Nu is het, zeker gezien de decennialange agressie van Rusland tegen enkele buurlanden die vroeger deel uitmaakten van het Russische Rijk of de Sovjet-Unie en gezien de steun die Europa geeft aan de overlevingsstrijd van Oekraïne, natuurlijk klip en klaar dat, als er één land is dat een potentiële dreiging vormt voor Nederland en Europa, alleen Rusland voor die kwalificatie in aanmerking komt.

Maar hoe gaat dit aflopen? En zijn Nederlanders anno 2026 wel bereid te vechten tegen het verre Rusland? En hoe krijgt deze regering een overgrote meerderheid van het volk achter zich?

Geringe strijdlust

Al jaren wordt de bevolking ondervraagd over de wil tot vechten en de resultaten liegen er niet om. Nederlanders zouden maar in beperkte mate bereid zijn de wapens op te pakken om hun land te verdedigen. Op de vraagstellingen van deze peilingen is vaak het een en ander af te dingen, maar één conclusie is jarenlang constant gebleven: Nederlanders scoren in internationaal verband bijzonder laag als het gaat om de drang hun land te verdedigen.

Hoewel de algemene strijdlust beperkt is tot (volgens een peiling van Ipsos I&O uit 2025) slechts 17 procent van alle Nederlanders, ligt dat percentage onder jonge mannen (18-34 jaar) op 30 procent. Uit een meer recent gehouden onderzoek door Instituut Clingendael blijkt echter dat het aantal Nederlanders dat ons land wil verdedigen verrassend sterk gestegen zou zijn tot rond de 50%. Overigens bleek uit hetzelfde onderzoek dat bijna de helft van de Nederlanders er niet op vertrouwt dat de overheid het geld voor defensie goed zal besteden en dat slechts 40% het eens is met de NAVO-bestedingsnorm van 5% van het bnp.

Maar goed, een bevolkingspercentage van 30-50% dat wil vechten levert op zich een flinke pool om uit te rekruteren. Met de huidige staat van de technologie en de aard van moderne oorlogvoering heb je immers de enorme legers van weleer niet meer nodig. Zo heeft het Nederlandse leger op dit moment bijna 47.000 beroepsmilitairen op eals en totaal defensieapparaat van 86.000 mannen en vrouwen (inclusief burgers en reservisten). Van die beroepsmilitairen kun je er hooguit zo’n 12.000 rekenen tot echte gevechtstroepen (de drie landmachtbrigades, het Korps Mariniers en het Korps Commandotroepen).

Het plan is om deze aantallen de komende jaren te laten groeien tot meer dan 100.000 mensen, maar de opleidingscapaciteit is beperkt. Dat betekent dat er eerder duizenden militairen per jaar getraind kunnen worden dan tienduizenden.

Stel, er komt oorlog

Laten we inzake de wil om te vechten echter een aantal dingen onderscheiden. In het geval ons land – net als in 1940 – wordt binnengevallen door een abject regime dat ons voorgoed wil onderwerpen, zullen er altijd voldoende burgers bereid zijn om voor hun land, stad, familie, bezit, toekomst, vrienden of streek te vechten.

Maar stel, er komt oorlog met Rusland. Nee, geen grootscheepse inval, maar juist datgene waarvoor de afgelopen jaren steeds vaker wordt gewaarschuwd: een ongrijpbare hybride oorlog (die al aan de gang is in cyberspace en door middel van sabotage) of een aanval door Rusland op één van de Baltische staten. Premier Jetten roept, staande voor een grote Nederlandse vlag, alle Nederlanders op om dienst te nemen en tegen de agressor te strijden, want ‘ons land kan het volgende doelwit van de Russen zijn’.

Kat uit de boom kijken

En daar zit de kneep. Voor zover bekend heeft geen van de onderzoeken naar de bereidheid van onze burgers om te vechten de veel concretere (en, toegegeven, gemene) vraag gesteld: bent u bereid de wapens op te nemen als Rusland een beperkte inval doet in Estland om het in hoofdzaak door Russen bevolkte stadje Narva weer in te lijven?

Los van een klein deel van de bevolking dat gelooft dat Rusland de meest onschuldige natie op aarde is en los van een andere minderheid die enthousiast de wapens op zal pakken, zal de meerderheid van de Nederlanders in dit geval een rationele calculatie maken of de kat uit de boom kijken. Waarom zouden zij gehoor geven aan zo’n oproep van onze premier?

Nationalisme is lang bestempeld als fout

Traditioneel en historisch nemen mensen dienst vanwege sociale omstandigheden, zucht naar avontuur, eer en roem, uit familietraditie, aantasting van persoonlijke belangen, uit overtuiging – bijvoorbeeld om tegen het communisme dan wel tegen het fascisme te strijden – of vanuit patriottisme.

Patriottisme. De Staat der Nederlanden heeft haar functioneel patriottisme (iets waar bijvoorbeeld de Franse Republiek wel goed in is) tientallen jaren lang verwaarloosd en zelfs in de ban gedaan. Elke hint ernaar of elke neiging naar nationalisme is generaties lang als fout bestempeld. Tot voor kort was zelfs het zwaaien met de Nederlandse driekleur een doodzonde: het was volgens het politieke establishment een uiting van extreemrechts. Je zou er zelfs mensen ‘mee buiten sluiten’, iets wat blijkbaar niet van toepassing is op zwaaien met een Palestijnse of Hamasvlag. Dat de vlag sinds de laatste verkiezingscampagne weliswaar heel opportuun door anderen is overgenomen als nationaal symbool, is weinig overtuigend en komt bovendien rijkelijk laat.

Nee, de mate waarin Nederlanders bereid zullen zijn te vechten zal afhangen van de aard van het conflict en niet omdat onze premier zich tooit in een Nederlandse vlag. Mocht ons land meedogenloze bombardementen te wachten staan die niet alleen havens, energiecentrales, gasopslagplaatsen en datacenters tot doel hebben maar ook burgerslachtoffers eisen, dan zal de bereidheid om te vechten zienderogen toenemen.

Krijgt ons land slechts te maken met onduidelijke sabotageacties die resulteren in vervelende stroom- en internetstoringen, dan blijft die bereidheid waarschijnlijk stukken lager. Temeer omdat er dan niets is om tegen te vechten, want cyberaanvallen zijn geen reden om het leger in te zetten. Wat dan nodig is zijn keiharde tegenacties op hetzelfde vlak, zodat Moskou weet dat ook operaties die nét onder de drempel van een conventionele oorlog blijven niet zonder gevolgen zijn.

Besluit tot oorlog hangt af van Duitsland

En wat als de huidige Amerikaanse president in geval van een Russische inval in Estland weigert de NAVO te activeren en Europa er alleen voor staat? Dat is vandaag de dag een zeer reëel scenario. Of als Europa verdeeld raakt, het zuiden van ons continent zich liever afzijdig houdt en alleen Noordwest-Europa zich moet opmaken voor de strijd? Zal dat een positief of eerder een negatief effect hebben op de wil om te vechten? En bovendien, met onze landmacht geïntegreerd in de Duitse Bundeswehr zal elke besluit tot inzet van ons leger in de eerste plaats afhangen van Berlijn. Zonder Duitsland kunnen we immers geen landoorlog vechten.

Burger is klaar met de overheid

De calculerende Nederlander uit ons scenario van een Russische bezetting van Narva herbergt nog een ander, veel ingrijpender sentiment: dat van een gigantisch historisch verlies van vertrouwen in de regering en in de politiek in het algemeen. Veel burgers wantrouwen de huidige regering en niet ten onrechte: zij zien uitsluitend hogere belastingen, torenhoge energiekosten, duurder levensonderhoud, dure en onnodige milieuprojecten (zoals de straks verplichte warmtepomp), een afgedwongen verkleining van de boerenstand, het onvermogen of onwil om paal en perk te stellen aan de asielmigratie, het tegen de wens van de bevolking in bijna autistisch vasthouden aan de Spreidingswet en huizen die alleen nog voor asielmigranten lijken te worden gebouwd.

En last but not least zijn deze burgers – net als de nationale driekleur – al decennia grotendeels ten onrechte (uitzonderingen daargelaten) tot extreemrechts bestempeld als zij zich tegen bovengenoemde plannen en maatregelen verzetten of er kritiek op hebben. En daar zijn ze volledig klaar mee.

Miljoenen Nederlanders zullen zich afvragen of ze hun leven of dat van hun schaarse kinderen in de waagschaal moeten leggen voor een steeds verder van de burger vervreemde regering, die in hun ogen hun belangen verkwanselt aan asiel- en klimaatlobbies die de burgers de kast opjagen of het vel over de oren trekken, die de veiligheid op straat niet kan waarborgen en die onverholen minachting lijkt uit te stralen richting grote aantallen kiezers.

Nu is het traditioneel juist het wat conservatievere deel van de bevolking dat zich aangetrokken voelt tot het krijgsbedrijf, maar deze groep maakt zich in deze tijd meer zorgen over zaken als koopkrachtverlies, binnenlandse veiligheid en toenemende islamisering. Verwacht de regering dat ook deze mensen meevechten in een oorlog tegen Rusland?

Handreiking

Zo ja, dan moeten de rijen worden gesloten en is een handreiking aan de tot extreemrechts gemaakten op zijn plaats: de regering legt de asielindustrie aan banden, sluit de grenzen (het is immers oorlog), schort de voor de burger geldverslindende milieumaatregelen op en verlaagt de accijnzen op energie. Miljoenen burgers zullen zich weer wat meer erkend voelen door de eigen regering en wellicht pakt een aantal van hen de wapens op, nu hun land weer wat meer hun land is geworden.

Maar van een oorlog die niet door de VS wordt gesteund, die ver van huis en haard moet worden uitgevochten ten koste van hoge verliezen, op verzoek van een regering en een politiek-bestuurlijke elite die totaal vervreemd zijn van de gewone burger, zullen miljoenen Nederlandse burgers zich afzijdig houden.

Zal een toenemende oorlogsdreiging de minderheidsregering dwingen over haar eigen schaduw heen te springen?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Willen mensen nog vechten op verzoek van een overheid waarvan ze volkomen vervreemd zijn? verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo hebben de zes vakbonden bij Radio France zondag en maandag de uitzendingen van de publieke radiozenders ernstig verstoord. Ze zijn woest dat de directie een nieuwe columnist heeft aangenomen, tevens adjunct-hoofdredacteur van het zeer rechtse blad Valeurs Actuelles. Charles Sapin heet hij, eerder werkzaam bij onder meer de keurig rechtse krant Le Figaro. ‘Valeurs’ is veel militanter en is in het verleden beboet wegens racisme jegens een zwarte politica. Sapin werkte er toen nog niet.

Links zet nog steeds de toon

‘Valeurs Actuelles is onverenigbaar met de waarden van de publieke omroep’, oordeelden de bonden. En voorkwamen dat Sapin op 30 augustus zijn eerste column voorlas op France Inter.

De tweede column, een week later, mocht ook niet, ondanks druk van directrice Céline Pigalle om ook een onbetamelijk geacht geluid te tolereren. Dit in het belang van het pluralisme bij de best beluisterde omroepen, aldus Pigalle. Daarmee indirect toegevend dat het aan dat pluralisme wat schort. Want bij de ‘staatsomroep’ zet links nog steeds de toon, terwijl de radicaal-rechtse Marine Le Pen een kans maakt in mei het Elysée te betreden.

De stakers bij de drie grootste publieke zenders – die vaak ook puik werk leveren, op BBC-niveau – verwijzen daar dezer dagen vaak naar. Zoals zondag tijdens een demonstratie tegen de komst van Charles Sapin. ‘Alsof Marine Le Pen al aan de macht is en de omroep haar ter wille wil zijn’, aldus een betoger voor het Maison de la Radio in Parijs. De uiterst linkse presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon: ‘France Inter wordt gekoloniseerd door fascisten.’

Zo’n driehonderd Fransen uit culturele kringen spraken in een petitie hun ‘walging’ uit over de dreigende komst van Sapin bij hun geliefde radio.

Voeling met gewone burger verloren

Het gaat hier om meer dan een relletje in de media-bubble. Want kennelijk voelt de omroep toch de noodzaak het linkse imago af te schudden nu Le Pen in de peilingen met rond de 35 procent twee maal zo hoog scoort als de concurrentie.

Le Pen wil, als ze wint, de publieke omroep privatiseren als straf voor zijn linksisme en beweerde verspilling van belastinggeld. Een politiek aanhanger van Le Pen zat vorig jaar de parlementaire enquêtecommissie voor die de omroep onder de loep nam. Conclusie: de voeling met de gewone burgers is verloren gegaan. De staat moet binnen de kortste keren een miljard euro bezuinigen op de uitgaven.

Geen krimp

Maar voorlopig denken de vakbonden, waaronder de communistisch angehauchte CGT, dat zij kunnen bepalen welke journalist op de radio mag en welke niet. Directrice Pigalle van France Inter tracht nu de bonden te vermurwen, in plaats van ze de les te lezen. Charles Sapin had haar bezworen dat hij de zeer rechtse lijn van zijn blad tracht om te buigen. Bij rechtse stunts waarmee Valeurs Actuelles furore maakte, vliegt hij eruit, verzekerde Pigalle. Tevergeefs, de bonden geven geen krimp en verbieden Sapin zijn column van een kleine drie minuten uit te spreken, zondagochtend om 7.40 uur. Links won de slag. Na nieuwe stakingsdreigementen van de bonden werd Sapins column definitief gecanceld.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nieuwe, rechtse columnist van Radio France mag van linkse Franse vakbonden zijn column niet uitspreken verscheen eerst op Wynia's Week.

Dirigent Daniel Bahrenboim probeert precies hetzelfde met zijn East-West Divan Orchestra, samengesteld uit Israëlische en Palestijnse musici, maar Bahrenboim is wel elite-goedgekeurd. Snobisme en willekeur – waarom niet beiden bewonderd om hun muziek en hun pogingen om wat meer saamhorigheid en begrip te kweken?

‘Verschlagering’

We weten wat de elite vindt van André Rieu, want een masters student aan de Erasmus Universiteit vergeleek in zijn scriptie vermeldingen van de Stehgeiger (staande violist) in de elite-kranten NRC-Handelsblad en Volkskrant met de populaire kranten Telegraaf en AD. ‘Wanneer André Rieu wordt genoemd in een interview in een elite-krant is het negatief. Bij voorbeeld in een gesprek met pianist Soerjadi: ‘En dat zonder de verschlagering van André Rieu; de Limburgse orkestleider die met zijn gekostumeerde gezelschap de zalen laat meedeinen op Mozart en Strauss (redacteur NRC). Soerjadi: ‘De muziek moet kwalitatief hoogwaardig blijven.’’

De EUR-researcher kan niets positiefs vinden in NRC en Volkskrant en concludeert: ‘Doordat bepaalde media over André Rieu schrijven wordt hij geplaatst in het populaire veld. Afwezig in deze groep is de elite …. aandacht in de elite-kranten is negatief’.

Top-ambassadeur voor de klassieke muziek

‘Elite’ is bij klassieke muziek trouwens maar betrekkelijk. In de tijd dat ABNAmro en ING door corporate giften bijna alle beschikbare parterre-plaatsen in het Concertgebouw konden bezetten met comfortabel betaalde bankiers, bleven de musici in de pauze maar liever weg uit de wandelgang. Daar viel over Mahler te horen: ‘Mooi maar wel een beetje zwaar.’

Om zo’n ‘elite’ met hun twee kranten hoeft André zich niet te bekommeren. Zijn publiek blijft komen  –  in Maastricht en in alle werelddelen. Hij gaf vorige maand vijftien concerten op het Vrijthof; ze waren allemaal in januari al uitverkocht. Zijn video’s op YouTube worden nog veel vaker gespeeld dan bij voorbeeld video’s van Luciano Pavarotti of Andrea Bocelli. Zijn record staat op 90 miljoen. De man is een top-ambassadeur voor de klassieke muziek, maar onze elite is te bekakt om van zijn muziek te genieten. 

Omtzigt en Rieu

De (helaas) anonieme masters-student verwijst naar de socioloog Bourdieu: ‘De hoge sociale klassen leggen hun eigen systemen van betekenis zodanig op aan andere groepen en klassen, dat zij door hen als legitiem worden beschouwd.’

Wel, dat heeft de Nederlandse elite dus geprobeerd met Omtzigt en met Rieu en het is grondig mislukt, want gelukkig laten de ‘gewone mensen’ zich dat niet opleggen. Wat de elite vond van Pieter Omtzigt was kort en krachtig: ‘functie elders’. Nu staat Omtzigt in de peiling op 25 Kamerzetels, ver boven VVD en zijn eigen oude CDA. ‘Functie elders’ gaat er steeds meer op lijken dat Omtzigt verhuist van zijn zetel in de Tweede Kamer naar het Torentje van de minister-president als opvolger van Rutte.

Foute stikstofplannen

Deze week bevestigden mijn collega’s Han Lindeboom en Johan Sanders nog eens dat de stikstofplannen van onze ministers fout zijn en onnodig zo veel onrust hebben veroorzaakt: ‘Ook zonder één koe of kip uit Nederland te verwijderen is een drastische verlaging van de stikstofuitstoot mogelijk.’

Miskennning van André Rieu: snobisme. Vijandigheid jegens Omtzigt: de ratten houden elkaars handen vast op het zinkende schip. Idiotie van de stikstof-campagne: minachting van de hardwerkende landgenoten die voor ons eten zorgen.

Elite heeft haar moreel recht verloren

Conclusie: er zijn miljoenen Nederlanders met een midden- en lager inkomen die wél houden van een muzikale avond op het Vrijthof, die scherp zien hoe Omtzigt opkomt voor eerlijkheid en belofte-maakt-schuld in de politiek, en die respect hebben voor de ondernemers in landbouw en veeteelt. De elite heeft haar moreel recht verloren om eigen voorkeuren op te leggen aan de meerderheid.

Nederland is niet de VS, maar zo’n dove, blinde en verwaande Nederlandse elite doet terugdenken aan de journalist van de New York Times die in november 2016 toegaf dat zij eigenlijk niemand kende van de 63 miljoen landgenoten die op Trump hadden gestemd.

Toeschouwers van Rieu worden niet gesubsidieerd

Hoe wordt zo’n kloof gedicht? In de VS is de Wall Street Journal er beter dan de rest in geslaagd om nieuws en opinie gescheiden te houden, en Pulitzer-winnaar Peggy Noonan probeert iedere zaterdag oprecht om zich in te leven in de landgenoten die Trump – hoewel verre van ideaal – opnieuw zouden verkiezen boven Biden of Harris. Nederland heeft De Telegraaf en het AD, maar de elite houdt het bij NRC en Volkskrant met al hun oogkleppen en ons-kent-ons journalistiek.

Belangrijk voor het overbruggen van de kloof is dat scholen en universiteiten de vrijheid van meningsuiting blijven verdedigen en dat lager en voortgezet onderwijs zich niet laten meeslepen met onbewezen pedagogische vernieuwingen (zie hierover bij voorbeeld Harm Beertema op Twitter).

Het zou ook helpen wanneer de elite zou beseffen dat kaarten voor André Rieu bijna twee keer zo duur zijn als kaarten voor het Concertgebouworkest, omdat toeschouwers op het Vrijthof niet worden gesubsidieerd. Als geste andersom zou de elite de stikstof-miljarden, die nu dus vrijvallen, moeten aanwenden voor een grote inhaalslag na Covid-19 in het onderwijs: studieweken, schoolreizen, een of twee jaar kortere vakanties en langere schoolweken en wat maar helpt om achterstanden in te lopen.

Alle ministers naar feestconcert Rieu

Wat een droom: Omtzigt in het Torentje, een minister van Onderwijs die uit ervaring kan spreken en geld heeft om de Covid-achterstand in te halen, milieu- research in Wageningen ten bate van de hele wereld in plaats van Nederland-gidsland, en alle ministers (maar liever minder dan 20) naar Maastricht – waar koning en koningin hun dit jaar al voorgingen – voor een feestconcert door André Rieu. Kunnen ze daar mengen met de ‘gewone’ meerderheid, applaudisseren voor twee mannen – premier en dirigent – die  representatief zijn voor het beste in ons land.

En dan kijken of de muziek-redacteuren hun snobisme kunnen overwinnen en dat feestconcert even vanzelfprekend recenseren als de jaarlijkse elite-Mattheus Passion in Naarden.

Hoogleraar economie Eduard Bomhoff is sinds januari 2019 columnist van Wynia’s Week. De donateurs van Wynia’s Week maken ons online magazine mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De elite moet Omtzigt en Rieu toejuichen verscheen eerst op Wynia's Week.