Strijdpunt was de zogeheten ‘homogenisatie’ die het KNMI had doorgevoerd in temperatuurmetingen van voor 1950. Daardoor kon het KNMI met terugwerkende kracht zestien hittegolven van voor 1950 uit de statistiek weghalen. Nogal wiedes dat je dan uitkomt op de conclusie dat er tegenwoordig veel vaker hittegolven voorkomen.

Homogenisatie is een procedure om langlopende reeksen metingen op elkaar af te stemmen. In 1950 ging het KNMI over op een ander soort veldmeetkastje met thermometer, en dan is het altijd de vraag of de 20 of 30 graden Celsius die het nieuwe kastje meet, onder alle omstandigheden echt hetzelfde is als 20, respectievelijk 30 graden zoals gemeten door het oude kastje.

Geen detail

De details van die homogenisatie zijn ingewikkeld en voor liefhebbers heel interessant, en zijn allemaal bij Clintel terug te vinden. Maar waar het op neerkwam: Crok en collega’s fileerden de homogenisatie van het KNMI, en toonden aan dat die een te grote temperatuurcorrectie naar beneden op de oude metingen toepaste.

Jarenlang negeerde het KNMI die bezwaren, want waarom zou je als wetenschappelijk instituut zo’n stelletje amateurs serieus nemen? Pas toen ze hun analyse in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd kregen, kon het KNMI er niet meer omheen. Ze herzagen hun homogenisatie, waardoor zeven van de zestien geschrapte hittegolven terugkeerden in de statistiek. Dat is geen detail: de heetste zomer van de vorige eeuw, in 1947, telde oorspronkelijk vier hittegolven, raakte er door de eerste homogenisatie drie kwijt, en heeft ze nu allemaal weer terug.

Betekent de door Clintel afgedwongen correctie nu dat Nederland niet opwarmt? Nee, en dat beweert Clintel ook niet. Nederland warmt ongeveer net als de hele rest van de wereld op, maar de uitwerking daarvan op extreem weer blijkt een stuk minder duidelijk dan het KNMI jarenlang heeft beweerd. Het idee dat extreem weer veel extremer toeneemt (zowel in frequentie als in hevigheid) dan de relatief zeer geringe toename van de gemiddelde temperatuur is een van de mantra’s van de klimaatalarmisten.

Dat Nederland deze eeuw – gemiddeld over een heel jaar – 2 of 3 graden warmer wordt stelt niks voor, sterker nog, het is een voordeel. Dus hoe hou je dan het verhaal overeind dat klimaatverandering levensgevaarlijk is, ook voor Nederland? Daar heb je als klimaatalarmist die hittegolven van meer dan 30 graden (en extreme stormen en stortbuien) voor nodig.

Martijn van Calmthout, voormalig chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant, publiceerde daar in 2024 een boekje over, Niet Normaal, dat onbedoeld heel aardig illustreert hoe slecht onderbouwd dat alarmisme is.

Grootmoedige winnaar

De fittie tussen Clintel en het KNMI was typisch een geval waar ik als journalist de popcorn bij pakte en achterover leunde. Of die homogenisatie nu wel of niet door de beugel kon, zou uiteindelijk wel duidelijk worden, en het raakte niet aan de onderwerpen waar ik me de afgelopen jaren op focuste. Ik heb nog steeds vertrouwen in de wetenschap, maar je moet wel heel veel geduld hebben eer je resultaat ziet van het zelfreinigend vermogen in die branche.

Deze correctie heeft dus zeven jaar geduurd, terwijl dat in een week geregeld had kunnen zijn als het KNMI meteen met de vier Clintellers om tafel was gaan zitten. Niettemin, Clintel toont zich grootmoedig in de overwinning: ‘We prijzen het KNMI voor hun veel professionelere aanpak bij het produceren van hun tweede versie van het homogenisatie-rapport. Ze nodigden nota bene een van onze co-auteurs [Frans Dijkstra – AJ] uit om als reviewer op te treden. (-) Zulke transparantie is essentieel in het vaak gepolariseerde klimaatwetenschapsdebat.’

Zo hoort het. Vergeet niet dat een instituut als het KNMI geen monoliet is: daarbinnen moeten vanaf het eerste uur ook onderzoekers zijn geweest die serieus naar de bezwaren van Clintel wilden kijken, waarschijnlijk tegen druk van collega’s en leidinggevenden in. Wanneer je als buitenstaander tenslotte gelijk krijgt, moet je vooral benadrukken dat dit winst voor iedereen en voor de wetenschap is. En die accountability is een stuk belangrijker dan alleen die zeven gerehabiliteerde hittegolven.

Wie het klimaat een beetje kent – dat wil zeggen: het ideologische klimaat in de media – kan wel raden hoe de claim van Clintel zeven jaar lang is afgedaan: wappiegedoe betaald door Big Oil, klimaatontkenning, ze hebben geen poot om op te staan, zie onze Factcheck (die dan slechts het oorspronkelijke verhaal van het KNMI herkauwt).

Marcel Crok kreeg z’n eerste landelijke bekendheid doordat hij in 2005 de Glazen Griffioen won. Dat was een jaarlijkse prijs voor wetenschapsjournalistiek van de VU waar nog serieus prijzengeld aan vast zat ook: 10.000 euro. Hij won de prijs met een uitvoerig geresearched, kritisch verhaal over de ‘hockeystick’: een beroemde, mondiale temperatuurreconstructie door Michael Mann, destijds de meest prominente klimaatwetenschapper ter wereld.

Crok was toen journalist bij het maandblad Natuurwetenschap & Techniek. Ik was daar destijds eindredacteur, en heb intensief met hem samengewerkt aan dat baanbrekende verhaal. Tegen het heersende narratief in gaan was ook toen al ‘omstreden’, dat wil zeggen: de Volkskrant was er fel op tegen dat iemand kritisch schreef over de opwarming van het klimaat. Tijdens de feestelijke prijsuitreiking zat eerder genoemde Martijn van Calmthout, toen nog in functie als chef wetenschap, achterin de zaal ‘boeh’ te roepen. Die prijs is snel daarna een stille dood gestorven. Er is niet eens meer een officiële lijst van prijswinnaars terug te vinden.

Enorme loopgravenoorlog

We konden toen nog niet voorzien dat de hockeystick-affaire ook internationaal een enorme loopgravenoorlog zou worden tussen het vooral Amerikaanse klimaat-establishment en een scala aan klimaatkritische, klimaatsceptische en ook regelrecht klimaatontkennende groeperingen, waarbij over en weer met modder is gesmeten. In de VS zijn processen gevoerd over al of niet vermeende misdragingen, en het voorlopige eind van het liedje is nu dat Michael Mann enorme schadevergoedingen moet betalen aan enkele van zijn critici wegens smaad en kwaadaardige juridische vervolging.

Met het stilletjes afschaffen van de Glazen Griffioen is kritische wetenschapsjournalistiek in Nederland meer en meer naar de marge gedrongen. Er bestaat nog wel een prijs voor wetenschapsjournalistiek, de Gouden Beitel, maar die wordt sinds jaar en dag gewonnen door intens brave, naadloos in het narratief van de ‘kwaliteitsmedia’ passende verhalen, geschreven door een select groepje wetenschapsjournalisten die mekaar allemaal al hun hele carrière lang kennen. Voor het prijzengeld van zo´n 500 euro hoef je dat ook al niet te doen, inzenden.

Jarenlang sappelen

De moraal van dit verhaal is dat de ‘kwaliteitsmedia’ mensen met tegendraadse opvattingen veel te makkelijk wegzetten als randfiguren die je niet serieus moet nemen, en als het even kan moet beschuldigen corrupt te zijn. Daar kan ik als auteur van De Stikstoffuik natuurlijk over meepraten, maar door het onwaarschijnlijke succes van dat boek heb ik niks te klagen.

Maar iemand als Crok heeft jarenlang moeten sappelen omdat hij door zijn niet-goedgekeurde mening over klimaat nergens in de gangbare media aan de bak kwam. Veel mensen denken dat zulke dissidenten er warmpjes bij zitten door donaties van duistere figuren, maar dat is een mythe. Alleen schaamteloze oplichters harken tonnen binnen van goedgelovige mensen.

Mensen als Han Lindeboom (door D66 gecancelde stikstofonderzoeker), Henry Prins (onafhankelijk onderzoeker van de staat van de natuur) of Wouter de Heij (kritische onderzoeker van Aerius en stikstofmodellen) zijn stille helden die duizenden uren van hun tijd besteden aan het bestrijden van institutionele onzin en politieke waanzin. Integer, deskundig, gratis, en als dank door een deel van of heel het establishment verketterd. Het kan jaren duren eer de politiek, staatswetenschapsinstituten en de media erkennen dat ze een punt hebben, zoals het RIVM vorig jaar nog moest doen met hun compleet verzonnen ‘stikstof uit zee’.

Hou ze in ere.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Na 7 jaar vond het KNMI 7 oude hittegolven terug. Dat is een belangrijke overwinning van de wetenschap op het klimaatalarmisme verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) spreekt nogal eens een activistische taal die minder goed past bij een wetenschappelijke benadering van weer en klimaat. De woordkeuze wekt dikwijls de indruk dat we jaar in jaar uit met uitzonderlijk extreme verschijnselen worden geconfronteerd. Ook gebruikt het KNMI alarmerende kleurencodes, met diep rood voor temperaturen die slechts een paar graden afwijken van het gemiddelde.

Het jaar 2024 werd door het instituut gekarakteriseerd als ‘extreem warm en zeer nat met vrijwel de normale hoeveelheid zon’. Die laatste twee kwalificaties stemmen wel overeen met ieders gevoel. De verregende zomer riep voor de ouderen onder ons herinneringen op aan de vakanties van de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, en hoewel de zon nog wel geregeld scheen, liet hij ook vaak verstek gaan.

Was 2024 ‘extreem warm’?

De hoogste temperatuur in De Bilt was in 2024 30,9 graden. Dat steekt bleek af bij de records van 37,5 graden in 2019 en 36,8 graden in 1947. Het jaar telde nog geen handvol tropische dagen (4, tegen 11 in 2019 en 18 in 1947) en geen enkele hittegolf (2 in 2019, 4 in 1947). Voor 1947 noem ik hier de destijds gemeten waarden, niet de ‘gecorrigeerde’ waarden waarmee het KNMI in 2016 de weergeschiedenis heeft herschreven. Mijn eigen wetenschappelijk onderzoek heeft in 2021 aan het licht gebracht, dat die correcties hun doel te ver voorbij zijn geschoten.

Wat was er dan zo extreem warm in 2024? Dat was de gemiddelde temperatuur in De Bilt, gerekend over alle 366 keer 24 uren van het jaar: 11,80 graden. Dat is ongeveer de buitentemperatuur in mijn woonplaats op het moment dat ik deze regel schrijf. Aangenaam lenteweer, maar extreem warm?

In 2023 kwam dit gemiddelde uit op 11,79 graden, niet significant lager dus. Hoe kan een gemiddelde dat niet significant afwijkt van het vorige jaar, een temperatuur waarbij de verwarming nog steeds aan moet, ‘extreem’ worden genoemd? Het is duidelijk dat we hier te maken hebben met het alarmistische taalgebruik waarin het KNMI zich de laatste jaren heeft gespecialiseerd, en dat voornamelijk ten doel schijnt te hebben om ons angst aan te jagen voor de veranderingen in weer en klimaat.

Peter Kuipers Munneke en Willemijn Houbert, de weerpresentatoren van de NOS, hebben het beter begrepen. Ook zij noemden op 30 december in hun jaaroverzicht in het NOS Journaal het ‘warmterecord’ van 11,8 graden, maar merkten erbij op dat de meesten van ons 2024 niet als bijzonder warm hebben ervaren. Het ontbreken van zinderende hittegolven en de verregende kampeervakanties blijven nu eenmaal beter in ons geheugen hangen dan een rekenkundig jaargemiddelde. In feite introduceerden Kuipers Munneke en Houbert hier een soort van ‘jaargevoelstemperatuur’, een concept dat ook het KNMI zou moeten aanspreken.

Toch zag je op het gezicht van Kuipers Munneke de tegenzin: recordwarm, en we hebben het niet gevoeld, omdat toevallig de koudere maanden in de zomervakantie vielen. Houbert sprak de verlossende woorden: het gemiddelde van 2024 is zo hoog, omdat de nachten minder koud waren. En ja, dat valt ons, eenvoudige televisiekijkers, niet zo op.

Iets meer diepgang was hier wel op z’n plek geweest. Want dat de nachten minder koud worden, past prima in de theorie van het broeikaseffect en maakt de boodschap tevens minder alarmerend. Broeikasgassen absorberen infrarode straling, waardoor de atmosfeer warmte vasthoudt. Meer broeikasgassen betekent dus minder afkoeling. En dat merk je ’s nachts het sterkst. De theorie voorspelt dus vooral minder kou. De instraling overdag door de zon verandert niet, afgezien van het nog grotendeels onbegrepen effect van de opwarming op de vorming van wolken. De wetenschap is het er momenteel nog niet over eens hoeveel het opwarmende effect van CO2 nog kan toenemen bij toenemende uitstoot. Het zou best kunnen zijn, dat het effect al vrijwel verzadigd is, al zal het nog wel even duren voor de mainstream wetenschappers en de media dit ook beamen.

Wel voorspelbaar, niet verklaarbaar

Extreme hitte is minder het gevolg van broeikasgassen, maar meer van persistente stromingspatronen: meer zuidenwinden veroorzaken hete dagen, net zoals minder oostenwinden minder winterkou veroorzaken. Die stromingspatronen zijn moeilijk verklaarbaar, laat staan te voorspellen, al lijken er wel cycli van dertig tot zestig jaar in te zitten. Zo hadden we van 1950 tot 1974 in Nederland geen enkele hittegolf. Daarvoor wel, en daarna ook, en de laatste twintig jaar duidelijk meer, maar wanneer deze cyclus weer omslaat weten we niet. Toch beweert het KNMI dat het zeker is dat extreme weerverschijnselen zoals hittegolven in de toekomst zullen toenemen. Maar hoe kun je iets kunt voorspellen dat je niet kunt verklaren?

Terug naar het jaargemiddelde van 11,8 graden. Wat zegt dat? Als een jaar veel hete dagen heeft en veel koude dagen, dan komt het gemiddelde ergens daartussen uit. Het jaar 1947 is een mooi voorbeeld, met een zeer strenge winter met 85 vorstdagen en een zeer warme zomer met 113 warme dagen. Het ‘extreem warme’ jaar 2024 had 102 warme dagen, minder dan 1947, maar was gemiddeld wel meer dan 2 graden warmer dan 1947. De vraag is dan: bestaat er eigenlijk wel een gemiddelde jaartemperatuur?

Deze vraag werd in 2006 ontkennend beantwoord door de wiskundige Christopher Essex, econoom Ross McKitrick en natuurkundige Bjarne Andresen, in een wetenschappelijk artikel met de titel ‘Does a Global Temperature Exist?’ De auteurs toonden aan dat gemiddelden van temperaturen op verschillende plaatsen en tijden niets zeggen. Als het in Amsterdam 20 graden is en in Maastricht 30 graden, dan is het gemiddelde 25 graden. Maar als het zowel in Amsterdam als in Maastricht 25 graden is, dan is het gemiddelde ook 25 graden. Toch zijn dat twee totaal verschillende weersituaties.

We hebben het dan nog niet eens over de uiteenlopende manieren waarop gemiddelden kunnen worden berekend. De auteurs lieten zien dat je uit een en dezelfde bak met temperatuurgegevens een opgaande trend kunt laten zien, maar met een andere berekeningswijze ook een neergaande trend. Er bestaat dus niet zoiets als een ‘mondiale temperatuur’ en het is zinloos om daarvan een sluitende definitie te ontwikkelen, gebaseerd op begrip van de onderliggende fysische processen. 

Dit inzicht heeft de klimaatwetenschappers niet belet om door te gaan met het verfijnen en corrigeren van de langjarige globale temperatuurtrends. Dat is geen eenvoudige klus, omdat het aantal meetstations aan voortdurende verandering onderhevig is. Door bezuinigingen zijn stations gesloten, door verstedelijking zijn stations afgevallen of hun data behoeven correcties. Voor grote gebieden zonder meetstations moeten de ontbrekende temperaturen modelmatig worden ‘bijgeschat’. Daar zijn verschillende methoden voor, die uiteenlopende resultaten geven. Sinds 2006 zijn alle temperatuurreeksen meerdere malen herzien en daarbij doet zich het opmerkelijke feit voor dat bij elke correctie het verleden kouder wordt of het heden warmer. Ons eigen KNMI heeft aan deze trend ook een bijdrage geleverd, door van 1901 tot 1950 voor het station De Bilt alle metingen vanaf 27 graden met 1,6-1,9 graden te verlagen. Hoe groot het effect hiervan is op trend in de globale temperatuur in die periode is waarschijnlijk nooit uitgerekend.

Geen zorgen

Moeten we ons zorgen maken over een stijging van de gemiddelde jaartemperatuur in Nederland van bijna 3 graden in 125 jaar? Welnee. Het is jammer voor de liefhebbers van schaatsen op natuurijs, maar niemand overlijdt in Nederland door hitte. Sterfte als gevolg van kou komt in onze contreien wel voor, bijvoorbeeld onder daklozen, maar dat risico wordt dus kleiner. En dan te bedenken dat kou ook wereldwijd een veel belangrijkere doodsoorzaak is dan hitte. Het KNMI, kortom, zou zijn alarmistische toon echt eens moeten matigen.

Frans Dijkstra (1946) studeerde scheikundige technologie aan de TU-Delf, en was hoofd van de afdeling beleidsonderzoek en informatie hoger onderwijs van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Het bericht Meer wetenschap en minder bangmakerij, daar zou het KNMI enorm van opknappen verscheen eerst op Wynia's Week.

Als er al verschillen waren tussen de prognoses voor Noord- en Zuid-Nederland dan kwamen die visueel tot uiting in niet meer dan een zeven- of achttal op Nederland geprojecteerde zonnetjes en wolkenpartijen, al of niet met vallende druppels eronder. En los van die projecties: afgaand op het gezicht en de toonhoogte waarmee het weerbericht door de bij de weerkaart staande persoon werd gebracht, kon je meestal al afleiden of er iets extreems op komst was of dat je, zoals in Nederland te doen gebruikelijk, een periode van grijs en wisselvallig weer tegemoet ging.  

Op zoek naar de eigen relevantie

Zoals wel vaker bij gerenommeerde instituties is gebeurd (denk aan NS, PTT, woningbouwcorporaties) is het KNMI meegezogen in de trend te gaan denken in maatschappelijke behoeften en marktomstandigheden, ofwel in afrekenbare (commerciële) prestaties. Men werd, kortom, gestimuleerd op zoek te gaan naar eigen ‘relevantie’ en naar ‘producten’ en ‘diensten’ die te factureren zijn.

Van een betrouwbaar en misschien lichtelijk saai doorgeefluik van meteorologische informatie inzake een duidelijk omgrensd gebied (Nederland), heeft het KNMI zich de afgelopen decennia ontwikkeld tot een ‘speler’ in het klimaatdebat. En tot een leverancier van meteorologische data die niet meer alleen, zoals vroeger, een deel van ons humeur bepaalt, maar gretig aanschurkt tegen kwesties van leven en dood, en ja, de toekomst van onze planeet, terwijl het weer op zichzelf niet dramatisch anders is dan twintig of veertig jaar geleden en een storm of regenbui nog steeds een storm of regenbui is. 

Zo gaat dat dus, een onderwerp sluipenderwijs ‘relevanter’ en ‘commercieel kansrijk’ maken.

Ideologisch, dus.

Het is bijna lachwekkend hoe het KNMI-nieuwe-stijl zichzelf positioneert. Alsof ze de intensive care zijn van een complete beschaving en de hoofdrol speelt in een rampen- annex avonturenfilm meldt men op de eigen website dat ze zich de afgelopen jaren ‘hebben ontwikkeld tot een Early Warning Centre’.  

Dat woord alleen al, ‘Early Warning Centre’!

Een oorlogsterm, bijna.

Alsof er sprake is van een nieuw IJzeren Gordijn, waarbij medewerkers en apparatuur van het KNMI aan het bloedgevaarlijke front zijn gestationeerd om ons tegen de gevolgen van kapitalistisch aangedreven klimaatverandering te beschermen (je ziet er bijna Tom Cruise of Freek Vonk bij op je netvlies verschijnen). En de KNMI-troepen blijven niet zomaar passief in de vuurlinie liggen om het aanstaande klimaatspook buiten de deur te houden, nee (opnieuw citaat website): ‘We gaan steeds eerder en gerichter waarschuwen, omdat weersextremen door klimaatverandering vaker voorkomen’.  

Ja, je leest het goed. Het KNMI ziet zichzelf dus niet alleen als de voorpost in een toekomstige klimaatstrijd, maar neemt ook meteen al een voorschot op haar toenemende belangrijkheid. Men probeert over te komen als een zeer innovatieve en door verantwoordelijkheidsgevoel gedreven organisatie (‘bekijk het risico op huidschade met de zonkrachtverwachting,’ luidt een van de tientallen tips), maar doe je een stapje terug dan zie je een club die elk gevoel voor relativering aan het verliezen is en dankzij voortschrijdende precisie in meettechnieken haar eigen nieuwsstroom steeds verder uitbreidt, evenals het angstenpalet onder de bevolking.   

Permanente klimaatinformatie

Mocht je je afvragen hoe we het als samenleving ooit zonder weeralarmen hebben gerooid, dan is het niet nodig heel ver terug te gaan in de tijd. Tot aan 1 februari 2010 bestond de huidige waarschuwings-classificatie (code geel, code oranje, code rood) namelijk niet. Sindsdien heeft KNMI het weer op een succesvolle manier geproblematiseerd. Er zijn jaren dat het KNMI via de beschikbare kanalen zo’n tweehonderd (!) keer een waarschuwingscode afgeeft. Een beetje veel van het goede, vond onlangs massapsycholoog Hans van der Sande op Radio1: ‘De mensheid bestaat als 200.000 jaar en we hebben het goed overleefd zonder enige invloed van codes. Zeker als je het alarmcode noemt is het nodeloos indrukwekkend.’

Helemaal in lijn met de wens alsmaar ‘relevanter’ te worden en vooraan in het bewustzijn van burgers terecht te komen, is de niet zo lang geleden geïntroduceerde KNMI-app. Nota bene: de door de psycholoog als ‘nodeloos indrukwekkend’ aangemerkte weercodes zijn (opnieuw citaat website) ‘het belangrijkste onderdeel’ van die app. En wie zou denken dat er ook wel eens dagen aanbreken zonder het uitroepen van code geel, oranje of rood en het bij tijd en wijle dus ook rustig zou kunnen zijn op de app, komt bedrogen uit. Want ook als er geen waarschuwing hoeft te worden afgegeven en er dankzij kabbelend weer niets wijst op de aanstaande apocalyps, blijft de KNMI-app – hiep-hiep-hoera, maar niet heus – altijd nog een bron van onrust en somberte: bij elke weersverwachting, meldt de website, wordt namelijk ‘klimaatinformatie’ geleverd, opdat de app-gebruiker er dag in dag uit van doordrongen blijft dat er geen enkel weertype bestaat dat niet links- of rechtsom naar de catastrofe leidt.

Wie mocht denken dat dit artikel het KNMI onterecht beticht van stemmingmakerij en het creëren van een apocalyptische sfeer, doet er verstandig de tekst te lezen waarmee het instituut zichzelf voorstelt, en die als teaser voor een thriller niet zou misstaan:

‘Het klimaat verandert, het weer wordt grilliger, de bodem trilt. Nederland veilig en leefbaar houden wordt steeds uitdagender. Het KNMI levert de samenleving dag en nacht onafhankelijke kennis, advies en waarschuwingen over risico’s op het gebied van weer, klimaat en seismologie.’

Je hoeft geen helderziende te zijn om uit deze tekst te concluderen dat de hele machinerie van het KNMI erop gericht is het aantal weerswaarschuwingen in de toekomst verder uit te breiden, hun geliefde KNMI-app in zoveel mogelijk broekzakken te laten trillen, de gevaren van klimaatverandering naar boven bij te stellen en daarmee de eigen missie nóg dieper in het bewustzijn van burgers verankerd te krijgen.

Nog een schepje bovenop

En ja hoor, enkele weken terug gooide het KNMI er – precies, zoals hierboven voorspeld – nog een schepje bovenop door aan te kondigen voortaan ook ‘de gevoelstemperatuur’ te laten meewegen bij het afkondigen van weeralarmen. Een nieuwe, zogeheten ‘hittekrachtindex’ zou de gevaren van hoge temperaturen nog preciezer in kaart brengen en niet langer buiten beschouwing mogen blijven in de systematiek van de weeralarmen.

De directeur van het weerinstituut maakte aan alle speculaties over het trigger happy afkondigen van code geel, oranje of rood een einde door doodgemoedereerd in een Teletekst-bericht te verklaren dat ‘als we zien dat de hittekracht hoog is dat een aanleiding is om sneller een zwaardere code af te geven’.

Voor het KNMI zijn weeralarmen in feite pretmomentjes, die de eigen raison d’être onderstrepen.    

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Weeralarmen zijn de pretmomentjes van het KNMI, dat ‘speler’ in het klimaatdebat probeert te zijn verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat imitatiegedrag gaat vaak mis. Belangrijke economische begrippen blijken nogal eens een wiebelige definitie te hebben die ook nog eens gevoelig is voor politieke pressie. Een mooi voorbeeld – dat helemaal past in Plasterks plaatje – is de soap die zich in de jaren tachtig van de vorige eeuw afspeelde rond de werkloosheidscijfers.

Grote verdwijntruc

In juli 1983 doorbrak dat cijfer, vastgesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), de 800.000-grens en in het voorjaar van 1984 – de teller stond inmiddels op 847.000 – werd door economen volop gespeculeerd over de vraag wanneer het miljoen zou worden bereikt.

CDA-premier Ruud Lubbers besloot eens flink met de vuist op tafel te slaan. ‘Het miljoen werklozen waar iedereen zo bang voor is, komt er niet,’ liet hij weten. ‘En als het er wel komt, zal ik er niet meer zijn als minister-president.’

Niets lette Lubbers natuurlijk om de cijfers een duwtje in neerwaartse richting te geven. Vandaar dat de regering werklozen van 57,5 jaar en ouder onthief van de sollicitatieplicht, waardoor zij zich ook niet meer op het arbeidsbureau hoefden laten registreren. Mede als gevolg van die maatregel daalde het werkloosheidscijfer van het CBS in januari 1985 tot 777.000. Maar de grootste verdwijntruc moest toen nog komen.

‘Nederland heeft vanaf overmorgen 270.000 werklozen minder’, kopte Trouw op 30 december 1988. ‘In de kaartenbakken van de arbeidsbureaus staan nog wel rond de 690.000 mensen als werkloos te boek. Maar het CBS heeft het afgelopen jaar de bakken nagevlooid en is tot de conclusie gekomen dat er “in werkelijkheid” ongeveer 420.000 mensen zonder werk zijn. En het cijfer van het CBS krijgt vanaf 1 januari het stempel officieel’.

Als succesvol bestrijder van de economische malaise van de jaren tachtig ging Lubbers de geschiedenisboekjes in.

Plasterks these over de physics envy van economen staat enigszins op gespannen voet met de omstandigheid dat ook beoefenaars van de meteorologie – wél een exacte wetenschap – Houdini-achtige verdwijntrucs onder de knie lijken te hebben. 

Neem het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI). Daar werden in 2016 de temperatuurreeksen van de vijf oudste meetstations herzien en ‘herberekeningen’ gedaan. Uitkomst, aldus het KNMI: ‘Voor het station De Bilt waren de benodigde temperatuurcorrecties op warme, zonnige zomerdagen het grootst. Dit heeft ertoe geleid dat een aantal hittegolven voor 1951 zijn komen te vervallen.’

‘Een aantal’ bleek te betekenen dat van de 23 hittegolven die het KNMI tussen 1901 en 1951 registreerde, er bij nader inzien slechts 7 overbleven. Voer voor KNMI-critici, die het instituut al vaker meenden te hebben betrapt op politiek correct geknoei met cijfers, met de kennelijke bedoeling zo aan te tonen dat klimaatverandering – de 23 hittegolven van ná 1951 bleken verrassend genoeg allemaal correct – de laatste decennia in een stroomversnelling is geraakt.

Armoede ruim gehalveerd

Dat definities in Nederland bijna per definitie niet definitief zijn, werd ons ook onlangs weer ingewreven. Als gevolg van een nieuwe definitie van armoede die is opgesteld door het CBS, Nibud en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) zijn er minder mensen die in armoede leven dan tot nu toe werd gedacht, berichtte de NOS:

‘Er wordt nu nauwkeuriger gekeken naar het geld dat mensen beschikbaar hebben om van te leven. En voor het eerst worden mensen die weinig inkomen hebben, maar nog genoeg geld hebben om het nog een jaar uit te zingen niet meegeteld als arm. Volgens die nieuwe definitie leefden vorig jaar 540.000 mensen in armoede. Volgens de oude berekeningen waren dat er 820.000. Ook blijkt dat het aantal mensen dat in armoede leeft sterker is gedaald dan eerder gedacht. De groep is door de nieuwe definitie ruim gehalveerd in vijf jaar.’

En zo werd Mark Rutte met terugwerkende kracht alsnog kampioen armoedebestrijding.

Serieuze nadelen

Je zou erom kunnen lachen – volgens een bon mot van Mark Twain bestaan er ‘lies, damned lies and statistics’ – maar het goochelen met definities heeft wel degelijk serieuze nadelen. Ondermijning van het vertrouwen in ‘officiële’ cijfers, om maar eens iets te noemen. Vooral bij het CBS – waar onlangs diverse medewerkers uit de bocht vlogen bij pogingen om migratieonderzoeker Jan van de Beek te beschadigen – zouden ze zich van dat risico inmiddels volop bewust moeten zijn. Bovendien wordt het met voortdurend bijgestelde definities buitengewoon lastig – en vaak zelfs onmogelijk – om historische reeksen te maken, lees: rijen van (economische) gegevens waarvan de ontwikkeling in de tijd wordt gevolgd.

Meten is weten, maar wanneer we telkens een andere meetlat gebruiken, weten we op den duur niks meer.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Met goocheltrucs werklozen, hittegolven en armoede laten verdwijnen: zó doen ze dat bij het CBS en het KNMI  verscheen eerst op Wynia's Week.

In mijn column suggereerde ik dat het KNMI het extreme en volstrekt ongeloofwaardige SSP5-8.5 scenario maar moest vervangen door het minder extreme SSP2-4.5 scenario. Wat blijkt? Het KNMI heeft dat al lang gedaan. De resultaten zijn terechtgekomen in een uitgebreide Engelse versie van het scenariorapport, maar daar is tijdens de presentatie van het rapport met geen woord over gerept. Ook het ministerie van I&W en minister Harbers waren daarvan onkundig getuige het dankwoord van de minister waarin hij omstandig inging op de extreme klimaatgevaren die er voor Nederland in het verschiet liggen. 

Waarom heeft het KNMI de resultaten van het meer gematigde scenario verzwegen? Volgens een KNMI-zegsman wilde het KNMI het Nederlandse publiek behoeden voor de indruk dat het allemaal wel meevalt met het klimaat. Dat zou het draagvlak voor een stringent klimaatbeleid alleen maar aantasten en dat is natuurlijk met de verkiezingen in aantocht niet de bedoeling.

Als een minister zou handelen zoals de leiding van het KNMI heeft gedaan zou hij/zij onmiddellijk een motie van wantrouwen aan zijn/haar broek krijgen wegens achterhouden van essentiële informatie en misleiding van het parlement, een parlementaire doodzonde. Die motie zou dan vervolgens met algemene stemmen worden aangenomen waarop de minister met de staart tussen de benen zou moeten vertrekken.

Over-enthousiaste KNMI-directeur

Zo’n vaart zal het met het KNMI niet lopen. We houden het erop dat de handelwijze van het KNMI  niet meer is dan een beginnersfout van een onlangs aangetreden en overenthousiaste KNMI-directeur in de categorie: eens maar nooit meer. Een corrigerend, vaderlijk gesprek van de (misleide) minister van I&W met de betreffende KNMI-directeur moet vooralsnog voldoende zijn. Verder gaan we ervan uit dat het KNMI het alarmistische scenariorapport met spoed zal intrekken en vervangen door een rapport gebaseerd op de laatste wetenschap. Als het even kan nog voor de aanstaande verkiezingen.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week houdt de merkwaardige bewegingen van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid scherp in de gaten. Wilt u deze broodnodige berichtgeving als donateur mede mogelijk maken? Heel graag! Hartelijk dank!

Het bericht KNMI heeft minister en publiek angst aangejaagd met een extreem klimaatscenario waar het zelf niet in geloofde verscheen eerst op Wynia's Week.

Het rapport werd door de nieuwe directeur van het KNMI, de prominente klimaatwetenschapper Maarten van Aalst, aangeboden aan demissionair minister Mark Harbers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het ministerie waar het KNMI onder valt. In zijn dankwoord prees Harbers het KNMI voor dit voor Nederland zo belangrijke en hoognodige rapport en memoreerde en passant de voortreffelijke internationale reputatie van het KNMI op het gebied van de klimaatwetenschap (‘leidend’).

Vier toekomstbeelden

In het rapport heeft het KNMI in groot detail een viertal plausibele scenario’s of toekomstbeelden beschreven voor het toekomstige Nederlandse klimaat in 2050, 2100 en 2150. Het is de bedoeling dat instanties en sectoren in Nederland die te maken hebben of krijgen met klimaatverandering (overheid, fruittelers, waterschappen en natuurbeschermers) het scenariorapport gaan gebruiken als uitgangspunt voor hun verdere klimaatbeleid.

De vier gepresenteerde scenario’s gaan uit van een lage en hoge wereldwijde uitstoot van broeikasgassen in combinatie met weinig of veel neerslag in Nederland. De 4 scenario’s zijn de 4 hoekpunten waarbinnen de klimaattoekomst van Nederland zich zal afspelen. Zie het onderstaande x,y-diagram. Op de verticale as staat de uitstoot van Laag naar Hoog, en op de horizontale as de neerslag van Droog naar Nat. De vier scenario’s worden aangeduid met de lettercombinaties LD, LN, HD en HN.

Voor ieder van de 4 scenarios’s levert het KNMI de jaarlijkse temperatuur, neerslag, uren zonneschijn, vochtigheid, droogte, zeespiegelstijging en nog veel meer, allemaal met een indrukwekkende precisie en nauwkeurigheid.

De resultaten zijn zeer verontrustend, vooral die van de hoge uitstootscenario’s HD en HN. In zowel de lage als hoge uitstootscenario’s worden de zomers droger en de winters natter en nemen de weersextremen toe. In het lage uitstootscenario (L) valt het allemaal nog wel mee,  maar in het hoge uitstootscenario (H) lijkt het hek van de dam. In 2100 zal het aantal tropische dagen in een jaar oplopen naar 30 en zijn zomertemperaturen van 40 graden geen uitzondering meer.

Daar blijft het niet bij, na 2100 wordt het allemaal nog veel erger. Maar het meest verontrustende is de geprojecteerde zeespiegelstijging in 2100: 60 tot 120 cm en als het tegen zit misschien wel 2,5 meter en meer. Zoals een medewerker van het KNMI bij een eerdere gelegenheid al eens opmerkte betekent dit het einde van het Koninkrijk der Nederlanden.

Streven naar Parijse ondergrens wordt verlaten

De lage en hoge uitstootscenario’s zijn gebaseerd op respectievelijk het SSP1-2.6 en het SSP5-8.5 scenario uit het IPCC AR6 rapport. Beide uitstootscenario’s acht het KNMI plausibel, dat is te zeggen dat beide scenario’s volgens het KNMI op grond van de huidige stand van de wetenschap voorstelbaar zijn en dat de werkelijkheid ergens tussen deze twee uitersten in zal liggen. In het lage uitstootscenario zal de  opwarming langzamerhand afvlakken en in 2100 en daarna uitkomen op 1,7 graad Celsius vergeleken met de pre-industriële periode. De opwarming in het hoge uitstootscenario komt in 2100 uit op 4 tot 5 graden en neemt daarna nog steeds gestaag toe.

De keuze van het lage uitstootscenario SSP1-2.6 als ondergrens is goed verdedigbaar. Het komt overeen met de bovengrens van het Akkoord van Parijs (ruim onder de 2 graden). Met een uiterste en wereldwijde inspanning is het misschien nog net mogelijk aan die grens te voldoen maar de kans daarop is klein. Terzijde: met de keuze voor de Parijse bovengrens zet het KNMI, met directeur Van Aalst voorop, zijn jarenlang uitgedragen overtuiging overboord dat de wereld moet streven naar de meer stringente Parijse ondergrens van 1,5 graad. Daar valt alles voor te zeggen en getuigt van werkelijkheidszin, maar laat Jetten en Timmermans het niet horen.

Ongebreidelde uitstoot-scenario is volkomen ongeloofwaardig

De keuze van het hoge uitstootscenario SSP5-8.5 als bovengrens is zeer dubieus. Sterker, het is een misser van jewelste. Het SSP5-8.5 scenario stond tot nog niet zo lang geleden bekend als het ‘business as usual’-scenario. Daarmee werd dan bedoeld dat er van klimaatbeleid geen of nauwelijks sprake was en dat er geen rem stond op de uitstoot van broeikasgassen. Het ging uit van een ongebreidelde economische groei van de fossiele economie en de daarbij behorende ongebreidelde uitstoot van broeikasgassen.

Sinds het Akkoord van Parijs in 2015 is er wereldwijd een stringenter klimaatbeleid op gang gekomen en is het ‘business as usual’-scenario niet langer relevant. Het is uitgesloten dat het SSP5-8.5 scenario ooit werkelijkheid zal worden, van een plausibel scenario is in de verste verte geen sprake. De huidige consensus binnen de klimaatwetenschap is dan ook dat het SSP5-8.5 scenario zijn tijd heeft gehad en niet meer gebruikt kan en mag worden voor het maken van geloofwaardige toekomstverkenningen. Het scenario is nog wel in het AR6 rapport opgenomen maar meer om redenen van volledigheid en continuïteit van de rapportage.  

Waarom het KNMI desondanks toch gekozen heeft voor dit ongeloofwaardige en extreme scenario is een groot raadsel. Als toonaangevend wetenschappelijk instituut op het terrein van de klimaatwetenschap moet het op de hoogte zijn geweest van de discussies binnen de klimaatwetenschap over de relevantie van het SSP5-8.5 scenario. En ook van de uiteindelijke wetenschappelijke consensus die zich in de aanloop naar het AR6 rapport had afgetekend.

Het heeft er alle schijn van dat de keuze van het KNMI is ingegeven door de wens een zo groot mogelijke maatschappelijke impact te veroorzaken met als uiteindelijk doel zo veel mogelijk steun te verwerven voor een meer radicaal klimaatbeleid. En dan mag de waarheid wel wat geweld worden aangedaan. Schromelijk overdrijven is een beproefde tactiek van de alarmistische klimaatbeweging en verwante organisaties met VN-chef Guterres als lichtend voorbeeld. Maar een serieus en ‘leidend’ wetenschappelijk instituut als het KNMI zou zich verre moeten houden van dat soort praktijken.

Wat had het KNMI dan wel moeten doen? Heel eenvoudig, uitgaan van een meer realistisch scenario voor de hoge uitstoot. Het meest voor de hand liggende scenario is het SSP2-4.5 scenario. In dat scenario loopt de opwarming in 2100 op naar 2 tot 3 graden, de helft van de opwarming in het extreme ‘business as usual’-scenario.   

KNMI verdient forse boete

Met de keuze voor het extreme en obsolete RP5-8.5 scenario is het KNMI goed de fout ingegaan. Die keuze maakt het met veel mediaspektakel gepresenteerde scenariorapport ongeschikt voor verder gebruik. Het KNMI heeft de Nederlandse overheid en samenleving een slechte dienst bewezen en is ernstig tekort geschoten in zijn maatschappelijke zorgplicht.

Demissionair minister Harbers staat niets anders te doen dan het rapport KNMI’23: klimaatscenario’s voor Nederland onverwijld terug te sturen naar het KNMI met de dringende aanbeveling het extreme en onbestaanbare SSP5-8.5 scenario te vervangen door het gematigder SSP2-4.5 scenario. Daarnaast zou de minister ook kunnen overwegen het KNMI een strafkorting op te leggen wegens ernstige plichtsverzaking en misleiding. De opbrengst kan hij dan linea recta overmaken naar zijn collega van Volksgezondheid, ter aanvulling op het GGZ-budget voor de behandeling van klimaatdepressie onder jongeren.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week houdt de merkwaardige bewegingen van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid scherp in de gaten. Wilt u deze broodnodige berichtgeving als donateur mede mogelijk maken? Heel graag! Hartelijk dank!

Het bericht Met de keuze voor het meest extreme en volkomen ongeloofwaardige uitstoot-scenario is het KNMI zwaar in de fout gegaan verscheen eerst op Wynia's Week.

Eerdere uitgebreide IPCC rapporten verschenen in 1990, 1995, 2001, 2007 en 2013. Op de keper beschouwd vertelde het nieuwe rapport weinig nieuws, het was niet meer dan een bevestiging en aanscherping van de voorgaande IPCC rapporten. Wel was de toonzetting totaal anders, een soort allerlaatste waarschuwing: we staan aan de vooravond van een ongekende klimaatcatastrofe en alleen met ingrijpende radicale maatregelen kan het tij nog worden gekeerd.

Waar komt het idee van de snellere opwarming vandaan?

In de nationale en internationale media werd de alarmistische boodschap van het IPCC breed uitgemeten. De Secretaris-Generaal van de VN spande de kroon met het afkondigen van de Code Rood. Ook de vaderlandse media lieten zich niet onbetuigd. Opvallend bij die Nederlandse berichtgeving was de nadruk op het tempo van de opwarming, dat veel hoger zou zijn dan gedacht.

De opwarmingsgrens van 1,5°C – de ondergrens van het Akkoord van Parijs waar de leiders van de rijke westerse landen onder willen blijven – zou al worden bereikt in 2035, ruim een decennium eerder dan klimaatwetenschappers bij eerdere gelegenheden voor mogelijk hadden gehouden.

De veronderstelde snellere opwarming van de aarde is een groot raadsel. Ja, de aarde warmt wereldwijd op en dat is al vele decennia aan de gang. Maar nergens in het nieuwe IPCC-rapport is te lezen dat het tempo van de opwarming zou zijn versneld. Hoe zit dat precies?  

Niet van het IPCC, wel van het KNMI!

De bron van het onheilspellende bericht (Bart Strengers, klimaatonderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving wees mij er op) blijkt afkomstig van ons eigen KNMI, het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, waar – volgens het NOS Journaal – alle klimaatwetenschap in Nederland samenkomt. Als service aan de media publiceerde het KNMI op de dag van het verschijnen van het IPCC-rapport op zijn website een korte samenvatting onder de alarmerende kop: Nieuw IPCC-rapport: temperatuur stijgt sneller dan verwacht. Zie hier.

Vrijwel alle kranten en tv-nieuwsprogramma’s hebben bij hun berichtgeving uit de KNMI-samenvatting geput, inclusief de alarmerende kop. Waarom ook niet?  Het KNMI was nauw betrokken bij de totstandkoming van het AR6 rapport en is dus uitstekend ingevoerd in alle ins en outs. Een meer betrouwbare bron is moeilijk voor te stellen.

Maar waar het KNMI de snellere opwarming vandaan haalt mag Joost weten. Het kan onmogelijk uit het nieuwe IPCC-rapport komen want dat rapport vertelt juist het tegenovergestelde. Dat heeft te maken met de herwaardering van de koolstofbudgetten in het nieuwe AR6 rapport. Een koolstofbudget geeft aan hoeveel CO2 er mag worden uitgestoten voordat een bepaalde opwarming wordt bereikt. In het nieuwe rapport zijn de koolstofbudgetten spectaculair toegenomen vergeleken met het voorlaatste rapport AR5 uit 2013. Het duurt dus langer voordat een bepaalde opwarmingsgrens wordt overschreden. Niks geen versnelling dus.

De onderstaande tabel toont de koolstofbudgetten per 01-01-2020 (uitgedrukt in GigatonCO2) voor een opwarming van 1,5°C en 2°C zoals gerapporteerd in AR5 en AR6.  De 1,5°C en 2°C zijn de onder- en bovengrens voor de toelaatbare opwarming vastgelegd in het Akkoord van Parijs. Tussen de ronde haken staat het aantal jaren dat een budget meegaat bij een constante uitstoot van 40 GtCO2/jaar, ruwweg de huidige uitstootsnelheid.

Zoals we kunnen zien is het AR6 koolstofbudget voor 1,5°C ten opzichte van AR5 toegenomen met bijna een factor 3. Ook het koolstofbudget voor 2°C is significant hoger. Op grond van het voorlaatste IPCC-rapport (AR5) zou het budget bij een constante uitstoot van 40 GtCO2/jaar voor de 1,5°C bij een constante uitstoot van 40 GtCO2/jaar al voor 2025 zijn uitgeput. Maar volgens de nieuwste bevindingen uit AR6 gaat het budget nu mee tot midden 2032 mee. Als we uitgaan van een lineaire reductie in de CO2 uitstoot wordt volgens AR5 de 1,5°C grens bereikt ruim voor 2030 en volgens AR6 rond 2045.

Komt er een rectificatie van het KNMI?

Er is dus geen sprake van een versnelling van de opwarming zoals het KNMI claimt, integendeel. Misschien beschikt het KNMI over eigen onderzoek dat nog niet is gedeeld met de internationale gemeenschap van klimaatonderzoekers. Niet zo waarschijnlijk. Het ligt meer voor de hand dat het KNMI-nieuwsbericht een slip-of-the-pen is geweest van een overijverige communicatiemedewerker met-een-groen hart en dat dit door de kwaliteitscontrole van het KNMI niet is opgemerkt.

Gelukkig krijgt het KNMI een herkansing. In oktober zal het KNMI een toelichting op het AR6 rapport uitbrengen onder de titel: Klimaatsignaal ‘21. Daarin zal zonder twijfel ook het tempo van de opwarming aan de orde komen. In afwachting daarvan zou het KNMI er verstandig aan doen op korte termijn met een rectificatie te komen. Dat is het instituut verplicht aan de vaderlandse media en niet te vergeten de vele lezers en kijkers die onjuist zijn voorgelicht. Een kwestie van wetenschappelijke integriteit.

Het bericht Warmt de aarde sneller op? Niet volgens het IPCC, wel volgens het KNMI. verscheen eerst op Wynia's Week.