zelfs het brede publiek dat een windpark van ‘1 gigawatt’ op geen stukken na continu een gigawatt stroom levert. Dat is alleen zo als het hard genoeg waait, maar gemiddeld over een jaar is het voor windmolens op zee – volgens de prognoses van Jetten en Hermans – 0,53 gigawatt. De zogeheten capaciteitsfactor van wind op zee is daarom in die prognoses 53 procent.

Recent onderzoek van onder meer de TU Delft heeft echter uitgewezen dat die capaciteitsfactor veel te optimistisch is, omdat onvoldoende rekening is gehouden met de mate waarin die windmolens op de overvolle Noordzee elkaars wind wegvangen. Zij komen voor de toekomstige Nederlandse windparken uit op een capaciteitsfactor van 35 procent. Saillant detail waar Hermans op die Noordzeetop vast geen ruchtbaarheid aan gegeven heeft: Nederland is wat dat betreft onbetwist koploper luchtfietserij; de overige landen die daar aanwezig waren, hanteren een meer realistische capaciteitsfactor.

Bij gelijkblijvende kosten gaan de Nederlandse windparken dus een derde minder stroom leveren dan begroot, waardoor de kostprijs van wind op zee met de helft stijgt. De Delftse ingenieurs komen nog hoger uit dan bovengenoemde strike price van rond de 100 euro, namelijk 115 euro. Er zal dus nog veel meer subsidie bij moeten dan Hermans nu al heeft toegezegd, willen die nieuwe windparken echt gebouwd worden.

In de ontkenningsmodus

Hermans’ ambtenaren zijn in de ontkenningsmodus gegaan en beweren dat het TU Delft-onderzoek niet deugt, en dat Hermans dus van een ongeloofwaardige capaciteitsfactor van 53 of zelfs 60 procent uit moet blijven gaan. Blijkbaar volgt Hermans gewoon haar ambtenaren, want ze hield ook op die Noordzeeconferentie onverkort vast aan het Jetten-dogma van wind op zee als de ruggengraat van onze toekomstige energievoorziening.

Als Hermans in staat was geweest tot een eigenstandige afweging van alle communicerende vaten in een echt energiebeleid, dan had ze die nieuwe subsidie van 4 miljard euro gereserveerd voor nog een extra kerncentrale boven de twee à vier die al in de planning staan. Kerncentrales leveren namelijk ook megawatturen, maar dan continu en betrouwbaar. Gegeven de uit de hand lopende kosten en de zwaar opgepimpte capaciteitsfactor van wind op zee, slaat de economische balans nu helemaal door naar kernstroom.

Waarom? Een standaard kerncentrale van 1,6 gigawatt levert ook echt 1,6 gigawatt aan het net gedurende 90 procent van de tijd, dus die heeft een capaciteitsfactor van 90 procent. Alleen al daarom maakt die ene kerncentrale 90/35 x 1,6 gigawatt, ofwel ruim 4 gigawatt aan wind op zee overbodig. Dat zijn vier windparken van het formaat IJmuiden Ver Gamma A, die op planeet Hermans dus 16 miljard euro subsidie mogen opslobberen.

Echter, de situatie is in de ‘hernieuwbare’ werkelijkheid nog veel schever. In De Klimaatoptimist (hoofdstuk 3) reken ik voor hoeveel windmolens op zee door één kerncentrale overbodig gemaakt worden als je rekening houdt met de zeer inefficiënte groene waterstofcyclus die nodig is om de enorme stroompieken op te slaan die al die windmolens leveren op momenten dat de vraag laag is (zoals ‘s nachts), als buffer voor wanneer het niet waait.

Ik ga daar uit van 75 gigawatt aan windturbines, en kom uit op slechts 20 gigawatt echt aan het net geleverde, vraaggestuurde stroom. Maar daar reken ik nog met een capaciteitsfactor voor die windturbines van 48 procent. Als je die berekening opnieuw doet met een capaciteitsfactor van 35 procent, levert 75 gigawatt aan windmolens maar 14,5 gigawatt echt bruikbare stroom op. Dat kan ook met 11 EPR’s (kerncentrales van 1,6 gigawatt, maar omdat die de vraag moeten volgen, draaien ze gemiddeld op 80 procent van hun maximale vermogen).

Ongewenste vergelijkingen

Eén EPR-centrale maakt dus ruim 6 (75/11) gigawatt aan windmolens op zee overbodig als je het hele systeem beschouwt. Dat is meer dan alle windmolens die tot nu toe op het Nederlandse deel van de Noordzee zijn gebouwd. Het maakt bovendien nog 4 gigawatt aan elektrolyse-capaciteit overbodig, ofwel de groene waterstof-fabrieken die in wezen alleen maar geld kosten (die zijn nu nog niet nodig omdat we gas- en kolencentrales hebben als back-up, maar die verdwijnen dus na de ‘hernieuwbare’ energietransitie).

Zulke vergelijkingen tussen verschillende energiebronnen worden in geen enkele officiële studie gedaan. Die gaan allemaal uit van de dogma’s van de ‘hernieuwbare’ energietransitie met voorrang voor wind en zon, met desnoods een beetje kernenergie erbij gefrommeld. En de reden dat zulke vergelijkingen niet gedaan worden laat zich raden: omdat kernenergie er dan veel te goed uitkomt.

Arnout Jaspers is auteur van de bestseller ‘De Kllimaatoptimist’. Het boek is verschenen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €23,50 en is HIER te bestellen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Bijles voor klimaatminister Hermans: één grote kerncentrale maakt 4 windparken en minstens 16 miljard euro subsidie overbodig verscheen eerst op Wynia's Week.

Haar meest geciteerde uitspraak deed Merkel, dochter van een linkse DDR-dominee, in augustus 2015, op het hoogtepunt van de Europese vluchtelingencrisis: ‘Wir schaffen das.’ Het bleek vooral politiek correct wensdenken. Het aantal asielzoekers in de Bondsrepubliek verdubbelde, maar succesvolle integratie bleef in veel gevallen uit. In plaats daarvan: massale uitkeringsafhankelijkheid, taalachterstanden, en riante oververtegenwoordiging in de criminaliteitsstatistieken. Over de islamitische terreuraanslagen door (illegale) migranten zwijgen we dan nog.

Naïef en toegeeflijk

Na de Russische inval in Oekraïne, in februari 2022, kreeg Merkel van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky het verwijt dat ze jarenlang naïef en te toegeeflijk was geweest in haar relatie met Rusland. De beschuldiging raakte al snel wijdverbreid. Hoe heeft Merkel, die van alle westerse leiders het beste contact had met Vladimir Poetin, zich zo in hem kunnen vergissen? Waarom gaf zij in 2015, kort na de illegale Russische annexatie van schiereiland de Krim, toch groen licht voor de aanleg van de pijpleiding Nord Stream 2, die Duitsland nog meer afhankelijk maakte van Russisch gas? Waarom luisterde ze niet wat meer naar Oost-Europese leiders, die waarschuwden voor de groeiende Russische dreiging? En hoe kon ze onder deze omstandigheden de Bundeswehr zo laten verslonzen?

Ook de electorale doorbraak van Alternative für Deutschland (AfD) kan worden gezien als onderdeel van Merkels politieke nalatenschap. Nog nooit in het naoorlogse Duitsland – het gold als een bewijs van nieuwverworven deugdzaamheid – was een rechts-nationalistische partij erin geslaagd door te dringen tot de Bondsdag. De AfD lukte het, in 2017, vooral omdat Merkels CDU zich met haar pro-migratiekoers had vervreemd van conservatieve kiezers. Sinds de Bondsdagverkiezingen van vorig jaar is de AfD de tweede partij van Duitsland en in veel recente peilingen zelfs de grootste.

De ongetwijfeld meest funeste beslissing van Merkel was om definitief en versneld alle Duitse kerncentrales te sluiten. Zelfs haar partijgenoot Friedrich Merz, de huidige Bondskanselier, noemde het onlangs ‘ein schwerer strategischer Fehler’: ‘So machen wir jetzt die teuerste Energiewende auf der ganzen Welt. Ich kenne kein zweites Land, das es sich so schwer macht und so teuer macht wie Deutschland.’ Voor de volledigheid: Duitsland heeft mede dankzij het sluiten van de kerncentrales niet alleen torenhoge stroomprijzen, maar stoot ook veel meer CO2 per kilowattuur uit dan al haar buurlanden.

Merkels Atomausstieg dateert uit 2011, na een tsunami voor de oostkust van Japan. Daardoor deed zich een ernstige storing voor in de kerncentrale van Fukushima, en hoewel daarbij niemand om het leven kwam, raakte de publieke opinie in Duitsland bevangen door een golf van anti-nucleaire massahysterie.

Dat was geen toeval. Want hoewel sinds de jaren zeventig overal in de westerse wereld werd gedemonstreerd tegen kernenergie, was het verzet tegen Atomkraft in Duitsland altijd het meest massaal en het meest hardnekkig. Dat paste ook prima bij de ‘groene’ traditie van het land, geworteld in de oeroude natuur- en woudenmystiek van de Germanen.

Religieuze bewondering

Bomen en bossen – zie ook het eikenblad op de Duitse euromunten van één, twee en vijf cent – gelden bij onze oosterburen al heel lang als symbolen van oorspronkelijkheid en geborgenheid. De Europese cultuurstroming die we kennen als de Romantiek deed daar in de achttiende en negentiende eeuw nog een flinke schep bovenop. De typisch ‘romantische’ afkeer van industrie, techniek, verstedelijking en verzakelijking, zorgde in Duitsland voor een bijna religieuze bewondering voor alles wat zich met natuur laat associëren: het plattelandsleven, kleinschaligheid, ‘zuivere’ voeding, ‘schone’ lucht maar ook naturisme en homeopathie.

De nazi’s zorgden er in de jaren dertig voor dat veel van deze sentimenten een politieke vertaling kregen: van een verbod op vivisectie tot de oprichting van nationale parken en van campagnes voor het eten van volkorenbrood, streekproducten en groenten tot een rookverbod in partijgebouwen en wachtkamers van overheidsdiensten. Burgers werd in het Derde Rijk continu op het hart gedrukt gezond te leven en alert te zijn op ziekten. Hoe ‘fout’ de motieven van de nazi’s ook waren, het betrof in veel gevallen wel degelijk pionierswerk op het terrein van preventieve gezondheidszorg en milieu- en natuurbescherming.

Eerste groene partij

Die traditie ging in het naoorlogse Duitsland niet verloren. Duidelijkste bewijs: in 1979 was de Bondsrepubliek het eerste Europese land waar een politieke partij op ecologische grondslag wist door te dringen tot een regionaal parlement. In 1980 volgde de oprichting van een landelijke partij (de Grünen), die drie jaar later debuteerde in de Bondsdag – met een programma waarin onder meer de sluiting van alle Duitse kerncentrales werd geëist.

Nergens ter wereld hebben anti-nucleaire sentimenten zulke diepe historische wortels als in Duitsland. Nergens ter wereld ook worden daar nu zulke zware offers voor gebracht. Zó zwaar dat zelfs de toekomst van de Bondsrepubliek als industriële grootmacht op het spel staat.

De Duitsers hebben een mooi woord voor het onder ogen zien en verwerken van historische zonden: Vergangenheitsbewältigung. De Atomausstieg van de toch al rampzalige Angela Merkel komt voor dat procedé ook in aanmerking. 

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Waarom groene Duitsers altijd nét iets maller zijn dan groene Nederlanders verscheen eerst op Wynia's Week.

Aanfluiting

De Tweede Kamer stemde zeven jaar geleden op initiatief van toenmalig VVD-leider Klaas Dijkhoff in meerderheid weer vóór kernenergie, terwijl de meeste Kamerleden zeven jaar daarvoor nog tegen waren. Het is tamelijk bizar dat er sinds 2018 nog geen schop in de grond is gegaan. Die destructieve traagheid is een serieuze zwakte van ons huidige bestel, in een wereld om ons heen die steeds sneller verandert en innoveert. Kernenergie is inmiddels één van de belangrijkste CO2- en stikstof-reducerende maatregelen die we in de afgelopen vijftien jaar hebben laten liggen. Dat is voor Nederland niets meer of minder dan een internationale aanfluiting.

De wereld inclusief de VS, China en Rusland kijkt jaloers maar ook meewarig naar onze wereldtoppers Urenco Almelo (verrijkt uranium) en NRG Petten (medische isotopen), beide mondiaal marktleider met ongeveer 30 procent wereldmarktaandeel. Ze zien ook de toonaangevende Kerncentrale Borssele en het Nationaal Instituut voor Subatomaire Fysica (Nikhef) in Amsterdam. Trump, Xi, Poetin en andere wereldleiders zullen niet begrijpen dat het kleine rijke Nederland deze strategische wereldtoppers niet ten volle benut door zonder dralen meerdere nieuwe veilige betrouwbare goedkope kerncentrales te bouwen. Amerika heeft dergelijke wereldtoppers niet, reden waarom Trump Venezuela binnenvalt om grip te krijgen op de grootste olievoorraden ter wereld. 

Goedkope betrouwbare CO2-vrije elektriciteit

Nederland wekt nu met slechts één kleine maar wel hoogwaardige kerncentrale slechts 3 procent van het nationale elektriciteitsverbruik op, en minder dan 1 procent van het totale energieverbruik. Nieuwe kerncentrales zullen net als die in Borssele meer dan 50 jaar veilig kunnen draaien, en onze kinderen en kleinkinderen in de rest van deze eeuw van goedkope betrouwbare CO2-vrije elektriciteit kunnen voorzien. We kunnen daarin samen optrekken met onze Europese vrienden in Zweden, Polen, Frankrijk, België en het Verenigd Koninkrijk.

Onze vrienden in Duitsland zijn helaas zo dom geweest om in 2023 onder druk van Die Grünen een totale Atomausstieg door te voeren, maar daar komen ze nog wel van terug. Onze oosterburen hebben nu per inwoner de hoogste CO2-uitstoot van West-Europa, bijna twee maal zo hoog als Frankrijk met 57 kernreactoren.

Salonfähige borrelpraat

In de afgelopen 40 jaar na de kernramp in Tsjernobyl zijn we door een atoomachtbaan van steile pieken en dalen gegaan. Deze sentimentele jojobeweging illustreert dat politieke partijen en regeringen geen moedige lange-termijnbeslissingen nemen op basis van de feitelijke voor- en nadelen van strategische technologieën zoals kernenergie. Ze laten zich in plaats daarvan leiden door de incidenten en sentimenten van het moment, en door ongekozen commerciële en activistische lobbyisten. Kamer en kabinet blijken niet meer in staat om zoiets omvangrijks als de Deltawerken over een periode van ruim 30 jaar (1954-1987) in detail te plannen en te realiseren. Er wordt wel ronkend gesproken over een Deltaplan 2.0 Energie, maar dat blijkt tot nu toe salonfähige borreltafelpraat.

Inconsistente aanpak van de huidige energietransitie

Voorlopig wordt een energietransitie, die binnen vijftien jaar al vastloopt op netcongestie en stikstofregels, door het Rijk via een verdeel- en heersstrategie weggedelegeerd naar dertig Regionale Energiestrategieën (RES). De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij een niet bestaande bestuurslaag die tussen provincies en gemeentes in valt, zonder rechtstreekse democratische controle (zoals bij de waterschappen). Het Rijk omklemt intussen alle bevoegdheden, zonder zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de regionale uitvoeringsproblematiek van de overvloed aan dwingende Haagse directieven.

We zullen in de komende maanden zien dat de inconsistente ongecoördineerde aanpak van de huidige energietransitie bij herhaling leidt tot jojobeleid van een tiental grote klimaatbeleidsthema’s. Daar zitten naast kernenergie ook aardgasloze huizen, elektrische auto’s, windmolens, zonnepanelen, biomassa en waterstof bij. Zet u schrap, want dat worden geen vrolijke verhalen. Het is daarentegen geen slecht nieuws, want elk mens en elke nieuwe regering kan het meeste leren van de dingen die niet goed gingen. Ik zie daarom geweldige mogelijkheden voor dit nieuwe jaar.

Daarvoor is wel een open en eerlijke inhoudelijke reflectie van een nieuw kabinet nodig, die niet wordt vervormd door politieke en commerciële belangen. Het is tijd voor bewindslieden en volksvertegenwoordigers die met lef hun rug recht houden, natuurwetenschappelijke analyses serieus nemen, leren van dingen die niet blijken te werken, niet iedereen naar de mond willen praten en niet teveel uit zijn op behoud van hun zetel.

Kiezers zouden een inhoudelijk onderbouwde inzet met lef en bereidheid om impopulair te zijn wel eens kunnen waarderen, en regerende partijen bij volgende verkiezingen groter in plaats van kleiner kunnen maken.

Als dit ‘extreem weer’  is, is alles extreem weer

Ons nationale journaille zou het nieuwe kabinet daarbij nog beter kunnen stimuleren. In het Journaal van 6 januari viel de term ‘extreem weer’, naar aanleiding van een week matige vorst en een paar decimeter sneeuw. We horen die hijgerige term inmiddels elke maand van het jaar wel een keer. Als deze doodnormale omstandigheden in januari extreem weer zijn, dan is alles extreem weer.

Als het ’s winters zacht is klagen we over extreme warmte en het einde van de Elfstedentocht. Nu klagen we over extreme kou en sneeuwval. Het woord ‘extreem’ is journalistiek en politiek volledig opgeblazen, en lijkt synoniem te zijn geworden voor hinderlijk of ongebruikelijk. Dat draagt niet bij aan een positief-kritische controle van de macht en nuchtere feitelijke communicatie naar burgers.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht 40 jaar kernenergiebeleid blijkt 40 jaar sentimentele incidentenpolitiek verscheen eerst op Wynia's Week.

Er zijn twee routes naar herstel van grid reliability, en dat zijn kort gezegd ‘wind uit zee plus onbegrensde subsidies’ of ‘Borsele plus kleinschalige nucleaire energie dicht bij de gebruikers’. Minister Sophie Hermans (VVD) van Klimaat en Groene Groei kiest in haar brief van Prinsjesdag voor de eerste route. Slecht nieuws voor vogels en vissen, en bovendien gevaarlijk voor de landbewoners vanwege de bijbehorende ammoniaktreinen die energie uit de Noordzee verder op land moeten transporteren.

Misleidende passage

En wat betreft de kosten is deze passage in de brief van Hermans bewust misleidend: ‘De totale verplichting die netbeheerder TenneT voor het net op zee is aangegaan is circa €42 miljard in totaal. (-) Om dit in perspectief te plaatsen: op dit moment is de grootste kostenpost van het huidige energiesysteem de import van energiedragers, vooral fossiele brandstoffen.’

Een vergelijking tussen appels en peren is nog tot daar aan toe, maar hier vergelijken de ambtenaren de kosten van de appels (fossiele energie en nucleair) met alleen nog maar het vervoer over zee van de peren (de 42 miljard). Met die 42 miljard euro subsidie heeft minister Hermans nog geen kilowatt energie; dat dekt alleen de kabels van de Noordzee naar onder meer Rijnmond en Terneuzen. De peren moeten dan nog steeds worden betaald en daar is ook weer subsidie voor nodig, omdat zeeperen zelfs bij gratis vervoer naar het land niet kunnen concurreren met nucleaire appels. De voor nu geplande windmolens hebben al een miljard subsidie nodig (straks nog meer), omdat anders niemand ze wil bouwen en exploiteren.

Er zijn nog andere extra kosten van wind op zee voor het elektriciteitsnet, en die hebben te maken met het onvoorspelbare karakter van wind. Hermans geeft een hint: ‘Netbeheerder TenneT kan maximaal één project [een aantal windmolens] tegelijkertijd testen i.v.m. stabiliteit van het landelijk hoogspanningsnet.’ In Spanje faalde het elektriciteitsnet eerder dit jaar omdat het niet was toegerust voor zo variabele windenergie. In Engeland heeft de overheid al 1,2 miljard betaald aan eigenaars van wind op zee om de windmolens tijdelijk uit te schakelen want ze maakten het net instabiel. Die risico’s gelden ook bij ons. Meer windmolens betekent extra investeringen in de stabiliteit van het net. Mijn ruwe schatting is een minimum van acht miljard euro extra (berekend met behulp van het interdepartementale beleidsonderzoek Schakelen naar de toekomst, pagina 51).

Hermans heeft nu beloofd om de Kamer binnenkort vertrouwelijk te informeren over de extra kosten voor de stabiliteit van het Noordzeenet. Intussen mag TenneT werken met wat managers cost plus noemen, dat wil zeggen: ze melden geen toekomstige prijs aan hun achttien miljoen Nederlandse klanten, maar mogen alles in rekening brengen wat ze uitgeven plus een opslag voor de winst en de salarissen van het management.

Afhankelijk van externen

Zaken doen met een partij die toestemming heeft voor cost plus is altijd gevaarlijk, en extra met een minister die zelf geen enkele ervaring heeft buiten Den Haag, en met ambtenaren die ongetwijfeld veel weten van ‘bestuurskunde’, maar misschien voor kostenmanagement van grote technische projecten helemaal afhankelijk zijn van externen. Die willen vanuit hun eigenbelang als goedbetaalde adviseurs liever ‘meedenken’ dan protesteren.

Er is een alternatief en dat bestaat uit stoppen met wind op zee en zo direct het grootste deel van de 42 miljard euro uitsparen. Dan snel tot overeenstemming komen met Nieuwdorp, Lewedorp, ‘s-Heerenhoek en Borsele over de versterking en uitbreiding van de kerncentrales. Dat wordt makkelijker wanneer nog meer wind op zee wordt afgeblazen, want de vier dorpen zijn onder meer bang voor de bijbehorende ammoniaktreinen – overbodig met kernenergie.

Nucleair komt tegenwoordig in drie maten. ‘Groot’, zoals in Borsele, maar ook ‘medium’ en ‘klein’, aangeboden door Rolls-Royce, door het Amerikaanse NuScale en door leveranciers in Zuid-Korea. Het mooie van ‘medium’ en ‘klein’ is dat we een reactor kunnen plannen dicht bij een grootverbruiker van energie (en van de restwarmte). Dat betekent minder druk op het energienet. De route van nucleair in de maten ‘midden’ en ‘klein’ wordt nu al actief verkend door meer dan vijfentwintig landen.

Onze handicap is dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) niets wil leren uit het buitenland. Het PBL zet ‘medium’ en ‘klein’ bot weg met: ‘Nieuwere concepten zijn op zijn vroegst in 2040 of 2045 commercieel beschikbaar.’ Lezers van Wynia’s Week die hun vertrouwen in dit planbureau hebben verloren, bijvoorbeeld door de aanhoudende reclame van het PBL voor het verbranden van houtsnippers, kunnen zich informeren in de laatste catalogus van ‘medium’ en ‘kleine’ rectoren van de International Atomic Energy Association IAEA. (Voetnoot: ik schreef op 27 september in Wynia’s Week dat een kleine reactor in twee jaar gebouwd kan worden. Hopelijk komt dat in de toekomst, maar als Nederland zich zou aansluiten bij de koplopers, is voor nu drie jaar een betere schatting. De producenten hebben de productie nog niet kunnen opschalen. Dat kan snel verbeteren, want steeds meer landen kiezen voor ‘medium’ en ‘klein’ in aanvulling op hun grote reactoren).

Politieke onzekerheid

Door concurrerende aanbieders in de VS, Groot-Brittannië en Zuid-Korea is onzekerheid over de kosten van nucleair nu veel lager dan vroeger. De grote onzekerheid is politiek: hoeveel jaar hebben we nodig om alle vergunningen te regelen en hoeveel jaar gaan dan nog op aan de voorspelbare juridische acties van Greenpeace, Milieudefensie en Extinction Rebellion?

De route van Hermans is juridisch eenvoudiger – vogels en vissen hebben geen standing bij de Raad van State –  maar veel duurder. 42 miljard euro plus is heel veel geld, dat we beter kunnen besteden aan bijvoorbeeld een onmiddellijke verhoging van onze – op internationale schaal –  schandalig lage kinderbijslag.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Bij kernenergie zijn niet de kosten het probleem, maar onze politici verscheen eerst op Wynia's Week.

Waarschijnlijk valt nog veel meer te besparen op het net door de SMR’s slim door het land te verspreiden; zulke ‘topologische’ voordelen zijn nog niet opgenomen in de berekening van 8 miljard euro voordeel. Daarbij komt nog dat nucleaire energie per kilowatt goedkoper is dan wind uit zee, en ook energie levert wanneer het niet waait, en daarbij nooit last bezorgt aan vogels, vissen en de natuur.

Sabotage

Toch zal deze rationele wens niet uitkomen. Daar zorgen Greenpeace, Milieudefensie, de broers Frans en Johan Vollenbroek en de linkse ambtenaren wel voor. Bij VVD-minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei zijn de linkse ambtenaren zó dominant dat ze niet eens op de stoep van hun ministerie hoeven te gaan zitten om hun zin te krijgen. Samen met Greenpeace, Milieudefensie en het Planbureau voor de Leefomgeving zijn zij erin geslaagd om het belangrijke SMR-dossier te saboteren, hoewel alle vier coalitiepartijen er enthousiast over waren.

Hermans’ eigen VVD schreef in het verkiezingsprogram van 2023: ‘We zetten in op tenminste vier grote kerncentrales en de bouw van meerdere kleine kerncentrales.’ De PVV was blijkens haar programma voor ‘snel bouwen van nieuwe kerncentrales’, NSC noemde kernenergie ‘onmisbaar’ en BBB vroeg specifiek om SMR’s ‘te plaatsen op strategische locaties’.

Met die wind in de rug – niet te verwarren met wind uit zee die veel te duur is en de Noordzee smerig beschadigt – had minister Hermans aan de slag gekund. Maar de ambtenaren hielden dat bekwaam tegen. In september 2024 was hun advies om droog te zwemmen met vergaderingen over een hypothetische SMR: ‘simulaties, waarbij stakeholders gezamenlijk delen van het proces van virtuele SMR-realisatie doorlopen’. Zoiets als een gemeenschappelijke nationale parade voorbereiden met deelnemers van provincies, gemeenten, waterschappen en instituten, maar voor de veiligheid met houten geweertjes.

Een jaar later is er gelukkig geen ongeluk gebeurd in de gemeenschappelijke oefenparade van de stakeholders. Minister Hermans meldt: ‘Er is gestart met de noodzakelijke voorbereidingen om stakeholders in een geïnformeerde positie te brengen.’ We oefenen dus verder met de hypothetische houten geweertjes, want pas in 2026 komt er een ‘visie’ en ook dan zijn we nog ver weg van bestellen en opbouwen. En we noemen nog geen kosten, geen mogelijke locaties en geen verdeling van verantwoordelijkheden, want dat zou sommige stakeholders (het Planbureau voor de Leefomgeving? Gedeputeerden van GroenLinks-PvdA?) mogelijk ontstemmen.

Procederen en traineren

Eerder dit jaar huurden Greenpeace en Milieudefensie samen een commercieel adviesbureau in – Kalavasta – en lieten ze weten vele jaren te gaan procederen en traineren zodra de minister in haar volgende rapport eindelijk actie zou aankondigen op gebied van kernenergie. Kalavasta volgt de instructie, telt die tien jaar op bij de planningshorizon en schrijft: ‘Met betrekking tot kernenergie kunnen we kort zijn. Er kunnen geen nieuwe kerncentrales, groot of klein, in 2030 staan. Hier is dan ook geen bijdrage van te verwachten.’ Kalavasta wordt zelfs officieel ontvangen door de ambtelijke werkgroep en daarna komen Greenpeace en Milieudefensie met een krachtig persbericht: ‘Rapport milieuorganisaties: klimaatdoel 2030 onhaalbaar, kabinet doet bijna niets’. En passant bereiken zij zo hun doel om nucleaire energie te blokkeren en minister Hermans komt onder druk om nog meer subsidies te beloven voor dure, foute en gevaarlijke plannen met waterstof.

SMR’s bestaan al zeventig jaar, want ze zijn ingebouwd in alle nucleaire onderzeeboten. TNO heeft in 2018 bevestigd dat SMR’s een goede bron zijn van CO2-vrije energie en nuttig als complement van grotere kernreactoren zoals die in Borssele. Toen vond TNO de SMR’s nog te duur in een directe vergelijking met wind, maar dat was zonder rekening te houden met de enorme extra kosten van windenergie voor het elektriciteitsnet wanneer energie moet worden getransporteerd en twee keer getransformeerd vanuit de Noordzee.

In het deze zomer verschenen boek Going Nuclear. How the Atom Will Save the World van de Britse kernchemicus Tim Gregory staat een samenvattende tabel van de berekeningen van de International Energy Agency (IEA, vier jaar geleid door oud CDA-minister Maria van der Hoeven). De tabel laat zien dat de totale kosten van SMR’s iets hoger zijn dan bij grotere kerncentrales, zoals in Borssele, maar lager dan bij wind uit zee. TNO bevestigt dat de constructietijd ongeveer twee jaar is, en de website van Rolls-Royce heeft foto’s en actuele informatie, net als de website van de Zuid-Koreaanse concurrent NuScale. En de gotspe dat niets kan vóór 2030 zal verbazing wekken in Zuid-Korea, Canada, Polen, Tsjechië, de Verenigde Arabische Emiraten en Zweden.

Het zijn de tien jaar durende procedures die maken dat het Planbureau voor de Leefomgeving nog steeds volhoudt dat op nucleair gebied niets mogelijk is met SMR’s, zelfs niet in de periode tot 2040. Zo’n inschatting heeft niets te maken met technologie of met analyse van kosten en baten, maar is het verpakken in ambtelijk proza van de dreigementen van Greenpeace en Milieudefensie. Niet integer, maar dat wisten we al van een instantie die nog steeds pleit voor het verbranden van bomen uit de Baltische staten of Canada.

Drie keer mis

In mijn vorige column noemde ik de drie eisen die wij burgers mogen stellen aan onze overheid: eerlijk ingaan op kosten en baten, profiteren van lessen uit andere landen, en niet alleen eigen werk citeren, maar ook serieus reageren op gezaghebbende critici. Wat jammer dat de overheid ook bij het SMR-dossier op alle drie dimensies tekortschiet.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Linkse ambtenaren en een malafide planbureau blokkeren kernenergie. Hoe lang nog? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het kabinet wil vier nieuwe kerncentrales bouwen, en om die veilig en efficiënt te laten draaien zijn straks 2600 opgeleide mensen nodig. Er komt ook een nieuwe kernreactor in Petten, voor het maken van radioactieve isotopen voor medische diagnostiek en kankertherapie. Het is wel zaak dat de regering tempo gaat maken met al deze belangrijke openbare voorzieningen. De tijd van dralen en discussiëren is voorbij.

Wereldwijd toonaangevend

Nederland is wereldwijd toonaangevend in kernenergie en kernfysica. Urenco in Almelo is met 29 procent wereldmarktaandeel de grootste producent van licht verrijkt uranium voor energietoepassingen. Evenzo is NRG in Petten met ruim 30 procent wereldmarktaandeel de grootste producent van medische isotopen. Het is van eminent strategisch belang dat we die koppositie en unieke expertise onderhouden. Dat kan alleen met goed opgeleide mensen en nieuwe kerncentrales.

Die nieuwe kerncentrales zullen tot in de volgende eeuw continu en betrouwbaar CO₂-vrije elektriciteit leveren, veel meer dan we ooit met wind en zon kunnen opwekken. De huidige, betrekkelijk kleine Kerncentrale Borssele levert ruim 3800 gigawattuur per jaar. Dat is 3,3 procent van ons huidige landelijke elektriciteitsverbruik. De vier nieuwe kerncentrales moeten elk twee tot driemaal zo groot worden. Daarmee wordt de hoeveelheid kernenergie meer dan vertienvoudigd, naar ongeveer 50.000 gigawattuur per jaar. Dat is ruim 40 procent van ons huidige landelijke elektriciteitsverbruik.

De huidige Kerncentrale Borssele heeft een capaciteitsfactor van ongeveer 90 procent. Dat betekent dat het gemiddelde vermogen in een heel jaar 90 procent van het maximale vermogen bedraagt. De kerncentrale kan ongeveer 90 procent van de tijd op het maximale vermogen van 485 megawatt draaien, en ligt 10 procent van de tijd stil voor gepland en ongepland onderhoud. Het gehele terrein van de centrale is ongeveer 25 hectare groot, inclusief de opslag van radioactief afval bij de daartoe gespecialiseerde organisatie COVRA.

De kerncentrale produceert jaarlijks 4,5 kubieke meter hoogradioactief afval. Het afvalvolume van vijftien jaar is vergelijkbaar met de inhoud van een zeecontainer. COVRA heeft daarvoor tot in de volgende eeuw genoeg ruimte, en slaat daarnaast ook het radioactieve afval van de medische kernreactor in Petten op. Die voorzieningen en expertise van COVRA hebben we dus sowieso nodig, ook als we Kerncentrale Borssele tegen alle logica in zouden sluiten.

Kernafval is zeer compact en neemt vrijwel geen ruimte in beslag

Gelukkig heeft de regering in de afgelopen jaren besloten om Kerncentrale Borssele langer open te houden, en twee van de vier nieuwe centrales eveneens in Borssele te bouwen. De kennis en voorzieningen zijn er al, en met de nieuwe opleiding van Hogeschool Zeeland hebben we straks ook nieuwe deskundige mensen. De huidige centrale levert met 3800 gigawattuur per jaar, op een terrein van 25 hectare, jaarlijks 150 gigawattuur per hectare grondoppervlak. Dit is honderdmaal zoveel als ons grootste zonnepark Dorhout Mees bij Biddinghuizen, dat jaarlijks maar 1,5 gigawattuur per hectare levert.

Het Dorhout Mees zonnepark beslaat met 312.000 zonnepanelen ruim 85 hectare grondoppervlak, bijna 3,5 maal zo veel als Kerncentrale Borssele. De jaarlijks opgewekte hoeveelheid elektriciteit is met 126 gigawattuur 30 maal zo klein als die van Borssele, en bovendien sterk variabel. De capaciteitsfactor van Dorhout Mees is 10 procent, een normale waarde voor zonnepanelen in onze gematigde streken. Dat betekent dat het gemiddelde vermogen in een heel jaar slechts 10 procent van het piekvermogen is, met name doordat zonnepanelen gedurende 4-5 donkere maanden en alle 365 nachten per jaar weinig tot niets opwekken.

Wind en zon leveren een groot deel van de tijd weinig tot niets

Alle huidige Nederlandse landwindmolens doen het met een capaciteitsfactor van 20 procent tweemaal zo goed als zonnepanelen, maar hebben daar gemiddeld wel tien maal zoveel ruimte voor nodig. Het is waar dat in die ruimte ook landbouw kan worden bedreven, maar de schadelijke invloed van lawaai, trillingen, bewegende wieken en slagschaduwen op mens en dier is er wel.

Ons nieuwe en grootste windpark op land – Windplan Groen, ook al bij Biddinghuizen – heeft een verbeterde capaciteitsfactor van 40 procent. Het wekt op 5800 hectare grond jaarlijks 1800 gigawattuur op. Dat is 0,3 gigawattuur per hectare, vijfmaal zo weinig als het nabije Dorhout Mees zonnepark en 500 maal zo weinig als Kerncentrale Borssele.

Zon en wind wekken in Nederland momenteel ongeveer 45 procent van onze elektriciteit op. De enorme variabiliteit ervan wordt bijna volledig opgevangen door het op- en afschakelen van aardgascentrales, die daardoor zwaar onderbenut – en dus peperduur – zijn.

Elektriciteit is 23 procent van ons totale huidige energieverbruik, maar dat percentage zal in de komende vijftien jaar verveelvoudigen door het onzalige elektrificatiebeleid van mobiliteit, verwarming en industrie. We moeten de opgewekte wind- en zonnestroom van nu en straks dus niet relateren aan het huidige elektriciteitsverbruik, maar aan het totale energieverbruik. Wind en zon wekken daarvan slechts 10 procent op.

Er bestaat geen uitvoerbaar plan voor wind- en zonne-energie

Als we dat in 25 jaar zouden willen verviervoudigen naar 40 procent, moeten we vijfmaal de huidige capaciteit bijbouwen. Die huidige capaciteit moet dan namelijk vervangen zijn. Elk zonnepaneel dat we nu installeren moet rond 2050 worden vervangen. Elke windmolen die er nu staat moet voor 2050 worden vervangen. Dit moet vervolgens elke 25 jaar gebeuren.

Dat alles is volstrekt onmogelijk. Er bestaat geen uitvoerbaar plan met voldoende allocatie van gekwalificeerde arbeid, ruimte, grondstoffen en geld om deze vervangingen en uitbreidingen voor en na 2050 te realiseren.

Kerncentrales gaan met 50-75 jaar levensduur drie tot vijfmaal zolang mee als zonnepanelen en windmolens, en vergen 100 tot 500 maal minder ruimte.

Elke kerncentrale die we nu neerzetten hoeven we pas na 2100 te vervangen. Van de ruim 500 kerncentrales die de mensheid sinds de Tweede Wereldoorlog wereldwijd heeft gebouwd zijn er nog ongeveer 450 operationeel. Ze stoten geen rookgassen, roet, fijnstof, stikstof en CO₂ uit, en hebben vrijwel geen ecologische invloed op hun omgeving. Alle kernafval die ze wereldwijd in 75 jaar hebben geproduceerd past in een laag van 20 meter dik op één voetbalveld.

Actuele feiten diskwalificeren verdere inzet op wind en zon

Dit zijn een heleboel actuele feiten en getallen over kern-, wind-, en zonne-energie. Ze zijn alle beschikbaar in openbare publicaties van overheden, onderzoeksinstituten en energiebedrijven. Iedereen kan die verifiëren en zijn of haar conclusies trekken. Ik deel bij deze de mijne.

Wind- en zonne-energie vergen in één van de kleinste en meest dichtbevolkte en ontboste landen ter wereld onevenredig veel ruimte ten opzichte van kernenergie. Daar komt bij dat we zonder aardgas nu en in de toekomst geen oplossing hebben voor de grote variabiliteit van wind- en zonne-energie, met name de enorme onbalans tussen zomer en winter.

Ik herhaal de aanbevelingen in mijn eerste boek ‘de groene illusie’ uit 2018: met windmolens en zonnepanelen gaan we het niet redden, kernenergie moet weer prioriteit krijgen. De regering dient met daadkracht de aanleg van nieuwe wind- en zonneparken af te bouwen, en alle beschikbare belastinggelden en arbeidskrachten met voorrang te richten op vier grote nieuwe kerncentrales die tot na het 2100 operationeel blijven. Dat is veruit de beste dienst die we onze kinderen en kleinkinderen kunnen bewijzen, ook al omdat windmolens en zonnepanelen straks een onafzienbare berg afval gaan opleveren die nauwelijks te recyclen is.

‘Met windmolens en zonnepanelen gaan we het niet redden, kernenergie moet weer prioriteit krijgen’

Met vier nieuwe kerncentrales trekken we samen op met het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Zweden, Polen en België – Duitsland ontbreekt helaas in dit gezelschap. Daarmee verminderen we de netcongestie, vergroten we de concurrentiekracht van onze bedrijven, en versterken we onze leidende strategische positie in de wereldmarkt van verrijkt uranium en medische isotopen. Het helpt bovendien om onze op een doodlopend energiepad dwalende oosterburen weer bij zinnen te brengen. Dat is essentieel voor het succes en de veiligheid van Nederland en van de hele EU.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. We zijn alweer twee maanden enthousiast begonnen aan 2025. Doet u mee? Kijk HIER. Hartelijk dank

Het bericht Kerncentrales verdienen onmiddellijke prioriteit boven windmolens en zonnepanelen verscheen eerst op Wynia's Week.

Omschakelen naar schone energie – daar hadden we zestig jaar geleden al mee kunnen beginnen. Als we pakweg vijfentwintig grote kerncentrales op onze centrale infrastructuur voor elektriciteit en aardgas aan zouden sluiten, is de energietransitie gefikst. De kerncentrales produceren elektriciteit, warmte en waterstof dat we benutten in industrie, huizen, gebouwen en vervoer. De productie is 24/7 regelbaar, al naar gelang de vraag. We sluiten alle kolen en gascentrales en we gebruiken nergens meer aardgas. Een peperduur decentraal energienet voor groene energie is niet nodig en energieopslag evenmin.

Dit alles is in grote lijnen bekend en berekend; niets nieuws onder de zon. Kwestie van inzicht in systeemefficiëntie, en in de onovertroffen kracht van kernenergie: haar ultrahoge energiedichtheid. Vergeleken met welke energiebron dan ook levert kernenergie de allergrootste output bij de aller geringste input en de allerkleinste voetafdruk van grondstoffen en ruimtebeslag tot afval en ontmanteling. Duurzamer dan kernenergie bestaat niet. Als de wil er is, kan nucleair Nederland rond 2050 in de basis alsnog gerealiseerd zijn, gevolgd en vervolmaakt door systeemoptimalisaties en opschaling van nieuwe reactortypen die ook allang bekend zijn.

Kernenergie intimideert

Maar de wil is er niet. Want kernenergie, triomf van menselijk kunnen, intimideert.

Twee eeuwen van technologische en economische vooruitgang, aangejaagd door steeds schonere, efficiëntere fossiele energie en tenslotte kernenergie, hebben ongekende welvaart gebracht, en op veel plekken een schoner milieu. Niettemin heeft de rijkelijk gefinancierde, linkse milieu en klimaatlobby dit succesverhaal van een schuldcomplex weten te voorzien. Door de grote vervuilers aan te pakken, die in werkelijkheid steeds minder vervuilen. Door de falende overheid aan te klagen, die klimaatneutraliteit in 2050 met groene energie nooit waar kan maken zonder totale sociaaleconomische ineenstorting. En door schone, veilige kernenergie te stigmatiseren met fabels over kernafval, veiligheid, regelbaarheid, kosten, proliferatie, en eindigheid van uranium en thorium; gefabriceerde nonsens die alleen kan worden weerlegd door ter zake kundige professionals die communicatief vaardig zijn en daarmee ook een podium weten te bemachtigen.

Door krachtenbundeling rondom de valse belofte van groene energie, begeleid door het klimaatakkoord van Parijs als drukmiddel, kreeg de lobby vleugels. De Duitse Energiewende en de Green Dealvan de EU gaven ook perspectief: kernenergie is niet langer nodig; groen kan, groen moet! Angela Merkel (CDU) was de beste bondskanselier die de Groenen ooit hebben gehad. De groene ideologie, voorzien van doelen, verplichtingen, verboden, subsidies en belastingen, is inmiddels wijdverbreid binnen het openbaar bestuur, binnen TenneT, Gasunie en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), binnen universiteiten, en zowel bij de linkse partijen en de mislukte NSC als bij de modeldemocraten van VVD, CDA en D66. De publieke omroep, NRC, de Volkskrant en Trouw stellen groene politiek allang niet meer ter discussie.

Toch belooft het kabinet-Schoof vier kerncentrales te gaan bouwen. Hulde. Maar zolang systeempolitica Sophie Hermans (VVD) politiek correct dienstbaar blijft aan groene dwangmaatregelen uit Brussel, komen die kerncentrales er niet. De eerste procedurele vertraging, over locatiekeuzes, is er al. Er gaan er nog meer komen.

Als de minister van Klimaat en Groene Groei dat écht wil, dan kan zij de bureaucratie rondom nucleaire nieuwbouw vereenvoudigen. En als zij écht in een klimaatcatastrofe gelooft, kan ze een nucleaire noodwet maken. Maar ik durf te wedden dat een revisie van nut en noodzaak van die kerncentrales achter de schermen al plaats vindt. Als afleidingsmanoeuvre wordt er nog wat symboolpolitiek bedreven met kleine modulaire kernreactoren die geen enkele waarde toevoegen en de nucleaire casus alleen nog maar verder vertragen.

Intussen is in Duitsland de groene droom omgeslagen in een nachtmerrie. De energieprijzen zijn er de hoogste ter wereld, de industriële productie daalt, Volkswagen staat op omvallen en de economie krimpt. Ondanks een drievoudige overcapaciteit aan zonnepanelen en windturbines is er nog geen kwart dag geweest waarop de Duitse stroom volledig uit zonne- of windenergie kwam.  Door een tekort aan 24/7 beschikbare capaciteit is Duitsland nu genoodzaakt kernenergie te importeren uit Frankrijk en Zweden, en niet zo’n klein beetje. Dat capaciteitstekort drijft ook de energieprijzen in buurlanden op en dat blijft niet onbestraft: Zweden heeft uitbreiding van interconnectie-capaciteit met Duitsland al afgeblazen.

Opstand van de burgers

Op 23 februari zijn er vervroegde Bondsdagverkiezingen. Alternative für Deutschland (AfD) gaat zonder twijfel forse stemmenwinst boeken, net als bij ons in 2023 de PVV. Fractievoorzitster Alice Weidel, een hoogopgeleide vrouw met een fenomenale dossierkennis en een indrukwekkende staat van dienst buiten de politiek, pleit onder meer voor de herintroductie van kernenergie en het radicaal beëindigen van de groene waanzin.

De christendemocratische Union (CDU/CSU), de sociaaldemocratische SPD en de Groenen, die ondanks zetelverlies samen toch nog een meerderheid gaan halen, houden niettemin vast aan hun groene Alleingang en sluiten de AfD bij voorbaat van regeringsdeelname uit. Ook de publieke omroep heeft de AfD al uitgesloten van de verkiezingsdebatten. Parallel daaraan hebben meer dan honderd Bondsdagleden een motie ingediend om een procedure te starten die zou moeten leiden tot een verbod op de AfD, vanwege vermeend rechts-extremisme.

Het electorale succes van de AfD bewijst dat ook in Duitsland de burgers in opstand komen wanneer steeds meer staatsdwang uitgeoefend wordt om iets dat werkt (fossiele energie, kernenergie) te vervangen door iets dat niet werkt (groene energie). Maar met Friedrich Merz (CDU) als de nieuwe bondskanselier en met kinderboekenschrijver Robert Habeck (de Groenen) opnieuw als minister van Economie en Klimaat, zal de geïnstitutionaliseerde groene betweterij gewoon doorgaan. Paradoxaal genoeg is het verval van Duitsland nu juist het bewijs dat groene groei een mythe is. In tegenstelling tot kernenergie is de uitrol van groene energie namelijk de weg terug naar steeds minder output met steeds meer input, een steeds grotere voetafdruk met steeds meer systeemcomplexiteit en dus steeds meer kosten.

Brusselse dwang

Men fluistert wel eens dat kernenergie in de EU bezig is met een comeback. De recente ingebruikname van Olkiluoto-3 (Finland), en Flamanville-3 (Frankrijk) geeft ook enige hoop. Maar zolang onze brave modeldemocraten EU-dogma’s belangrijker vinden dan de wil van de kiezer, blijft het geld onder Brusselse dwang naar steeds meer disfunctionele groene energie stromen en bereikt kernenergie nooit schaalgrootte. En dat is precies wat Berlijn en Brussel willen.

Pas als overal structureel energietekort ontstaat, en burgers en bedrijven hun energierekening en energiebelasting niet meer kunnen of willen betalen, zullen ook de modeldemocraten toegeven dat de gevaarlijkste kerncentrale de kerncentrale is die niet wordt gebouwd.

André Wakker is zelfstandig energiedeskundige. Voorheen werkte hij bij Shell, het ECN en diens nucleaire dochter, NRG.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Hartelijk dank!

Het bericht De echte comeback van kernenergie komt pas als de energierekeningen straks nóg hoger worden  verscheen eerst op Wynia's Week.