Nederlanders die regelmatig in de Bondsrepubliek vertoeven, beroepshalve of tijdens vakanties, zeggen vaak dat al die akelige clichés en vooroordelen over Duitsers eigenlijk helemaal niet kloppen. Dat wil zeggen: ze zijn heus niet zo luidruchtig, brutaal, dikdoenerig, autoritair en arrogant als vaak wordt beweerd.

Maar, wordt daar dan dikwijls aan toegevoegd, één gemeenplaats over Duitsers klopt wél: ze zijn tamelijk humorloos. Niet dat je ze helemaal nooit ziet lachen, want dat valt reuze mee, maar een goede Duitse grap of een komische Duitse anekdote? Nee, nooit van gehoord. Wie kent een Duitse John Cleese, een Duitse Jerry Seinfeld of een Duitse Hans Teeuwen?

Werken op feestdagen

Deze observaties staan enigszins op gespannen voet met de Duitse hang naar feestdagen. In Nederland hebben we er officieel elf, maar er bestaat bij ons geen wet waarin is vastgelegd dat werknemers op bepaalde feestdagen vrij hebben. En dus gaan veel Nederlanders op Goede Vrijdag en Bevrijdingsdag gewoon naar hun werk.

Dat is een opvallend verschil met Duitsland. Daar geldt op officiële feestdagen een grundsätzliches Beschäftigungsverbot, verankerd in het Arbeitszeitgesetz. Ook hebben Duitse deelstaten het recht om eigen feestdagen vast te stellen. Veel Duitsers hoeven zodoende niet te werken op bijvoorbeeld 6 januari (Heilige Drei Könige), 31 oktober (Reformationstag) en/of 1 november (Allerheiligen). Zoals in de meeste Europese landen is ook de Dag van de Arbeid (1 mei) in de Bondsrepubliek een gesetzlicher Feiertag.

Als gezegd: in Nederland zijn we niet zo van de feestdagen. Er wordt vooral veel en vaak over gezeurd en gezanikt. Zo zou het gebruiken van woorden als Pasen, Hemelvaart en Kerst ‘achterhaald’ zijn. Eerder dit jaar koos de Hogeschool Utrecht er daarom voor om de termen te verwijderen van het jaarrooster, en alleen nog de vermelding ‘nationale feestdag’ te gebruiken. 

Ook nu Kerst in aantocht is, gaan er binnenkort vast weer stemmen op om iets te doen aan de vermeende misstand dat acht van onze elf officiële feestdagen uit de christelijke traditie stammen. Dat is, zo heet het dan, ‘niet meer vol te houden’ in een ontkerstend land als Nederland.

Hoezo achterhaald?

Het is een curieuze redenering. Want als de christelijke traditie achterhaald is, hoe achterhaald is dan wel niet het nóg oudere concept om er een erfelijk vorst op na te houden en om diens verjaardag collectief te vieren? Dat gebeurde – zeker in het Midden-Oosten – al ver vóór het begin van onze jaartelling. Toch hoor je zelden iemand beweren dat Koningsdag moet worden afgeschaft. 

Bovendien: als religieuze tradities met te weinig aanhangers teruggedrongen moeten worden uit het openbare leven, hoe moet het dan – het is maar een voorbeeld – met onze agenda’s?

Januari is genoemd naar Janus, de Romeinse god van doorgangen en poorten en maart naar de Romeinse oorlogsgod Mars.

Mei is waarschijnlijk genoemd naar de Griekse moedergodin Maia en juni naar Juno, de Romeinse beschermgodin van de vrouw, het huwelijk en de geboorte.

Dinsdag is waarschijnlijk genoemd naar Thingsus, de Germaanse god van de volksvergadering en woensdag naar de Germaanse oppergod Wodan.

Donderdag is genoemd naar Donar, de Germaanse god van de donder en vrijdag naar Freya, de Germaanse godin van de vruchtbaarheid, de liefde en de wellust.

Zaterdag tenslotte is genoemd naar Saturnus, de Romeinse god van de landbouw.

Kinderachtige sentimenten

Griekse, Romeinse en Germaanse goden en godinnen worden al sinds jaar en dag door aanzienlijk minder Nederlanders aanbeden dan de christelijke God van Kerst, Goede Vrijdag, Pasen, Hemelvaartsdag en Pinksteren. Toch hoor je nooit iemand pleiten voor het introduceren van andere namen voor de maanden en de dagen van de week.

Dat doet vermoeden dat het de voorstanders van het schrappen van christelijke feestdagen om iets heel anders gaat. Het etaleren van kinderachtige antichristelijke sentimenten. Of – zeker als wordt gepleit voor het inruilen van christelijke feestdagen voor Nationale Klimaatdag, Keti Koti of het Suikerfeest – om politieke hypercorrectheid. Laten we de kerstdagen niet aan dergelijk gemeier opofferen.  

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Moeten Kerst en andere ‘achterhaalde’ christelijke feestdagen worden ingeruild voor Nationale Klimaatdag, Keti Koti en het Suikerfeest? verscheen eerst op Wynia's Week.

Toch is het niet altijd kommer en kwel, zeker niet nu de kerstdagen voor de deur staan. Dan zitten veel kerken, ook de doorgaans slecht bezochte vestigingen van de PKN, mudvol. Niet alleen met gelovigen die normaal gesproken op zondag uitslapen, maar ook met buitenstaanders. Allemaal willen ze collectief het kerstgevoel beleven: door in een sfeervol aangeklede kerk – bij voorkeur met een fraaie kerststal – het aloude verhaal over de geboorte van Jezus verteld te krijgen en samen kerstliederen te zingen. De klassiekers Nu zijt wellekome, Stille nacht, Ere zij God en Komt allen tezamen mogen daarbij in geen geval ontbreken.

Een fabel met een moraal

Wel doet zich een complicatie voor. Want vooral voor de predikanten die niet behoren tot de orthodoxe vleugel van de PKN, geldt dat zij het kerstverhaal beschouwen als ‘heilige fantasie’, zoals Nico ter Linden, de befaamde dominee van de Amsterdamse Westerkerk, placht te zeggen. Geen voor zichzelf sprekende geschiedschrijving dus, maar een fabel met een verborgen moraal. En die moet worden opgespoord.

Daarbij doet zich nog een tweede complicatie voor. De bijbel heet namelijk een ‘actueel boek’ te zijn. Het is een raadsel waarom ooit voor die wervend bedoelde slogan is gekozen – we waarderen De Nachtwacht toch ook niet omdat het een ‘actueel schilderij’ is of Laurel & Hardy omdat ze ‘actuele grappen’ maken – maar de consequentie is dat de verborgen moraal van het kerstverhaal verbonden moet worden aan hedendaagse kwesties.

Ingeschrevenen bij de Protestantse Kerk Amsterdam kregen deze maand een speciaal kerstmagazine toegestuurd, waarin veel pogingen in die richting worden gedaan. Hoofdredacteur Nelleke Bos draait er in haar bijdrage niet omheen en stelt meteen de hamvraag: ‘Waarom staan we elk jaar stil bij dat ene geboorteverhaal?’

Dat doen we, analyseert Bos, om onszelf ‘verdieping’ te geven. ‘Elke keer kan er een ander aspect naar voren komen, want verhalen in de bijbel zijn gelaagd. Bekijk je het vanuit het perspectief van de aanstaande ouders die een veilige plek zoeken om hun kindje te krijgen? De vreemdelingen die in geen enkele herberg welkom zijn? Of het wonder van een nieuw jong leven dat mensen van heinde en verre bij elkaar brengt?’

Ook Rosaliene Israël, predikant-scriba van de Protestantse Kerk Amsterdam, doet in haar column een duit in het zakje. Jezus’ geboorte vieren, schrijft ze, ‘betekent aandacht hebben voor wie in onze samenleving, in deze stad, gemarginaliseerd worden’.

Linkse dominees

Wat een mooi inkoppertje, denk je dan. Want op het joodse stel Jozef en Maria en hun pasgeboren joodse baby Jezus werd volgens het kerstverhaal gejaagd – door de Romeinse vazalvorst Herodes de Grote, die was verteld dat Jezus was voorbestemd om ‘Koning der Joden’ te worden. Ook de stad waar de Protestantse Kerk Amsterdam is gevestigd, was dit jaar voor het eerst sinds de Duitse bezetting weer het toneel van een jodenjacht. Zou het mogelijk zijn om ook met behulp van dit zeer voor de hand liggende perspectief ‘verdieping’ te geven aan het kerstverhaal?

Nergens in het protestantse kerstmagazine lezen we er iets over. Het is de vraag of dat toeval is.

Uit een enquête onder ruim 600 PKN-predikanten – uitgevoerd door HP/De Tijd en de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk – bleek in 2006 dat in hun kringen vooral wordt gestemd op GroenLinks en de PvdA (43,9 procent). Liberale of rechtse partijen zoals de VVD (1,0) en de PVV (0,0) genieten op de kansels nauwelijks of geen aanhang. Zouden de gevolgen daarvan ook in de kerstmaand merkbaar zijn?

Laten we het maar niet bij voorbaat uitsluiten. 

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Jozef, Maria en Jezus waren slachtoffers van een jodenjacht. Hoe actueel kan kerst zijn? verscheen eerst op Wynia's Week.