Tussen 2020 en 2030 moet er maar liefst 37.000 hectare aan nieuw bos worden aangeplant. Dat hebben het rijk en de provincies in 2020  afgesproken in de Nationale Bossenstrategie. Het plan is om in 2030 de hoeveelheid bos met tien procent te vergroten. Verschillende organisaties, waaronder Staatsbosbeheer, hebben deze opdracht onderling verdeeld en nemen de realisatie van nieuw bos voor hun rekening.

Stapje voor stapje steeds meer bos

Voor Staatsbosbeheer geldt dat zij van de 37.000 hectare nieuw bos 5.000 hectare zelf regelen. Rond deze tijd, precies op de helft van 2020 en 2030, zou Staatsbosbeheer zo’n 2.500 hectare nieuw bos geplant moeten hebben. In werkelijkheid heeft Staatsbosbeheer op dit moment slechts zo’n 1.200 hectare gerealiseerd. Dat betekent dat ze volgens hun eigen doelstelling nog vijf jaar de tijd hebben om ongeveer 3.800 hectare nieuw bos aan te leggen.

Staatsbosbeheer laat weten dat deze moeizame voortgang te maken heeft met het regelen van benodigde vergunningen van gemeenten, maar is toch positief: ‘Hoewel die vijfduizend hectare nog niet in zicht is, krijgt Nederland zo stapje voor stapje steeds meer bos.’ Inmiddels heeft Staatsbosbeheer besloten om de deadline van 2030 op de langere baan te schuiven.

In het tiende voortgangsrapport Natuur van het Interprovinciaal Overleg (IPO) en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur werd eind 2023 teruggeblikt op de voortgang van de Nationale Bossenstrategie. In dat rapport is vermeld dat tot en met 2023 van de 37.000 beoogde hectare in totaal 1.436 hectare – inclusief de bijna 1.200 hectare nieuw bos van Staatsbosbeheer (de 1200 hectare zijn cijfers tot en met het plantseizoen van 2024/25, dus eind 2023 zal het enkele honderden hectare minder geweest zijn) – nieuw bos is gerealiseerd. Het tempo ligt, zo staat in het voortgangsrapport, ‘ver achter op de gestelde doelen’. Volgens de opstellers van dit rapport heeft het te maken met ‘aanhoudende onzekerheid over de financiering, onder meer door het wegvallen van het Transitiefonds’.

Bomen gaan ten koste van natuur en landschap

Om de doelstellingen te halen zijn gemeenten, provincies en organisaties zoals Staatsbosbeheer druk bezig met het vinden van ruimte – veelal graslanden, waar de biodiversiteit al zeer laag is, aldus Staatsbosbeheer – om er bomen te planten. Maar dat gaat ook wel eens ten koste van andere natuur. Zo zal Staatsbosbeheer naar alle waarschijnlijkheid 14 hectare aan bos en struiken planten in natuurgebied De Steendert, een stuk cultuurlandschap in West-Betuwe.

Het oorspronkelijke plan van Staatsbosbeheer was om er 37 hectare te realiseren. Daar was de voltallige gemeenteraad in 2023 fel tegen. Die zei tegen de wethouder dat er ‘geen boom’ bij zou komen in De Steendert, een historisch natuurgebied dat zich kenmerkt door smalle slootjes, oude hagen, open vlakten en weidevogels. Staatsbosbeheer kwam onlangs, op verzoek van het college van B&W van West-Betuwe, met een nieuw plan om geen 37, maar 14 hectare bos te realiseren in het natuurgebied. Daar ging de wethouder tóch mee akkoord, ondanks eerder protest van de gemeenteraad. Het college van B&W lijkt zowel de omwonenden als de gemeenteraad te hebben omzeild in de overeenkomst met Staatsbosbeheer om dit plan te realiseren. De vraag is of de plannen voor De Steendert nog kunnen worden teruggedraaid of stilgezet. Veel bewoners zijn nu juist geen fan van dit plan om een bos in De Steendert te planten. Volgens hen gaat dat ten koste van de natuur en het landschap.

Bomenkap voor biodiversiteit

Behalve dat we een CO2-probleem hebben waarvoor we duizenden hectare aan nieuwe bomen moeten planten, brengt het massaal planten van bomen op bepaalde plekken de biodiversiteit in gevaar. Terwijl het op de ene plek goed is om bomen te hebben, zijn bomen op andere plekken ongewenst omdat ze de natuur verstoren. Zo heeft op de Sallandse Heuvelrug Staatsbosbeheer, samen met Natuurmonumenten,  een ‘noodzakelijke ingreep’ gepleegd door duizenden bomen te kappen om zodoende ruimte te maken voor heide. Het zou namelijk slecht gaan met de planten en dieren in het heidelandschap, aldus de natuurbeheerders die de bomenkap verdedigen.

Andere natuurclubs, zoals Stichting Natuuralert, stellen dat het na de kap slecht gaat met de zandhagedis en roofvogels, die nu hun winterverblijven zijn kwijtgeraakt. De bomen verstoorden het  heidelandschap en moesten daarom wijken uit naam van de biodiversiteit. Volgens de Omgevingswet (voorheen Wet natuurbescherming) moet de oppervlakte bos die gekapt is, elders worden aangeplant. In het dichtgeregelde Nederland betekent het dat iemands stukje grond omgetoverd moet worden tot een nieuw bos.

In een interview met EenVandaag stelt hoogleraar natuurbeheer aan de Wageningen Universiteit David Kleijn dat hij de bomenkap wel begrijpt. ‘Als andere typen natuur het moeilijk hebben, en dat is op dit moment zo, dan is het begrijpelijk dat wat bos moet wijken om meer plek te maken voor die andere natuur.’ Ook stelt Kleijn dat het planten van bomen een ander doel dient dan het beschermen van de biodiversiteit. Het planten van bomen gebeurt omwille van de koolstofopslag. ‘Daarvoor is het nuttig dat je veel bomen hebt. Maar voor biodiversiteit is het een ander verhaal.’ Kortom: de ene biodiversiteit wordt ingeruild voor de andere.

Een artikel in het Parool met de kop ‘De boom rukt op in Amsterdam ten koste van biodiversiteit’ stelt dat in Amsterdam de biodiversiteit ‘kwetsbaar’ is. De gemeente is onlangs gekomen met een herstelplan, een plan om de biodiversiteit in de gemeente te herstellen. En de grote vijand van de biodiversiteit in het van oorsprong moerassige Amsterdam? Dat is de boom. ‘Als we niets doen wordt alles bos’, aldus stadsecoloog Florinda Nieuwenhuis. En aangezien Amsterdam nooit geteisterd wordt door een vloedgolf of een bosbrand, moet de gemeente ‘het doen met de maaimachine of de kettingzaag’. Of, om met wethouder Van der Horst te spreken, ‘voor de biodiversiteit moeten nu eenmaal kosten en keuzes worden gemaakt’.

Biodiversiteit belangrijker dan CO2-verhaal?

Met het oog op de waternatuur moeten in ieder geval bomen langs de oevers wijken. In het herstelplan erkent de gemeente dat, volgens de Bomenverordening, voor iedere gekapte boom een nieuwe boom moet worden geplant. Toch lijkt de gemeente zich daar niet aan te kunnen houden: ‘Gezien de grote opgave op gebied van aquatische biodiversiteit en waterkwaliteit kan overwogen worden de Bomenverordening aan te passen en voor biodiversiteit en waterkwaliteit een uitzonderingsclausule op te nemen.’ Heeft de gemeente dan nu al het CO2-verhaal vervangen door het biodiversiteitsverhaal?

1300 bomen weg?

Langs het kanaal Almelo-Nordhorn staan grote zomereiken. Daarvan zijn 1300 bomen gemarkeerd met een oranje stip. Deze maken onderdeel uit van een ‘inventarisatie’ van de provincie om te kijken welke bomen er kunnen worden omgezaagd om de ‘biodiversiteit te verbeteren’. JA21 Overijssel stelde na veel ophef vragen aan het college van Gedeputeerde Staten, die reageerde met de stelling dat er ‘geen 1300 bomen worden gekapt’. Wél kijkt de provincie welke bomen ze kunnen weghalen om de biodiversiteit te dienen.

De provincie zal beginnen met een pilot op één locatie, waar ze ‘slechts’ 30 bomen gaan kappen. Het resultaat van de pilot zal doorslaggevend zijn voor de provincie bij de beslissing of ze wel of niet alle bomen gaan kappen. Het heeft er alle schijn van dat door de felle reacties van omwonenden en Stichting Behoud Twents Landschap de massale bomenkap van tafel is, en nu eerst wordt gewerkt met een kleinschaliger ‘pilot’.

Door de bomen het bos niet meer zien

Voor en sinds het Klimaatakkoord van Parijs staren klimaat- en milieuorganisaties en (lokale) overheden zich blind op CO2-reductie. Bomen waren hét wondermiddel tegen de massale CO2-uitstoot van burgers en bedrijven. In rap tempo werden grootschalige plannen voor duizenden hectare nieuw bos gemaakt. Inmiddels lijken bomen op verschillende plekken juist een gevaar voor de biodiversiteit, en worden ze gekapt – weliswaar minder dan er worden geplant – om de andere natuur te redden. Nog altijd geldt de verplichting om meer dan 30 duizend hectare nieuw bos te realiseren. Elk stukje grond in Nederland heeft inmiddels een bestemming. Er moeten bossen bij, maar dat mag niet ten koste gaan van heide, en vice versa.

Tegelijkertijd pleit nota bene D66 voor het bouwen van tien nieuwe steden. Boeren willen nog blijven boeren. Boomknuffelaars vechten met biodiversiteitsstrijders, die vechten met boeren. Is er nog iemand die door de bomen het bos ziet?

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bomen planten en bomen kappen. Hoe het klimaatbeleid de biodiversiteit in gevaar brengt, en andersom. verscheen eerst op Wynia's Week.

Er stak een storm van verontwaardiging op, en daarna is van Haring in het Nederlandse publieke debat weinig meer vernomen. Wel publiceerde hij er in 2020 nog een boek over, maar veiligheidshalve in het Engels (Why Biodiversity Loss Is Not a Disaster), en dat kost bij Amsterdam University Press 100 euro, dus dat gaat geen Nederlander aanschaffen.

Haring had wel gewoon gelijk.

Wat was de schade aan de biodiversiteit die de Chicxulub-meteoriet aanrichtte, die 66 miljoen jaar geleden insloeg in Midden-Amerika en de dinosauriërs en nog veel meer diersoorten uitroeide? Daar is geen zinnig antwoord op te geven, omdat de mens toen nog niet bestond. Hetzelfde geldt voor de vier massale uitstervingsgolven die daarvoor hebben plaatsgevonden, waarbij tot wel 90 procent van alle dier- en plantensoorten uitstierf. Was dat erg? Voor wie dan?

Intrinsieke waarde is een religieus begrip

Sterker nog: zonder die uitstervingsgolven had Homo Sapiens waarschijnlijk nooit de kans gekregen om te evolueren uit een bomenklimmende aapachtige. Mogelijk was er dan een andere intelligente diersoort ontstaan met heel andere waarden, maar nu is de mens de enige die waarde toekent aan alles op aarde.

Dit is gek genoeg een controversieel idee. Het is veel gangbaarder om te denken, dat natuur een waarde heeft die los staat van elk menselijk oordeel, de ‘intrinsieke waarde’. Men heeft veelal niet door, of ontkent, dat dit een religieus begrip is. Waar dit op neerkomt: al zou geen mens doorhebben dat dit jaar de laatste exemplaren van een onbekende keversoort in het oerwoud van Congo het loodje leggen, God ziet alles, en weent om elk stukje van Zijn schepping dat verloren gaat. Het staat iedereen uiteraard vrij om te geloven in zo’n Alwetende met gevoelens over elke mus die van het dak valt.

Hun probleem is, dat je met dat argument in de ecologie niet aan kunt komen, en dus ook niet in de politiek van een seculier land. Als je miljarden uitgeeft aan natuurbescherming, moet je dat wetenschappelijk kunnen onderbouwen, vindt men. Dus voelen economen zich geroepen om het verdienmodel van ongerepte natuur door te rekenen. Het door ecologen aangereikte basisidee is dat natuur, of biodiversiteit, ecosysteemdiensten levert aan de mensheid die een in euro’s becijferbare waarde hebben, net als atoomstroom, mobiele telefoons of een voetbalclub. Favoriet voorbeeld zijn de wilde bijen die sommige oogstgewassen bestuiven, zoals appels.

Geen wilde bijen, geen appels, dus reken maar uit wat dat de appelboeren aan inkomsten scheelt!

Dat bedrag zou je dus rationeel kunnen besteden aan het behoud van biodiversiteit van wilde bijen.

In een eerdere column heb ik al eens besproken op welke discutabele aannames zulke berekeningen zijn gebaseerd en hoe er door milieuorganisaties in het eigen straatje gepraat wordt om de waarde van natuur tot ongeloofwaardige hoogtes op te krikken.

Maar het kan altijd nog een graadje speculatiever. Deze week kwam de universiteit van Tilburg met een persbericht: ‘Verlies van ecosystemen brengt hogere kosten met zich mee dan eerder werd berekend.’ Aanleiding is een publicatie in vakblad Science van onder anderen hun onderzoeker Sjak Smulder, waarin de waarde van biodiversiteit wordt herberekend.

Een discutabele berekeningsmethode

In hun berekeningsmethode wordt de waarde van een specifiek stuk biodiversiteit bepaald door de willingness to pay: de bereidheid van mensen om te betalen voor het behoud van die biodiversiteit. In bovengenoemd voorbeeld zou dat dus het bedrag zijn, dat de appelboeren over hebben voor het in stand houden van natuur in hun omgeving waar de wilde bestuivers vandaan komen.

Maar, zo zeggen de onderzoekers, om die waarde in zijn volle omvang te bepalen, moet je ver vooruit kijken, waarbij ze als willekeurig tijdsvenster honderd jaar kiezen. In die honderd jaar zal de welvaart stijgen – met 2 procent per jaar, is hun aanname – maar de biodiversiteit zal afnemen, dus schaarser worden. Daarvoor extrapoleren ze onder meer de Living Planet Index van het Wereldnatuurfonds.

En naarmate iets schaarser wordt, neemt in het wereldbeeld van economen de prijs per eenheid toe. Beide effecten versterken elkaar: doordat mensen rijker zijn, neemt hun willingness to pay voor hetzelfde stukje biodiversiteit toe, maar omdat biodiversiteit in totaal schaarser wordt, zijn ze bereid voor dat specifieke stukje nog meer te betalen.

Verder nemen ze ook nog aan, in strijd met echte marktgegevens, dat de prijselasticiteit 1 is. Dat wil zeggen: als mensen 10 procent rijker worden, zijn ze bereid 10 procent meer te betalen voor een stuk biodiversiteit, en idem voor de willingness to pay bij toenemende schaarste aan biodiversiteit.

Als je dat allemaal in een simpel modelletje stopt, komt er uiteraard een in de tijd exponentieel groeiende waarde van de biodiversiteit uit, ondanks dat er steeds minder biodiversiteit overblijft. Volgens de onderzoekers moet de huidige waarde van bedreigde biodiversiteit, anticiperend op de toekomst, daarom naar 180 procent worden bijgesteld.

Je weet als nuchter mens bijna niet waar je moet beginnen om hier weer vaste grond onder de voeten te krijgen. Ten eerste wordt wat betreft die willingness to pay de hele wereld op één hoop gegooid. Rijke stadsbewoners zeggen dat ze zeer bezorgd zijn over het omhakken van stukken regenwoud in de Amazone, en laten we heel welwillend aannemen dat dit resulteert in een forse willingness to pay, bijvoorbeeld voor ecologisch verantwoorde vakanties in dat tot natuurreservaat omgevormde stuk Amazone-woud (willingness to pay kan geen liefdadigheid of belastingheffing zijn; het moet een economisch verdienmodel gebaseerd op een ecosysteemdienst zijn).

Wat zijn de kosten van verlies van biodiversiteit?

Tegelijkertijd is die willingness to pay voor een straatarme boer aan de rand van dat Amazonewoud nul komma nul. Of zoals een van die boeren in een documentaire zei: ‘Ik vind het ook erg, al die bomen omhakken, maar ik vind honger erger.’ Het idee, dat de doorsnee wereldburger vrijelijk kan kiezen tussen geld uitgeven aan voedsel, Netflix of een ecologische deugvakantie, is nonsens.    

Verder wordt verlies van biodiversiteit gelijk gesteld aan economische ‘kosten’, wat vaak ook een fictie is. Stel, een XR-activist overgiet volgende week De Nachtwacht met zwavelzuur. Het schilderij is volkomen vernield en niet meer te restaureren. Wat zijn de directe kosten van dat verlies? Die zijn vrijwel nihil: het honorarium van een restaurateur die het doek total loss verklaart, en dan het afvoeren van het afval.

Wellicht staat De Nachtwacht voor honderd miljoen euro op de balans van het Rijksmuseum, maar aangezien het schilderij nooit verkocht zou worden, is dat financieel niet meer dan een fictief verlies. Er is geen sprake van, dat het verlies van De Nachtwacht honderd miljoen euro kosten met zich mee zou brengen, in de zin van euro’s die uit de zak van de belastingbetaler moeten komen. Het werkelijke verlies is puur immaterieel.

Dat is vergelijkbaar met, bijvoorbeeld, het dreigende verdwijnen van de bonobo in het wild. Er zijn er al zo weinig meer, dat hun ecologische invloed op het tropisch oerwoud verwaarloosbaar is. Het gebied waar ze nog voorkomen is zo moeilijk bereikbaar, dat er nauwelijks toeristen komen – wat maar goed is ook, maar je kunt dus niet stellen dat bonobo-toerisme een belangrijke ecosysteemdienst is die verloren dreigt te gaan.

De willingness to pay, en de stijging daarvan met het toenemen van de welvaart, geldt vast wel voor die prachtige Netflix-documentaire die over ze gemaakt is, maar daar verandert niks aan als de bonobo in het wild uitsterft, eerder integendeel. Volgens het ecosysteemservice redeneren is de waarde van de bonobo in het wild nu ongeveer nul, en is het economisch onterecht dat we veel moeite doen om ze te beschermen tegen stropers, ziektes en andere bedreigingen. Toch kan iedereen bedenken waarom we dat blijven doen.

Het hele idee, dat iets meer waard wordt naarmate er minder van overblijft, is weerzinwekkend als het over biodiversiteit of andere immateriële waarden gaat. Elke individuele Van Gogh wordt vast meer waard als we XR-activisten uitnodigen om driekwart van alle Van Goghs in de musea te vernielen, maar moeten we daarop onze huidige waardeschatting van een Van Gogh baseren?

Een kansloze onderneming

Het meest tegenstrijdige aspect van dit model is nog wel, dat een voortdurende stijging van de welvaart samengaat met een voortdurende afname van de biodiversiteit. We worden toch geacht te geloven dat behoud van biodiversiteit voor ons van levensbelang is? Zonder voldoende natuur staat het voortbestaan van de mensheid toch op het spel? Hoe kan de economie de komende eeuw met twee procent per jaar groeien – en dus zeven keer zo groot worden – terwijl de biodiversiteit wordt gedecimeerd?

In dit model zit dus ingebakken dat biodiversiteit geen echte economische functie heeft, maar slechts waard is wat de gek er voor geeft, net als De Nachtwacht of een door Lionel Messi gedragen Barcelona-shirt.

Dat betekent niet, dat biodiversiteit onbelangrijk is, integendeel. Immateriële waarden zijn enorm belangrijk voor mensen, en terecht. Het betekent wel, dat het bedrijfseconomisch waarderen van de ecosysteemdiensten die de natuur ons oplevert, een kansloze onderneming is. 

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers schreef de bestseller De Stikstoffuik. Komende zomer verschijnt zijn nieuwe boek, over energietransitie in Nederland. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week viert het vijfjarig bestaan. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee – ook in 2024?

Het bericht Natuur is waard wat de gek ervoor geeft. Net als bij De Nachtwacht. verscheen eerst op Wynia's Week.

En dat gebeurt allemaal op de drempel van het nieuwe jachtseizoen. Nou ja, wat er nog van over is. Want de wildlijst met bejaagbare soorten die ooit uit 29 soorten bestond is inmiddels gekrompen tot zes soorten en daarvan mogen er momenteel landelijk slechts drie daadwerkelijk worden bejaagd: de eend, de houtduif en de fazant. Het haas is in drie provincies gesloten, het konijn landelijk en de patrijs mag al jarenlang niet bejaagd worden.

De jager zal weer nodig zijn om de wolvenstand in toom te houden

Even voor de duidelijkheid. Ik ben een van die bijna dertigduizend jagers. Naast mijn professie als schrijver/journalist ben ik bijna dagelijks actief in het buitengebied als faunabeheerder. Het is maar even dat u weet uit welke hoek de wind waait. Ik ben er echter niet op uit om de tegenstanders van de jacht in het verdomhoekje te zetten. In dit land mag iedereen vinden wat-ie vindt. Dat is een democratische verworvenheid om te koesteren.

Laten we eens beginnen met een sprookje. Het was de jager die oma uit de buik van de wolf redde. Zo is het toevallig ook nog een keer. En als ik mij niet vergis zal de jager op niet al te lange termijn ook weer nodig zijn om de uitdijende wolvenstand enigszins in toom te houden. Wie namelijk denkt dat de wolf hier zonder enige vorm van beheer op lange termijn kan leven zonder problemen te veroorzaken gelooft in sprookjes. En met al die soorten als bever en das, wasbeer, wasbeerhond en goudjakhals is het niet anders.

Elke beheerder weet dat je moet ingrijpen in populaties voor het te laat is, anders ben je te laat en is er geen houden meer aan. Het idee dat de natuur wel voor zichzelf zorgt is, in ons kleine land, een misvatting. Echte natuur is er immers niet meer.  Er zijn hooguit een paar parken en die zijn ook al honderd keer op de schop gegaan.

Een dassenburcht op de verkeerde plek en het treinverkeer ligt stil of een afrit is weken lang afgesloten. En in de toekomst, met al die nieuwe woonwijken, wegen, zonneparken en andere infrastructuur in ons buitengebied zal de rol van de jager alleen maar toenemen: beheren is immers altijd nog diervriendelijker dan creperen.

De jagers in ons land zijn echter in steeds grotere mate onderwerp van negatieve framing in de main stream media. Bij de VPRO kreeg schrijfster Bibi Dumond Tak onlangs een avondlang de gelegenheid haar sentimentele quatsch over de jacht te etaleren in Zomergasten. Even later gaf Youp in de NRC nog even een ongenuanceerde trap na. Youp schreef: ‘Ik hoop zo dat onze vorst met het schaamrood op zijn koninklijke kaken heeft gekeken naar Zomergast Bibi Dumon Tak, die ons twee weken geleden glashelder uitlegde wat een kulargumenten jagers gebruiken om hun puberale bloeddorst te legitimeren.’ 

Bij Faunabescherming Nederland, een clubje dierenvrinden uit de hoek van de Partij voor de Dieren, maakten ze het helemaal bont met een radio-campagne waarin jagers ‘stropers met een vergunning’ werden genoemd. Het zijn slechts een paar voorbeelden van de voortdurende stigmatisering die in dit land gaande is.

Er is niet één soort jager

Wat opvalt is dat steeds hetzelfde beeld wordt neergezet: de schietgrage killer die voor zijn lol beestjes doodknalt. De werkelijkheid is echter dat er niet één soort jager is. Welbeschouwd is de jagerswereld behoorlijk divers: mannen, vrouwen, plattelanders en mensen uit de stad. Sommigen doen hun ding in Duitsland, anderen verkiezen de Hollandse polder. Allemaal hebben ze zo hun eigen reden om de (best wel prijzige) opleiding van een jaar te doorlopen en te gaan jagen.

Natuurlijk zitten daar enkelingen tussen die slechts gaan voor het schot, maar de overgrote meerderheid wordt gedreven door een gemis. Men mist de verbondenheid met de natuur. Men wil zich deel voelen van de natuur en als het even meezit ook een stukje duurzaam, zelf geschoten, vlees consumeren van een dier dat een beter leven heeft gehad dan de gemiddelde plofkip.

En omdat men zich verbonden voelt met de natuur is het gros van de jagers ook actief met het verbeteren van de biodiversiteit: ze leggen groenstroken aan, creëren in samenwerking met boeren akkerranden, houden tellingen bij, zorgen voor veilige broedplaatsen voor eenden en weidevogels. Zo bezien is de jagersgemeenschap een groot vrijwilligerscorps dat zich actief inzet voor het behoud van het beetje ‘natuur’ dat we nog hebben in Nederland.

Sterker nog: elke jager is bij wet verplicht om te zorgen voor een goede staat van instandhouding van de soorten in zijn veld. En als Youp met zijn snelle Porsche een ree ondersteboven rijdt, zijn het de jagers die de rotzooi mogen opruimen om een aangereden dier uit zijn lijden verlossen. Dat doen ze niet omdat ze dat zo leuk vinden, maar omdat ze hun maatschappelijke taak en dierenwelzijn serieus nemen. Dat alles, beste Youp, verdient waardering in plaats van stigmatisering.

Ja, we schieten dieren dood. Zodat bosverjonging een kans krijgt of omdat populaties te groot worden. Opdat we schadelijke soorten verjagen en omdat mijn duivenborst in de pan afkomstig is van een dier dat een goed leven heeft gehad. En doen we dat met plezier? Ja, maar het is niet de kick van het doden die ons drijft. Het is het geluk van de buitenmens en dat is een veelomvattender en exitentiëler begrip.

Heeft een wild dier niet ook het recht om prooi te zijn?

Je kunt in deze tijden van dierenrechten overigens ook best een leuke boom opzetten of een wild dier niet ook het recht heeft om prooi te zijn. Een leuke vraag voor toekomstige Kamerdebatten, want reken maar dat als links de verkiezingen wint de jacht in Nederland het nog moeilijker krijgt. En dan hebben de jagers in Nederland het nadeel dat ze maar een klein groepje zijn: met zo’n 27 duizend stemmen schiet je in Den Haag, bij wijze van spreken, nog geen mug dood. En dat is wrang, want voor dat gedroomde groene, duurzame en biodiverse Nederland met extensieve landbouw is de jacht meer dan een bloeddorstige hobby.

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker. Hij schreef ook diverse boeken. www.oswinschneeweisz.nl

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Het is niet de kick van het doden die de jager drijft. Het is het geluk van de buitenmens. verscheen eerst op Wynia's Week.

In het uniek Nederlandse natuurbeschermingsbeleid is voldoen aan de KDW het dominante criterium of het goed of slecht gaat met de natuur in een Natura2000-gebied. Komt er, berekend met het computermodel Aerius, meer stikstof neer in zo’n gebied dan de KDW, dan gaat het per definitie slecht en moet het hele gebied tot 25 kilometer in de omtrek in stikstoflockdown. Komt er volgens Aerius minder stikstof neer dan de KDW, dan valt er met de natuurbeschermers eventueel nog te praten over wat landbouw, woningbouw of een cultureel festival in de omgeving van dat Natura2000-gebied.

Met de staat van de natuur heeft het niets te maken

Binnen het waansysteem van de huidige stikstofwetgeving, maakt aanscherping van de KDW’s het halen van de sacrosancte stikstofdoelen nog moeilijker. Immers, het inmiddels demissionaire kabinet lijkt vastbesloten over het eigen graf heen te regeren en vast te houden aan maatregelen voor stikstofreductie die in 2030 moeten resulteren in 74 procent van alle Natura2000-gebieden onder de KDW. Uiteraard: hoe lager die KDW’s, hoe meer stikstofreductie er nodig is.

Met de feitelijke staat van de natuur in Nederland heeft dat niets te maken: anders dan de NOS lijkt te denken, heeft dit onderzoek namelijk niet naar de staat van de natuur in Nederland gekeken. Deze aanscherping is net zoiets als de Gezondheidsraad die zou besluiten dat je voortaan obees bent bij een BMI van 28, terwijl de norm tot nu toe 30 is. Dan heten voortaan meer mensen ‘dik’, maar dat betekent echt niet dat we allemaal als bij toverslag drie à vier kilo zwaarder geworden zijn.  

De KDW is specifiek voor elke stikstofgevoelige habitat (type natuur, bijvoorbeeld ‘schrale heide’ of ‘berkenbos’). Deze geeft een grenswaarde voor hoeveel stikstof (NH3, NOx) per jaar per hectare uit de lucht op Natura2000-gebied mag neerkomen. In Nederland komt gemiddeld 21 kilo stikstof per hectare per jaar neer, terwijl KDW’s uiteenlopen van 6 tot meer dan 20 kilo. Boven de KDW ‘kan niet worden uitgesloten’ dat stikstof een nadelige invloed op de desbetreffende habitat heeft. 

We zien hier dus het voorzorgbeginsel in volle glorie: als schade door stikstof aan een Natura2000-gebied ‘niet kan worden uitgesloten’, hoeft in concrete gevallen niets bewezen of zelfs maar gemeten te worden. Op grond van experimenten op proefveldjes en modelberekeningen hebben een paar Nederlandse ecologen een keer besloten dat de KDW voor ‘heischrale grijze duinen’ in Nederland 11 kilo is, dat cijfer wordt in Aerius gestopt, en dan rolt daar uit welk deel van Nederland in stikstoflockdown moet om de schrale heide te beschermen.

KDW moet exact getal zijn

Als je op zo’n proefveldje begint met heel weinig stikstof, gaat het in principe goed met alle voor die habitat kenmerkende plantensoorten. Als je dan jaar na jaar steeds meer stikstof toevoegt – tot een veelvoud van wat in Nederland aan de hand is – zullen steeds meer kenmerkende soorten het moeilijk krijgen en in aantal afnemen. Maar het blijft wel natuur: op een ander proefveldje verloopt die teruggang sneller, of langzamer, en is de volgorde waarin soorten afnemen anders.

Internationaal wordt dat erkend door voor stikstof ‘critical loads’ vast te stellen met een aanzienlijke bandbreedte, van zo’n 10 kilo. De critical load voor ‘heischrale grijze duinen’ is nu 5-15 kilo. Echter, het Nederlandse stikstofwaansysteem eist, dat de KDW een exact getal is, anders kun je dat niet in Aerius inpluggen als absolute grens voor vergunningsverlening, of voor het tot piekbelaster bestempelen van bedrijven in de omgeving. Dus is de KDW voor heischrale grijze duinen, alleen voor Nederland, vastgesteld op 11 kilo, en net zo voor alle 80 overige KDW’s.

Het midden van de bandbreedte is omlaag gegaan

Dezelfde ecologen die dat al in 2012 deden, hebben nu alle KDW’s opnieuw beoordeeld. 32 zijn naar beneden bijgesteld, 47 bleven hetzelfde, 2 gingen omhoog. Wat is de rechtvaardiging daarvoor? De bovengenoemde experimenten met proefveldjes duren jaren, en velen lopen nog steeds door. Naarmate je zo’n veldje langer in de gaten houdt, kun je steeds kleinere effecten onderscheiden in alle natuurlijke variatie. Ook kan stikstof zich over vele jaren opstapelen in de bodem, zodat je meer effect ziet naarmate je langer wacht (al blijft dubieus of het stapelen in zo’n proefveldje wel vergelijkbaar is met wat er in echte natuur gebeurt, waar stikstof ook weer uit de bodem verdwijnt door denitrificatie en uitspoeling).

Door die nieuwe experimentele gegevens is de bandbreedte voor de critical loads in veel gevallen aangepast. Zo was die voor heischrale grijze duinen in 2012 nog 8-15 kilo, maar is nu verbreed naar 5-15 kilo. Langer lopende experimenten kunnen dus zelfs resulteren in een grotere bandbreedte, dat wil zeggen meer variatie in gevoeligheid van een habitat. Niettemin, het midden van de bandbreedte is omlaag gegaan, van 11,5 naar 10 kilo, en dat geldt als een argument om de Nederlandse KDW op een lager getal vast te pinnen.

De auteurs van het rapport kijken al uit naar de resultaten van die experimenten over nog tien jaar, waardoor de bandbreedtes volgens hun verwachting nog verder omlaag schuiven en ze de KDW’s nog verder naar beneden zullen kunnen schroeven. 

De strengere KDW’s maken het ongetwijfeld nog moeilijker om de stikstofdoelen te halen. Maar die waren toch al onhaalbaar zonder de landbouw te decimeren en ook in onze buurlanden stikstofreductie tot ver onder de Europese normen af te dwingen. 

Natuurbeschermingswet moet overboord

Ook zal het nauwelijks iets uitmaken voor de stikstoflockdowns. Die gelden nu veelal rond Natura2000-gebieden waar de KDW toch al met kilo’s overschreden wordt. Of dat nu volgens de oude KDW met 6, of volgens de nieuwe KDW met 8 kilo is, die overschrijding is zo groot, dat die net zo goed nog in geen enkele redelijke verhouding staat tot, bijvoorbeeld, woningbouwprojecten die worden stilgelegd omdat ze eenmalig enige grammen stikstofdepositie op zo’n Natura2000-gebied veroorzaken.

Al waren veel KDW’s met dit rapport met enige kilo’s verhoogd in plaats van verlaagd, dan nog zat Nederland met dezelfde, fundamenteel foute nationale natuurbeschermingswet in zijn maag. Die moet in zijn geheel overboord, en dat kan alleen als de volgende regering schoon schip maakt.

Wynia’ s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik‘ . Zijn columns verschijnen iedere zaterdag, en soms ook op woensdag, in Wynia’ s Week.

Het bericht Nog weer scherpere KDW’s? Het zijn de laatste stuiptrekkingen in De Stikstoffuik. verscheen eerst op Wynia's Week.

Vreemd genoeg vinden juist zulke ‘progressieven’ dat er – met nu bijna 18 miljoen – nog lang niet genoeg mensen in Nederland zijn. Terwijl het aantal landbouwdieren al over zijn piek heen is, blijft het inwonertal van Nederland met honderdduizend zielen per jaar stijgen, wat volgens hen geen enkel probleem is. Maar dat terzijde, deze column gaat niet over de intensieve menshouderij.

Politici snappen niets van grote getallen

Grote getallen zijn zeer geschikt om het verstand op nul te zetten. Politici verwarren om de haverklap ‘miljoen’ met ‘miljard’, en bij ‘biljoen’ of billion gaat het geestesoog helemaal op oneindig. Het is duidelijk dat de meesten geen enkel gevoel hebben voor de bedragen waarover ze in de Tweede Kamer dagelijks debatteren en stemmen. Zoals Ronald Plasterk ooit opmerkte: politici snappen eigenlijk niets van bedragen die groter zijn dan de hypotheek op hun eigen huis. Over een paar miljoen euro meer of minder wordt fel gebakkeleid, uitgaven van miljarden euro’s zijn soms hamerstukken.  

Daarom een simpele vraag: waarom is dat eigenlijk veel, honderd miljoen landbouwdieren in Nederland? Juist degenen die fel tegen de intensieve veehouderij zijn, staan een agrarisch model voor met alleen maar kleinschalige, biologische landbouw. U kent de idylle wel: boer met zijn gezin op een klein lapje eigen grond, die zijn producten direct aan lokale consumenten levert.

Laten we die idylle eens uitrollen over het Nederland van de eenentwintigste eeuw. Net als in de negentiende eeuw werkt weer veertig procent van de bevolking in de kleinschalige landbouw, op – net als nu – de helft van de totale oppervlakte van ons land. Maar voor het inwonertal en het aantal landbouwdieren houden we de bovengenoemde cijfers uit 2023 aan.        

We nemen als voorbeeld een modaal biologisch boerengezin: twee ouders met twee kinderen, een inwonende oma op zolder en een boerenknecht die in de hooischuur slaapt, dus totaal zes mensen. Dan hebben we in dit idyllische Nederland 1,2 miljoen van die boerenbedrijfjes met elk bijna 2 hectare grond. Per bedrijfje lopen er afgerond 82 kippen, 9 varkens en 3 koeien rond. En de buurman heeft ook nog een geit. 

Is dat veel, op een stuk grond van 100 bij 200 meter? In cursussen wetenschapsjournalistiek wordt je altijd verteld dat je getallen inzichtelijk moet maken voor ‘gewone mensen’, dus nog een keer: is dat veel, twintig kippen, twee varkens en bijna één koe op een voetbalveld?   

Wie wil er tegenwoordig nog boerenknecht worden?

Dit fictieve voorbeeld dient slechts om het frame te ontmantelen van een Nederland dat tot de nok vol zit met megastallen en legbatterijen. Het is uiteraard onmogelijk om de landbouw op deze manier te hervormen zonder de hele sector en een aanzienlijk deel van de Nederlandse welvaart naar de knoppen te helpen. En wie wil er tegenwoordig nog boerenknecht worden?

En toch gaat er onder veel kritiekloos enthousiasme een plan rond van bioboer Meino Smit die in wezen terug wil naar die negentiende-eeuwse akkerbouw en veeteelt, zonder tractoren, bestrijdingsmiddelen of kunstmest. Dan moeten er wel 500.000 inwoners van Nederland boerenknecht worden, en we moeten 300.000 paarden hun hele leven laten sloven als trekdier. 

Het is heel vreemd dat de intensieve veeteelt als zodanig de schuld krijgt van het feit dat wij er grote aantallen dieren op na houden. We houden vele miljoenen dieren, omdat er vele miljoenen Nederlanders zijn, en bovendien honderden miljoenen Europeanen, waarvan het grote merendeel graag vlees eet.

Ook de op het oog gigantische aantallen dieren die we per jaar slachten worden regelmatig als aanklacht gebruikt tegen de intensieve veeteelt: een half miljard kippen, ruim 2 miljoen runderen en bijna 17 miljoen varkens. Maar per Nederlander per jaar is dat 0,9 varken, 0,12 koe en 28 kippen. Andersom en per gezin van vier personen berekend: eens in de drie maanden een varken, eens in de twee jaar een koe, en twee kippen per week.

Deze berekening geeft trouwens een veel te bloeddorstig beeld van de Nederlander, aangezien een groot deel van dat vlees de grens over gaat naar andere EU-landen. Ik kon niet zo gauw vinden welk percentage van al het Nederlandse vlees bestemd is voor de export, maar laten we voorzichtig stellen: de helft. Dan eet ons modale gezinnetje twee varkens per jaar op, eens per vier jaar een koe, en één kip per week.

Hoeveel vlees consumeerde een boerengezin in de negentiende eeuw? Vast wel minder dan dat, want op het platteland heerste vooral de armoede, maar ze zouden zoveel best hebben wíllen opeten, en welvarende gezinnen déden dat dan ook.

Het lijkt alleen maar erger

Totaalcijfers geven over onze vleesproductie werkt goed om morele verontwaardiging op te zwepen, maar zoveel slechter dan de romantische, geïdealiseerde keuterboertjes uit de negentiende eeuw is de moderne stadsmens niet. Het lijkt alleen maar erger omdat het slachten is uitbesteed aan fabrieksmatige slachterijen.

Dit patroon doet zich in de hele wereld voor: zodra mensen erin slagen om zich op te werken uit de armoede, gaan ze meer vlees eten. Pas als ze tot de mondiale 0,1 procent zijn opgestegen, worden ze weer vegetariër en gaan luidkeels verkondigen dat de wereld aan veeteelt ten onder gaat.   

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

In de maand juni 2023 gaat Arnout Jaspers op tournee door Nederland langs zalen, evenementen, clubs en boekhandels. Kijk elders in Wynia’s Week waar precies! Organisatoren kunnen zich melden bij boekingen@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoezo ‘intensieve veehouderij’? Het valt reuze mee met het aantal landbouwdieren in Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Bioloog en oud-minister Ronald Plasterk schreef het voorwoord: ‘In dit verstandige boek vol nuttige feiten toont hij de absurditeit van het beleid aan. Iedereen zou het moeten lezen, zeker elke politicus of politiek geïnteresseerde.’

‘De Stikstoffuik’ is overal te koop, zoals HIER

—-

Arnout Jaspers: hoe de Tweede Kamer debatteert over de deuk in de depositie die verhindert dat de druppel de emmer doet overlopen.

Ik heb donderdag in totaal twee uur naar het stikstofdebat in de Tweede Kamer zitten kijken, en dat was genoeg om me op de rand van een burn-out te brengen. En dat, terwijl ik nog een van de weinige kijkers moet zijn geweest die bijna al het gebezigde jargon kende en daardoor vrij goed kon duiden waar het over ging. Wat is het toch vermoeiend en demoraliserend om te moeten luisteren naar mensen wier baan voor vijfennegentig procent bestaat uit praten. 

Arme burger. Hoe moet die zijn of haar weg vinden tussen het trappetje van Remkes voor de piekbelasters en de escalatieladder aangaande de provincies? Zal de deuk die de stikstofminister met haar LPV+-regeling in de depositie hoopt te slaan genoeg zijn om het verplichtend instrumentarium in de la te laten? Kunnen we het oordeel of de KDW per hexagon overschreden wordt wel aan AERIUS overlaten? Gaat de gebiedsgerichte aanpak voldoende stikstofruimte opleveren om de PAS-melders te legaliseren? Wat denkt u, kiezer?

Onnavolgbare debatten

De debatten over stikstof in de Tweede Kamer slepen zich al vier jaar voort. Deze parlementaire Groundhog Day is voor normale stervelingen allang niet meer te volgen, en dat lijkt juist de bedoeling. Juristen en bestuurskundigen maken alles steeds gecompliceerder; natuurkundigen kunnen gecompliceerde dingen soms verrassend simpel maken.  

De stikstofwetgeving is inmiddels net zo gecompliceerd geworden als de blauwdruk van een ruimteschip, en gaat mogelijk dit kabinet laten crashen. Wat me bij de ramp met de Space Shuttle Challenger brengt, in 1986.

Het overtuigende experiment

De Challenger ontplofte kort na de lancering, in het volle zicht van tienduizenden toeschouwers en media uit de hele wereld. Hoe kon dit gebeuren?, riep heel Amerika. Er werd een soort commissie-Remkes opgetuigd, met een keur aan experts die natuurlijk maanden nodig zouden hebben om tot conclusies te komen. Maar al vrij snel belegde een van hen, de fameuze fysicus Richard Feynman, een persconferentie.

Voor het oog van de camera’s haalde Feynman een stukje plastic folie tevoorschijn, dat hij in een glas water met ijsklontjes stopte. Na een minuutje haalde hij het stukje plastic uit het glas, en brak het doormidden: het bewijs dat dit folie bij een temperatuur van rond de 0 graden bros werd.

Dat folie was de afdichting tussen twee secties van de draagraket van de Challenger. Tijdens de lancering was het ongewoon koud geweest in Florida, en daardoor begaf die bros geworden afdichting het, waarna de draagraket explodeerde. Dit kinderlijk simpele experiment had meer overtuigingskracht dan het honderden pagina’s dikke rapport dat later uiteraard ook nog door de commissie geproduceerd werd.

Mijn boek: ‘De Stikstoffuik’

Was er maar net zo’n simpel experiment om voor iedereen zonneklaar te maken dat dit stikstofbeleid vroeg of laat gaat crashen en de regeringscoalitie fataal zal worden. Helaas, ik ben van origine wel fysicus maar aanzienlijk minder geniaal dan Feynman, dus ik heb er nog steeds een heel boek voor nodig, De Stikstoffuik, dat komende week verschijnt.

Alle wetenschapsjournalisten die mee willen tellen in hun beroepsgroep, moeten minstens één boekje schrijven, ter verhoging van de eigen status en marktwaarde. Zo’n boekje gaat altijd over iets veiligs, zoals zwarte gaten of seks in het dierenrijk, en dat wordt dan door de collega’s met fluwelen handschoentjes gerecenseerd, ook al staat er niets nieuws in. Precies om die reden heb ik er altijd van af gezien om zo’n boek te produceren: te veilig, te overbodig.

Is het Haagse stikstofbeleid gebaseerd op wetenschap?

Mijn boek De Stikstoffuik zal vast niet met fluwelen handschoentjes worden aangepakt, omdat het uitvoerig de waanzin van dit stikstofbeleid uiteenzet. Wetenschapsjournalisten denken net als het brede publiek in grote meerderheid dat dit beleid simpelweg volgt uit de wetenschap, zonder zich er serieus in verdiept te hebben.

Ooit zal men op deze stikstofcrisis terugkijken en zich hoofdschuddend afvragen: hoe kon dit gebeuren? Hoe kon een welvarend, democratisch land zich steeds verder in deze noodlottige fuik laten trekken? Dit is des te verbazingwekkender, omdat Nederland hier volkomen alleen in staat; geen enkel ander land, in de EU of daarbuiten, voert een stikstofbeleid dat zo radicaal en zo fnuikend voor de eigen maatschappij is als Nederland.   

Nederland vele malen strenger dan Duitsland

Het toppunt van stikstofgekte is, dat Nederland een 4000 maal strengere grenswaarde hanteert dan Duitsland. Die grenswaarde bepaalt wanneer een bedrijf of evenement zodanig veel stikstofdepositie op een naburig Natura2000-gebied veroorzaakt, dat dit een merkbaar effect op de plantjes aldaar kan hebben, en dus een vergunning nodig heeft.    

In Duitsland is die grenswaarde een wetenschappelijk onderbouwde schatting. In Nederland bazelt onze stikstofminister – in strijd met de feiten – dat alleen van de Nederlandse Natura2000-gebieden ‘de emmertjes al vol zitten’ met stikstof, dus kan er geen druppel meer bij.

Geëmmer leidt tot lockdown

Tijdens het debat in de Tweede Kamer zag je diverse Kamerleden braaf knikken: inderdaad zeg, goeie metafoor, die ene druppel die de emmer doet overlopen, nu snappen we allemaal waarom in Nederland die grenswaarde 4000 keer zo streng is als in Duitsland. 

Bij nader inzien weet ik toch een Feynman-experiment: pak een emmer, en vul die tot de rand toe met water, zodat er echt geen druppel meer bij kan. Voeg nu een druppel water toe. Of twee druppels. Of tien. Kijk wat er gebeurt: vrijwel niets. Die emmer valt niet om en loopt ook niet leeg. Dat is dus wat er met de natuur gebeurt als je bij de huidige niveaus van stikstofdepositie toestaat dat bouwprojecten en boerderijen nog enige grammen extra depositie veroorzaken: vrijwel niets. Maar wegens precies dit geëmmer zit Nederland al sinds 2019 in stikstoflockdown.

‘De Stikstoffuik’ van Arnout Jaspers kost 21,50, verschijnt op donderdag 2 maart en is nu al te koop, zoals in de winkel van Wynia’s Week.

Arnout Jaspers (1958) studeerde natuurkunde in Leiden, publiceerde als wetenschapsjournalist onder meer in NRC Handelsblad en de Volkskrant. Hij is sinds voorjaar 2020 columnist van Wynia’s Week.

Het bericht NIEUW: ‘De Stikstoffuik’ van Arnout Jaspers. ‘Iedere politicus zou dit boek moeten lezen’’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Probleem is wel, dat het door De Groot verketterde ‘grasfalt’ – raaigras dat mede dankzij uitrijden van mest en toevoegen van kunstmest veel en goed, eiwitrijk voer voor koeien oplevert – juist heel veel regenwormen in de bodem heeft. Meer dan de natuurgebieden waarvoor we op gezag van De Groot nog dit jaar de landbouw moeten gaan slopen.

Wormen met stress

‘Ja’, zei De Groot desbevraagd op het spreekgestoelte van de Tweede Kamer, ‘het stikt er inderdaad van de wormen, omdat ze zich heel erg snel moeten voortplanten, omdat ze elke keer die zure mest op hun hoofd krijgen. Dus ze leven eigenlijk in een soort permanente stress.’

Het merkwaardigste is nog, dat bij dit onnavolgbare kletsverhaal geen homerisch gelach uit de Kamerbanken opsteeg. Er is terecht veel ophef over de onzin die Thierry Baudet en trawanten in de Tweede Kamer uitkramen, maar deze is er ook een van de buitencategorie.

Dieren schieten in de stress wanneer er te weinig te eten is, maar bij een overvloed aan voedsel grijpen ze hun kans om zich zo veel mogelijk voort te planten. Vandaar dat de stikstofarme habitats waar De Groot, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer zo dol op zijn, zoals heide en hoogveen, langzaam groeien, minder productief zijn, minder CO2 vastleggen en minder biodivers zijn dan een doodordinair, gevarieerd boslandschap zonder beschermde status. Slechts als je de biodiversiteit van Nederland als geheel turft, voegen die paar excentrieke, stikstofovergevoelige plantjes en daarvan afhankelijke dieren nog iets aan de biodiversiteit toe. Maar over natuur kun je heel veel onzin uitkramen zonder dat je voor fascist wordt uitgemaakt, dat is het verschil.

Over de Nederlandse landbouwgrond doet onder ‘organischen’ ook het sprookje de ronde dat die morsdood zou zijn, of op omvallen zou staan. Uitgeput door decennia gebruik van kunstmest en pesticiden, heet het dan. Voor de stadsmens klinkt dat plausibel: je kunt op kantoor toch ook niet jaar in jaar uit op de top van je kunnen presteren? Die regenwormen van De Groot zitten allemaal tegen een burnout aan! Slechts jarenlang regeneratief, ‘biologisch’ boeren kan doodzieke bodems er weer bovenop helpen.  

Boerengrond gaat juist prima 

Gek genoeg behoren de oogsten die van de Nederlandse landbouwgrond af komen al decennia tot de wereldtop, ook kwantitatief, en er is geen dalende trend in die cijfers zichtbaar. Of een florerend, biodivers bodemleven echt bijdraagt aan minder plagen, ziektes en een grotere oogst is op z’n zachtst gezegd ingewikkeld. Hier is veel onderzoek naar gedaan. Zelfs bij experimenten waarbij als controle een stuk gesteriliseerde grond werd ingezaaid, leverde dit niet per se een slechtere oogst op.

In kassen worden ook gewassen geteeld op steriele steenwol, waarbij de planten alleen via bewatering de noodzakelijke voedingsstoffen krijgen. Raakt die steenwol dan uitgeput? 

Ook hasjplanten, waarvan de kweek veelal het daglicht niet kan verdragen en die dus dag en nacht onder zeer intens kunstlicht staan te groeien, raken niet uitgeput door zulke slavenarbeid.

Het wonderlijke élan vital’

Sommige bierfabrikanten gaan er prat op, dat ze al eeuwenlang precies hetzelfde bier brouwen, omdat hun biergist nog steeds van de oorspronkelijke stam komt waarmee hun succesverhaal begon. Al duizenden generaties lang vermenigvuldigen die gistcellen zich onvermoeibaar, slechts gevoed door granen, zonder een spoor van uitputting.

In natuurlijke grond zit een veel complexer heksenbrouwsel van bacteriën, schimmels en kleine beestjes dan in een biervergistingsketel, en uiteraard verandert de samenstelling afhankelijk van wat je boven de grond doet. Maar waarom je dat ‘uitputting’ zou moeten noemen blijft in het organisch-biologische regeneratieverhaal volkomen onduidelijk. De grote boosdoener staat wat hen betreft wel vast: kunstmest. Wetenschappelijk gezien, is kunstmest nu juist een mix van stoffen – liefst maatwerk – die tekorten aan allerlei essentiële mineralen en voedingsstoffen in de bodem aanvult. Dat is dus het tegendeel van uitputting: herstel. Maar het past blijkbaar niet in het ‘organische’ wereldbeeld dat je planten, om die voorspelbaar en optimaal te laten floreren, een dieet kunt voorzetten dat zich in een half A4-tje chemische formules en getallen laat beschrijven.

Het idee, dat rationele, intensieve landbouw de ziel van de bodem beschadigt, resoneert met het archaïsche idee, dat levende natuur essentieel verschilt van dode natuur. Toen we al heel precies de banen van planeten om de zon konden berekenen, snapten hoe een stoommachine werkt en staal konden maken uit ijzererts en cokes, was de wetenschappelijke consensus nog steeds dat levende natuur door een ongrijpbaar ‘elan vital’ bezield werd.

Peter Wohlleben, een bevlogen boswachter

Dankzij dat ‘elan vital’ zouden in elk levend organisme fysische en chemische processen plaatsvinden die in dode materie onmogelijk zijn, en die voor mensen altijd ondoorgrondelijk zouden blijven. Vandaar dat chemici formeel nog steeds onderscheid maken tussen organische en anorganische chemie, hoewel we inmiddels weten, dat de atomaire processen die er aan ten grondslag liggen identiek zijn. De quantumfysica en quantumchemie hebben geen aparte natuurwetten voor levende en niet-levende materie. Maar dat zal een minderheid van de mensen niet verhinderen om nog steeds in vage, organische levenskrachten te blijven geloven.            

De agrarische exponent daarvan is het geloof dat bomen en planten met elkaar communiceren, en zelfs voor elkaar zorgen. Dat geloof kreeg een flinke boost door de bestseller ‘Het verborgen leven van bomen’ van de Duitse auteur Peter Wohlleben.

Deze bevlogen boswachter heeft inmiddels bijna twintig boeken geschreven waarin hij betoogt dat bomen samenwerken en vriendschappen onderhouden via een wood wide web van wortels en schimmels. Dat is natuurlijk koren op de molen van iedereen die tegen moderne landbouw en het agro-industriële complex is. Modern bosbeheer is op gezag van Wohlleben net zo fout als de bio-industrie. Het lijkt slechts een kwestie van tijd, voordat de Partij voor de Dieren het zonder verdoving snoeien van bomen laat verbieden.

Wohlleven en andere boomknuffelaars beroepen zich op de nieuwste wetenschappelijke inzichten over hoe bomen en planten signalen verspreiden, bijvoorbeeld over aanvallen door vraatinsecten, en hoe ze voedingsstoffen uitwisselen met hun nakomelingen via onderling verbonden wortelstelsels. Hierbij worden ze geholpen door netwerken van in de bodem levende schimmels.

Er bestaat op dit gebied inderdaad een hausse aan onderzoek met wetenschappelijke pretenties, die recent gefileerd is door drie onderzoekers in een artikel in Nature Ecology & Evolution. De titel vat het artikel kernachtig samen: ‘Bevooroordeeld citeren en overinterpretatie van resultaten leiden tot desinformatie over gemeenschappelijke schimmelnetwerken in bossen.’ Vrij vertaald: het verhaal over het bos als een sociaal netwerk is niet meer dan dat, een verhaaltje dat het vooral heel goed doet in de media.

Bomen en planten vechten elkaar ook de tent uit

De kwaliteit van onderzoek op dit gebied blijkt grotendeels belabberd, en vooral ingegeven door de wenselijke uitkomst, namelijk dat planten eigenlijk sensibele, sociale wezens zijn. In feite blijkt van samenwerking, onderling en met een ondergronds netwerk van schimmels, geen sprake: ‘Het nettoresultaat van ondergrondse interactie tussen bomen in een bos is doorgaans negatief.’ Met andere woorden: ze zitten elkaar ouderwets Darwinistisch in de weg. Ook in biodiverse bodems woedt de strijd om het bestaan en geldt Darwin’s adagium survival of the fittest.

De Groot vertoont met zijn strapatsen vanachter het spreekgestoelte en aan de talkshowtafels ook tekenen dat hij tegen een burn-out aan zit. Beste man, neem die signalen serieus, pleeg geen roofbouw op jezelf en ga per direct werken aan je persoonlijke regeneratie in een voedselbos.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers bericht wekelijks in Wynia’s Week over moderne mythes.

Wynia’s Week is altijd alert. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Regenwormen met burn-out en andere sprookjes van bodemknuffelaars. Zoals Tjeerd van D66. verscheen eerst op Wynia's Week.

Onder Stalin werd het Lysenkoïsme de officiële leer, en iedereen die dat tegensprak raakte op zijn minst z’n baan kwijt, als het al geen enkeltje concentratiekamp werd. De op Lysenko’s pseudo-wetenschap gebaseerde landbouwpolitiek heeft bijgedragen aan hongersnoden met miljoenen doden in de Sovjet-Unie en in het China van Mao.

Rutte is geen Stalin, en aan de universiteit Wageningen (WUR) wordt nog echte landbouwkunde onderwezen, maar een deel van de politiek in Nederland is in de greep van het 21ste eeuwse Lysenkoïsme: kringlooplandbouw. We gaan er maar niet van uit dat boeren die zich daar niet toe willen bekeren in heropvoedingskampen worden opgesloten, maar hun baan en hun bedrijf dreigen ze wel kwijt te raken, en als de hele Europese Unie net zo enthousiast meegaat in deze gekte als Nederland, is massale hongersnood in kwetsbare regio’s als Afrika evenmin uit te sluiten.

Niet verrassend, loopt GroenLinks voorop in het 21ste eeuwse Lysenkoïsme, op de voet gevolgd door D66. Hoe progressiever een politieke partij, hoe vatbaarder voor grandioze ideeën, die er altijd op neer komen dat harde keuzes niet bestaan en iedereen zijn zin kan krijgen, behalve de 1% kapitalisten.

In het geval van de kringlooplandbouw betreft dit het grandioze idee dat er geen tegenstelling bestaat tussen natuur en landbouw. De hele moderne landbouw met zijn krachtvoer, kunstmest, herbiciden, pesticiden, genetisch gemodificeerde organismen, antibiotica, tractoren en melkrobots is in die gedachte op z’n gunstigst een tragische vergissing, maar eigenlijk natuurlijk een complot van het agro-industriële complex om voor die 1% miljonairs woekerwinsten te maken over de ruggen van boer en consument.

Dit is allemaal niet nodig als we maar in harmonie met de natuur leven. Dan zal de natuur ons alles geven wat we nodig hebben.

Knutselen met de wetenschap

Lysenko bedacht een eigen genetica, omdat die niet de hinderlijke beperkingen van de bestaande genetica oplegde aan het verbeteren van de landbouw in de Sovjet-Unie. De Lysenko’s van progressief Nederland verkondigen, dat als we zo’n beetje alle moderne technologie overboord zetten en de agrarische kringlopen sluiten, de landbouw, hand in hand met de natuur, voedsel voor 8 miljard mensen zal blijven produceren, en over een tijdje voor 10 miljard.

Het Lysenkoïsme was evident in strijd met de feiten, maar dat wilde Stalin niet horen. Lysenko’s invloed taande pas toen Chroetsjev aan de macht kwam. Het idee dat je aan een landbouw met gesloten kringlopen (van voedingsstoffen als stikstof en fosfaat), dus zonder kunstmest, elk jaar honderden miljoenen tonnen voedsel voor mensen kunt onttrekken zonder het landbouwsysteem uit te putten, is net zo feitenvrij als Lysenko’s erfelijkheidsleer. Maar dat wil de Europese Commissie niet horen zolang met name Frans Timmermans daar nog zit, en zo lang houden ook de kringlopers in de Nederlandse politiek de wind in de zeilen.   

Eén plaatje zegt meer dan duizend loze woorden, zal Tweede Kamerlid Laura Bromet gedacht hebben, toen ze afgelopen week de nieuwste cartoon van het GroenLinkse wensdenken op Twitter zette. Dit kaartje beeldde ‘Nederland voorbij de stikstofcrisis’ af. Wat een paradijselijk perspectief vol kringloopknuffels voor boeren, burgers en buitenlui! 

Daarin hebben boeren ‘in balans met de natuur een goed inkomen’ en woont iedereen in ‘betaalbare en natuurinclusieve woningen’.  Ook aan de wolf is gedacht, waar laatst toch wat probleempjes mee waren qua balans. Die blijft voortaan vanzelf op de Veluwe, ‘waar de eikenboom weer herstelt en de wolf rustig kan bestaan’.

‘Smulbos voor allochtonen’

Rustig. Proef dat woord. Een roofdier dat voor de lol hele kuddes schapen doodbijt en uit elk schaap maar één hap neemt, ligt toch een beetje moeilijk in de kringloop. Dus zal ook de wolf een wonderbaarlijke transformatie ondergaan en voortaan ‘rustig’ leven. Het staat er niet bij, maar ik gok dat rustige wolven alleen de hoogst noodzakelijke, balans herstellende prooien zullen doden, als onbezoldigde euthanasieartsen voor het wild op de Veluwe.     

De meest geliefde kringloopknuffel is het voedselbos. Volgens de cartoon maakt ‘intensieve veehouderij onder andere plek voor voedselbossen’. Het idee van een voedselbos is, dat je met eventueel een klein beetje bijsturen, een bos laat ontstaan dat een rijk menu aan eetbare vruchten, noten, bladgroente, paddenstoelen en knollen produceert.

De aartsvader van het Nederlandse voedselbos is het ‘smulbos voor allochtonen’ dat een Gelderse milieuclub in 2004 ging aanleggen. Speciaal omdat volgens hun eigen onderzoek allochtonen niet veel met natuur op hadden, maar des te meer met gratis eten oprapen. Toegegeven, dat genereerde nogal wat satire, dus dat was een valse start; vanaf nu zijn alle voedselbossen ‘inclusief’, dus ook voor autochtonen om van te smullen.

Het Schijndelse voedselbos

Weliswaar bepleit zelfs Bromet niet dat we de hele landbouw moeten vervangen door voedselbossen, maar het blijft toch een relevante vraag: hoeveel hectare voedselbos heb je nodig om 1 hectare intensieve akkerbouw of intensieve veeteelt te vervangen? Over die intensieve landbouw zijn gegevens makkelijk te vinden: een hectare aardappelen levert per jaar 40 ton oogst op. Zeg maar: een grote vrachtwagen met aanhanger vol aardappelen per voetbalveld. Een hectare van het door ecologen verfoeide ‘grasfalt’ met 5 koeien, levert jaarlijks 40 kubieke meter melk op: een volle tankwagen per voetbalveld.

Hoeveel noten, knollen en bosvruchten levert een hectare voedselbos op? Hierover heb ik geen serieus te nemen gegevens kunnen vinden. Voedselbossen in Europa zijn toe nu toe altijd opgezet als educatie- of hobby-project, waarbij de omvang van de productie geen rol speelt. Vanuit de WUR loopt sinds enige tijd wel een monitoringsproject van voedselbossen in Nederland, maar dat heeft zo te zien nog geen publicatie opgeleverd.  

Ook niet onbelangrijk: koeien geven elke dag melk, en van een akker haalt de boer een of twee keer per jaar een oogst. Maar het perspectief dat een nieuw voedselbos biedt, is wachten, wachten, wachten. Het grootste voedselbos van Europa – 20 hectare – is momenteel in aanleg bij Schijndel, en dat noemt zichzelf bewust ‘productievoedselbos’. Initiatiefnemer Wouter van Eck meldt vol trots dat er al na drie jaar frambozen en bessen te oogsten zijn, na vijf jaar appels en peren, en na vijftien jaar walnoten en kastanjes. Dus als we nu de intensieve veehouderij opdoeken, kunnen we vanaf 2037 verantwoord kastanjes smullen om aan onze eiwitten te komen.

Een voedselbos op subsidie?

Van Eck plakt daar nog een paar onhoudbare claims aan vast, zoals dat in het Schijndelse voedselbos geen onderhoud (snoeien, wieden) nodig zal zijn, dat onkruid er vanzelf dood zal gaan, en dat er geen plagen en ziektes kunnen ontstaan. Misschien dat Bromet dat gelooft, maar geen boer trapt daar in. 

GroenLinks en verwante kringlopers zijn ook altijd zeer verontwaardigd over subsidies voor de intensieve landbouw. Dat bewijst immers dat de intensieve landbouw zelfs economisch onhoudbaar is? Het Schijndelse voedselbos van 20 hectare ontvangt om te beginnen 3 ton subsidie van de provincie Noord-Brabant voor de aanleg, en nog vijf jaar vrijstelling van pacht voor de grond. Ook wordt veel van het werk gedaan door vrijwilligers. Blijven die dat werk onbetaald doen, tegen de tijd dat de oogst uit het bos eindelijk enige inkomsten begint op te leveren?

Echte gegevens over de productie van een voedselbos zijn dus niet te vinden, maar ik schat dat de jaarlijkse oogst van voedselbossen hoogstens tien procent is van moderne akkerbouw en veeteelt, en waarschijnlijk slechts een paar procent. Waarom? Omdat moderne landbouwgewassen duizenden jaren lang zijn geselecteerd en gekweekt om zo snel mogelijk, een zo groot mogelijk gedeelte voor de mens eetbaar product te leveren. En op akkers wordt het groeien van voor de mens waardeloze planten actief tegengegaan.

Daarentegen groeien in een voedselbos allerlei soorten in concurrentie met elkaar om schaars zonlicht en voedingsstoffen. En verreweg het grootste deel van die jaarlijkse groei – dus de potentiële oogst – bestaat uit voor de mens oneetbaar spul: hout, bladeren en houtige wortels.  Alleen als mensen hout konden eten, dan waren snelgroeiende jonge naaldbossen misschien een optie geweest als voedselbos.

Terug in de tijd

Als de mens voortaan op die manier ‘in balans met de natuur’ moet leven, komt dit in feite neer op terug naar de tijd van de jager-verzamelaars: kleine, rondzwervende groepjes mensen die leefden van de kruimels die de natuur overliet. Een prima oplossing, mits 98% van de huidige wereldbevolking eerst vrijwillig het veld ruimt.

De natuur geeft namelijk niks om mensen, net zo min als om enige andere diersoort, het is voor alle levensvormen altijd een kwestie geweest van pakken wat je pakken kan. Zo deed de mens dat, zo doet de wolf op de Veluwe dat nog steeds. Alleen wij mensen zijn zo buitengewoon succesvol geworden, dat we ons daarin beperkingen moeten opleggen. Er is onvermijdelijk een tegenstelling tussen landbouw en natuur, maar het is de mens die bepaalt hoeveel de natuur moet inleveren, niet andersom.   

U leest de heldere, nuchtere berichten van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als we van het smulbos moeten eten gaan we honger lijden verscheen eerst op Wynia's Week.

Neem nou de noordse woelmuis, Alexandromys oeconomus, een heel gewone muizensoort op het noordelijk halfrond, die niet bedreigd is. In Nederland leeft een populatie noordse woelmuizen die sinds de laatste IJstijd geïsoleerd geraakt is, en wat dan altijd gebeurt: van generatie op generatie gaat die populatie genetisch steeds een beetje meer afwijken van de oorspronkelijke populatie. Inmiddels achten biologen die afwijking groot genoeg om te spreken van een Nederlandse ondersoort van de noordse woelmuis, Alexandromys oeconomus arenicola.

Als je overal elders in Europa een stuk braakliggend land wilt bebouwen of  ploegen en inzaaien waar de noordse woelmuis woont, dan kan dat in principe, want dat is geen bedreigde soort.

Onaantastbare status

Maar wij hebben ‘onze’ noordse woelmuis – alleen een paar gespecialiseerde biologen kunnen het verschil zien  – wel op de Nederlandse Rode Lijst van bedreigde diersoorten gezet, wat hem een onaantastbare status verleent.

Dus moet ook in de Natura2000-gebieden waar hij voorkomt alles uit de kast getrokken worden om het beestje te behouden. Als dat niet lukt, krijgen die Natura2000-gebieden het stempel ‘slechte staat van instandhouding’, en dan staan we er weer rood gekleurd op in Europa. Maar de beslissing om deze ondersoort van de noordse woelmuis in die gebieden tot ‘doelsoort’ te benoemen, waar die staat van instandhouding aan wordt afgemeten, hebben we als Nederland wel zelf genomen.

Dit gaat nu eens niet over stikstofdepositie, maar over het manipuleren van de waterstanden in die Natura2000-gebieden. Er is geen sprake van dat zonder dat intensieve waterbeheer de muis geheel uit die gebieden zou verdwijnen; de niche van Alexandromys oeconomus arenicola wordt dan simpelweg overgenomen door de nauw verwante veldmuis en aardmuis. De consequenties voor alle andere plant- en diersoorten in dat ecosysteem zijn zo goed als nihil. Wat is dan de ecologische, of zelfs esthetische, laat staan economische waarde van dit stukje biodiversiteit?

‘Houd de Nederlandse Veluwe-salamander raszuiver’

Het kan nog gekker. Ik ben de details vergeten, maar een aantal jaren geleden sloeg een bioloog alarm over een invasieve exoot die Nederland aan het binnendringen was: de Italiaanse variant van een bepaald type salamander dat op de Veluwe voorkwam. Ik noem dat nu even de Veluwe-salamander, al is dat vast niet de correcte naam. Die Italiaanse Veluwe-salamanders zagen er hetzelfde uit als de autochtone Veluwe-salamanders, gedroegen zich precies hetzelfde en paarden ook met ze – zelfs die specialist kon ze niet uit elkaar houden – maar uit dna-tests was gebleken dat de Veluwe-salamanders met Italiaanse roots in opmars waren.

Deze bioloog opperde serieus dat die Italiaanse indringers moesten worden uitgeroeid om de Nederlandse Veluwe-salamander raszuiver te houden. ‘Behoud van genetisch kapitaal’ noemen ecologen dat.

Van deze gekte heb ik nooit meer iets gehoord, dus dat zal hij wel niet voor mekaar gekregen hebben,  maar dat zo’n bioloog niet meteen door zijn collega’s uitgelachen wordt is tekenend. Roep ‘bedreiging van de biodiversiteit!’ en gezond verstand is het eerste slachtoffer.

Een kieskeurig waterplantje

Uiteindelijk kun je altijd nog zeggen: de waarde van zulk genetisch kapitaal is wat de gek er voor geeft. Als een excentrieke miljardair bereid was geweest om honderd miljoen euro uit te trekken voor een  reservaat waar alleen raszuivere, autochtone Veluwe-salamanders getolereerd worden, dan is dat de waarde van raszuivere, autochtone Veluwe-salamanders – ongeacht of dat reservaat er echt mocht komen.

Absurd voorbeeld natuurlijk, maar de realiteit komt soms aardig in de buurt. In Stikstof. De sluipende effecten op natuur en gezondheid, het boek dat ik vorige week ook aanhaalde, wordt als pièce de résistance van het Natura2000-beleid de inspanning beschreven om het kieskeurige waterplantje Lobelia dortmanna voor Nederland te behouden. Elders in Europa floreert dat plantje spontaan in bergmeertjes, maar hier lijdt het een kwijnend bestaan in enige zwakzure vennen en kalkarme duinplassen.

‘Hun laatste groeiplaatsen’, aldus het boek, ‘worden zeer zorgvuldig beheerd door de recreatie te beperken, de grondwatertoevoer te herstellen, voedselrijk slib te verwijderen en de ruige oevervegetatie weg te halen. Daarnaast wordt watercrassula (Crassula helmsii), een waterplant uit Australië die profiteert van klimaatverandering en stikstofdepositie, geëlimineerd. Ook wordt de ganzenpopulatie, die stikstof en fosfor van de landbouw naar het ven brengt, in toom gehouden.’ Met dat laatste wordt neem ik aan bedoeld dat die ganzen worden afgeschoten of gevangen en vergast, want hoe voorkom je anders dat ze in die vennetjes poepen? 

Armetierige sprieten

En zeg nou zelf, waar doen we dat allemaal voor? Eerlijk gezegd vind ik Lobelia dortmanna maar oninteressante, armetierige sprieten. Mag zo’n mening van een leek meetellen? Los daarvan: geen konijn, meeuw of watertor zal er een boterham minder om eten als Lobelia dortmanna uit onze zwakzure vennen en kalkarme duinplassen verdwijnt. Er zijn genoeg andere waterplanten die niet zo moeilijk doen over een beetje stikstof.

Maar toch is er een excentrieke miljardair die aan het behoud van dit plantje kapitalen uitgeeft, namelijk de Nederlandse overheid. De beslissing, ooit op een ministerie door anonieme ambtenaren genomen, om Lobelia dortmanna tot een Natura2000-doelsoort te bestempelen, jaagt de overheid tot sint-juttemis op kosten en belast de omgeving van die Natura2000-gebieden met extreme grenzen aan de stikstofuitstoot.

Wat hebben mensen over voor minder stikstofuitstoot?

Is ooit aan de burger gevraagd of die het dit allemaal waard vindt? Zeker niet tot in zulke concrete details, maar het Stikstof-boek verwijst wel naar enquêtes die zijn gehouden naar de betalingsbereidheid van EU-burgers voor betere lucht- en waterkwaliteit voor de mens, en voor betere natuur. Dat is door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vertaald naar een bedrag aan maatschappelijke schade, in euro’s per kilo stikstofuitstoot.

Die vertaalslag zit natuurlijk tjokvol aannames en onzekerheden: de effecten van milieumaatregelen zijn zo complex en onzeker, dat mensen maar een zeer vaag idee kunnen hebben waar ze voor betalen, en mensen zeggen wel tegen zo’n enquêteur dat ze dat willen betalen, maar wat vinden ze echt als de belastingaanslag op de mat valt? Dat bedrag dat mensen over hebben voor minder stikstofuitstoot – dus omgekeerd: de maatschappelijke schade van niet vermeden stikstofuitstoot –  is dus boterzacht.

Burger vindt schade aan gezondheid belangrijker dan schade aan natuur

Anderzijds zijn er de baten van stikstof, met name betere oogsten door kunstmest, die gewoon keiharde, belastbare euro’s opleveren.    

Dan nog is de uitkomst van die schade-analyse voor de stikstofuitstoot van de Nederlandse landbouw opmerkelijk (pagina 108 van het boek). Rond 1990 overtrof de schade de baten aanzienlijk: 11 tegen ongeveer 8 miljard euro per jaar. Maar sindsdien daalde de uitstoot, dus ook de schade, en in 2010 was die al vrijwel gelijk aan de baten, 6 tegen 5 miljard euro. Gezien de onzekerheid in al die getallen kun je rustig stellen dat ze elkaar in evenwicht houden.

Maar het grootste deel van die door het PBL geschatte schade betrof schade aan de gezondheid van mensen. Die schade door stikstof is weliswaar klein, maar burgers zijn bereid daar veel meer voor te betalen per kilo stikstofuitstoot dan voor betere natuur.

Eerlijke verhaal is nooit verteld

Stikstofschade aan de natuur stond in 2010 maar voor 2 miljard euro op de balans. Met andere woorden: het redden van de natuur door de stikstofuitstoot tot nul terug te brengen was de burger in 2010 maar 2 miljard euro waard, terwijl er 5 miljard euro aan baten verloren zou gaan.

Zo’n rekenexercitie gebaseerd op een vrijblijvende enquête geeft op z’n best een globale indicatie wat burgers van zo’n kwestie vinden. Vast staat wel, dat de burger hier nooit het eerlijke verhaal verteld is over wat ze eventueel terug krijgen aan natuur en leefbaarheid voor de 25 miljard euro die nu klaar staat om de Nederlandse landbouw uit te roken.    

Wynia’s Week blijft scherp, als elders sentimenten oplaaien. De donateurs maken dat mogelijk, met het vrijwillige abonnementsgeld. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoeveel heeft de burger echt over voor overgevoelige plantjes en autochtone woelmuizen? verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo erg is het gekomen met De Nederlandsche Bank (DNB). Een Jaarverslag waarin we tevergeefs zoeken naar enige aandacht voor armoede, ongelijkheid  of voor de ‘minima’ in Nederland. Waar DNB verzwijgt dat honderdduizenden ouderen niet genoeg hebben omdat DNB sinds 2008 elke correctie van hun pensioen blokkeert.

Maar waar het jaarverslag wel breedsprakig meldt dat President Klaas Knot een extra nieuw ‘biodiversiteitsteam’ heeft geformeerd uit zijn intussen bijna drieduizend medewerkers. Die zijn hard  bezig met het ontwikkelen van ‘biodiversiteitsvoetafdrukken’ om zo te ontdekken of uitstervende plantensoorten of wegkwijnende insekten misschien de Nederlandse banken en pensioenfondsen in gevaar brengen.

Wéér honderd extra medewerkers

In Knots Jaarverslag, dat moet rapporteren hoe DNB zich heeft gekweten van haar wettelijke verantwoordelijkheid voor de inflatie, de banken en de pensioenfondsen, krijgen die taken weinig aandacht. Buiten proportie handelt één op de vijf inhoudelijke pagina’s over duurzaamheid, milieu en klimaat. Steeds meer van de drieduizend hoog betaalde speurneuzen zijn op uw en mijn kosten in alle denkbare en ondenkbare richtingen op zoek naar mogelijke risico’s voor het bankwezen, maar tot nog toe hebben ze niets van enig belang gevonden.

DNB zwelt per jaar aan met wéér honderd extra medewerkers, dus misschien valt er volgend jaar wel iets te melden. Intussen komen in de 58 inhoudelijke pagina’s van het DNB-Jaarverslag de woorden ‘armoede’ en ‘minima’ nergens voor, zijn er twee verwijzingen naar de ‘inkomens’, maar niet naar de lagere inkomens, alleen in een vergelijking van huizenprijzen en huren in de vrije sector, en blijft ‘AOW’ beperkt tot een expositie van extra uitkeringen aan eigen DNB-personeel.

Gods natuur

Ik begrijp dat in een land als Australië met veel oppervlakte-mijnbouw er zorgen zijn over beschadiging van de natuur, maar zelfs dan lijkt het logischer om aantasting van de natuur vanuit het veranwoordelijke ministerie strenger te reguleren, dan om het bankwezen aan te pakken. Mjnbouw is internationaal en als Australische banken door de Australische ‘Reserve Bank’ worden beperkt in hun krediet aan de mijnbouw, dan is er wel een Chinese bank die hun rol overneemt.

Alle respect voor beschermers van de natuur. Het was afgelopen zondag ‘biodiversity day’ en daarom preekte onze dominee over de psalmen die Gods natuur bezingen:

‘Hoe talrijk zijn uw werken Heer

Alles hebt U met wijsheid gemaakt

Vol van uw schepselen is de aarde

Zie hoe wijd de zee zich uitstrekt

Daar wemelt het, zonder tal,

Van dieren klein en groot’ 

De dominee deed waar hij goed in is, namelijk ons aansporen om de schepping met zorg en dankbaarheid te beheren (vanaf 40:00 een adembenemende preek zoals bijna niemand dat kan).

Bijtende kritiek op DNB

DNB daarentegen besteedt enorme bedragen aan een onderwerp waarin ze weinig expertise heeft. Stuart Kirk, top-manager bij de bank HSBC voor verantwoordelijk beleggen, besprak uitspraken van verschillende centrale banken en was nergens zo bijtend negatief als over onze DNB: foute veronderstellingen, foute berekeningen en dwaze, ongefundeerde uitkomsten (zie vanaf 11:25 voor Kirks  kritiek op drie dia’s uit CO2-onderzoek van DNB). ‘Particularly annoying’ noemt Kirk de econometrische onzin van DNB om maar een negatief risico voor de banken te construeren  van CO2 (zie de links naar Cochrane en Kirk voor hun commentaar op de ijdelheid van Knot en zijn collega’s).

DNB heeft zichzelf aangewezen als de redder des lands voor klimaatproblemen, en nu ook nog voor de biodiversiteit, maar wat zou nuttiger zijn voor de bescherming van de natuur: 100 extra studiebeurzen aan de universiteit in  Wageningen voor biologen uit ontwikkelingslanden of 100 extra medewerkers bij DNB (met 80.000 euro per medewerker een van de  duurste werkgevers van Nederland)?

Koele constatering

Intussen verwaarloost DNB de studie van de inflatie. Klaas Knot schrijft in zijn inleiding: ‘Hoe langer de hoge inflatie aanhoudt, des te groter het risico dat dit hogere niveau verankerd raakt in de inflatieverwachtingen en daarmee in het gedrag van huishoudens en bedrijven.’ Knot laat het bij deze koele constatering, hoewel hij moet weten dat ‘wanhopig’ het beste woord is voor de honderdduizenden huishoudens die het niet meer redden met de hoge energieprijzen.

Iets verder schrijft hij: ‘het is belangrijk om de verdere inflatieontwikkelingen en de dynamiek van de inflatieverwachtingen nauwgezet te volgen, om indien nodig tijdig met het monetaire beleid te kunnen reageren’. Ook hier geen woord over die andere vormen van beleid die mensen kunen helpen. Minder belasting op benzine? Minder opslagen op de energierekening? Correctie van de pensioenen? Versnelde verhoging van de AOW?  Geen woord over de voors en tegens van zulke maatregelen met direct effect op de inflatie en de inkomens, maar in plaats daarvan:

‘Er is in toenemende mate sprake van een ontwikkeling waarbij het als vanzelfsprekend wordt ervaren dat de negatieve uitwerking van schokken op individuen door de overheid wordt gecompenseerd…. Ervaringen uit het verleden, in het bijzonder de jaren zeventig van de vorige eeuw, laten zien dat … een overdaad aan overheidsingrijpen de economische dynamiek en welvaart juist ook kan laten ontsporen.’

Laat Knot eens denken aan de tweevoeters in eigen land

Knot zou gelijk hebben wanneer hij als voorbeeld van ontspoorde dynamiek zou denken aan het marginale belastingtarief van 80-86 procent voor eenverdieners met kinderen en een bruto jaarinkomen van 26.000-40.000 euro. Dat onmenselijke tarief komt door het simultaan afbouwen van de AK, IALK, NVZK, ZT, KGB, HT, KOT en KOKO zodra mensen meer uren gaan werken – en daarom werken ze die extra uren dus liever niet, want je wordt dief van eigen portemonnee.  Vraag maar op Schiphol of in het ziekenhuis.

Maar ik ben bang dat Knot in zijn context van de inflatie hier waarschuwt tegen hulp voor mensen die worstelen met de energiekosten. Hij zou bij biodiversiteit eens moeten denken aan de tweevoeters in zijn eigen land, waar AOW’ers zonder extra pensioen moeten rondkomen van 1244 euro per maand, terwijl anderen – bij voorbeeld de 15 divisiedirecteuren bij DNB – omgerekend iedere twee dagen zo’n bedrag ontvangen.

Helaas, het lot van de bijna een miljoen AOW’ers zonder pensioen is niet zo interessant voor de deelnemers aan het World Economic Forum in Davos; die horen liever van Klaas Knot hoe zijn DNB voorop loopt van alle Centrale Banken in de studie van CO2 en biodiversiteit. Knot loopt inderdaad voorop, maar marcheert in een dwaze richting die veel geld kost en ons tot vandaag niets heeft geleerd over de toekomst van het bankwezen.

Eduard Bomhoff publiceert al meer dan drie jaar zijn columns wekelijks in Wynia’s Week. Als donateur maakt u Wynia’s Week mogelijk. Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Klaas Knot loopt wel voorop maar in een volstrekt verkeerde richting verscheen eerst op Wynia's Week.