In de afgelopen drie jaar heeft met name de Raad van State niets nagelaten om de Europese Habitatrichtlijn en de Nederlandse stikstofwetgeving te interpreteren op een manier die boeren en de economie maximaal dwars zit en een maximaal zware collectieve straf oplegt aan de hele maatschappij. En dat louter omdat de Raad van State vindt dat Nederland nog niet genoeg stikstof gereduceerd heeft (circa min 70 procent in de afgelopen dertig jaar, en de landbouw nogmaals min 19 procent sinds 2019).

Het ridicule, onwetenschappelijke ‘vogelpoepje’ (grens voor vergunningsverlening van 0,005 mol); hun irrationele afwijzing van de Bouw- en Sloopvrijstelling; de groteske eis van ‘additionaliteit’ waardoor zelfs projecten die de stikstofuitstoot structureel verminderen geen vergunning krijgen – de gekken hebben het gekkenhuis overgenomen, en de politiek staat erbij en kijkt ernaar.

TikTok-momentje

Maar omdat u als lezer niet zo veel aan zo’n tirade heeft, vroeg ik Wouter de Heij om zijn mening over het nieuwe stikstofplan van het kabinet Jetten. De Heij heeft samen met zeven wetenschappers van onder andere de Universiteit Wageningen het rapport De Nederlandse stikstofcrisis. Van verwarring naar verbinding geschreven, een handleiding om het land uit de stikstoffuik te leiden.

In het plan dat landbouwminister Jaimi van Essen vrijdag naar de Tweede Kamer stuurde, wordt dit rapport herhaaldelijk genoemd, en De Heij en collega’s mochten 2 april bij de minister op de thee komen. De Heij: ‘Dat was meer een TikTok-momentje. Er zou een datum voor een vervolgafspraak gemaakt worden, maar we wachten nog steeds.’

Niettemin wil De Heij eerst benoemen wat hem wel aan Van Essens plan bevalt: de KDW (Kritische Depositiewaarde, de maximaal toegelaten hoeveelheid stikstof die vanuit de lucht op een Natura2000-gebied mag neerdalen) wordt deels uit de wet gehaald. Nu staat in die wet dat in 2030 de stikstofdepositie in 50 procent van de Natura2000-gebieden al onder de KDW moet zitten, en 74 procent in 2035. Dat was in 2025 de inzet van een door Greenpeace gewonnen rechtszaak. Die harde deadlines wil Van Essen dus schrappen. Ondertussen blijft de KDW nog net zo hard knellen bij alle berekeningen met het computermodel Aerius in verband met de vergunningsverlening aan boeren en bedrijven.

De Heij: ‘Van Essen is aan het draaien, richting de kant die Femke Wiersma (zijn voorganger in het kabinet Schoof) ook op wilde, maar die draai gaat niet hard genoeg.’

Bruine poep en groene poep

In plaats van die KDW-eis komen nu reductiepercentages voor de stikstofemissie door de landbouw (en industrie en vervoer, maar die zijn in dit plan weinig meer dan een voetnoot). De hele landbouw moet minstens 45 procent emissie gereduceerd hebben in 2035, maar voor boerenbedrijven in 500 of 1000 meter brede zones rond een stuk of honderd Natura-2000 gebieden komt daar nog 20 procent reductie bovenop. Dat betekent dat in die zones hoogstens nog akkerbouw en extensieve veeteelt mogelijk zijn.

Duizenden veehouders zullen dus moeten opkrassen of stoppen met hun bedrijf. De hoofdmoot van de 20 miljard euro die het kabinet tot 2035 reserveert voor dit plan, 8 miljard euro, gaat naar boeren die het in die zones niet meer zien zitten en bereid zijn zich te laten uitkopen.

Veelzeggend is dat Van Essen zeer strenge regels oplegt aan bedrijven in die zones, maar die regels meteen weer oprekt voor ‘biologische landbouw’. Zo mogen ‘gewone’ veehouders hun mestoverschot maximaal 25 kilometer transporteren voor gebruik elders. Het plan geeft geen enkele onderbouwing voor die grens van 25 kilometer, maar het zal wel iets te maken hebben met de mantra dat landbouw ‘grondgebonden’ en ‘lokaal’ moet zijn. Dat is een stokpaardje van Laura Bromet van PRO, die daarover moties indiende en waar Van Essens plan expliciet aan tegemoet wil komen. Maar die 25 kilometer grens gaat niet gelden voor mest van ‘biologische’ bedrijven. De Heij, schaterlachend: ‘Voor PRO is er bruine poep en groene poep, en voor groene poep gelden andere regels, maar het is ook gewoon poep.’

Het plan schermt ook met de mogelijkheid dat ‘biologische’ bedrijven zich in die zones niet aan deze zeer strenge stikstof-emissienormen hoeven te houden, op grond van vage overwegingen dat die bedrijven in andere opzichten zo goed voor de natuur en de biodiversiteit zijn.

‘Met dit pakket’, aldus Van Essen in zijn brief aan de Kamer, ‘komt er weer ruimte voor vergunningverlening. Het is de sleutel voor wat al zo lang op slot zit’. Dit is een gewaagde claim. Om aan de strenge emissie-eisen te voldoen, moeten veehouders ingrijpende en dure technische aanpassingen doen aan hun stallen en mestbehandeling. De kosten zijn niet eens het grootste probleem, omdat het kabinet daar geld voor beschikbaar stelt. Maar een boer die een nieuwe stal wil bouwen, heeft daarvoor een nieuwe vergunning nodig, dat mag niet op de vergunning voor de oude stal.

Regelfetisjisme

Zelfs als de nieuwe vergunning veel minder stikstofuitstoot vergunt dan de oude, zal de Raad van State die aanvraag afwijzen, omdat niet aan ‘additionaliteit’ voldaan is. Deze ‘additionaliteit’ is het voorlopige hoogtepunt in het absurde regelfetisjisme van de Raad van State. Op grond van een zeer discutabele interpretatie van de Europese Habitat-richtlijn, redeneren deze rechters dat als een oude vergunning voor een x-aantal kilo stikstof vervalt, deze winst geheel ten goede moet komen aan het ontlasten van de stikstofdepositie op Natura-2000 gebieden zolang de KDW’s daar nog overschreden worden.

De nieuwe stal wordt door hen vervolgens met instant geheugenverlies bekeken: de nieuwe vergunning vraagt toestemming voor een y-aantal kilo’s stikstof (NB: y is veel kleiner dan x), en dat resulteert in meer stikstofdepositie op naburige Natura2000-gebieden dan de beruchte grens van 0,005 mol, dus wijst de Raad van State de aanvraag af. De Heij: ’Iedereen die er een beetje verstand van heeft, trekt zich de haren uit de kop bij zulke uitspraken van de Raad van State.’

Deze juridische realiteit maakt het zeer twijfelachtig, of de landbouw door technische en organisatorische innovatie die algemene reductie van 45 procent in 2035 gaat halen. En dan heeft Van Essens plan als stok achter de deur dat alle boerenbedrijven gekort worden op het aantal dieren dat ze mogen houden. Dan kan zelfs al gaan spelen in 2030, als er tussentijdse doelen gehaald moeten zijn.

De Heij: ‘Het is alsof je tegen iemand met een persoonlijk record van 10,5 seconden zegt: jij moet de honderd meter binnen 12 seconden lopen, maar ik ga aan je been hangen, en als je dat niet haalt gaat je kop eraf.’

De Heij bespeurt in het plan ook gewoon bestuurlijke en politieke onwil om echt iets te veranderen. Neem de beruchte en gehate 0,005 mol (0,07 gram) als ondergrens voor het verlenen van een nieuwe vergunning in gebieden waar de KDW overschreden wordt. Van Essen zegt dat er ‘uiterlijk eind 2027’ een nieuwe ondergrens, waarschijnlijk van 1 mol, komt. Waarom niet nu, na al het voorwerk dat Wiersma op precies dit punt al gedaan heeft? Waarom weer anderhalf jaar uitstel?

PAS-melders

Idem met het generaal pardon voor PAS-melders dat op 1 maart 2025, volgens een motie die een Kamermeerderheid haalde, had moeten worden afgekondigd (de PAS-melders zijn duizenden boeren die buiten hun schuld met terugwerkende kracht ‘illegaal’ werden door een uitspraak van de Raad van State in 2019). Wiersma kreeg er geen meerderheid voor in het kabinet Schoof – vooral door sabotage van de VVD – dus het gebeurde niet, en ook Van Essen wil er zijn vingers niet aan branden. Terwijl zo’n generaal pardon niets – ook geen 0,005 mol – aan extra stikstofdepositie veroorzaakt, want die PAS-melders zijn al zeven jaar hun bedrijf aan het voortzetten en hun uitstoot is gewoon verwerkt in alle modellen.

Ook leunt het plan voor een belangrijk deel op wensdenken over een groter aandeel ‘biologische’ landbouw dan we nu in Nederland hebben (4,8 procent van de totale landbouwoppervlakte). Dat moet het nieuwe verdienmodel voor de geëxtensiveerde landbouw worden. Zo zouden supermarkten meer biologische producten moeten aanbieden (het aanbod nam in 2025 nog af) en moet ‘de markt’ een meerprijs gaan betalen voor biologische producten (waarvan de productiekosten hoger zijn).

Communistisch idee

We zien hier weer het in wezen communistische idee opduiken dat als de markt niet doet wat volgens de overheid het beste is, burgers en bedrijven gedwongen moeten worden om te doen wat de overheid wil. Hoe gaat de overheid dat bereiken, in een Nederland dat deel uitmaakt van een open, Europese markt waar andere landen vrijelijk hun goedkopere producten kunnen aanbieden?

Van Essen fietste afgelopen vrijdag zijn stikstofplan erin met een gelikt pr-filmpje vol optimistische slogans in de geest van zijn grote roerganger Jetten. Het plan zou ‘de vergunningverlening lostrekken’, ‘boeren weer perspectief bieden’, en Nederland weer in beweging brengen ‘na zeven jaar stilstand’. Het zijn allemaal claims van het type ‘we bouwen tien nieuwe steden’.

Arnout Jaspers is wetenschapsjournalist, columnist van Wynia’s Week en schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn boek is overal te koop, zoals HIER. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Illusies over de plannen van Van Essen zijn nergens voor nodig: duizenden veehouders zullen moeten opkrassen of stoppen met hun bedrijf verscheen eerst op Wynia's Week.

Uit een vergelijking van de verschillende PAF’s over de periode 2021-2027 blijkt dat Nederland (ook) hier veruit koploper in Europa is. Nederland geeft meer dan drie keer zoveel uit als het eerstvolgende EU-land Portugal. De extra budgetten voor stikstof zijn nog niet meegeteld. Die waren ten tijde van deze inventarisatie nog niet bekend.

Uit een inventarisatie van dezelfde bron naar natuurdoeltypen blijkt dat in de periode 2021-2027 de jaarlijkse investering in natuurgraslanden de lieve som van 42.170 euro per hectare bedraagt en in veen en moeras 16.312 euro per hectare. Deze bedragen zijn vele malen hoger dan de benodigde beheerskosten en zijn de kosten die horen bij omvorming naar natuur. Geld speelt hier kennelijk geen rol.

Het volgende staatje is ook interessant: de ontwikkeling van de kosten voor natuur en landschap van 2000 tot 2025 (bron: Compendium voor de Leefomgeving). Waar deze kosten zich lange tijd rond de 1 miljard euro bewogen, bedroegen deze In 2023 1782 miljoen euro, een toename van 12,6 procent ten opzichte van het jaar ervoor en de tendens is verder stijgend.

De hoofdmoot van deze natuuruitgaven komt van het ministerie van ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), maar sinds de decentralisatie van 2014 ook in belangrijke mate van de provincies. Deze uitgaven zijn slechts het topje van de ijsberg, omdat veel natuuruitgaven onder een andere noemer bij andere departementen en andere overheden zoals waterschappen en gemeenten worden neergelegd.

Van afslag naar natuurgebied

Aan de hand van een praktijkvoorbeeld kan dat worden verduidelijkt. Eerder besteedde Wynia’s Week aandacht aan het Plan Huydecoper bij Hilversum, een project om van een in onbruik geraakte afslag van de A27 natuur te maken, waar tegen een forse kostenoverschrijding alle bergen zand moesten worden gefilterd om te controleren of er misschien rupsen van de teunisbloempijlstaart in zaten, een zeldzame vlinder (ze werden niet aangetroffen).

Het Plan Huydecoper is tevens bedacht om een waterberging voor het overtollige regenwater van Hilversum-Oost te realiseren. Zo ontstond de mogelijkheid dat ook andere overheden en zelfs waterleidingbedrijf Vitens gingen meebetalen. Voor zover mij bekend prijken er geen kosten van het project op de natuurbegroting van LVVN.

Het is vrijwel onmogelijk om precies vast te stellen hoeveel de uitvoering van het project uiteindelijk heeft gekost, maar het moet om vele tientallen miljoenen euro’s zijn gegaan. Het gros van de kosten werd gedragen door Rijkswaterstaat en de gemeente Hilversum. De uitgaven van de gemeente Hilversum waren verstopt in grotere budgetten voor riolering, wateroverlast en het programma Groen Hilversum.
Ook de provincie Noord-Holland, waterschap Amstel, Gooi en Vecht en drinkwaterbedrijf Vitens betaalden mee zonder dat echt transparant werd voor hoeveel. De belastingbetalers (en Vitens-klanten) merken dat vanzelf wel in hun portemonnee.

Volgens de officiële gegevens mocht de stichting Goois Natuur Reservaat (GNR) tegen een marktconforme prijs eigenaar van het nu geschapen natuurgebiedje van circa 35 hectare worden, het heet inmiddels Huydercopersbos. Ik keek bij de algemene verkoopgegevens van het kadaster. De gemiddelde prijs voor een hectare bosgrond bedraagt momenteel tussen de 18.000 en 22.000 euro. Het is niet onredelijk om te veronderstellen dat GNR (marktconform) in totaal om en nabij de 700.000 euro voor het hele natuurgebiedje heeft betaald, terwijl het de belastingbetaler eerder vele tientallen miljoenen heeft gekost. Maar daar tegenover staat dat de omgeving ook fiets- en wandelroutes rijker is geworden en er voor Oost-Hilversum nu een waterberging is.

Onduidelijkheid troef

Ik zal de laatste zijn om een negatief oordeel over dit natuurprojectje uit te spreken, maar we zouden ons moeten realiseren dat er honderden van dit soort projecten in Nederland zijn, waarbij onduidelijk is waar het geld vandaan komt (uiteindelijk van de belastingbetaler) en wat er precies wordt gerealiseerd.

De milieu- en natuurorganisaties blijven ondertussen steen en been klagen over het uitblijven van de sinds 2021 wettelijk voorgeschreven noodzakelijke stikstofreductie in natuurgebieden en dat er nog véél meer geld aan de natuur moet worden besteed. Maar de zogenoemde Wet stikstofreductie en natuurverbetering met haar resultaatverplichtingen en deadlines voor de staat die in de nasleep van de PAS-uitspraak van de Raad van State (2019) tot stand kwam, is een anomalie. Hoe eerder die wet wordt geschrapt, des te beter.

Eerder wees ik al op de indrukwekkende documentaire Natuur houdt zich niet aan natuurbeleid van onderzoeksjournalist Robert Ellenkamp. Bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen (die ondanks het advies van scheidend Raad van State-baas Thom de Graaf wellicht niet al te lang op zich laten wachten) zouden kiezers een groter belang kunnen en behoren te hechten aan het gedrag van partijen in het stikstof- en natuurdebat.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Geen land in de EU geeft zoveel geld uit aan natuurgebieden als Nederland. Laten de milieuclubs dus eens ophouden met klagen verscheen eerst op Wynia's Week.

1. Hoe heeft de natuur zich de afgelopen dertig jaar ontwikkeld?

2. Is alles gelukt?

3. En zo nee, hoe komt dat?

Het blijkt dat in het algemeen de natuur erop is vooruitgegaan, maar dat de doelen niet worden gehaald. De logische vervolgvraag ‘zijn die doelen dan wel goed of haalbaar?’ werd helaas niet gesteld, maar zou in het maatschappelijke debat natuurlijk wel aan de orde moeten komen.

Als onderzoeksjournalist was het Ellenkamp opgevallen dat informatie over gunstige ontwikkelingen in de natuur vaak verstopt blijft in officiële rapporten. In een interview met het Reformatorisch Dagblad zei Ellenkamp: ‘Het lijkt wel of het slecht móét gaan met de natuur’. De verklaring daarvoor is simpel: als het goed gaat met de natuur, gaan de subsidiekranen dicht en rinkelen de kassa’s van de natuurorganisaties niet meer.

Koploper natuurbeleid

In een aansluitend gesprek verklaarde Henk Rampen, gepensioneerd regiohoofd van Natuurmonumenten, dat het Nederlandse natuurbeleid het allerduurste is van heel Europa. Kost een natuurproject 10 miljoen euro, dan is dat is prima. Kost het 30 miljoen euro? Ook goed.

Nederland wil koploper zijn, ook als het gaat om natuurbeleid. Bij een heer van stand zoals Olivier B. Bommel (‘geld speelt geld geen rol’) kan dat natuurlijk, maar voor onze overheid geldt toch dat uitgaven voor een natuurdoel altijd ten koste gaan van andere noodzakelijke taken, zoals zorg, onderwijs en veiligheid.

Desondanks heeft het kabinet-Jetten in het regeerakkoord afgesproken om 20 miljard euro extra voor de natuur uit te geven ‘om de stikstofcrisis op te lossen’. Om dat voornemen uit te werken, broedt landbouwminister Jaimi van Essen (D66) nu samen met zijn ambtenaren op een plan dat op 26 juni moet worden gepresenteerd.

Wat is van dat plan te verwachten?

De voortekenen daarvoor zijn niet gunstig. Twee bereidwillige landbouworganisaties, te weten de LTO en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) werden op kabinetsniveau ontvangen. Meer kritische landbouworganisaties werden ostentatief genegeerd. Uit de bedrijfsbezoeken die de minister geregeld brengt en waarvan op sociale media verslag wordt gedaan, blijkt zijn voorkeur voor de alternatieve en biologische landbouw, hoewel die sector met een aandeel van ongeveer 5 procent slechts een nichemarkt is.

Onhaalbare deadlines

Het is goed om hier nog even in herinnering te brengen hoe onder het derde kabinet-Rutte (2017-2022) de wet stikstofreductie en natuurverbetering tot stand kwam. Na de vernietigende uitspraak van de Raad van State over de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) uit 2019 overtoepten partijen elkaar in gestrengheid.

Via een akkoord op het laatste moment met SP, SGP en 50Plus werd de wet uiteindelijk met ruime meerderheid – inclusief de steun van de toenmalige regeringspartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie – aangenomen, waardoor harde percentages en deadlines als resultaatverplichtingen in de wet kwamen. In 2025 moest 40 procent van de stikstofgevoelige natuur beneden de Kritische Depositie Waarden (KDW) zijn gebracht, in 2030 moet dat percentage stijgen naar 50 procent en in 2035 moet het 74 procent zijn.

PvdA, GroenLinks en de Partij voor de Dieren stemden tegen omdat ze de wet niet ver genoeg vonden gaan; PVV en FvD deden hetzelfde omdat de wet te radicaal zou zijn (BBB was nog niet in de Kamer vertegenwoordigd). Wie er gelijk had, laat ik graag aan de lezer, maar feit is dat Greenpeace vorig jaar makkelijk kon scoren in het proces tegen de Staat: omdat de eerste deadline al onhaalbaar bleek.

Onder het vierde kabinet-Rutte werd op 10 juni 2022 het beruchte stikstofkaartje van toenmalig VVD-minister Christianne van der Wal gepubliceerd. Het toonde per gebied de indicatieve percentages waarmee de stikstofuitstoot omlaag moest om de natuurdoelen te halen, overigens geheel in lijn met het toenmalige programmapunt van D66 om de veestapel in Nederland te halveren. Na intensieve protesten en een adviesrapport van Johan Remkes werd de kaart in oktober 2022 officieel van tafel geveegd.

Tijdens het kabinet-Schoof (2024-2026) kwam er onder het ministerschap van Femke Wiersma (BBB) wat meer rust over deze kwestie, maar haar termijn was te kort om de rekenkundige ondergrens voor stikstofberekeningen (RKO), nu 0,005 mol per hectare per jaar – het welbekende vogelpoepje van Arnout Jaspers – op tenminste 1 mol te brengen en de KDW uit de wet te halen. De (alleen in Nederland bestaande) stikstofcrisis zou dan tot het verleden hebben behoord. In Duitsland en Denemarken, toch ook EU-lidstaten, is de RKO respectievelijk 21 en 35 mol.

Terug bij af

Inmiddels zijn we weer terug bij af. D66 heeft weliswaar het standpunt over de halvering van de veestapel verlaten, maar onofficieel duidt alles in die partij op dezelfde tendens – de denkwijze is niet veranderd. Het wetsontwerp van Wiersma, dat volgens het advies van de Raad van State beter zou moeten worden gemotiveerd (misschien biedt ook de documentaire van Ellenkamp daartoe een aanknopingspunt?), ligt nu waarschijnlijk in een diepe la op het ministerie te verstoffen.

Een lichtpuntje bij dit alles is een nieuw verschenen rapport Van verwarring naar verbinding, geschreven door een groep experts uit onder andere Wageningen (niet de minsten), die altijd hebben gewezen op de gevaren van stikstof voor de natuur. Zelfs stikstofprofessor Jan Willem Erisman, die er zelf niet aan heeft meegeschreven, zei het voor 95 procent met het rapport eens te zijn.

Van verwarring naar verbinding heeft als kernboodschap dat natuurherstel na een reductie van emissie pas op lange termijn ontstaat. Bij een technische briefing voor de Tweede Kamer verklaarde een van de schrijvers, bodemkundige Wim de Vries, dat het wel honderd jaar kan duren voordat de stikstoferfenis van de vorige eeuw uit de bodem is verdwenen.

Dat werpt natuurlijk een heel ander licht op de wet stikstofreductie en natuurverbetering en de daarin met deadlines opgenomen resultaatverplichtingen van de Staat. Het rapport beveelt aan om te komen tot een integrale stikstofaanpak die werkt met doelsturing op bedrijfsniveau in plaats van de huidige modelmatige berekeningen van stikstofdepositie op natuurgebieden.

Het rapport adviseert een combinatie van maatregelen:

• Lokaal beleid: creëer emissiearme zones van maximaal 500 meter rond de meest stikstofgevoelige natuurgebieden.
• Gebiedsgericht beleid: in regio’s met hoge emissiedichtheid (Gelderse Vallei en de Peel) extensivering, uitkoop, ruilverkaveling of landinrichting, technische innovaties in stallen, enzovoorts. Beoogde emissiereductie 50 tot 65 procent ten opzichte van 2019.
• Generiek emissiebeleid: emissiereductie 25 tot 30 procent ten opzichte van 2019.

Essentieel bij dit alles is dat weer vergunningen worden afgegeven. Dan zijn ook weer investeringen in onder meer innovaties mogelijk. Uiteraard hoort bij dit alles dat de RKO naar 1 mol gaat en dat de KDW uit de wet verdwijnt.

Ik heb begrepen dat de meeste boeren met deze oplossingsrichting (die bovendien heel wat minder dan 20 miljard euro zal kosten) kunnen leven. Tweede Kamerlid Pieter Grinwis (ChristenUnie) reageerde meteen positief en concludeerde: ‘Strik er omheen en invoeren’. De panacee van Progressief Nederland en de Partij voor de Dieren – eerst moet de natuur zijn hersteld en dan kunnen weer vergunningen worden afgegeven – zal daarentegen zonder enige twijfel leiden tot ‘operatie geslaagd, patiënt (de boer) overleden’.

Hernieuwde oorlogsverklaring

Afgewacht moet worden welke koers minister Van Essen gaat varen. Uit het geruchtencircuit maak ik op dat hij een soort tussenweg wil kiezen. In Het Financieele Dagblad stond: ‘Kabinet zet in op minder vee, 1-kilometerzones rond Natura2000-gebieden en strengere grondgebondenheid’. Dat zijn natuurlijk nog maar speculaties, maar 1-kilometerzones rond Natura2000-gebieden betekenen wel dat bijna 250.000 hectare landbouwgrond in Nederland voor de voedselvoorziening verloren gaat. Dat is een hernieuwde oorlogsverklaring aan de boeren.

Iets vergelijkbaars zien we bij het visserijbeleid. Nadat enkele jaren geleden al delen van de Noordzee om ‘ecologische redenen’ waren afgesloten voor de visserij, vindt er nu in nauwe samenwerking tussen onder andere Rijkswaterstaat, het ministerie van LVVN, de provincies Noord-Holland, Friesland, Groningen en natuurorganisaties onderzoek plaats naar de ecologische toestand van de Waddenzee en de mogelijkheden om deze ook deels of geheel voor de visserij af te sluiten.

In dit verband wijs ik op Tjeerd de Groot. Als Tweede Kamerlid van D66 speelde hij een grote rol speelde bij de totstandkoming van de wet stikstofreductie en natuurverbetering; nu is hij voorzitter van de Waddenvereniging. Hij is bij uitstek iemand die de weg kent in Den Haag, waar het ‘ons kent ons’-gehalte niet moet worden onderschat.

Nieuwe naam

Maar gelukkig is ook daar een lichtpuntje.

De marine-ecoloog en emeritus hoogleraar Jaap van de Meer (waarom zijn het altijd gepensioneerden die met een verhelderende visie komen?) schreef recent voor de Tweede Kamer een position paper met een korte en simpele boodschap: er is ‘geen enkele reden om delen van de Noord- of Waddenzee af te sluiten voor de visserij’. Intussen worden in Kampen met overheidssubsidie vissersboten gesloopt.

Af en toe bekruipt mij de vraag of het departement niet een andere naam verdient: ministerie tegen Landbouw en Visserij. Al dat alarmisme, ook van officiële zijde, wat steekt daar toch achter? Moet iedereen ambtenaar worden? Moeten we allemaal mee-eten uit de staatsruif?

Maar hoe wordt die staatsruif dan gevuld?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Broedt stikstofminister Van Essen (D66) op een nieuwe oorlogsverklaring aan de boeren? verscheen eerst op Wynia's Week.

Geesje Rotgers doet al decennia onderzoek naar het natuur- en milieubeleid, zowel door overheden als door veelal gesubsidieerde NGO’s, invloedrijke grondbeheerders als Staatsbosbeheer, provinciale ‘landschappen’, Natuurmonumenten en andere lobby’s. Centraal in dat vaak volstrekt ondoorzichtige beleid zijn de toegepaste rekenmodellen – gemeten wordt er zelden – die fungeren als een black box. Rotgers: ‘Zo’n model is ondoorgrondelijk, dat geldt ook voor wat er ingaat en wat er uitkomt. Het fungeert als een loterij.’

’40 procent van Nederland voor de natuur’

Rotgers constateert dat het invloedrijke netwerk van overheden en lobby’s er op uit is om een groot deel van het dichtbevolkte Nederland, wellicht 40 procent van de grond, te bestemmen voor natuur- of natuurgerelateerde bestemmingen. Dat is nog meer dan de 30 procent waarvan elders in de Europese Unie sprake is. Dergelijke gebieden worden met name aan de landbouw – maar ook aan de rest van de economie en bijvoorbeeld aan de woningbouw – onttrokken.

Veelal komen vrijgekomen hectares vervolgens in handen van grote ‘terreinbeheerders’ als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de provinciale landschappen, die nu samen al ruim 500.000 hectare van Nederland in handen hebben, maar dus ook eigenbelang hebben bij hun lobby om de greep op het land verder te vergroten. Het huidige grondbezit van deze ‘terreinbeheerders’ is al ongeveer één achtste van het land en aldus ongeveer gelijk aan de oppervlakte van de grootste provincie, Gelderland. De greep op de Nederlandse grond zou, als de opzet slaagt, dus nog enkele malen worden vergroot.

Geesje Rotgers werkte geruime tijd voor de periodieken van de inmiddels geprivatiseerde uitgeverij van de Wageningse landbouwuniversiteit, maar heeft zich gaandeweg verzelfstandigd en opereert nu vanuit een netwerk van onderzoekers met de naam Agrifacts. Ze benadrukt de onafhankelijkheid van haarzelf en van haar collega-onderzoekers.

Dat Rotgers en haar collega’s ook niet altijd met feiten komen die de landbouwsector bevallen mag blijken uit het feit dat zij aan het licht bracht dat de stikstofuitstoot van de veesector niet meetbaar terugliep na innovaties die juist beoogden de stikstof te reduceren. De landbouwlobby wijst graag op stikstofwinst door technische ingrepen.

Feiten worden weggestopt in stikstofland

Het werd Rotgers en haar collega’s door de boerensector niet in dank afgenomen dat ze ruchtbaarheid gaf aan onmeetbare winst van stikstofinnovaties. Opmerkelijk genoeg maakt Johan Vollenbroek, de activist die reeksen rechtszaken voert op basis van de stikstofwetgeving, soms juist gebruik van wat Rotgers boven water heeft gehaald. ‘Wij gaan uit van de feiten,’ zegt Rotgers zelf. En dus meldde ze dat al die luchtwassers op de stallen, stikstofreducerende vloeren en de zodeninjecties geen meetbaar effect hadden gesorteerd op de luchtkwaliteit. Na 25 jaar aan maatregelen werd nog steeds geen afname van de landbouwstikstof in de lucht gemeten.

Feiten, die zijn in stikstofland soms schaars en vaak moeilijk boven water te halen. Rotgers schetst een beeld van schimmige netwerken, onderzoeken die selectief worden verdonkeremaand of stiekem aangepast, vragen aan Staatsbosbeheer die merkwaardig genoeg worden beantwoord door een provincie, processen waarbij Johan Vollenbroek tegen betaling overstapt van bezwaarmakers naar overheden en Nederlandse rapportages voor Brussel die in Nederland worden achtergehouden, maar in Brussel wel verkrijgbaar zijn.

Anders dan vaak beweerd kun je volgens Geesje Rotgers ook niet zeggen dat ‘Brussel’ altijd zoveel strenger is dan wat Nederland zou willen, integendeel. De afgelopen jaren keken verder best groene leden van de Europese Commissie juist op van de verregaande, maar nogal stiekeme voortvarendheid waarmee Nederlandse overheden – met een grote rol voor de provincies – het Nederlandse landelijk gebied een louter groene bestemming wensten te geven. ‘Het gaat Brussel juist veel te ver om het hele platteland op de schop te nemen.’

Het valt Rotgers op dat het ‘beheer’ door grote natuurgrondbeheerders vaak helemaal niet leidt tot de ‘biodiversiteit’ die op papier als doel fungeert – maar die ‘resultaten’ worden zelden gepubliceerd. Tegelijkertijd wordt er zowel door deze groene grootgrondbezitters – veelal betaald door belastinggeld en loterijen – samen met overheden een permanente campagne gevoerd waarin de indruk wordt gewekt dat de natuur (en sinds kort ook de waterkwaliteit) ernstig aan het verslechteren is.

Al die onheilstijdingen maken – net als het aanhoudende waarschuwen voor de schade door stikstof – deel uit van de modes operandi van het hierboven geschetste netwerk, door Arnout Jaspers eerder wel betiteld als ‘de ecolobby’. Rotgers laat niet na op te merken dat het voortdurende natuuralarm nogal contrasteert met de vele miljarden die er de afgelopen decennia al in het verbeteren van de natuur zijn gestoken.

Dat Nederland het enige land ter wereld is dat ooit een ‘stikstofminister’ (VVD-ster Christianne van der Wal) had en een stikstofcrisis die door de premier (Rutte) als de grootste van zijn carrière werd getypeerd gaat in het relaas van Rotgers terug tot de jaren ’80 van de vorige eeuw. Nadat de door zwaveluitstoot veroorzaakte zure regen door technische maatregelen al snel was bestreden begonnen in Nederland de NGO’s en de natuurbeheerders onafgebroken op de stikstoftrom te slaan als oorzaak van alles wat er niet zou deugen aan de natuur.

Het stikstofalarm wordt dus al veertig jaar gaande gehouden. Diverse bewindslieden lijken aan de leiband van de lobby te lopen. Zo vroeg Christianne van der Wal aan de Wageningse universiteit hoeveel hectares er extra onttrokken moesten worden om ‘de natuurdoelen’ te halen. Het bleek 700.000 hectare te zijn – een derde van het hele Nederlandse landbouwareaal. Dat paste naadloos in de bovengenoemde agenda om 40 procent van Nederland tot natuurgebied te gaan bestempelen.

Jetten hervat het peperdure stikstofbeleid van Rutte

Nadat de Rutte-kabinetten tot 2035 tientallen miljarden uittrokken voor het uitkopen van boeren met het doel zo tot stikstofreductie te komen, koos het kabinet-Schoof (en met name BBB-landbouwminister Femke Wiersma) ervoor om de Nederlandse stikstofregels – enig in hun soort – te versoepelen.

Geesje Rotgers constateert dat het kabinet-Jetten feitelijk het miljarden kostende beleid van de kabinetten-Rutte (en met name van VVD-stikstofminister Christianne van der Wal) weer gaat hervatten. In het spoor van Femke Wiersma had men kunnen besluiten de regels te versoepelen (waardoor Nederland overigens nog steeds het strengste stikstofland van Europa zou zijn), maar om onnaspeurlijke redenen gebeurt dat niet. ‘We hebben de afgelopen jaren gezien dat de politiek dat niet wil,’ constateert Geesje Rotgers. ‘We houden zo onze stikstofcrisis in stand.’

De ecolobby schoof aan bij de kabinetsformatie

Opvallend genoeg kwamen alle vertegenwoordigers van de invloedrijke ‘ecolobby’ de afgelopen maanden ook steeds opdraven bij de formatie van het kabinet-Jetten. En de nieuwe stikstofstaatssecretaris, dat is een jonge wethouder van D66 – de partij die de afgelopen jaren als geen andere ijverde voor het halveren van de veestapel om ‘de stikstofdoelen’ te halen. Staatssecretaris Jaimi van Essen mag er in tien jaar twintig miljard euro aan spenderen.

Kun je zo zeggen dat de met de ecolobby verstrengelde overheden koste wat kost vasthouden aan de strenge stikstofnormen en de zogenaamde stikstofcrisis die daardoor is ontstaan nodig hebben als hefboom om greep te krijgen en te houden op het grondgebruik in Nederland? Geesje Rotgers: ‘Ik denk het wel. Dat is precies wat ik zie. Daarom wil men geen oplossing.’

Wynia’s Weekvolgt de omstreden stikstofcrisis al vijf jaar op de voet, met soms baanbrekende publicaties. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Graag! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De ecolobby hervat met het kabinet-Jetten de stikstofcampagne om Nederland in haar greep te krijgen verscheen eerst op Wynia's Week.

We zijn nu drie jaar en twee kabinetten verder, en ik heb sindsdien nog een stuk of twintig columns aan de stikstofproblematiek gewijd. Welke vooruitgang is er sindsdien op dit hoofdpijndossier geboekt, en gaat het minderheidskabinet hier echt mee ‘Aan de slag’?

Spoiler: de politiek heeft in drie jaar NIETS bereikt. Door een serie rechterlijke uitspraken is de situatie sindsdien zelfs nog erger geworden.

Het kabinet-Schoof viel voordat landbouwminister Femke Wiersma haar op zich nuttige plannen kon uitvoeren, mede door sabotage van coalitiepartner VVD. En nu Jetten het ministerie van Landbouw heeft kunnen claimen voor D66, stevenen we af op groundhog day: waar het kabinet Rutte IV in 2023 op vastliep begint gewoon weer opnieuw.

Het is voor een normaal mens niet meer te volgen; daarom hieronder een puntsgewijs, chronologisch overzicht van de zevenjarige stikstofplaag die de Nederlandse politiek zelf over zich afgeroepen heeft.

Wat vooraf ging

Volgens de EU Vogel- en Habitatrichtlijn moeten lidstaten werken aan een ‘goede staat van instandhouding’ van de door hen zelf aangemelde Natura2000-gebieden. Nederlandse ecologen selecteren rond de eeuwwisseling honderdzestig, deels piepkleine, gebiedjes met vooral uiterst stikstofgevoelige, relatief soortenarme natuur (heide, hoogveen) als Natura2000-gebied, en sturen die lijst naar Brussel. Daar zitten we, formeel, voor de eeuwigheid aan vast.

Het heersende narratief.

Als enige EU-lidstaat besluit Nederland om ‘staat van instandhouding’ vrijwel uitsluitend op te hangen aan hoeveel stikstof er op een Natura2000-gebied neerslaat. Al in 2008 en 2009 waarschuwen commissies van experts dat dit een heilloze weg is.

Op meer dan honderd Natura2000-gebieden wordt de Kritische Depositiewaarde (KDW) fors overschreden, de theoretische grens waarboven nadelige invloed van stikstof op de staat van instandhouding ‘niet op voorhand kan worden uitgesloten’. Dus ‘staat onze natuur op omvallen’ en moeten ‘de stikstofdoelen’ gehaald worden: 40 procent van de Natura-2000 gebieden onder de KDW in 2025 (is al mislukt), 50 procent in 2030, 74 procent in 2035.

29 mei 2019: Het PAS-vonnis.

Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) was een gecompliceerd, bureaucratisch systeem om ‘stikstofruimte’ te creëren, dat wil zeggen de mogelijkheid voor nieuwe activiteiten om meer stikstofdepositie te veroorzaken. Formeel werd dit gecompenseerd door een toekomstige, geleidelijke reductie van de depositie door autonome ontwikkelingen in economie en landbouw, en door specifiek stikstofbeleid.

Ook gold een ondergrens van 1 mol (14 gram) stikstof per hectare per jaar als de minimale hoeveelheid stikstofdepositie die het almachtige rekenmodel Aerius nog zinvol kan toerekenen aan een individueel bedrijf. Nog minder is pure rekenruis, dus bedrijven (veelal boerderijen) die lager uitkomen, hebben geen natuurvergunning nodig. Dit zijn de zogeheten PAS-melders.

De Raad van State, op instigatie van milieuactivist Johan Vollenbroek, verwerpt op 29 mei 2019 deze systematiek van ‘stikstofruimte op krediet’ en verbiedt in feite elke nieuwe activiteit, zoals het bouwen van woningen, die meer dan 0,07 gram (het beruchte vogelpoepje) aan stikstofdepositie veroorzaakt. Daardoor worden de duizenden PAS-melders met terugwerkende kracht illegaal verklaard.

In november 2019 verklaart premier Mark Rutte het PAS-vonnis tot ‘een crisis met een omvang die ik als premier nog niet eerder heb meegemaakt’. Twee maanden later bereikt de corona-pandemie Nederland…..

November 2022: De Bouw- en Sloopvrijstelling sneuvelt.

Pas als de corona-lockdowns eindelijk voorbij zijn, komt de stikstof-lockdown weer op de agenda. In een poging enig bewegingsruimte in de stikstoffuik terug te brengen, heeft het kabinet in april 2021 een wetswijziging doorgevoerd: de Bouw- en Sloopvrijstelling.

Eventuele schade door stikstof aan de natuur gaat over jarenlange, structurele overschrijding van de KDW. Als een stal gesloopt moet worden, of een nieuwe woonwijk gebouwd, veroorzaakt dat eenmalig een beetje stikstofdepositie, die op de langere termijn niets voorstelt. Soms zou nieuwbouw van een stal of een windmolen zelfs een veelvoud aan stikstofdepositie in de toekomst voorkomen.

Helaas, in november 2021 boort de Raad van State ook dit laatste restje gezond verstand in de stikstofregelgeving resoluut de grond in: opnieuw op aangeven van Vollenbroek verwerpen ze de Bouw- en Sloopvrijstelling. De raadsheren weigeren het verschil tussen incidenteel en structureel te erkennen.

Na corona wordt ‘stikstof’ een heet hangijzer in de Haagse politiek. Op vegetarisch links (D66, GroenLinks, PvdD) beseft men dat dit een perfecte stok is om de hond te slaan: ze wilden altijd al de moderne landbouw, en dan met name de veeteelt, het land uitjagen, en de overschrijdingen van de KDW bieden daartoe een prachtige kans.

Bij D66 verbeeldt Tjeerd de Groot zich dat hij de Che Guevara van de landbouwrevolutie is. Volgens hem ‘kan de natuur geen dag meer wachten’ en moet minstens de helft van de veeteelt acuut verdwijnen. Anderen op die politieke vleugel spreken van ‘het decimeren van de veeteelt’ om de natuur te redden. Gedwongen onteigening van duizenden boerenbedrijven dreigt.

Eind februari 2023: De Stikstoffuik

Voor het eerst opent een populair-wetenschappelijk boek voor een breed publiek frontaal de aanval op het heersende narratief over stikstof:

• De natuur staat niet op omvallen. Integendeel, met het overgrote merendeel van de natuur in Nederland gaat het goed tot prima.
• De stikstofuitstoot en – depositie zijn de afgelopen decennia al met een factor drie teruggedrongen.
• Overschrijding van de KDW heeft niets met het welzijn van mensen te maken.
• Stikstof is vooral nadelig voor gefabriceerde wensnatuur van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten.
• Dit moet allemaal niet van Europa.
• Dit moet allemaal niet van ‘de wetenschap’, maar van de eco-lobby. Er is geen wetenschappelijke onderbouwing voor de 0,07 gram; die komt slechts overeen met het maximale aantal – betekenisloze – cijfers achter de komma dat Aerius kan produceren. Ook de jaartallen voor de onhaalbare stikstofdoelen – 2025, 2030 en 2035 – volgen niet uit ‘de wetenschap’, maar zijn politieke keuzes.  

Het boek bestormde de bestsellerlijst en stond daar wekenlang op nummer 1. Politici stonden er in de Tweede Kamer mee te zwaaien naar stikstofminister Christianne van der Wal. Vegetarisch links en hun fellow-travellers in de media waren woedend. Alle ‘kwaliteitskranten’ ruimden er hele pagina’s voor in om het boek af te branden. Joop.nl en Follow the Money trokken van leer tegen dit door een Big Agro-fascist geschreven pamflet. Sommige ‘betere boekhandels’ verbanden het uit hun winkel, en weigerden zelfs het voor klanten te bestellen.

Mei 2023. Natuur anno 2023: vallen of opstaan?

In de modellenwerkelijkheid die het heersende narratief overeind moet houden, gaat het zeer slecht met de Nederlandse natuur. Dat blijkt ook uit de zogeheten Natuurdoelanalyses. Gepensioneerd milieuonderzoeker Henri Prins deed onbetaald monnikenwerk door de daadwerkelijke verspreiding van meer dan 500 planten- en diersoorten te turven. Hij constateert dat vrijwel al die soorten stabiel zijn of toenemen. In de vermeende stikstofhel Nederland doen de stikstofgevoelige soorten het zelfs nog beter dan de stikstofminnende soorten! Prins’ werk wordt door niet-gepensioneerde ecologen verdacht gemaakt, door de media genegeerd en heeft dus nul invloed op politiek en beleid.

17 juni 2023. Het begrip ‘piekbelaster’ is onzinnig en schadelijk

De ‘piekbelaster’ is een bijna mythische figuur in het heersende narratief. Nederland zou vooral een stikstofhel zijn door een relatief klein aantal zeer grote vervuilers in de landbouw. Adviseur Remkes

wilde 500 van die piekbelasters uitkopen om Nederland van het stikstofslot te halen, Van der Wal zette in op 3000 – al of niet onder dwang. Simpele rekensommen op basis van gegevens van het RIVM laten al zien dat om de stikstofdoelen te halen, tienduizenden ‘piekbelasters’ zouden moeten worden onteigend. Daar is niks ‘piek’ meer aan.

7 Juli 2023: Het kabinet Rutte IV valt.

Niet primair over stikstof, maar de stagnatie op dat onderwerp draagt bij aan de terminale lamlendigheid van dit kabinet. Even gloort er hoop dat een van coalitiedwang bevrijde Kamermeerderheid nu tenminste het ridicule ‘vogelpoepje’ gaat afschaffen, zodat tenminste de bouw van het stikstofslot af kan. Zelfs dat blijkt te hoog gegrepen.

6 september 2023: De KDW’s worden verder aangescherpt

Hoewel de oude KDW’s al onhaalbaar zijn zonder de Nederlandse landbouw en industrie te decimeren, vinden biologen het nodig om de teugels toch nog wat strakker aan te halen. Dat gaat de natuur niets helpen, maar wel nog meer boeren de kop kosten, als de eco-lobby zijn zin krijgt.

3 februari 2024: Desinformatie door de Ecologische Autoriteit

De Ecologische Autoriteit is een door Van der Wal in 2022 ingestelde adviesraad die volledig gecommitteerd is aan het heersende narratief: het gaat heel slecht met de natuur, door stikstof.

Alleen door rigoureus de stikstofdoelen na te streven, ontstaat er weer ‘perspectief’: ‘Perspectief op herstel van een goede milieukwaliteit, die niet alleen bijdraagt aan de natuur, maar ook aan de gezondheid van de mens.’ Dit is het kwalijkste stuk desinformatie over het stikstofprobleem in Nederland: dat het een volksgezondheidsprobleem zou zijn. Mensen hebben begrijpelijkerwijs heel veel (belasting)geld over voor de gezondheid van hun medemens, maar aanzienlijk minder voor beschermde natuur. Dat weet de sector ook. Dus moet het stikstofprobleem worden verkocht als een bedreiging van onze gezondheid.

2 juli 2024: Kabinet-Schoof treedt aan

Je zal maar BBB-minister van Landbouw zijn in het kabinet-Schoof. Elke vorm van verdachtmaking en ad hominem is geoorloofd in de media, elke vorm van traineren en saboteren in de politiek idem. En dan na krap een jaar triomfantelijk roepen dat Femke Wiersma ‘niets voor elkaar krijgt’. Wiersma zette alles op alles om tenminste het elke ratio en redelijkheid tartende vogelpoepje van tafel te krijgen, en dat te vervangen door een rekenkundige ondergrens van 14 gram. Nog steeds ruim twintig keer lager dan in Duitsland, maar genoeg om de bouw en allerlei innovatie van het slot te krijgen.

18 december 2024: De Raad van State verbiedt intern salderen

Tot dan toe kon een project dat enerzijds leidde tot extra stikstofdepositie, maar anderzijds juist stikstofdepositie reduceerde, die twee tegen elkaar wegstrepen om de netto depositie te bepalen. Als die netto nul of negatief was, was geen vergunning nodig. Ook van dit laatste restje redelijkheid wil de Raad van State af: de beoordeling voor vergunningsplicht moet vanaf nu gebeuren zonder met mogelijke saldering rekening te houden.

Zo wordt steeds duidelijker, dat de Raad van State zichzelf bewust op ramkoers legt met zowat de hele maatschappij om de rigide stikstofregels overeind te houden. De 0,07 gram (het vogelpoepje) ontbeert elke wetenschappelijke onderbouwing, maar dient als collectieve straf voor de samenleving omdat de Raad van State vindt dat de overheid niet genoeg doet om stikstof nog verder te reduceren.

25 januari 2025: Rechtbank Den Haag geeft Greenpeace douceurtje van 10 miljoen

De rechtbank in Den Haag dacht: wat de Raad van State kan, kunnen wij ook – ons met de inhoud van politiek beleid bemoeien. In een door Greenpeace aangespannen zaak ‘beveelt’ de rechtbank dat het kabinet-Schoof de stikstofdoelen voor 2030 en 2035 moet halen. Dat is een volledig overbodig bevel, want dat staat al in de wet. Het enige verschil is, dat hier nu een dwangsom van 10 miljoen euro voor Greenpeace aan vast zit.

Daarmee wordt Greenpeace rijkelijk beloond voor het aanleveren van een paar door hen betaalde rapporten over stikstof die de rechtbank als bewijsmateriaal gebruikte om tot dit vonnis te komen, waarin ze het kabinet-Schoof bestraffend toespreekt over zijn landbouwbeleid. Tekenend voor hoe de milieubeweging en onze ‘onafhankelijke’ rechtspraak bij elkaar op schoot zitten.

September 2025: Het verraad van de VVD

Vlak voor de nieuwe verkiezingen stemt de VVD, coalitiepartner van BBB in het demissionaire kabinet Schoof, tegen het invoeren van de 1 mol (14 gram) als rekenkundige ondergrens in Aerius. Want ‘zorgen over de juridische houdbaarheid’. Met andere woorden: ze onderwerpen zich bij voorbaat aan de Raad van State. Dat betekent weer minstens een jaar totale stagnatie op het onderwerp stikstof. De bouw kan niet van het slot, talloze vergunningen kunnen nog langer niet verleend worden.

Daarmee staan alle ingrediënten voor Groundhog Day klaar: het vogelpoepje blokkeert nog steeds alles, de stikstofdoelen zijn nog steeds heilig, op stikstof is weer een jaar lang niets bereikt, behalve dat rechters de duimschroeven van het heersende narratief nog wat verder aangedraaid hebben.

Wat is ‘geborgd’?

Maar heeft het verse kabinet-Jetten dan niet allerlei nieuwe initiatieven op stikstof aangekondigd? Inderdaad staan in het coalitieakkoord een aantal algemeen geformuleerde voornemens. Maar opnieuw willen ze juridisch afdwingbare percentages stikstofreductie per 2030 en 2035 in de wet vastleggen. En pas als die gehaald worden, is er een kans dat Nederland van het stikstofslot mag: ‘Bij een gebleken geborgd reductiepakket wordt zo snel mogelijk een juridisch houdbare, rekenkundige ondergrens ingevoerd.’

Het gaat dus nog jaren duren voor die 1 mol van Wiersma wordt ingevoerd. Want eerst moet er een ‘geborgd reductiepakket’ zijn. Wat is ‘geborgd’? Hoe kan je voor 2030 en 2035 met zekerheid een reductiepercentage voorspellen waar de hele maatschappij aan mee moet werken? Dat lukt zelfs in Noord-Korea niet. Waar dat op neerkomt, is dat de Raad van State je verhaal moet geloven, en dan pas gaan ze het afschaffen van het vogelpoepje niet langer blokkeren.

Maar eigenlijk geloof ik niet eens dat het kabinet-Jetten dit echt gaat proberen. Dit kabinet zal bijna automatisch meerderheden gaan zoeken over vegetarisch links, dat nooit akkoord zal gaan met een redelijke, pragmatische 1 mol. Althans niet zolang we nog een serieus te nemen landbouw en veeteelt in Nederland hebben.

En dan is er nog D66

Trouwens, ook in D66 houden zich nog de stikstofzeloten schuil die er ten tijde van het kabinet Rutte IV de dienst uitmaakten. We zien nu al dat D66 in de Eerste Kamer tegen de asielwetten stemt waar D66 in het coalitieakkoord voor getekend had. Het is toch wel heel lastig om hier geen complottheorie op los te laten: had Jetten werkelijk geen vermoeden dat dit zou gebeuren toen hij zijn handtekening onder dat akkoord zette?

Net zo kan D66 in de Eerste Kamer op allerlei manieren op de rem gaan trappen wat betreft stikstof. En tot overmaat van ramp zou het zomaar kunnen, dat de meest bekrompen en intolerante stikstofzeloot van allemaal, Tjeerd de Groot, minister van Landbouw wordt.

Arnout Jaspers is auteur van de bestseller ‘De stikstoffuik. Politici in de ban van de ecolobby’. Het boek is verschenen bij Uitgeverij Blauwburgwal en is HIER te bestellen.

Wynia’s Week bestaat officieel 7 jaar! Met dank aan alle auteurs, donateurs en alle andere lezers, kijkers en supporters. Op naar de volgende 7 jaar! www.wyniasweek.nl/doneren

Het bericht Drie jaar na de Stikstoffuik: de politiek heeft niets bereikt, en met het kabinet-Jetten begint de hele ellende weer van voren af aan verscheen eerst op Wynia's Week.

De aanstaande regeringspartijen D66 en CDA stemden in de Tweede Kamer nog tegen de asielwetten van het kabinet-Schoof. Geerligs: ‘Maar wij willen streng beleid. En eigenlijk willen we de instroom naar nul, want we willen opvang in de regio, zoals wij in Europa met de Oekraïners hebben gedaan. Als VVD zijn wij nu aan de beurt. Er moet geleverd worden. De VVD moet de huid duur verkopen.’

De Spreidingswet van het kabinet Rutte-4 – gemeenten krijgen verplicht asielzoekerscentra toegewezen – moet van Klassiek Liberaal juist verdwijnen. Geerligs noemt die wet de bron van opstand in dorpen en steden: ‘Logisch, want de mensen willen het niet’. Pikant is dat de VVD eerder in de Tweede Kamer weliswaar tegen de Spreidingswet stemde, maar in de Eerste Kamer vóór. Diezelfde Eerste Kamerfractie van de VVD moet zich eind februari ook nog uitspreken over de asielwetten die door voormalig PVV-minister Marjolein Faber in het kabinet-Schoof zijn voorbereid.

Voor de voorzitter van Klassiek Liberaal is samenwerking van de nieuwe coalitie met GroenLinks-PvdA ‘geen optie, in welke omstandigheden dan ook’. VVD-leider Dilan Yeşilgöz keerde zich kort voor de Kamerverkiezingen van 29 oktober tegen coalitiesamenwerking met GroenLinks-PvdA, maar leek na een recente handreiking van leider Jesse Klaver milder. Het nieuwe minderheidskabinet-Jetten kan niet zonder parlementaire steun van de oppositie, is het niet van rechts dan wel van links. Klassiek Liberaal laat zich bij monde van voorzitter Geerligs juist gunstig uit over parlementaire steun van partijen als JA21, BBB en de ‘groep-Gidi’, die net van de PVV is afgescheiden.

‘Zorgelijk’ is Geerligs over geplande extra uitgaven voor asielopvang, stikstof en klimaat en bezuinigingen op de gezondheidszorg. Bij het stikstofbeleid van het aanstaande kabinet-Jetten wil Geerligs dat het beleid van het demissionaire rompkabinet-Schoof wordt overgenomen, zoals de versoepeling van de stikstofnormen waardoor Nederland ‘van het slot’ kan worden gehaald.

Klassiek Liberaal is een invloedrijke beweging binnen de VVD, die tevens geldt als een steunpilaar voor partijleider Dilan Yeşilgöz. Voorzitter Geerligs: ‘We hebben haar door dik en dun gesteund, ook toen ze laag in de peilingen stond.’ Vier jaar geleden stonden VVD-leden voor het eerst – in eerste instantie vanwege het ‘progressieve’ stikstofbeleid – in een landelijke VVD-vergadering succesvol op tegen het beleid van de Rutte-kabinetten. Klassiek Liberaal was een belangrijke drager van dat ‘rechtsere’ geluid onder het VVD-kader.

Klassiek Liberaal, dat deels bestaat uit lokale en regionale bestuurders, staat lijnrecht tegenover oud-partijleiders van de VVD als Ed Nijpels en Klaas Dijkhoff, die populair zijn bij Hilversumse media, maar meer als vertolkers van het D66-geluid binnen de VVD gelden en juist vóór regeren met GroenLinks-PvdA zijn. Geerligs verwijt Nijpels en Dijkhoff en hun medestanders voortdurend te zagen aan de stoelpoten van Yeşilgöz en als zodanig ook de VVD als geheel schade te berokkenen.

WWTV is er niet alleen op video, maar ook als podcast

Wynia’s Week is er drie keer in de week, 156 keer per jaar, vaak met nieuwe video’s en podcasts. Die onafhankelijke, vrije journalistiek is helemaal gratis, mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Asiel, stikstof, klimaat, financiën: Klassiek Liberaal in de VVD is nog lang niet klaar met de nieuwe Jetten-coalitie verscheen eerst op Wynia's Week.

Gedeputeerde Staten (GS) van Utrecht hebben onlangs het Ontwerp Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) 2026-2035 ter inzage gelegd. Leidraad voor dit plan is de provinciale Omgevingsvisie waarin de provincie beschrijft hoe Utrecht er richting 2050 uit moet zien.

De gedeputeerde voor landbouw en natuur, Mirjam Sterk (CDA), verdedigt het plan met verve. Sterk, afgestudeerd in de theologie, heeft zich het in groenlinkse kringen geldende stikstofnarratief goed eigen gemaakt en dat zelfs geïnternaliseerd. In deze kringen staat men niet open voor het realisme van Arnout Jaspers (De Stikstoffuik) of voor betere methoden om de staat van de natuur te meten zoals uiteengezet in Natuurmonitoring als alternatief voor het stikstofreductiebeleid van Henri Prins en anderen. Tot 16 februari kunnen zienswijzen tegen het plan bij Gedeputeerde Staten van Utrecht worden ingediend (van harte aanbevolen om dat ook als burger te doen).

Natuurherstel

Het plan mikt onder andere op een klimaatbestendig water- en bodemsysteem. De provincie zoekt daarbij naar manieren om wateroverlast te voorkomen en voldoende water beschikbaar te hebben voor droge tijden. Naast maatregelen in het watersysteem zijn ruimtelijke maatregelen nodig om water vast te houden, te bufferen en te bergen.

In het Utrechtse plan neemt natuurherstel in en rond de Natura2000-gebieden een belangrijke plaats in. Het bekende uitgangspunt daarbij is dat het door overschrijding van de Kritische Depositiewaarden (KDW’s) slecht gesteld is met de natuur in Utrecht danwel dat verslechtering daarvan niet valt uit te sluiten. De erfenis van voormalig minister Christianne van der Wal is bij de provincie in Utrecht springlevend.

De Natuur Doel Analyses (NDA’s) en de beoordeling daarvan door de (door Van der Wal benoemde) Ecologische Autoriteit zijn zwaarwegend en kaderstellend voor de te nemen maatregelen om (verdere) verslechtering van de Natura2000-gebieden te voorkomen.
In overgangsgebieden rondom de Natura2000-gebieden moeten maatregelen worden genomen, zoals het instellen van stikstofzones, hydrologische maatregelen waaronder vernatting of extensievere vormen van landbouw, het versterken van ecologische verbindingen en het vergroten van het areaal natuur.

Op dit moment is nog ongeveer 70.000 hectare van de in totaal 150.000 hectare in de provincie in agrarisch gebruik (46%).

Rendabel én natuurinclusief

Dat de plannen grote gevolgen zullen hebben niet alleen voor de gangbare landbouw in de provincie, maar ook voor het leven op het platteland is evident.

Het plan besteedt daar veel mooie woorden aan. Samengevat uit het ontwerp Omgevingsvisie 2026: ‘We streven naar een landbouwsector met economisch rendabele bedrijven die circulair, natuurinclusief, klimaatneutraal en dierwaardig zijn (kringloop landbouw) en dicht bij de inwoners staan (2050).’

Afhankelijk van de subsidieruif

De provincie denkt dit onder andere te bereiken door een verbreding van de verdienmodellen van de landbouwsector, zoals boerderijeducatie, zorg, directe verkoop van producten en energieproductie (windmolens, zonneweides, mestvergisting) en groen/blauwe diensten (voor natuurbeheer). Agrariërs die willen blijven boeren, zullen voor een belangrijk deel afhankelijk worden van de door de burger te betalen subsidieruif.

Eén ding staat daarbij vast. Namelijk dat voor een zelfstandige landbouwsector die economisch op eigen benen kan staan in de toekomst in Utrecht geen plaats meer is. Utrecht is geen eiland in Nederland en Nederland is geen eiland in de EU. Marktprijzen zijn bepalend voor het (koop)gedrag van consumenten. Dit klemt te meer met een verwacht Mercosur-verdrag met Zuid-Amerika en een mogelijke toetreding van Oekraïne tot de EU, die beide een verder prijsdrukkend effect op landbouwproducten in het algemeen zullen hebben.

Gespeend van werkelijkheidszin

Het plan wordt dan ook gekenmerkt door een idealisme dat gespeend is van werkelijkheidszin inzake het (koop)gedrag van consumenten, het landelijk gebied en de voedselzekerheid, typerend voor de bevolking van een van de meest verstedelijkte provincies van Nederland. Waar de bevolkingsdichtheid van Nederland gemiddeld al 544 inwoners per km2 bedraagt, is deze in de provincie Utrecht 949 inwoners per km2.

Met zo’n verstedelijkt kiezerscorps hoeft het niet te verbazen dat het college van Gedeputeerde Staten in Utrecht wordt gevormd door de coalitiepartijen van het beoogde minderheidskabinet Jetten (VVD, D66, CDA), aangevuld met GroenLinks en PvdA.

Dit UPLG kan dan ook gezien worden als blauwdruk voor een opnieuw op te starten Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), dat juist door het huidige inmiddels demissionare kabinet in de ijskast was gestopt.

Gedeputeerde Mirjam Sterk heeft volmondig erkend dat zij regelmatig overleg voert met het MOB van activist Johan Vollenbroek. Zij geeft daarvoor als reden dat zij wil voorkomen dat boeren, die een ontoereikende natuurvergunning hebben (PAS-melders en interimmers), gedwongen worden om met hun bedrijf te stoppen.

Ambtenaren blij met Sterk

Dat ook teruggekomen kan worden op de ondoordachte stikstofwet uit 2021 met de wettelijk vastgelegde resultaatverplichtingen tot stikstofreductie, valt kennelijk buiten haar voorstellingsvermogen.
Daartoe is een nog dramatischer uitslag nodig van de parlementsverkiezingen dan die van november 2023.

Mirjam Sterk wordt genoemd als mogelijke minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur in het komende kabinet-Jetten. Dat zal de op dat ministerie werkzame ambtenaren, die het beleid van de huidige minister Femke Wiersma (BBB) danig hebben gefrustreerd, een groot genoegen doen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In de provincie Utrecht gaat het CDA gewoon door met de groene stikstofcrisis verscheen eerst op Wynia's Week.

Verschillende belemmeringen woningbouw

De woningbouw dreigt in de nabije toekomst grotendeels vast te lopen. Dat meldde het Interprovinciaal Overleg (IPO) vorige maand. Het doel was om tussen 2022 en 2030 ongeveer 1 miljoen woningen te bouwen. Tussen 2022 en 2025 kwamen er ongeveer 260 duizend woningen bij, maar de voortgang stagneert. Het IPO bericht dat vooral in de provincies Utrecht, Flevoland en Gelderland naar alle waarschijnlijkheid vanaf 2027 projecten zullen moeten worden geschrapt. Het somt vijf knelpunten op in de woningbouw, te weten stikstof, netcongestie, onrendabele toppen (het deel van de kosten van een bouwproject dat niet kan worden terugverdiend via verkoop), onvoldoende investeringscapaciteit van woningcorporaties en een tekort aan ambtelijke capaciteit bij gemeenten.

Maar volgens het IPO is van deze vijf knelpunten stikstof met afstand de grootste belemmering in de woningbouw. Meer dan de helft van de geplande woningbouw ligt binnen 5 kilometer van stikstofgevoelige natuur. Daardoor kunnen veel vergunningen niet worden verleend. Met ‘stikstofgevoelige natuur’ wordt gedoeld op Natura 2000-gebieden, waarvan er in Nederland 162 zijn.

Ook volgens het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) is stikstof een hardnekkig probleem voor de woningbouw, maar niet zo groot als het IPO het doet voorkomen. Het EIB berekende onlangs dat de stikstofbeperkingen ongeveer een kwart van de problemen in de woningbouw vormen. Daarvan is, zo laat het aan Wynia’s Week weten, ongeveer 10 procent (ca. 40 duizend woningen) zeer problematisch. Dat zijn de bouwplannen die er door de stikstofregels (waarover zometeen meer) niet doorkomen. De overige 15 procent van de door stikstof(regels) gestagneerde bouw zou kunnen worden opgelost met kleine aanpassingen in het bouwplan. Desondanks loopt een kwart van de woningbouw flinke vertraging op vanwege stikstofregels.

De landelijke bouwvereniging Bouwend Nederland heeft de financiële schade in de woning- en utiliteitsbouw door stikstofregels in de komende vijf jaar geschat op ongeveer €93,5 miljard euro.

Oorsprong van de stikstofregels

De stikstofregels die zorgen voor stagnatie in de bouw komen niet vanuit Brussel, maar zijn afkomstig van Nederlandse beleidsmakers. In 2003 kwamen de stikstofregels zoals we deze nu hebben tot stand. Toen was het landbouwminister Cees Veerman (CDA) die in het kabinet Balkenende-II begon met het hanteren van stikstofnormen voor alle Natura 2000-gebieden. Het idee was dat vooral in Nederland de ‘achteruitgaande’ staat van de natuur te wijten was aan de concentratie van stikstof in de grond.

In de jaren en kabinetten die erop volgden ontwikkelde het stikstofbeleid zich tot het Programma Aanpak Stikstof (PAS), dat bedacht werd door PvdA’er Diederik Samsom en CDA’er Ger Koopmans, en werd met een stevige lobby ingevoerd in 2015, mede dankzij toenmalig staatssecretaris Sharon Dijksma. Het PAS behelsde harde maatregelen om de stikstofdepositie in Nederland drastisch te verminderen. Het PAS werd in 2019 vernietigd door de Raad van State omdat het vergunningensysteem in strijd was met Europese regelgeving (de Habitatrichtlijn).

Natuurvergunning

Desondanks bleef gelden dat alle bouwprojecten die kunnen leiden tot negatieve effecten voor de natuur, moeten worden beoordeeld op de stikstofdepositie, en een natuurvergunning nodig hebben. Die stikstofdepositie wordt berekend met de AERIUS-calculator. Na de vernietiging van het PAS werd de drempelwaarde van stikstofdepositie echter dusdanig laag dat er een massale vergunningsplicht is ontstaan voor woningbouw, infrastructuur en landbouw. Als blijkt dat een bouwproject op een willekeurig Natura 2000-gebied meer dan 0,005 mol/ha/jaar (dat komt neer op 0,07 gram stikstof per hectare per jaar) aan stikstof laat neerdalen, dan moet er een natuurvergunning worden aangevraagd op grond van de Omgevingswet (daarvoor de Wet natuurbescherming).

Het probleem zit vooral in de drempelwaarde van 0,005 mol/ha/jaar. Deze wordt inmiddels gekwalificeerd als ‘schijnzekerheid’ door het Adviescollege ‘Meten en Berekenen Stikstof’. Vrijwel geen project levert minder dan 0,005 mol/ha/jaar stikstofdepositie op, waardoor zowat elk bouwproject een natuurvergunning moet hebben. Hoewel je voorheen nog om die vergunningsplicht heen kon door bijvoorbeeld ‘intern salderen’ (het overnemen van een verlopen natuurvergunning van bijvoorbeeld een verdwenen veehouderij bij het nieuwe bouwproject, mits de stikstofuitstoot per saldo gelijk zou blijven) of ‘extern salderen’ (het overkopen van stikstofruimte die ontstaat bij beëindiging van een stikstofemissie-veroorzakende activiteit op een andere locatie), is dat inmiddels bijna onmogelijk sinds een uitspraak van de Raad van State van 18 december 2024.

Oplossing verstikkende stikstofregels

Volgens het EIB is de oplossing wat de stikstofregels betreft vooral gelegen in de drempelwaarde voor de vergunningsplicht. Die moet worden verhoogd naar 1 mol/ha/jaar. In dat geval, zo berekende het EIB, zou je voor 55 duizend woningen al meteen geen natuurvergunningen meer hoeven aan te vragen. Dat scheelt 400 miljoen euro. Zou die ondergrens worden verhoogd, dan zou nog maar 4 procent (in plaats van 25 procent) van de woningbouw bemoeilijkt worden vanwege de stikstofregels, terwijl er geen enkele schade wordt aangericht aan de natuur.

EIB-directeur Taco van Hoek wijst in een gesprek met Wynia’s Week ter vergelijking naar Duitsland, waar ze werken met een drempelwaarde van 21 mol/ha/jaar; meer dan 4 duizend keer hoger dan de Nederlandse drempelwaarde van 0,005 mol/ha/jaar.

In overeenstemming met de wens van het EIB heeft demissionair minister Femke Wiersma (BBB) een plan ingediend om de drempelwaarde voor stikstof te verhogen naar 1 mol per hectare per jaar. Ze streeft ernaar die ondergrens nog dit jaar van kracht te laten worden. 

Betere locaties voor woningbouw

Volgens EIB-directeur Taco van Hoek wordt de stagnatie in de woningbouw slechts voor een deel veroorzaakt door de stikstofregels. Het grootste deel van die stagnatie is volgens hem gelegen in de locaties die gekozen worden voor de bouw: ‘We zijn steeds meer binnenstedelijk gaan bouwen, en in die binnensteden is steeds moeilijker ruimte te vinden om er te bouwen. Als je op korte termijn woningen wil gaan bijbouwen, moet je dat doen op locaties waar dat vlot kan. Dat is juist aan de randen van dorpen en steden.’

Het bijbouwen van straatjes en wijken aan de buitenkant van dorpen en steden is wat Van Hoek ‘organische groei’ noemt, en dat wordt volgens hem te weinig gedaan. In plaats daarvan wordt continu gezocht binnen de steden, waar het inmiddels zo dichtbebouwd is, dat er bijna geen plek meer is.

Volgens de directeur van het EIB heeft dat te maken met een oude angst dat buiten de stad bouwen ten koste zou gaan van natuur en landschap. ‘Dat hoeft helemaal niet’, zegt Van Hoek, ‘die bouw aan de randen van steden kan gewoon mooi en vlot worden ingepast en is zeer kleinschalig. De meeste locaties die nu worden gekozen voor woningbouw – ook buitenstedelijk – zijn dusdanig complex, dat het 10 tot 15 jaar kan duren voordat er een schop in de grond gaat. En dan worden grote projecten vervolgens ook nog jaarlijks in kleine stukjes opgeleverd.’

Vastlopende woningbouw betekent dubbele schade

Met een stevig groeiend bevolkingsaantal lijken vriend en vijand het erover eens dat huizen moeten worden bijgebouwd. Een miljoen woningen erbij in 2030 is het doel dat op landelijk niveau is gesteld. Die uitvoering loopt inmiddels flink vast, en dat heeft voor het grootste deel te maken met de geplande locaties en zelfgemaakte stikstofregels. Daarmee is de schade dubbel: de beoogde woningen worden vertraagd (of niet) opgeleverd, en de economie loopt miljarden mis. Toch wel handig dat D66’er Roger van Boxtel op tijd aangaf dat het tien-nieuwe-stedenplan van Jetten slechts een metafoor was.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht De Nederlandse bouw stagneert vooral door zelfgemaakte stikstofregels en slecht gekozen locaties verscheen eerst op Wynia's Week.

Onderzoek op de Veluwe

Daarom is het recent verschenen rapport Veluwe als toetssteen van gepensioneerd Wageningen-onderzoeker Henri Prins van groot belang. Het gangbare beeld in Nederland bestaat dat natuurgebieden als de Veluwe ernstig te lijden hebben onder stikstofdepositie en vermesting en verzuring van kwetsbare natuur, met het verdwijnen van typische soorten en het achteruitgaan van ecosystemen als gevreesd resultaat. Dit beeld is diep verankerd in beleid en publieke discussie en vormt vaak de rechtvaardiging voor generieke bronmaatregelen.

Prins heeft in zijn onderzoek methodisch ruim 1000 bodemmonsters op meer dan 100 locaties in de Veluwe geanalyseerd. Ook heeft hij de aanwezigheid van typische soorten in vier deelgebieden onderzocht: Ermelosche Heide, Speulder- en Sprielderbos, Kootwijkerzand en Hierdense Beek. Voor de beoordeling van de typische soorten heeft hij gebruik gemaakt van verschillende nationale en internationale databronnen, waaronder de Nationale Databank Flora en Fauna, Global Diversity Information Facility, SOVON Vogelonderzoek, Vlinderstichting en de Natuurdoelanalyse van de Ecologische Autoriteit.

Uit zijn gedegen onderzoek blijkt dat er op de Veluwe ondanks de stikstofdepositie geen massale verzuring of vermesting is en dat soortenrijkdom en ecologisch functioneren veelal op orde zijn. Het rapport gaat weliswaar over de Veluwe, maar is ook exemplarisch voor andere Natura2000-gebieden in Nederland.

Zoals al in 2020 was vastgesteld door de commissie Hordijk, blijkt opnieuw uit het rapport van Prins dat het in Nederland toegepaste computer rekenmodel Aerius volstrekt ongeschikt is voor de vergunningverlening. Volgens Prins kan Aerius wel geschikt zijn voor prognoses en beleidsanalyses, maar zeker niet als juridisch instrument.

Rapport helpt kiezers en politici

Waar door autoriteiten en in de gangbare media veelal een (te) negatief beeld van de staat van de natuur wordt geschetst, is het belangrijk dat de kiezer zich ook breder kan informeren. Dit rapport biedt een wetenschappelijke basis om ook in de stikstofkwestie een verantwoorde keuze te maken.

Het is te hopen dat ook politici lering zullen trekken uit het rapport en dat in het vervolg opgeklopte berichten als ‘de natuur staat op omvallen’ tot het verleden zullen behoren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Onderzoek toont aan dat het ondanks de stikstof uitstekend gaat met de natuur in Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Met wat daar allemaal aan wanen, OCD, smet- en pleinvrees en narcistische krenkingswoede heerst, is dat een bijna onmogelijke opgave. En hoe moet u in ’s hemelsnaam de masochisten in beweging krijgen die zich in het buitenpaviljoen in een zelf-aangesnoerd stikstofdwangbuis zitten te verbeelden dat ze de Nederlandse natuur aan het redden zijn? Loopt bij u trouwens nog altijd die anorexiapatiënt rond die zich de geneesheer-directeur waant en al het personeel met procedures en processen dreigt omdat ze hem voortdurend tegenwerken?   

Schijn ophouden

U strijdt een bijna hopeloze strijd, net als Randle McMurphy (Jack Nickolson) in One Flew Over the Cuckoo’s Nest. Wist u trouwens dat uw voorganger, Christianne van der Wal, een sprekende gelijkenis vertoont met de onverbiddelijke hoofdzuster Ratchet (Louise Fletcher) in die film?

Wat kunnen we anders doen, dan iedere dag weer op de werkvloer van het gekkenhuis de schijn ophouden dat dit de normale wereld is, waar ratio, internationaal peer-reviewde wetenschap en nuchtere belangenafwegingen de boventoon voeren?

Ik heb wel een oprecht en dringend advies voor u, ook al bent u demissionair (dat zijn Nederlandse bewindslieden namelijk meestal, en het is niet uitgesloten dat u er een tweede termijn in een nieuw kabinet aan vastplakt): bestel geen rapporten. Deze week kwam er weer eentje los van SEO en CE Delft, door uw voorgangers op Landbouw en Economische zaken besteld. Dit rapport zegt dat stikstof, dus met name de landbouw, tientallen miljarden euro’s schade per jaar veroorzaakt. Over dat rapport zometeen meer.

Zeker, u heeft behoefte aan deskundig advies; u kunt niet alles zelf weten en doorspitten, maar daarvoor moet u een of meer eigen adviseurs aantrekken. Dat zijn dus niet de topambtenaren van het ministerie van LNV die u, samen met alle lijken in de kast, cadeau kreeg van uw voorganger. Gun uw oor bijvoorbeeld aan Arthur Petersen, de enige van alle ‘onafhankelijke’ deskundigen die niet wegdook voor de conclusie dat een rekenkundige ondergrens van 1 mol wetenschappelijk verantwoord is.

Kijk ook eens rond in het buitenland. Dat is zeer ongebruikelijk in de nationale stikstofcultus, waar eigen natuurwetten schijnen te gelden die buitenlanders niet begrijpen, maar het kan toch voor een frisse blik zorgen. Vraag eens aan een Duitse stikstofprofessor waarom de ondergrens voor vergunningsvrijstelling daar 20 mol is – 4000 keer zo hoog als de 0,005 mol nu in Nederland – terwijl de stikstofdruk in heel Noordwest-Duitsland minstens zo hoog is als hier.

Rapporten van zulke ‘onafhankelijke’ bureaus en universitaire afdelingen zijn altijd consensusdocumenten. Die floreren in een adviesecosysteem dat altijd precies weet uit welke hoek de wind waait en waar de vervolgopdrachten vandaan moeten komen. En let wel: toen zat het kabinet-Rutte IV er nog.

Hak knopen door

U denkt toch niet dat Elon Musk eerst om een rapport van een ‘onafhankelijke’ NASA-commissie gevraagd heeft alvorens zijn plannen voor Starship te ontvouwen? Natuurlijk heeft hij naar zijn ingenieurs geluisterd, maar dat zijn wel ingenieurs die hij zelf heeft uitgekozen, en daarna kwam er geen inspraakronde over de plannen bij zijn bedrijf SpaceX. 

Zo’n rapport als uw voorgangers besteld hebben, is weer koren op de molen van BBB-haters, stikstoffundamentalisten en stilletjes saboterende ambtenaren. Waarom zou u zich dat aandoen? Overleg met uw eigen adviseurs, hak knopen door en presenteer een wetsvoorstel.

Dit rapport zelf is weliswaar niet openbaar, maar invaller-minister van Economische Zaken Vincent Karremans stuurde een uitgebreide brief met conclusies naar de Tweede Kamer. Weet u of de jurist Karremans, die twee weken geleden nog staatssecretaris van Jeugd en Sport was, iets van stikstof begrijpt? Naar alle waarschijnlijkheid niet, dus die brief zal wel volledig autonoom door zijn ambtenaren geschreven zijn. Kenmerkend citaat: ‘Het onderzoek van SEO en CE Delft laat zien dat de schade van stikstofemissies in Nederland fors is. De economie blijkt weerbaar te zijn, maar de risico’s voor de lange termijn worden groter naarmate het langer duurt voor er een definitieve oplossing is gevonden.’

In de hele brief ontbreekt elke aanduiding, dat het niet de stikstofemissies zelf zijn, maar het stikstofbeleid met zijn krankzinnig rigide regelgeving dat hier de economische schade veroorzaakt. Ook wordt de indruk gewekt, dat alleen een ‘definitieve oplossing’ soelaas kan bieden, dus niet een pragmatische tussenoplossing die de stikstofwaanzin al voor een flink deel zou genezen, namelijk de rekenkundige ondergrens van 1 mol.

De brief lijkt op maat gemaakt voor politici om hier gretig op in te haken met opportunistische verwijten aan u, minister Wiersma en aan BBB, dat er nog steeds niets gedaan is aan de stikstofemissies die onze economie, natuur en gezondheid verwoesten. Zelfs de VVD doet hier aan mee. Want verkiezingstijd. 

Wat die twee laatstgenoemde categorieën betreft: de Kamerbrief geeft geen details over hoe die schade aan natuur en gezondheid berekend is, maar ik kan u wel een schets geven, op basis van gelijksoortige onderzoeken. Om maximale schade te berekenen, moet je de huidige toestand vergelijken met een ideale ‘counterfactual’, namelijk een paradijselijk Nederland dat nooit bestaan heeft en ook niet kan bestaan.

Zinloos en misleidend

Neem bijvoorbeeld ammoniak in de lucht: die concentratie zit in Nederland onder de Europese gezondheidsnorm, maar puur in theorie kun je uitrekenen wat de schade is van die ammoniak vergeleken met nul ammoniak in de lucht, en dan het aandeel van de landbouw in de totale ammoniakuitstoot daaraan toerekenen.

TV-programma Pointer deed een half jaar geleden ook al zo’n onderzoek, met als uitkomst dat stikstof uit de landbouw jaarlijks 7 miljard euro schade veroorzaakt. Voor zulke luchtfietserij zijn tegenwoordig namelijk gebruiksvriendelijke softwarepakketten beschikbaar.

Maar wat kost het, als toch al oude, zieke mensen een paar maanden eerder overlijden? Dat wordt in zulke modellen aangeslagen voor ongeveer een ton per verloren levensjaar, zodat je over de hele bevolking al gauw op ettelijke miljarden per jaar uitkomt. Maar die miljarden worden door niemand betaald, het is ook geen verlies dat iemand of de staat lijdt, het is slechts de virtuele meerwaarde van een virtueel Nederland met nul luchtverontreiniging. Daarin zouden mensen volgens het RIVM gemiddeld acht maanden langer leven. We zouden dus niet, zoals nu, gemiddeld 80 jaar oud worden, maar 80 jaar en 8 maanden. Als je naar echte kosten kijkt, spaart ammoniakuitstoot de staat geld uit, omdat oude, zieke mensen heel veel zorg consumeren. Niet dat dit een geldig argument is om dan het milieu maar te laten verslonzen; het tekent slechts hoe zinloos en misleidend zulke berekeningen zijn.    

Aangescherpt advies: stop niet alleen met rapporten bestellen, stop ook met ze te lezen. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Open brief van Arnout Jaspers aan minister Wiersma: ‘Zo kunt u Nederland laten ontsnappen uit het stikstofgekkenhuis’ verscheen eerst op Wynia's Week.