Het aantal routes naar een hoge functie in het netwerk van de Europese Unie is doorgaans beperkt. Een kandidatuur moet zeker niet té vroeg worden gelanceerd, want politieke scherpschutters loeren in alle hoeken. Ten eerste is voldoende steun nodig bij de grote lidstaten, vooral Frankrijk en Duitsland, wat zorgvuldig laveren vereist. Bovendien moet de meest kansrijke kandidaat ook passen in een ‘systeem van evenwichten’, kortom het Europese topbanenplaatje.

Toren van Babel

Knot kent deze vuistregels als geen ander. Als president van DNB zat hij veertien jaar in de Raad van Bestuur van de ECB in Frankfurt, eerst nog in een sober gebouw maar nadien in een enorm hoofdkantoor dat vér boven Frankfurt uitsteekt – als een Toren van Babel. En vér boven het onderkomen van de Duitse centrale bank, de Bundesbank.

In 2019 merkte menigeen in Brussel de belangstelling van Knot voor het voorzitterschap van de ECB, maar die hoop werd doorkruist door dezelfde Macron. Hij lanceerde een ‘benoemingspakket’ met de drie topposities: Ursula von der Leyen als voorzitter van de Europese Commissie, de Belg Charles Michel als voorzitter van de Europese Raad, en Christine Lagarde als voorzitter van de ECB. Macron, toen nog veelbelovend, verraste iedereen, inclusief de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Knot kwam als tegenstander van Eurobonds (de EU die zelfstandig gemeenschappelijke schulden aangaat op de kapitaalmarkt) niet voor op het lijstje van Macron: einde oefening.

Nu liggen de kaarten anders. Macron is niet meer de veelbelovende president maar een zeurkous op z’n retour, in z’n laatste jaar. De Franse president oogt clownesk en zijn macht is tanende maar hij wil zijn ‘erfenis’ beschermen tegen elke prijs, met een onnavolgbare zet.

Bij de Franse presidentsverkiezingen van april 2027 bestaat de mogelijkheid dat de kandidaat van Rassemblement National (RN) – Marine Le Pen (57) dan wel haar plaatsvervanger Jordan Bardella (30) – tot president wordt gekozen. Macron wil tevoren zijn vermeende successen laten afschermen door Lagarde, wier ambtstermijn eindigt in oktober 2027, vervroegd te laten aftreden en te vervangen. De opvolging van Lagarde is dan geregeld ruim vóór de Franse presidentsverkiezingen. Een mogelijke president Le Pen of Bardella heeft het nakijken.

Het is een opvallende zet om zo Franse politieke problemen op Europees niveau op te lossen. Maar Frankrijk ziet de EU dan ook als voortzetting van zichzelf. Macron overvalt Europa met dit idee, en daar ligt precies de kans voor Knot die, z’n pappenheimers kennende, zijn positie in de loop der jaren heeft bijgedraaid in de richting van Frankrijk.

Met name ten aanzien van Eurobonds heeft Knot verklaard dat hij deze ziet als instrument voor de financiering van defensie-uitgaven. In de Tweede Kamer bestaat geen meerderheid voor Eurobonds, maar Knot stelt dat het Nederlands parlement ‘hyperventileert’. Dat valt bij Frankrijk uiteraard in goede aarde. Tegelijk zegt hij dat Eurobonds niet mogen worden gebruikt om overheidsschulden van andere landen af te betalen. De ‘nieuwe geopolitieke situatie’ biedt Knot de kans in Parijs een wit voetje te halen. Het belangrijkste aan het begin van zijn strategie moet zijn: een Franse ‘non’ te voorkomen.

Zwevende Duitsers

Vervolgens is de vraag: wat vindt Duitsland? De huidige coalitie in Berlijn van christendemocraten en sociaaldemocraten is zweverig. Bondskanselier Friedrich Merz (CDU) wil naar rechts, maar hij wordt door de Duitse sociaaldemocraten (SPD) aan de linkerzijde vastgeketend. In ieder geval is de regerende coalitie in Berlijn tegen Eurobonds.

Aangezien Duitsland geen kandidaat voor de ECB naar voren kan schuiven omdat Ursula von der Leyen al voorzitter van de Europese Commissie is, zien de Duitsers vaak een alternatief in een Nederlander. De eerste ECB-voorzitter was niet toevallig Wim Duisenberg (PvdA). Hij werd opgevolgd door de Fransman Jean-Claude Trichet. Tot zover past ‘kandidaat’ Knot goed in het plaatje.

Dan volgen de hobbels in het ‘systeem van evenwichten’. Wat vinden andere landen? Sinds 1 januari 2023 bestaat de eurozone uit twintig landen. De Eurogroep, een informeel overlegorgaan van ministers van Financiën, wordt voorgezeten door de Griekse minister Kyrjakos Pierrakis, uiteraard een groot voorstander van Eurobonds. De vergaderingen van de Eurogroep bestaan uit informeel overleg. Het Griekse voorzitterschap is vooral een teken dat de eurozone weer vertrouwen heeft in Griekenland. Het oordeel van de Griekse minister is persoonlijk. Hij moet al blij zijn dat hij erbij is, na alle Griekse fraude uit het verleden. Italië houdt doorgaans de kaarten lang aan de borst om het meeste uit de ruif te halen, via het ‘voor-wat-hoort-wat’. Met Italianen is het aangenaam souperen.

Bij Spanjaarden gaat dat anders. Zij slaan met de vuist op tafel en maken groot lawaai, alsof elk moment een grote stier kan opduiken. Zo eiste Spanje het voorzitterschap op van de Europese Investeringsbank (EIB) in Luxemburg, met als kandidaat Nadia Calviño, voormalig Spaans minister van Economische Zaken en een voormalig hoge ambtenaar bij de Europese Commissie. Tegenkandidaat was de Deense Margrethe Vestager, voormalig EU-Commissaris Mededinging. Spanje vond een sterke bondgenoot in Frankrijk, dat zich goed herinnerde hoe Vestager een fusie tussen het Franse Alstom en Duitse Siemens blokkeerde. Een Europees Commissaris voor Mededinging maakt, als het goed is, vele vijanden. Maar voor Vestager was dat er één te veel. Resultaat: een dikke ‘non’.

Compensatie voor Spanje

Een dergelijke situatie moet Knot natuurlijk voorkomen, al heeft Spanje inzake ECB ook een concurrent in petto in de persoon van Pablo Hernández de Cos, voormalig gouverneur van de Spaanse centrale bank (2018-2024) en sinds vorig jaar algemeen-directeur van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) in Bazel. Spanje, zeker de huidige socialistische regering, zal weer beginnen te ‘pushen’, ook al het heeft met Calviño reeds een hoge post in de wacht gesleept.

Premier Pedro Sánchez heeft weliswaar een grote mond maar doet niets voor Oekraïne, terwijl hij 500.000 illegalen in Spanje legaliseert, tot schrik van andere Europese landen. Deze mensen zijn vrij om door het ‘Schengengebied’ te reizen. Hiermee verdient Spanje geen cadeautjes. Uiteindelijk zal het Europees systeem voor Spanje wel een ‘compensatie’ op tafel moeten leggen, al is het om de Spaanse eer te redden. Maar het geschenk(je) zal niet voldoen aan de normen van Sinterklaas. Zo lang Duitsland Knot steunt, en Frankrijk niet tégen hem is, kunnen mindere goden worden ‘afgekocht’.

Ook onder Knot zal de ECB zich blijven ontwikkelen tot een Europese pinautomaat, in plaats van de oorspronkelijke taak: een strenge toezichthouder op een stabiel monetair beleid. Conclusie op dit moment: Knot past, in de huidige situatie, in het monetaire plaatje qua Eurobonds; hij blijft overeind in het systeem van Frans-Duitse evenwichten en hij zou resterende hordes, zoals die van Spanje, moeten kunnen nemen.

Toch geldt een winstwaarschuwing. Knot kan de dag niet prijzen voordat het avond is, want elke dag kan Macron besluiten het tóch niet te doen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Klaas Knot past als ECB-baas in het Europese plaatje – mits Emmanuel Macron niet van gedachten verandert verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat ‘verbinden’ zal als een verrassing komen voor de miljoenen slachtoffers van Knots inbreuk in de Nederlandse pensioenfondsen. Knots ‘zeldzame sociale vaardigheden’ zijn misschien ook niet zo opgemerkt door 50PLUS-senator en oud-staatssecretaris van Financiën Martin van Rooijen. Die kreeg honderd procent gelijk met zijn kritiek op Knots pensioen(wan)beleid. Twintig procent korten op de pensioenen was helemaal niet nodig en kwam voort uit een foute visie op de waardering van de passiva van de fondsen. Helaas koos Knot ervoor om Van Rooijen systematisch dood te zwijgen zonder enige dialoog.

Ook drie gedistingeerde oud-toppers bij ABP, het grootste pensioenfonds, werden doodgezwegen. Jelle Mensonides, Dick Sluimers en Jean Frijns kwamen herhaaldelijk, met name op het discussieforum voor economen Me Judice, met beredeneerde kritiek, maar Knot verwaardigde zich niet om er op in te gaan.

Open bestuurders

Dat was vroeger anders. Onder Jelle Zijlstra, DNB-president van 1967 tot 1982, steeg de inflatie tot tien procent, en opkomende monetaristen, hier in Nederland mijn promotor professor Pieter Korteweg, legden uit dat inflatie niet komt door vakbonden en ondernemers, maar door een excessieve toename in de geldhoeveelheid. Zijlstra bleef bij de oude school, maar nam wel herhaaldelijk de moeite om in geschrift in te gaan op de monetaristische visie.

Wim Duisenberg, bankpresident van 1982 tot 1997, was een open bestuurder. Monetaire specialisten, zoals ook uw columnist, kwamen regelmatig op uitnodiging bij DNB voor wetenschappelijke bijeenkomsten. De houding van DNB werd duidelijk vlotter dan in de tijd van directeur Huub Muller, die mij lang geleden met een sigaar in z’n hand uitlegde: ‘Wij maken de regels, wij voeren de regels uit en wie kritiek heeft mag bij ons in beroep gaan.’

Ook onder president Nout Wellink (1997-2011) bleef DNB in mijn ervaring openstaan voor kritiek. Mooi hoogtepunt was voor mij een diner in het hoofdkantoor aan het Frederiksplein (had Amsterdam daar, op het terrein van het oude Paleis voor Volksvlijt, maar de opera gebouwd) waar ik vanaf de halte van tram 4 binnen kwam achter drie andere heren in donkerblauw kostuum. ‘Waar komt u voor?’ vroeg de portier. ‘Hetzelfde als die andere heren,’ zei ik. ‘Die komen voor het chauffeursdiner’.

Onder Knot is een harde, ondemocratische cultuur gevestigd. Dat betekent bijvoorbeeld dat het praktisch onmogelijk is voor banken en pensioenfondsen om te klagen over de gigantisch gezwollen milieurapportage-eisen van DNB. Toen Knot begon bij DNB was het nog een gewone centrale bank die zich bezighield met monetaire zaken en met toezicht op de financiële sector. Han de Jong (oud-hoofdeconoom bij ABN AMRO) mag graag vertellen hoe Knot in zijn beginjaren bij DNB reageerde op een vraag naar zijn visie op klimaat: ‘Een zaak voor de politiek, niet voor een centrale bank.’ De vragenstelster herhaalde de vraag een paar keer in diverse bewoordingen. Knot raakte zichtbaar geïrriteerd en bleef bij zijn antwoord.

Dat is in de tweede presidentsperiode van Knot heel anders geworden. Het aantal medewerkers nam in tien jaar met de helft toe, en een groot deel van die extra vijftig procent is niet bezig met inflatie of met toezicht, maar met klimaatbeleid: een serieus onderwerp, maar voor de regering, en natuurlijk niet voor de centrale bank. Niettemin staat bij DNB het woord ‘klimaat’ tegenwoordig ieder jaar zo’n achthonderd keer in het jaarverslag; veel vaker dan het woord ‘inflatie’. 

En daar ligt ook de waarschijnlijke verklaring dat Christine Lagarde opeens zo gecharmeerd is van Klaas Knot. Niet de sociale vaardigheden, en zeker niet de verbondenheid met zijn landgenoten, maar wél zijn verbondenheid met haar. Lagarde en Knot hebben samen dezelfde fout gemaakt door hun organisaties zo sterk te richten op CO2-kwesties.

Logische draai

Anno 2025 is CO2 nog steeds een probleem, maar de bevlieging dat centrale banken daar een grote rol bij moeten hebben, is verdwenen. Kijk bij voorbeeld naar Mark Carney, zeven jaar gouverneur van de Bank of England in Londen en nu premier van Canada. Deze week schrijft de Financial Times over hem: ‘Als gouverneur van de Bank of England waarschuwde Carney voor klimaatrisico’s en bij Brookfield Asset Management leidde hij een miljardentransitiefonds weg uit beleggingen in olie en gas. (-) Ooit een voorvechter van wereldwijde decarbonisatie, wil Carney nu fossiele brandstoffen om hem te helpen de economie van Canada te ondersteunen – waardoor het land een “energie-supermacht” wordt in het Trump-tijdperk’.

Lagarde is natuurlijk bang dat haar opvolger ook zo’n logische draai gaat maken en dat er dan kritiek komt op haar overdreven klimaatobsessie van de afgelopen jaren. Dan is Knot een slimme keus vanuit het perspectief van ‘legacy control’: greep houden op je eigen erfenis. Knot heeft zelf zo veel (plantaardige?) boter op zijn hoofd dat hij het wel zal laten om kritiek te uiten op de bizarre zijpaden van Lagarde. Ik ben ook voor slim CO2-beleid, maar niet in de vorm van symbolische acties en idiote papieren rapportageverplichtingen over onderwerpen als het woon-werkverkeer. Komen wel genoeg centrale bankiers op de fiets naar het werk? Wéér een formulier om in te vullen.

Dat lijkt mij de echte reden dat Lagarde nu opeens smelt voor Knot. Hij zal de komende correctie – waarbij centrale banken weer focussen op hun kerntaken – even soepel en discreet uitvoeren als collega Carney.

Eén-tweetje

Zijn opvolger Olaf Sleijpen maakte ook al een mooi één-tweetje om Knot te helpen. Slijpen legde correct uit dat eurobonds geen Nederlands belang zijn, zodat Knot diplomatieke ruimte kreeg om te beweren dat hij niet voor of tegen wilde zijn, maar liever over condities wilde praten. Klip en klaar verzet tegen eurobonds schiet Knots kandidatuur lek bij landen als Frankrijk, Italië en Spanje. Nu kan hij vaag blijven, terwijl Sleijpen de Nederlandse flank afdekt.

Hugo de Jonge was verantwoordelijk tijdens de coronapandemie en maakte reclame voor de Wet betaalbare huur tijdens zijn tweede periode als minister. Toch kreeg hij opnieuw een prachtige nieuwe functie. Dat zal Knot ook hopen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Wordt blunderaar Klaas Knot met zijn ‘zeldzame sociale vaardigheden’ de volgende baas van de ECB? Hopelijk niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens de persconferentie over het nieuwe DNB-jaarverslag hadden we natuurlijk willen vernemen hoe hij de pensioentransitie ziet. Die is controversieel, want alleen de pensioenbobo’s en DNB zijn vóór het riskante invaren, terwijl uit opinieonderzoek blijkt dat twee op de drie Nederlanders tégen zijn.

Nada. De baas bleef liever in the moment: meer defensie en Europees lenen, de twee nieuwe thema’s van Knot. Na vijf jaar waarin alles bij Knot draaide om CO2, biodiversiteit en klimaat is hij soepel van onderwerp veranderd. Over het toch zo actuele pensioendossier beperkte een nieuwe directeur, Gita Salden, zich tot gemeenplaatsen: ‘We trekken samen met de sector lessen uit de eerste ervaringen en ontwikkelen zo ons beoordelingsproces door.’

Waardeloze repliek

Hoe modieus kun je zijn als DNB-president? Het correcte antwoord is natuurlijk: wees helemaal niet modieus. Zo niet Klaas Knot. Dan verlies je vertrouwen van mensen die van hun centrale bank stabiliteit verwachten.

Er waren natuurlijk ook vragen over eurobonds. Knot zei: ‘Ik vind dat er af en toe wel wat gehyperventileerd wordt over eurobonds en dat de rationaliteit in dat debat wel enigszins zoek is.’ Een waardeloze repliek op de serieuze argumenten tégen eurobonds en bovendien – voor wie de achtergrond kent – ook smakeloos en ongepast. Veertien jaar geleden was Knot niet de voor de hand liggende persoon voor de topfunctie bij DNB. Dat was een interne kandidaat, directeur Lex Hoogduin. Minister van Financiën Jan Kees de Jager (CDA) wilde echter liever een van zijn eigen ambtenaren benoemen. Knot werd president en Hoogduin hield de eer aan zichzelf en vertrok.

Nu is Hoogduin de meest gehoorde Nederlandse econoom die waarschuwt tegen eurobonds (al sinds 2018 in vele interviews, op 10 maart ook nog in NRC). Dan hoort Knot daar serieus op in te gaan, en niet zijn tegenkandidaat uit 2011 nog eens weg te zetten als iemand die behoort tot een hyperventilerend gezelschap.    

Knot had veertien jaar moeite om het juiste midden te vinden. Maar Hoogduin krijgt bagger over zich heen en de talrijke critici van Knots pensioenwet zweeg hij systematisch dood. Het meest krasse voorbeeld is de stilte bij DNB over de zogenoemde rekenrente, belangrijk om de verplichtingen in te schatten van onze pensioenfondsen. Hoogduin, maar ook senator Martin van Rooijen (50PLUS), KNAW-lid Bernard van Praag, de oud-ABP toppers Jelle Mensonides en Jean Frijns en vele monetaire experts, onder wie uw columnist, vinden een vaste rekenrente veiliger voor het management van de fondsen (die hadden in dat geval ook steeds de inflatie kunnen vergoeden). Maar Knot en zijn directeur Onderzoek, Tjerk Kroes, hebben alle adviezen daarover veertien jaar lang genegeerd.

Dit jaar en in 2026 en 2027 dreigen nieuwe gevaren met die rekenrente. De fondsen kopen en verkopen voortdurend financiële gokproducten. Maar precies op de datum van het ‘invaren’ moeten de fondsen hun posities in die ‘renteswaps’ grondig, grootschalig en razendsnel aanpassen.

Dus werd Nederland door Northern Trust, ’s werelds grootste custodian voor pensioenfondsen, gewaarschuwd voor het risico van extreme koersbewegingen in de markt voor renteswaps: ‘Dat komt omdat bestaande pensioenrechten worden gewaardeerd en omgezet in het nieuwe systeem op basis van een momentopname van de huidige waarde van de beleggingen (die zeer gevoelig is voor de marktrente). De geschiedenis leert ons dat zeldzame statistische, zogenaamde “zwarte zwanen”, in die markt zich opeens kunnen manifesteren. Onze analyse suggereert dat veel fondsen aanzienlijk zouden verliezen, en zelfs in sommige scenario’s niet in staat zouden zijn om in te varen.’

Problemen met renteswaps

De drie kleine pensioenfondsen die eind vorig jaar overgingen hebben gelukkig geen problemen gehad met hun renteswaps op of vlak voor de datum van het ‘invaren’. Maar straks komen het ABP en het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW), en dan gaat het over tientallen miljarden aan uitstaande renteswaps. De markt weet de datum, kent de posities van de tegenpartijen voor diezelfde tientallen miljarden en probeert te verdienen aan zo’n zogenaamd ‘pin risk’, waarbij posities dan in een paar uur gigantische schommelingen kunnen vertonen.

Ook bij DNB intern zijn de specialisten bezorgd: ‘De pensioenfondsen krijgen vanwege de omvangrijke derivatenportefeuilles te maken met grote margeverplichtingen in het geval van rente- en valutaschokken.’ En dan laten de stafleden van DNB nog buiten beschouwing dat de datum van het mogelijke invaren van de grote fondsen publieke kennis zal zijn, zodat Goldman Sachs en andere investment banks kunnen frontrunnen of tegengestelde posities kunnen innemen.

Diezelfde door DNB opgelegde rekenrente (internationaal uniek, zoals ook vaak opgemerkt en nooit verklaard door DNB) speelde deze maand een hoofdrol in het advies van de Raad van State. Die keerde zich tegen het plan van NSC-Tweede Kamerlid en actuaris Agnes Joseph om deelnemers en gepensioneerden enige inspraak te geven in het lot van hun pensioengeld. De Raad van State geeft toe dat het ‘verdedigbaar’ is om te stellen dat hier sprake is van een inmenging in het eigendomsrecht. Maar, zo heet het, de pensioenwet is ontworpen en aangenomen in ‘een evenwichtige besluitvorming en een evenwichtig proces’. Noem het maar evenwichtig wanneer Knot veertien jaar lang critici doodzwijgt en niet ingaat op de argumenten.

Acht keer verwijst de Raad van State naar DNB, om zware termen over te kunnen nemen uit steeds hetzelfde document dat DNB speciaal voor deze gelegenheid componeerde: ‘minder indexatie’, ‘negatief effect op de lonen’, ‘8 procent lagere pensioenen’, ‘ernstige verstoringen’. Maar al die punten komen direct en logisch voort uit het vasthouden aan die gevaarlijke rekenrente en vallen automatisch weg bij het soort rekenrente dat andere landen hanteren. En dan citeert de Raad van State ook nog DNB als het gaat over ‘hogere kosten toezicht’, maar dat is evident onzinnig, ook voor wie niet zo bekend is met rekenrentes en renteswaps. Als alle huidige actieve deelnemers een eigen pensioenpot krijgen, ontheft dat pensioenfondsen én DNB van hun huidige plicht om te streven naar compensatie voor inflatie. Minder en eenvoudiger toezicht dus (en méér kans voor werkgevers om desgewenst hun premies te verlagen).

‘Is er nog hoop?’ –  zoals de tenor zingt in de opera, wanneer de sopraan hem niet wil zien. Misschien met de nieuwe DNB-president, als dat – na Nout Wellink en Knot – tenminste niet opnieuw een ex-ambtenaar van het ministerie van Financiën wordt.

Miljarden besparen

Een wijze, nieuwe president zou onmiddellijk de rekenrente van Knot afschaffen, daarmee al direct miljarden besparen en grote risico’s bij het ‘invaren’ voorkomen. Vervolgens zou dan met een fris oog opnieuw naar het plan van Agnes Joseph moeten worden gekeken. Ik weet wel zeker dat het met een vaste rekenrente alleszins redelijk en doenbaar is.

Eduard Bomhoff is emeritus hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende. In november 2024 publiceerde hij ‘Het Casinopensioen – en andere brandende kwesties’. Het boek is overal te koop of te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Eduard Bomhoff: Na 14 jaar Klaas Knot kan De Nederlandsche Bank nauwelijks nog dieper zinken verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo niet Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank. Hij gaat weg met een (waarschijnlijk) miljardenverlies en een peperdure verbouwing. Maar de pr werkt goed. De media keken onlangs hun ogen uit in de vernieuwbouw aan het Frederiksplein in Amsterdam en schreven lovende artikelen. Onlangs was Buitenhof in het kraaiennest te gast voor een tv-uitzending. Knot was gastheer en geïnterviewde.

De tweede benoemingstermijn van zeven jaar van Knot loopt in juni af. De zoektocht van de commissarissen van DNB naar een opvolger is in volle gang. Wie wordt onze nieuwe man of vrouw die in Frankfurt bij de Europese Centrale Bank meepraat over de rente?

Een Nederlander of een buitenlander?

Want veel meer dan dat en pr voor De Nederlandsche Bank heeft een president eigenlijk niet te doen. Praktische zaken, zoals toezicht op het betalingsverkeer, banken, verzekeraars en pensioenfondsen, doen de directieleden. Als het echt spannend wordt (bankdebacle, nieuw pensioenstelsel) moet de president natuurlijk paraat zijn. Ook in de politieke lobby.

De commissarissen dragen een kandidaat voor, maar het kabinet beslist. De spil is minister Eelco Heinen van Financiën (VVD). Laten we ons verplaatsen in de keuze van commissarissen, die wéten dat niet zij, maar Heinen en het kabinet het laatste woord hebben.

De eerste vraag is: een Nederlander of een buitenlander? Dat laatste is ongebruikelijk, maar komt voor. De Britse centrale bank is jarenlang geleid door een Canadees. Maar DNB? Een arbeidsmigrant zie ik het kabinet-Schoof niet benoemen.

Wat staat er verder in de profielschets? Grondige kennis van de (financiële) economie. Vaardigheid om als schoolmeester de ECB-rentepolitiek uit te leggen die steevast in het nadeel van Nederland uitpakt. De eerdere ultralage rentepolitiek dwong bevriezing van Nederlandse pensioenen af. Nu doet de renteverlaging niks tegen de hardnekkige inflatie.

Verder: liever geen politiek profiel. De tijd dat oud-ministers van Financiën (ARP’er Jelle Zijlstra, PvdA’er Wim Duisenberg) doorschoven naar deze post is voorbij. En ik tip een vrouw. Waarom? Dat leest u verderop.

Welke namen komen op de kandidatenlijst?

Klimaatprediker

De eerste is die van Frank Elderson. Hij zat tot 2020 in de DNB-directie, nu in de ECB-top. Hij praat graag over de klimaatrisico’s. Zijn stelligheid over zijn eigen opvattingen wekte wrevel bij een deel van de ECB-staf. Zij vatten het op als: wie mij niet volgt, kan een functie elders zoeken.

In een recent interview in Het Financieele Dagblad beloofde Elderson zijn woorden ‘nog zorgvuldiger te kiezen’. Hij zei ook dat het niet zijn rol is om tegen banken te zeggen wat ze wel of niet moeten financieren. Maar een paar zinnen daarvóór pleitte hij juist voor het helpen van klanten bij vergroenen en het financieren van de transitie naar net zero. Kortom: Elderson zegt wél wat banken moeten doen. Of het huidige kabinet een ‘klimaatprediker’ aan de top van DNB wil hebben? Nee. Zelf zei Elderson in het FD dat hij tot 2028 bij de ECB blijft.

Sprekend over klimaatpolitiek… Wie de website van DNB bezoekt, ziet rechtsboven meteen het thema ‘energietransitie versnellen’. Is dit het prioriteitenlijstje van de centrale bank? Je zou toch iets anders verwachten. Inflatie staat bijvoorbeeld op plaats zeven. Maar juist dát, prijsstabiliteit, is de kerntaak van De Nederlandsche Bank.

Waarom geef ik vrouwen meer kans? De Nederlandsche Bank is een staatsdeelneming. Alle aandelen zijn in handen van het ministerie van Financiën. Als je kijkt naar de recente benoemingen bij staatsdeelnemingen dan zie je vrouwen. Marguerite Bérard bij ABN Amro, Trudy Onland bij energienetbeheerder Stedin, Willemien Terpstra bij Gasunie, Petra de Ruiter bij Holland Casino en, wat langer terug, Marjan Rintel bij KLM.

Dat betekent kansen voor vrouwen van búiten DNB. De eerste die in beeld komt: Laura van Geest, nu bestuursvoorzitter van de financiële waakhond Autoriteit Financiële Markten (AFM). Ze was beleidseconoom als directeur van het Centraal Planbureau. En werkte lang op het ministerie van Financiën. Dat is een springplank naar het DNB-presidentschap. ‘Wij van Financiën’ is een hecht gezelschap. Knot werkte daar en diens voorganger Nout Wellink ook. Van Geest is wat ouder dan de rest. Geschikte compromisbenoeming.

Commerciële economen

Wat te denken van ‘commerciële’ hoofdeconomen. Barbara Baarsma bij accountants- en adviesfirma PwC Nederland, Sandra Phlippen bij ABN Amro en Marieke Blom bij ING. Baarsma brengt ervaring mee als lokale Rabobankdirecteur. Ze hebben alle drie een uitgesproken profiel over het te volgen economisch beleid. Phlippen heeft dat ook op het gebied van klimaatpolitiek. Mijn taxatie: kleine kans.

Dan blijven twee interne kandidaten over. Olaf Sleijpen, die extern optreedt als de macro-econoom in de DNB-directie. Heeft ervaring bij ECB. De ander is Gita Salden. Heeft ook bij het ministerie van Financiën gewerkt. Salden heeft geen hoog publiek profiel, maar wel bankervaring (BNG), dat zijn twee voordelen. Sleijpen is, bij een benoeming, 55 jaar en kan twee termijnen van zeven jaar mee. Salden is 57 als ze als president zou beginnen, bijna net zo oud als Knot bij zijn vertrek. Maar hé, leeftijd mag geen rol spelen in onze vergrijzende samenleving, toch?

Ik zet mijn geld op haar.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Klaas Knot verlaat straks De Nederlandsche Bank. Zijn opvolger is een vrouw en haar naam is… verscheen eerst op Wynia's Week.