Na de middelbare school en een hbo-opleiding facilitair management kwam Schoonen in 1998 als cadet op de Koninklijke Militaire Academie. Ze was 23 jaar en idealistisch ingesteld. Als luitenant van de Koninklijke Landmacht diende ze op de Balkan.

Na een aantal ‘parate functies’, lagen voor haar bureauposten in het verschiet. Maar het was ook de tijd van zware bezuinigingen. In 2008 vertrok ze uit het leger voor een baan bij een energieconcern. In 2012 begon ze een eigen bedrijf. Na het uitbreken van de Oekraïne-oorlog speelde het militaire idealisme weer op. Maart 2025 verkocht ze haar goedlopende onderneming en kwam ze terug bij de landmacht, nu als Hoofd Inkoop.

Gegarandeerde aanvoer

Schoonen heeft 1,2 miljard euro per jaar te besteden. Ze gaat niet over de aanschaf van grote wapensystemen, zoals tanks – dat doet het Commando Materieel en IT (COMMIT) – maar wel over de inkoop van alle andere ‘grondgebonden’ goederen en diensten. Van gevechtsrantsoenen tot voertuigen, van medische voorzieningen tot gereedschappen en van camouflagenetten tot de paarden voor de Koninklijke Marechaussee. Schoonen (50) en haar mensen moeten het allemaal zien te regelen tegen de juiste prijs-kwaliteitsverhouding.

Wat de laatste tijd vooral belangrijk is: absoluut geen vertraging in de levering. De krijgsmacht heeft haast en wil gegarandeerde aanvoer. Of zoals Schoonen zegt: ‘Wordt het oorlog, dan moeten we het niet drie dagen, niet drie weken, maar drie jaar kunnen volhouden.’ En misschien nog wel langer ook.

Margarine

Inkoop en logistiek zijn het wezen van de oorlogvoering. Raken de aanvoerlijnen verstopt, dan kan de frontsoldaat het schudden. Grootschalig militair optreden begon in de tijd van Napoleon Bonaparte (1769-1821), die de militaire dienstplicht invoerde. Een troepenmacht van een dergelijke omvang had zoveel proviand en spullen nodig, dat je het vooraf vanuit het hoofdkwartier moest regelen, want de tot dusver gebruikelijke plundertochten in de omgeving volstonden bij lange na niet meer.

Aan Napoleon wordt de uitvinding van margarine toegeschreven als alternatief voor de nogal bederfelijke roomboter. Plus de wijsheid dat ‘het leger op zijn maag marcheert’. Iedereen die wel eens met militairen optrok, zal het beamen: ‘Rats, kuch en bonen, doe daar je maaltje maar mee.’ Alles wat ze je voorzetten, moet je naar binnen zien te werken, want een soldaat weet nooit wanneer hij/zij weer wat te schransen krijgt.

‘Er komt nu een heel grote aanbesteding,’ vertelt Schoonen op de derde verdieping van gebouw 9 van de Kromhoutkazerne in Utrecht, het hoofdkwartier van de Koninklijke Landmacht. Weldra kunnen de vaste toeleveranciers en hun nieuwe concurrenten – bijvoorbeeld grote supermarktketens of gerenommeerde fabrikanten van sportvoeding – meedingen naar de miljoenenorder ‘operationeel rantsoenen’. Niet zomaar een paar pallets mueslirepen, maar alles wat de Nederlandse militairen de komende jaren verorberen tijdens bivak, oefening of missie. Dus alles wat de operationele eenheden niet in hun kazernes nuttigen. Heb je troepen te velde, dan gaan er flinke hoeveelheden voedsel en niet-alcoholische drank doorheen.

Dit typeert de nieuwe context van Defensie: potentiële leveranciers zullen vechten om de opdracht, omdat ze zich ook op de civiele markt willen presenteren als het bedrijf dat zorgdraagt voor de noodrantsoenen van ‘onze soldaten’. Sleep je die order binnen, dan voldoe je aan de strengste kwaliteitsnormen en onderstreep je het Oranjegevoel. Iemand nog een stroopwafel van onze jongens en meiden?

Verschil maken

Schoonen komt uit een katholiek, Brabants gezin. Haar vader overleed toen ze 3 was. Ze werd opgevoed door haar moeder. Ze heeft een neef bij de Koninklijke Marine. Een oom was F-16 vlieger bij de Koninklijke Luchtmacht. ‘Maar ik kom niet uit een militaire familie, hoor. Toen ik op mijn 22ste aan mijn moeder vertelde naar de KMA te willen, begreep ze mijn idealisme. Wel vroeg ze zich af “waarom het zo militair moest”. Tja, het moest militair vanwege het avontuur, maar ook vanwege mijn drijfveer te “werken aan vrede en veiligheid”. Dat was ook toen al de wervingsslogan.’

Jordie Schoonen als cadet op de Koninklijke Militaire Academie. Foto: Defensie.

De Koude Oorlog leek in 1998 echt voorbij. Het tijdperk van de vredesmissies was begonnen. De Grondwet had zojuist artikel 97 gekregen. Behalve het traditionele verdedigen van het eigen grondgebied en dat van de bondgenoten, plus het dienen van internationale vrede en veiligheid, moesten militairen voortaan ook ‘de internationale rechtsorde bevorderen’. Mooier kon cadet Schoonen het niet krijgen.

Na de KMA kwam ze in logistieke functies bij de landmacht. Ze ging op missie naar de Balkan: SFOR-10 naar Baja Luka in 2001. Bij de landmacht beleefde ze vervolgens nog eens vijf ‘fantastische jaren’, waarin ze bezig was met militaire logistiek. Maar ze had inmiddels een man ontmoet, die ook militair was. En als je allebei zo’n twintig weken per jaar van huis bent, wordt een gezinsleven lastig.

Bovendien begon een periode van naargeestig bezuinigen. Eigenlijk had Defensie alleen nog geld voor de operationele inzet in Afghanistan en Irak. Aan het thuisfront trok de krijgsmacht zich terug in een bureaucratische besparingsmodus. In zo’n verstikkende atmosfeer is het lastig je voor te stellen dat je bezig bent de internationale rechtsorde sprongsgewijs te verbeteren.

Schoonen: ‘Ik wilde in parate eenheden dienen, maar de Haagse stafafdelingen waren mijn voorland. Daar zou ik misschien “een relbak” zijn geworden.’ Het was goed dat ze na tien jaar vertrok bij Defensie voor een functie in de burgermaatschappij. Ze werd inkoper bij energiemaatschappij Essent.

De geprivatiseerde energiemarkt was hevig in beroering. Beursgang, overnames, mislukte fusies, bedrijfssplitsing. Schoonen maakte het van nabij mee. Haar concern was een geprivatiseerd openbaar nutsbedrijf, waarin ambtelijke procedures nog welig tierden, terwijl de organisatie onder druk stond zich naar een marktconforme werkcultuur te ontwikkelen. Schoonen schopte het tot Inkoopmanager ICT en Facilitair Directeur. Ze bestierde een inkoopafdeling van 120 medewerkers van wie – zo had ze zich voorgenomen – er slechts zes mochten blijven. ‘Ikzelf was nummer 7,’ zegt Schoonen. Ze wilde zichzelf als allerlaatste ontslaan. Pas dan was de afdeling voldoende afgeslankt.

Bloeiende business

In 2014 was het zover. Ze vertrok als ‘Mevrouw Belangrijk in een mantelpakje’ en reed ‘voor de laatste keer de roze parkeergarage uit’. Ze richtte een bedrijf op dat andere ondernemingen hielp bij het moderniseren van hun inkoop- en facilitair management. Niet alleen met advies, juist ook met interim-management klussen. Bloeiende business. Schoonen leerde honderden bedrijven van binnenuit kennen en had weldra twintig mensen in dienst die als een Quick Reaction task-force uitwaaierden over de BV Nederland.

Op een zeker moment werd ze benaderd voor ‘een klein adviesklusje bij Defensie’. De Oekraïne-oorlog was uitgebroken, het spook van oorlog hing opeens boven Europa. De krijgsmacht moest zijn vastgeroeste inkoopprocedures onmiddellijk vernieuwen en bespoedigen. Kon ze tien woensdagen beschikbaar zijn om tien ‘pilots’ in gang te zetten teneinde het leger sneller van spullen te voorzien?

Schoonen voerde eigenlijk zelf geen klussen meer uit. Ze stuurde haar consultancy- en detacheringsbedrijf aan. Maar voor deze opdracht kon ze niet zomaar een van haar mensen in Utrecht detacheren. Dit was Defensie in een benarde situatie. Dit moest ze toch echt zelf doen: ‘Het begon weer te kriebelen.’ Al na drie woensdagen ‘trok ik de conclusie dat het een enorme transformatie was. Die kon je niet realiseren door tien dagen op rij een buitenstaander in te huren. Deze verandering moest van binnenuit bewerkstelligd worden, door iemand van Defensie zelf.’

Het was begin 2025. In Amerika was net president Donald Trump aangetreden. Diens geopolitieke manoeuvres, handelspraktijken, niet-fidele houding tegenover Europa, het was opeens allemaal van invloed op de logistieke processen van de Nederlandse krijgsmacht. Schoonen twijfelde over haar terugkeer naar de landmacht. Ze vond het moeilijk haar bedrijf te verkopen en afscheid te nemen van haar twintig medewerkers.

‘Het voelde als in de steek laten. Maar elke avond zag ik op het televisiejournaal Donald Trump met weer een decreet. Dat heeft me overtuigd om opnieuw voor Defensie te tekenen.’ Om te voorkomen dat Trump ook de Nederlandse krijgsmacht logistiek zou kunnen manipuleren, moesten dingen gaan veranderen. Zij verkocht op 17 maart 2025 haar bedrijf en kwam weer ‘met evenveel bewustzijn en idealisme als in 1998’ bij Defensie werken.

Dynamiek brengen

Voor het eerst sinds lange tijd is de kans op een oorlog tussen Rusland en de NAVO-landen reëel. Schoonen brengt doelbewust dynamiek op de inkoopafdeling van de grondgebonden eenheden. Oude, vertrouwde methodes deugen niet meer. Sowieso is grote personeelsschaarste ontstaan tijdens de bezuinigingsjaren, simpelweg omdat Defensie steeds minder kon inkopen en het voor de hand lag de banen van inkopers te schrappen. Nu ineens is er weer geld, maar ook een nijpend gebrek aan inkopers.

Van 2011 tot en met 2016 moest Defensie het doen met iets meer dan 8 miljard euro per jaar. Nadien begon het budget steeds sneller te stijgen. In 2026 groeit het naar 26,8 miljard, ruim een verdrievoudiging in tien jaar. In de komende jaren zet die trend zich door, want Nederland moet voldoen aan de NAVO-norm: 5 procent van het nationaal inkomen moet naar verdediging, waarvan 3,5 procent voor de krijgsmacht en 1,5 procent voor veiligheidsrelevante infrastructuur. Dan gaat het over een Defensiebudget van ruim 50 miljard.

Het Centraal Planbureau rekende onlangs uit hoeveel miljard extra Defensie per jaar te besteden heeft. Het kabinet-Jetten wil dat het budget in 2030 met 9,5 miljard stijgt, maar volgens de CPB-rekenmeesters lukt het niet om zoveel geld uit te geven vanwege lange levertijden. Defensie kan in 2030 hooguit 8,1 miljard extra wegzetten. Dat bedrag zal echter fors stijgen. Vanaf 2035 komt structureel 19,3 miljard per jaar erbij.

Onder deze omstandigheden lijkt Hoofd Inkoop landmacht natuurlijk een droombaan: heb je zoveel extra geld te spenderen, dan gaat alles vanzelf. Maar zo is Jordie Schoonen niet gebakken.

De geopolitieke dreiging noopt tot razendsnel handelen en dan mag je niet blijven steken in oude aanbestedingsprocedures en vastgeroeste contracten. Je ‘schakelt’ met je flexibele partners in een hypermoderne oorlogseconomie. Op het Commando Landstrijdkrachten is het parool: Armies win battles, nations win wars. (‘Legers winnen veldslagen, naties winnen oorlogen’). Het is de industriële achterban die een strijdmacht aan de overwinning helpt.

Stoere video’s

Op de website van Defensie staan stoere video’s waarin het Ondersteuningscommando meldt dat ‘de militair er nooit alleen voor staat’. Je ziet paratroepers uit vliegtuigen springen, infanteristen het vuur openen en marineschepen afmeren, terwijl een gebronsde stem uitlegt: ‘Achter elke militair staat een hele wereld van mensen die dit mogelijk maken.’ Maar de jarenlange bezuinigingen laten hun sporen na. In de gevechtseenheden bestaat nog een zekere gelatenheid. Eerst zien, dan geloven: ‘We doen het met de spullen die we hebben.’

Het idee dat Defensie altijd veel te veel betaalt, is hardnekkig. ‘Zelfde voedingspakket als in de buitensportwinkel vlakbij mijn huis, maar dan drie keer zo duur,’ zeggen de mariniers als ze tijdens de wintertraining in Noorwegen hun zakjes Boeuf Bourguignon, Beef Stroganoff en Kip Curry in poedervorm uitstrooien boven een pannetje vol sneeuw dat ze boven een brandertje opwarmen. Ze hebben zich de hele dag op langlauf ski’s voortbewogen bij temperaturen ver onder het vriespunt. Op hun schouders droegen ze een zware rugzak, hun dienstwapen en munitie. Ze blaffen van de honger. Ze gebruiken de drie zakjes naar keuze uit het pakket allemaal tegelijk in één pannetje. Ze eten een prut van Bourguinon, Stroganoff en curry. Het gaat hier niet om smaak, maar om calorieën. Als iemand een zakje ongeopend laat: ‘Hé maat, eet jij niet alles op?’ Dan gaat er nog een vierde zakje door de instant melange. Rats, kuch en bonen, het is van alle tijden.

‘Kan zijn dat we meer betalen als je het vergelijkt met de gewone winkelprijs,’ zegt Schoonen hierover. ‘Ik hoor die verhalen ook. We stellen bij inkoop wel allerlei extra voorwaarden, bijvoorbeeld waar het gaat om de verpakking en het te allen tijde snel kunnen leveren. Door deze handlingskosten kan zo’n instant maaltijd vijf euro duurder uitvallen. Maar we zijn taaie onderhandelaars. We kopen groot in tegen scherpe prijzen. Tegenover ons zitten ook stevige kooplui.’

Dit is precies waarom verandering nodig is. Schoonen: ‘Je wilt geen monopolie toekennen aan je leverancier. We willen leveringen spreiden. Dat is commercieel beter en het beperkt de risico’s. Om het gevecht langdurig te kunnen volhouden, moeten we productie en leveringszekerheid van goederen garanderen.’

Schoonen werkt aan een transformatieproces, waarbij krijgsmacht en toeleverende industrie elkaar vinden en begrijpen. Militaire planning is een kwestie van voortdurend aanpassen geworden. De oorlog verandert van karakter door een steeds snellere wapenwedloop. Op het slagveld in Oekraïne zijn drones na enkele weken alweer achterhaald door contradrone-maatregelen. Softwareleveranciers leveren elke nacht hun updates. ‘De innovatiecyclus voor drones is twee tot drie weken,’ zegt Schoonen.

Het is een tempo dat Defensie naar adem doet happen. De oude gewoonte was dat de krijgsmachtonderdelen een behoeftestelling formuleerden en na uitgebreid intern overleg met een dik pakket specificaties kwamen. Aan al die minimumeisen moesten de goederen voldoen. Alleen de bedrijven die tot in detail garanties gaven, mochten offerte uitbrengen. Vervolgens werden de biedingen vergeleken en viel na veel overleg tussen allerlei specialisten een beslissing tot aankoop. De uitverkoren leverancier ging vervolgens aan de slag. Vaak duurde het tien jaar voordat de benodigde spullen werden geleverd. Nieuwkomers hadden het moeilijk. Alleen gevestigde bedrijven wisten hoe ze Defensie spullen moesten verkopen. Defensie was risicomijdend en koos bijna als vanzelf voor de ‘usual suspects’.

Achter het bureau

Kan het zo doorgaan? Het adagium luidt: de oorlog win je achter het bureau. Maar volgens Schoonen klopt dat niet langer. ‘Je wint de oorlog aan het front, maar je kunt hem achter het bureau verliezen.’ Blijft Defensie op de oude voet doorgaan met aanbesteden, dan loopt het mis. Er moet vaart en voortdurende vernieuwing komen.

Ze formuleert drie principes: ‘Kijken wat er op de militaire en civiele markt gebeurt. Let op de risico’s in de toeleveringsketen, want we willen niet afhankelijk zijn van monopolisten en van grondstoffen uit onbetrouwbare landen. Richt de eigen organisatie slimmer in, zodat we sneller werken.’

Schoonen en haar team doen nu allerlei vernieuwingsprojecten die de industrie moeten uitdagen. Zij ontdekten dat voor het opknappen van beschadigde voertuigen en wapensystemen sinds 1980 dezelfde specificaties gelden. Alsof er in 46 jaar geen enkele technische vernieuwing is geweest om materieel met gevechtsschade – desnoods provisorisch – te repareren!

Als je tegen de Russen vecht, moet je op alles zijn voorbereid. Daarom ontvangen bij voorbeeld chauffeurs gereedschap en instructies waarmee ze het eigen voertuig snel weer aan de praat krijgen. Zo dicht mogelijk bij het front en zo ver van de gevechtslinies als nodig, moet een ‘Maintenance Hub’ worden ingericht om het materieel terstond te herstellen. De afdeling Inkoop heeft al dertig bedrijven die hierover meedenken en (gezamenlijk) plannen willen indienen. In plaats van een dik boekwerk met specificaties, komt defensie hierbij slechts met de simpele eis dat het materieel in recordtijd weer functioneel is.

Het voertuigenpark wordt de komende jaren uitgebreid. Als Defensie niet oppast, wordt automatisch meer van hetzelfde ingekocht. Dan krijgt elk type voertuig ook weer een eigen type aanhanger. Terwijl er al tientallen verschillende types aanhangers en opleggers zijn. Met allemaal eigen trekhaken, wielen, banden, assen en smeermiddelen. In tijden van crisis is zo’n lappendeken een logistieke nachtmerrie, want bijna niks is compatible.

Meedenkende bedrijven

Schoonen werkt daarom aan de ‘Innovatie Challenge Universele Trailer’. Bedrijven worden uitgenodigd mee te denken over aanhangers en opleggers die multifunctioneel en eenvormig zijn, zodat ze aan allerlei verschillende voertuigen en pantserwagens kunnen worden gekoppeld. De trailers moeten allerlei lading kunnen vervoeren, bijvoorbeeld dankzij een verlengbaar chassis of een snelle wissel van één achteras naar dubbele assen. Eén standaardtype trailer zal niet lukken, denkt Schoonen. Maar als ze het tot een handjevol verschillende soorten trailers kan beperken, dan is er al veel verbeterd. Dan kan ze, in tijden van nood, de productie ook nog eens veel sneller opvoeren.

Kan defensie in tijden van oorlog niet gewoon voertuigen vorderen? Transportbedrijven en koeriersdiensten dwingen munitie te rijden richting front? ‘Niet mijn afdeling,’ zegt Schoonen. Het vorderen van civiele voertuigen lost bovendien de logistieke puzzel niet op, misschien wel integendeel. Hoe beter haar afdeling Inkoop zich nu voorbereidt op de aanvoerlijnen tijdens een grootschalig conflict, hoe langer de krijgsmacht het gevecht straks kan volhouden. Dat is het idee.

Acht van Kloppenburg

Tijdens de Koude Oorlog had de Koninklijke Landmacht zich ook terdege voorbereid. Bij een oorlog tegen het Warschaupact zou Nederland een deel van de Noord-Duitse laagvlakte voor zijn rekening nemen. Het plan voorzag in ‘de Acht van Kloppenburg’. In dat Duitse stadje kwam het logistieke draaipunt. Vanuit Nederland zou de munitie naar Kloppenburg worden vervoerd om van daaruit naar het front te worden getransporteerd. Op de terugweg zouden de gewonden worden meegenomen, die ook weer via Kloppenburg naar huis werden getransporteerd. Op de kaart werden vier ronde pijltjes getekend, die samen een acht vormden met Kloppenburg in het midden.

Mooi bedacht, maar toen de Sovjet-Unie in 1992 uit elkaar viel en de militaire archieven in Moskou en Warschau zich openden, bleek dat er in geval van oorlog een Russische parachutisten-eenheid zou worden ingezet om het distributieknooppunt in Kloppenburg te vernietigen en in ieder geval zwaar te ontregelen. De Nederlandse oorlogsinspanning zou vanaf de eerste dag vastlopen.

Zodra het vuur wordt geopend, sneuvelen de meeste plannen. Maar juist daarom moet Defensie het niet hebben van oude patronen en vaste voornemens. Flexibiliteit, vindingrijkheid, improvisatievermogen, daarop komt het aan. Leer van de Oekraïners, weet Schoonen.

Zijn er krachten in de organisatie die de vernieuwing remmen? Defensie is groot en dus kan het niet zonder bureaucratie. Maar dan wel bureaucratie in de goede betekenis van het woord: alles conform de regels en regeltjes, zodat geen vriendjespolitiek en geen willekeur ontstaan. Schoonen: ‘Want anders betaal je per rantsoen inderdaad vijf euro meer dan nodig.’

Zo is het ook met de bedrijven waarmee Defensie moet samenwerken. ‘Je hebt de reeds lang gevestigde leveranciers nodig, want die zijn robuust. Maar wel in combinatie met de startups van de universiteiten van Delft, Eindhoven, Twente, Amsterdam, want die zorgen voor creativiteit. Je hebt beide soorten ondernemingen nodig.’

Traditioneel betaalde Defensie pas nadat bedrijven de bestelde goederen exact volgens de specificaties hadden geleverd. Vooral jonge, creatieve bedrijven klaagden dat er geen geld was om nieuw materieel te ontwikkelen. ‘Nu betalen we ontwikkelingsvergoedingen,’ zegt Schoonen. Zodat de leveranciers van veelbelovende producten niet alles hoeven voor te financieren.

Groene uniform

Schoonen zou ‘met plezier’ weer het groene uniform met officiersrangen dragen. Dat zou voelen als een bevestiging van het idealistische vuur dat nog altijd in haar oplaait als ze nadenkt over het verdedigen van ’s lands vrijheid en veiligheid. Maar dan zou ze zich moeten aanmelden als reservist, want Hoofd Inkoop bij de landmacht is een burgerfunctie. Het heeft nu geen prioriteit. ‘Eerst maar eens de eigen organisatie overtuigen van de nieuwe, flexibele werkwijze.’

Er zijn inkopers en planners die al die jaren hetzelfde werk bleven doen, terwijl Schoonen furore maakte in het bedrijfsleven. Zit daar de weerstand in de organisatie? Oudgedienden die vrezen dat het levensgevaarlijk is voor Defensie om marktgericht te werken met buitenstaanders die het op het uur U laten afweten? Die dikke boekwerken met specificaties waren er immers niet voor niets.

‘Ik houd niet van de term weerstand,’ zegt ze. Voor haar is het ‘oprechte betrokkenheid’ van collega’s met lange ervaring. Aan de andere kant moet je niet alle kleine risico’s willen uitsluiten, want juist dan zie je de kwetsbaarheid van het geheel over het hoofd en loop je pas echt gevaar.

Ze vergelijkt Defensie met een gezin waarvan de opgroeiende zoon besluit dat hij op wereldreis gaat, terwijl vooral de uiterst bezorgde vader zijn puber daarvan wil afhouden vanwege gevaren onderweg. ‘Bij Defensie werken heel veel bezorgde pappa’s,’ zegt Schoonen. ‘Dat is helemaal niet slecht, want die pappa’s komen met een extra telefoonkaartje, een bankpasje voor noodgevallen, het adres van tante in Canada.’ Kan allemaal van pas komen. ‘Maar die wereldreis, die komt er.’

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Inkoper Landmacht Jordie Schoonen heeft 1,2 miljard euro per jaar te besteden: ‘Bij Defensie werken heel veel bezorgde pappa’s’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk, het 35 mm snelvuurkanon van de CV90 is pantser doorborend en heeft een bereik van 2,5 kilometer. Na de ‘midlife update’– de vernieuwde rupsvoertuigen stromen vanaf 2026 in – beschikken de 128 Nederlandse CV90’s over een verbeterde vuurleiding en geperfectioneerde waarnemingsmiddelen. Het extra bereik van het geschut blijft geheim, want de vijand luistert mee.

Voetvolk nodig

Je kunt dus zeggen dat de CV90 steeds meer op een tank gaat lijken, maar ook weer niet. Het is en blijft een voertuig voor de pantserinfanterie en daarmee is zijn rol heel anders dan die van een tank. Overste Donker: ‘Een tank is gemaakt om gebied te veroveren. Een tank kan klappen incasseren en klappen uitdelen. Een tank doorsnijdt het slagveld, gaat dwars door de vijandelijke linies heen. Maar dan? Om het veroverde terrein te behouden, moeten infanteristen aantreden.’

De tank is de ‘Koning van het open terrein’, maar is kwetsbaar in bossen of verstedelijkt gebied.  In elke dode hoek van de tank – vooral aan de flanken en de achterzijde – kan onverhoeds een vijand met een antitankwapen opduiken. Daartegen heb je eigen voetvolk nodig. Dat is de rol van de pantserinfanterie, die vlak achter de tank aankomt, in gepantserde voertuigen zoals de CV90 en de Boxer. Dit zijn de Ferrari’s onder de pantservoertuigen.’

En dat laatste mogen de Russen wel weten, ja.

Aan de achterzijde van de CV90 zit een deur waaruit zeven soldaten tevoorschijn komen om het door de tank veroverde terrein veilig te stellen en de tanks te beschermen. Hoe elektronisch de oorlog ook, uiteindelijk is voetvolk onontbeerlijk. Pantserinfanteristen zijn de legendarische ‘boots on the ground’, de jongens en meiden die het gevaarlijkste werk opknappen.

Op het moment dat deze soldaten hun voertuig verlaten, zijn ze natuurlijk kwetsbaar voor vijandelijk vuur. De ruimte in de CV90 is behoorlijk krap. De soldaten hebben hun wapen in de hand, torsen een forse rugzak, munitie, granaten. Het scherfvest voelt als een loden last. Het duurt even voor ze – een voor een – uit het voertuig klauteren. Al die tijd kan de vijand hen te grazen nemen.

Onder pantser

Intussen krijgen de infanteristen dekking van de boordschutter, die onder pantser is gebleven en via een beeldschermpje het kanon afvuurt en de MAG 7,62 mm boordmitrailleur kan laten ratelen. Aan elke zijde van de CV90 zitten zes lanceerbuizen voor scherfgranaten en rookgranaten. Vanuit het perspectief van de infanterist biedt de CV90 de best mogelijke bescherming.

Het rupsvoertuig brengt infanteristen zo veilig mogelijk naar de helse warzone. Want dat is ook een realiteit: in een oorlog sneuvelen veel soldaten voordat ze de linies bereiken. Onderweg naar het gevecht worden ze al uitgeschakeld door drones, landmijnen of artillerievuur. Je blijft dus maar liever zo lang mogelijk ‘onder pantser’. Die supergeheime legeringen van staal en andere metalen zijn je reddende engel.

Koosnaampjes

De pelotons geven hun pantservoertuigen koosnaampjes. Het klinkt of ze met hun pantservoertuig spotten. Ze noemen het gekscherend ‘mijn cv’tje’, ‘Ma Flodder’, ‘Strijkijzer’ of ‘Multipla’. Soms gebruiken ze namen van stoere Vikingen of Westernacteurs. Allerlei troetelnamen worden op de achterkant geschilderd. Zwarte letters op de camouflagekleuren, subtiel en moeilijk zichtbaar. Maar niet zonder betekenis.

Donker: ‘Een pantservoertuig is als je favoriete jas. Je weet precies waar je huissleutels zitten, waar je het zakmes en je portemonnee bewaart. Tijdens oefeningen zit je soms 72 uur achtereen in de krappe ruimte. Na afloop inspecteren de bemanningsleden eerst de motor, voordat ze gaan uitrusten. “Eerst het paard, dan de man,” luidt het gezegde. Als jij lief bent voor het voertuig, dan is het voertuig lief voor jou. In een oorlog hangt je leven ervan af.’

De landmacht heeft 128 CV90 rupsvoertuigen en 200 Boxer wielvoertuigen. Dit zijn kleine aantallen vergeleken bij de ruim 2.800 pantservoertuigen waarover de krijgsmacht aan het eind van de Koude Oorlog – 35 jaar geleden – beschikte. Allemaal ‘uitgefaseerd’. Zo’n duizend YPR rupsvoertuigen werden verkocht aan Egypte, Jordanië en andere bevriende landen. Maar wat ervoor in de plaats kwam is sterker, beter en wordt bovendien steeds verder ontwikkeld.

De CV90 stamt uit de slotfase van de Koude Oorlog. Het wapensysteem is van Zweedse makelij (BAE Systems Hägglunds) en werd in de jaren tachtig ontwikkeld voor het Zweedse leger. Het infanteriegevechtsvoertuig moest bestand zijn tegen winterse, zeg maar gerust arctische omstandigheden. Het moest vijandelijke aanvalshelikopters uit de lucht kunnen schieten. Het moest de iconische Boyevaya Mashina Pekhoty (BMP) van de Sovjets tegemoet kunnen treden. Dit gevechtsvoertuig was in 1966 door het Rode Leger in gebruik genomen, kon door tamelijk diep water rijden en werd telkens verbeterd. De met anti-tank geschut bewapende BMP3 is nog altijd legendarisch.

‘Overbodig’

Nederland bestelde in Zweden 193 CV90’s tegen een stuksprijs van 4 miljoen euro. De eerste rupsvoertuigen werden in 2008 geleverd. Aanvankelijk waren er nogal wat kinderziektes. Toen die eenmaal waren opgelost, had Nederland er nog 176. Tijdens missies naar Afghanistan, Irak en Mali werden ze niet ingezet. Het kabinet-Rutte verklaarde de CV90-vloot deels ‘overbodig’ en verkocht in 2014 aan NAVO-partner Estland 44 van deze pantserwagens.

Op dit moment heeft de landmacht nog 128 CV90’s, die allemaal worden gemoderniseerd. Ze krijgen een compleet nieuwe geschutstoren, geperfectioneerd kanon, verse elektronica en – voor een deel van de gevechtsvoertuigen – een 120 mm Mjolner mortiersysteem. Ook komt op de CV90 zeer geavanceerde protectie tegen antitankwapens, raketten en drones.

Totaal vernieuwd

Om gewicht te besparen werden de metalen rupsbanden al deels door rubber vervangen. Dat maakt het voertuig ook iets comfortabeler voor de drie bemanningsleden en de maximaal zeven infanteristen achterin. De update kost in totaal 660 miljoen euro. Dat is ruim 5 miljoen per stuk, een kwart meer dan de prijs waartegen de gevechtsvoertuigen 17 jaar geleden werden verworven. Maar dan heb je ook wat.

‘Van buiten is de CV90 niet zoveel veranderd,’ zegt overste Donker. ‘Maar van binnen ziet hij er heel anders uit. Het is net als met een Golf GTI: het frame bleef decennialang herkenbaar, maar het is inmiddels een totaal vernieuwde auto.’  

En dan spreekt Donker nog niet eens over de software. De CV90 heeft aan het uiteinde van de loop een computer waarmee je de munitie kunt programmeren.  Vlak voordat het schot valt, kan de bemanning de lading nog even preciseren. Geconcentreerd om pantserwagens of betonnen bunkers te doorboren, dan wel uitgebreide scherfwerking om een groot deel van het terrein te zuiveren van vijandelijke elementen en allerlei gradaties daar tussenin. De hiervoor benodigde computerprogramma’s worden voortdurend aangepast, rekening houdend met de laatste ontwikkelingen aan het front in Oekraïne.

Formule 1

Tijdens een recente oefening in Duitsland rijden we mee op een nog niet gemoderniseerde CV90. Zalig! Je zweeft als in een oude Amerikaanse slee of een klassieke Citroën DS. Je ziet de oneffenheden in het terrein, maar het voertuig trekt zich er niets van aan en blaast er als een hovercraft overheen. Dit is te danken aan het ingebouwde Active Damping Suspension System, een uitvinding die tien jaar geleden kwam overwaaien uit de Formule 1.

Een sensor speurt naar de oneffenheden op de racebaan en past vliegensvlug de hydraulische druk van de wielophanging aan. Voor een auto van 800 kilo is dat al een dingetje. Voor een gevechtsvoertuig van 38 ton op een pokdalig slagveld is het zeker moeilijk te realiseren. Maar het werkt. Hoe ruig het terrein ook, het chassis van ons voertuig blijft netjes in balans. Waardoor – en dat is natuurlijk belangrijker dan comfort – het kanon zelfs bij hoge snelheden en ondanks kuilen en hobbels, loepzuiver kan blijven schieten.

Hoe doet de CV90 het op de slagvelden van Oost-Oekraïne? In 2023 doneerde Zweden vijftig CV90’s aan Kiev. Na een jaar hadden de Russen er 25 uitgeschakeld, waarbij ze er ook een aantal tamelijk ongeschonden in beslag namen. Voor een buitenstaander is dat geen formidabele staat van dienst: de helft van de CV90’s ging verloren. Maar Oekraïense militairen melden opgetogen dat er onder de bemanningsleden van de CV90 géén doden en nauwelijks gewonden vielen. De CV90 was van Europese makelij en in hun ogen min of meer een geluksvoertuig.

Donker: ‘Je overlevingskans in een westers pantservoertuig is groter, maar dat wil niet zeggen dat het niet geraakt kan worden. Er is een voortdurende wapenwedloop, waarbij steeds nieuwe vindingen het wapensysteem bedreigen. Vervolgens wordt het weer aangepast. Het verhaal gaat nu dat één goedkope drone een pantservoertuig kan vernietigen, maar zo makkelijk is dat niet.’

Investeringsprogramma

De nieuwe CV90’s krijgen allerlei bescherming tegen drones en raketten. Luitenant-kolonel Donker was in een vorige functie nauw betrokken bij het investeringsprogramma. ‘Je moet denken in termen van schillen van protectie. Een vijandelijke raket komt met 600 meter per seconde op je af. De lading is kegelvormig. Bij impact concentreert de kinetische energie zich om door de pantserlegeringen te branden. Je hebt een fractie van een seconde om de raket te detecteren en zodanig uit balans te brengen dat hij die gerichte lading niet meer geconcentreerd kan benutten en liefst volledig doel mist. Actieve protectiesystemen, daar gaan we naar toe.’  

Het komt erop neer dat je de vijandelijke raket tijdig moet onderscheppen met een eigen projectiel. Zo nodig kun je de vijandelijke raket ook vlak voor impact met een tegen-explosie uitvlakken. Over hoe dit precies functioneert, zwijgt Defensie wijselijk.

Donker: ‘Tegen drones is het makkelijker, want die zijn trager dan raketten. De vijand heeft tien of twaalf drones nodig om kwetsbare plekken – bij voorbeeld de motoruitlaat of het transmissieblok – te treffen. Dat schakelt de CV90 niet volledig uit, maar het maakt hem immobiel en daarmee stopt de inzet.’

Beweeglijkheid, pantser, vuurkracht

Op dit moment worden tientallen Pantserhouwitsers – het zwaarste artilleriegeschut van de landmacht – voorzien van anti-drone camouflage en kooiconstructies. Mogelijk krijgen ook de nieuwe CV90’s en andere gevechtsvoertuigen een dergelijke paraplu.

Het is altijd makkelijk om de kwetsbaarheid van een pantservoertuig te beredeneren. Maar dan gaat het over één zwak punt. In werkelijkheid maakt een CV90 gebruik van snelheid, eigen vuurkracht en bepantsering om aan de vijand te ontkomen. Het gevechtsvoertuig moet zo licht mogelijk zijn om zich snel te kunnen verplaatsen, maar wel zwaar genoeg om klappen op te vangen en voldoende bewapend om terug te slaan. Het een gaat vaak ten koste van het ander, dus bij het ontwerp moet je schipperen. Maar tijdens inzet benut je de diverse eigenschappen door steeds te wisselen tussen beweeglijkheid, pantser en vuurkracht.

Overste Donker: ‘Ik heb veel ervaring met pantservoertuigen en durf te zeggen dat de CV90 de optimale verhoudingen bezit. Het is een geweldig wapenplatform.’

Verder bestaat de bescherming uit de vernuftige inzet van ‘verbonden wapens’. Ieder voor zich zijn ze kwetsbaar, maar in combinatie beschermen ze elkaar door de vijand steeds te verrassen, te ontregelen en te overrompelen.

Defensie tekende onlangs een contract voor de aankoop van enkele tientallen Skyrangers, die tot op grote afstand zwermen drones uit de lucht knallen. Een CV90 weet ook wel raad met een inkomende drone, maar dat is toch een kwestie van de laatste 50 meter en je kijkt min of meer door een rietje. De Skyrangers bewaken een groot luchtruim tegen drones en zo nodig beleggen ze een schuttersfeest.

Battlefield taxi

De huidige wapenwedloop maakt alles zwaarder. Ook de Boxers krijgen een groter kaliber boordkanon. In principe is de Boxer de ‘battlefield taxi’, die soldaten zelfs over grote afstanden naar het slagveld vervoert en zichzelf dan redelijk goed verdedigt. Anders dan de CV90, begeeft de Boxer zich verder niet in het offensief. Met het zwaardere kanon gaat ook de Boxer wel een beetje die kant op.

Defensie heeft ook nog 102 Bushmasters voor het vervoer onder pantser van infanteristen. De Mercedes-Benz jeeps worden vervangen door de veel zwaardere Manticore van de Italiaanse fabrikant Inveco. Daarvan heeft Defensie er inmiddels zo’n 1.200.

‘Hooguit wat netter in je kist’

Gewicht versus beweeglijkheid, overste Donker blijft erover nadenken. Uit ervaring weet hij dat pantser altijd essentieel is. Een kleine twintig jaar geleden diende hij als pelotonscommandant in Uruzgan, toen twee jongens uit het bataljon omkwamen en twee anderen zwaargewond raakten. Hun ‘MB-bakkie’ reed op een bermbom.

De jonge luitenant Donker en een van zijn korporaals probeerden de volgende dag om hun Mercedes-Benz jeeps beter bestendig te maken tegen explosieven. Ze hadden scherfwerend doek dat als een huif over de laadbak van de jeep werd gespannen als afweer tegen granaatsplinters. Ze wilden hetzelfde doek gebruiken als bescherming aan de onderkant van de jeep. Met een slijptol sneden ze het zware canvasdoek op maat om het netjes over de vloer van de laadbak en de cabine te draperen.

Een bomspecialist van de Explosieven Opruimingsdienst (EOD) sloeg hun werkzaamheden hoofdschuddend gade: ‘Wat zijn jullie aan het doen? Dit beschermt jullie niet tegen de kracht van een explosie. Hooguit liggen jullie wat netter in je kist.’

Een volledig open jeep voelt misschien veiliger, want je kunt bij gevaar snel eruit springen en vluchten. Maar het is de plotselinge drukgolf van een explosie die de meeste mensenlevens eist. Onder pantser blijven, luidt daarom het devies.

Volledig één met het wapen

Donker beschrijft het slagveld in Oekraïne als een ‘geïndustrialiseerde oorlog’, waar zware verliezen ‘een realiteit’ zijn op een schaal die burgers zich niet kunnen voorstellen. Zijn bataljon telt 650 militairen. ‘Elke pantserinfanterist weet dat hij zichzelf kan terugvinden in de voorste linies,’ zegt hij.

Het betekent oneindig veel trainen met ’s werelds beste pantsergevechtsvoertuig. ‘Het is een brok techniek, hoor! En het staat hier in Havelte niet op de plaat om alleen maar te glimmen. We moeten volledig één zijn met dit wapen. Dan is de CV90 zo afschrikwekkend dat zelfs de grootste bully van het internationale schoolplein wel drie keer nadenkt voordat hij de grens oversteekt.’

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht De CV90: ’s werelds beste pantsergevechtsvoertuig verscheen eerst op Wynia's Week.

Defensie prikte een datum: per 1 januari 2025 moest het gebeuren. En die deadline werd gehaald. Met gepaste trots kwam Defensie op 11 januari met de mededeling dat een contract was getekend voor de levering van 1.530 vesten van het type Tactical Female Enhanced EPIC Integrated Carrier. Plus een optie op nog eens 7.000 vrouwelijke vesten.

Een familiebedrijf in Arizona levert dit voorjaar de spullen. Tyr Tactical heet dat bedrijf. In de Noorse mythologie is Tyr de God van oorlog, heldenmoed en rechtvaardigheid. Kortom, een beter product als dit kun je niet aanschaffen. Vanaf de zomer worden de nieuwe scherfvesten uitgereikt, het eerst aan de vrouwen die op missie gaan.

Een rationele aanschaf

Over vijf jaar moet 30 procent van het Defensiepersoneel vrouw zijn. Nu is dat 12 procent, dus is er nog een lange weg te gaan. Dat vrouwen in de krijgsmacht weldra een goed passend scherfvest dragen, moet de werving ten goede komen.

De investering lijkt in de eerste plaats van politiek, psychologisch en symbolisch belang. Maar het is ook een rationele aanschaf. Tot nu toe was het scherfvest ontworpen voor een mannenlichaam. Vrouwen moesten in missiegebieden en tijdens oefeningen een mannenvest dragen. Dat deed gewoon pijn, bood onvoldoende bescherming en leidde tot blessures. Vaak droegen vrouwen een extra stevige sport-bh. Dat hielp een beetje, maar nog altijd zaten hun borsten klem onder dat vrouwonvriendelijke scherfvest.

Een scherfvest is ook voor mannen loeizwaar en verstikkend. Het vest zit strak om je lijf, anders heb je er weinig aan. Je voelt het bij het ademhalen. Als je bij warm weer een dag in het veld met zo’n vest hebt rondgelopen, is het ruwe textiel doordrenkt met zweet. Onder die stugge stof zitten zware ‘body armor’-platen. ’s Nacht blijft dat bezwete vest rechtop staan naast je slaapzak of naast je kazernebedje. Je moet het steeds bij je houden, want als het mortieralarm weerklinkt, moet je het snel aantrekken en naar een bunker hollen. En vooral niet per abuis het vest van een van je maten aantrekken. Grappig gezicht, al die slapende soldaten met naast zich op de grond de reeks scherfvesten als een roedel alerte waakhonden. Soldaat en vest zijn onafscheidelijk.

Sinds 2020 is het reguliere vest voor mannen en vrouwen flink verbeterd. In plaats van het oude zweetvest dat je met riempjes en klittenband super strak rond je torso moest snoeren, kwam er de mogelijkheid om te variëren. Defensie tekende in 2017 een contract met de Israëlische wapenproducent Elbit voor een moderner scherfvest. Dat product werd overigens door Europese fabrikanten in licentie gefabriceerd.

Afhankelijk van de gevechtsopdracht en de omstandigheden, kun je het Elbit-vest voorzien van extra zware of juist wat lichtere ‘body armor’-platen. Het is een beetje kiezen tussen passieve of actieve veiligheid. Hoe dikker de platen in je vest, hoe moeilijker je kunt bewegen. Waardoor je in noodsituaties misschien niet snel genoeg bent en dat is natuurlijk ook gevaarlijk.

Het moderne Elbit-scherfvest is een soort bodywarmer waaraan je met klittenband of ritssluiting allerlei tasjes kunt vastmaken. Tijdens het gevecht heb je namelijk allerlei spullen nodig en dan moet je niet hoeven zoeken. Het vest heet in de militaire vaktaal daarom ook ‘carrier’. Het is je draagzak. Munitie, granaten, voedsel, communicatieapparatuur, EHBO-tasje, je moet het allemaal onder handbereik hebben als de kogels je opeens om de oren fluiten. Het kale vest is op zich niet zwaar, maar de lading in al die zakjes, tikt natuurlijk door.

Geen gepruts meer met riempjes

Aan de binnenzijde van het vest, kun je een lichte beschermlaag van plooibare textiel vastmaken. Dit is een ‘soft ballistische’ stof, die vanaf een zekere afstand redelijk beschermt tegen de rondvliegende scherven van een ontploffend projectiel.

Aan het vest kun je nog wat extra bescherming toevoegen. Bij voorbeeld extra kapjes om je armen. Of aan de bovenzijde een beschermkapje voor je hals. Aan de onderzijde een beschermkapje voor je kruis.

Je hoofd wordt beschermd door een kevlar helm. Voorheen zat je eindeloos te prutsen met riempjes, zodat je uiteindelijk toch met een veel te losse helm door het terrein banjerde, wetende dat het ding op deze manier geen optimale bescherming bood. Tegenwoordig kun je – net als bij een kunststofhelm voor wielrenners en e-bikers – aan een wieltje draaien, achterop de helm. Meteen zit de pot perfect.

Buitenstaanders spreken vaak van een ‘kogelwerend vest’, maar met alleen een ‘soft ballistische’ laag is daar geen sprake van. Een kogel heeft zo’n hoge snelheid dat hij daar dwars doorheen ramt.

Om beter beschermd te zijn tegen kogelinslagen en tegen de schokgolf van bomexplosies, moet je beschermplaten in je scherfvest stoppen. De platen zijn gelaagd, een combinatie van metalen en kunststoffen. Defensie laat niet veel los over de precieze aard van dit materiaal. De platen zitten voor, achter en opzij van je torso. Een harnas, en zo voelt het ook. Maar pas op, er zit ruimte tussen die platen en daar kan de kogel dus naar binnen.

Bovendien ketst niet elke kogel op die beplating af. Bescherming is altijd relatief. ‘Tot op zekere afstand en afhankelijk van het kaliber is de beplating van het vest ondoordringbaar. Maar u zult begrijpen dat ik daarover geen details kan geven,’ zegt kolonel Jan Vonk, commandant van het Kleding- en Persoonlijke Uitrustingsbedrijf van Defensie. Vanuit een kazerne in Soesterberg is hij verantwoordelijk voor de outfit van Koninklijke Marine, Landmacht, Luchtmacht en Marechaussee.

De keuzemogelijkheid van het scherfvest zoals dat de laatste vijf jaar werd ingevoerd, maakt het soldatenleven een stuk draaglijker. Wie bijvoorbeeld een vrachtwagen bestuurt, kon volstaan met beschermende platen aan de voorkant. De platen aan de achterzijde kon je weglaten, want aan die kant zou je niet snel worden beschoten. Infanteristen die snel moeten kunnen bewegen, kiezen wat lichtere platen. De jongens en meiden van de artillerie blijven steeds dichtbij hun geschutstukken en nemen dus liever met zwaardere platen het zekere voor het onzekere.

De commandant beslist

Maar het leger is geen modeshow, waarin iedereen het gevechtstenue met hoogstpersoonlijke accessoires mag opleuken. De mannen en vrouwen krijgen voordat ze hun opdracht moeten uitvoeren van hogerhand instructie welke uitvoering van het scherfvest geboden is. ‘Die afweging is aan de commandant,’ zegt kolonel Vonk. Comfort en snelheid tegenover extra bescherming. Er is volgens kolonel Vonk veel onderzoek gedaan naar de optimale protectie in uiteenlopende gevechtssituaties.

Heeft de commandant een besluit genomen, dan kan er vaak nog wel even worden overlegd. Sommige soldaten vragen om iets minder of juist iets meer bescherming, vanwege hun specifieke taak. Vonk: ‘In zo’n geval wordt er heus weleens afgeweken, maar over het algemeen geldt: de commandant beslist en daarover gaat niemand mauwen.’

In de voorbije periode van bezuinigingen, ontstond een situatie dat militairen zelf persoonlijke uitrusting aanschaften. Ze liepen liever niet op de door de sergeant-fourier aangeboden schoenen, want in de hitte van Afghanistan, Irak of Mali zaten die niet lekker. Het werd oogluikend toegestaan, want een soldaat is extreem zuinig op zijn voeten. Krijg je blaren of zwellen je voeten op, dan kun je het vergeten. Binnen de kortste keren val je uit. Ook met bevroren voeten is dat zo. Bij de wintertraining in het hoge noorden van Noorwegen, 300 kilometer boven de Poolcirkel, als de mariniers ’s nachts bij min 30 graden Celsius in een tentje slapen, ritsen de jongens twee aan twee de slaapzakken aan elkaar om met elkaars voeten onder elkaars oksels te gaan slapen. Zo zorgvuldig bewaken ze elkaar, omdat ze weten dat alle lichamelijke ellende altijd begint in de tenen.

De neiging om in eigen schoeisel ten strijde te trekken, is er nog altijd. ‘Maar het is nergens meer voor nodig,’ zegt kolonel Vonk. Voorheen kregen militairen op de kazerne te horen: ‘Maat?’ Als ze dan riepen 43, 44 of 45, kregen ze een paar soldatenkistjes toegeworpen. ‘Pas die maar eens.’ Zaten ze niet lekker, dan kregen ze een maat groter of kleiner en was het klaar.

Die tijd is gelukkig voorbij. Defensie heeft weer geld. ‘We zetten in op kwaliteit,’ zegt Vonk. In het KPU-bedrijf bestaat ‘een shop in de shop’. Groenendijk, een gespecialiseerde leverancier van veiligheids- en bedrijfskleding uit Woerden, maakt een digitale scan van elke soldatenvoet, houdt rekening met de functie van de desbetreffende militair en laat hem of haar even proeflopen. ‘Net als in de winkel van Bever Sport,’ zegt Vonk.

Die investering betaalt zich inmiddels uit. Vonk: ‘Gebleken is dat militairen op gemiddeld een halve of een hele maat te kleine schoenen liepen. Inmiddels is het schoeisel passend en komen er bij de fysiotherapeuten aanmerkelijk minder mensen binnen met voetklachten.’

Ondeugdelijke rugzak

Over de rugzak van de militairen doen allerlei verhalen de ronde. Luitenant-generaal Boekholt zei in juni in Het Parool dat veel vrouwen vroegtijdig moesten opgeven wegens ontstekingen aan het scheenbeen, breuk in de middenvoetsbeetjes of schouder- en rugklachten. Die blessures ontstonden door een voor vrouwen ondeugdelijke rugzak. Boekholt: ‘Als ik naar Bever Sport ga, krijg ik een andere rugzak aangemeten dan een man. We geven onze mannen en vrouwen precies hetzelfde exemplaar, terwijl een verstelbare rugzak naar de vorm van het lichaam de oplossing kan zijn.’

Kolonel Vonk bevestigt dat zware rugzakken – vaak twintig tot dertig kilo en dat tijdens dagenlang marcheren – tot klachten kunnen leiden. ‘Maar vaak wordt de rugzak niet goed afgesteld. Haal je er een systeemspecialist bij, die de rugzak correct afstelt, dan hoor je opeens: “Ja, nou zit-ie goed.” Die klachten komen niet door gebrekkige spullen, maar door gebrekkige kennis. Dat geldt voor mannen en vrouwen.’ Al moet hij erkennen dat ‘in sommige gevallen toch maatwerk nodig is’.

Kolonel Vonk houdt in alle kazernes hetzelfde verhaal: de spullen deugen; ga niet zelf dingen aanschaffen. Hij begrijpt dat de individuele militair zich wil onderscheiden van de rest. ‘Mensen blijven mensen. Maar ik probeer dat te bestrijden. Wat de mannen en vrouwen zelf kopen, voldoet vaak niet aan de strenge eisen van Defensie. Bij voorbeeld op het punt van brandwerendheid. Of de camouflage deugt niet. Een scherfvest of rugzak met een onjuist vlekkenpatroon wordt door de vijand meteen opgemerkt. Op diens warmtebeeldcamera verschijnt een grote witte vlek.’

Geïntegreerde computerschermpjes

Van de 1.530 scherfvesten die Vonk in Amerika heeft gekocht, zijn er dertig voor verder onderzoek. Want er valt nog van alles te verbeteren aan het scherfvest. Soldaten sjouwen steeds meer sensoren en elektronische apparatuur met zich mee. Er wordt nagedacht over een vest met zonnecellen en oplaadbare batterijen. Maar dat is nog toekomstmuziek. Wel worden de kabeltjes van de communicatiesystemen reeds netjes weggewerkt in het vest, zodat de soldaten niet achter allerlei boomtakken of deurknoppen blijven haken.

Er wordt geëxperimenteerd met kleine computerschermpjes op de mouw van het gevechtspak, zodat de individuele soldaat beter begrijpt hoe het slagveld erbij ligt en hoe het gevecht verloopt. Want dit is het tijdperk van de informatie gestuurde oorlog. De partij die het meeste weet, wint de oorlog.

Defensie speelt met het idee computerschermpjes te integreren in het scherfvest. ‘Maar dan komt zo’n schermpje op de borst. Onhandig, een soldaat beweegt zich vaak kruipend door het terrein.’

‘Commercieel vertrouwelijk’

Eén ding wil kolonel Vonk nog wel even opmerken over de Tactical Female Enhanced EPIC Integrated Carrier. Het wordt inmiddels ‘vrouwenvest’ genoemd, maar dat is niet terecht. Het Australische leger gebruikt dit scherfvest al iets langer. En wat bleek? Vooral onder de commando’s en elitemilitairen deden nogal wat mannen aan bodybuilding. Ze hadden zo’n forse borstomvang dat het reguliere scherfvest niet meer paste. Ze kregen een vrouwenvest aangemeten en dat zat veel beter. Maar ze zagen ertegenop om in een damesvest op patrouille te gaan. Daarom schakelden de Australiërs over op de benaming ‘universeel’. Ook kolonel Vonk duidt het vest van de Noorse God Tyr aan als ‘uniformeel vest’.

Over de prijs kan hij niks loslaten: ‘Commercieel vertrouwelijk.’ Maar op de website van het bedrijf in Arizona staan alle prijzen keurig vermeld. Een kale ‘general duty carrier’ komt op 895 dollar tot 1.095 dollar. De female versie kost dubbel zoveel: 1.795 tot 1.995 dollar. De soft ballistic-ondervesten kosten al gauw 895 dollar. De bijbehorende lichaamspantser platen doen 495 tot 1095 dollar. EHBO-tasje 110 dollar. Zakje voor de radioontvanger 69 dollar. Pistoolholster 64 dollar. Al met al komt een compleet vest op pakweg 3.000 tot 5.000 dollar (2.900 tot 4.800 euro). Maar dat zijn de prijzen voor de particuliere klanten.

Kolonel Vonk bezweert dat zijn inkopers buitengewoon scherp hebben onderhandeld.

Eric Vrijsen (1957) is politicoloog en sinds januari 2025 verbonden aan Wynia’s Week. Hij werkte van 1990 tot 2024 als journalist bij Elsevier/EW. Hij schreef over politiek en defensie en deed verslag van het Nederlandse militaire optreden in Afghanistan, Irak en talrijke andere landen.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Soldaat en (vrouwen)vest zijn onafscheidelijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Nu wil Defensie in allerijl nieuwe Leopards kopen. De vorig najaar gepresenteerde Defensienota maakt maximaal 2,5 miljard euro vrij voor de aanschaf van 46 Leopard 2A8 tanks, plus een optie op 6 exemplaren van hetzelfde type. Waarom eigenlijk?

Onheilspellend grommen

Generaals en kolonels houden van tanks, omdat dit wapenplatform snelheid combineert met vuurkracht en bescherming. Geen betere symboliek voor militaire kracht dan een tank van 60 ton. Alleen al de ‘toren’, de ronddraaiende koepel met het 120 mm kanon, weegt evenveel als een kleine vrachtwagen.

Wat ook ontzag inboezemt, is dat onheilspellende grommen van de 12 cilinder dieselmotor (inhoud 47 liter) met zijn 1.500 paardenkrachten. Plus dat onmiskenbare, tjilpende geluid van rupsbanden als een enorme zwerm geallieerde vogeltjes. Passeert een tank, dan zit je meteen in een oorlogsfilm en al helemaal als de Leopard over een militair oefenterrein jakkert.

De tank is een militair statussymbool en dat mag je – qua afschrikking – niet onderschatten. Maar de Leopard is er natuurlijk niet als pronkstuk voor de vlagofficieren. In een eventueel conflict met Rusland zijn de Leopards cruciaal. Dat is ook in Oekraïne wel gebleken. Er zijn allerlei moderne antitankwapens waarmee je een Russische tank het zwijgen kunt opleggen, maar een echte tankaanval kun je slechts op één manier afslaan en dat is door zelf heel veel tanks in te zetten. Oekraïne heeft er te weinig, ook al kreeg Kiev er vanuit de Verenigde Staten, West-Europa en Australië vele tientallen toegeschoven.

Tanks zijn een bedenksel uit de Eerste Wereldoorlog. Om de impasse in de loopgravenstrijd te doorbreken, werd geprobeerd de kanonnen van de marineschepen op terreinbestendige voertuigen te plaatsen. De tank kan een breuk in het front forceren. Dat is het principe. Zonder tanks blijven de soldaten in hun loopgraven met slechts af en toe een hit and run-actie richting vijand. Alleen onder dekking van de tanks kan de infanterie oprukken. Waarbij de infanteristen – het voetvolk – hun tanks ook weer beschermen tegen granaten of pantservuisten van vijandelijke soldaten.

De zaag van het slagveld

Vooral in stedelijke omgeving is een tank kwetsbaar, want daar is het moeilijk manoeuvreren. Gelukkig kun je dat dan wel weer oefenen in een bosgebied, waar de cavalerie met de tank over brede zandwegen mag crossen, maar de dennenbomen intact moet laten.

In een tankveldslag moet elke tankcommandant spelen met zijn vuurkracht en zijn beweeglijkheid. Snel naar voren en dan weer vliegensvlug achteruit, zodat de vijand steeds te laat is om zijn elektronische richtapparatuur vast te clicken op jouw tank. Telkens spoedt de tank zich terug.

De vijand wacht totdat hij weer naar voren komt om hem op hetzelfde punt ‘aan te grijpen’. Maar de tank komt – integendeel – ietsje verderop weer naar voren om een beschieting uit te voeren en meteen weer schuin achteruit te gaan. Als je de manoeuvres tijdens een tankslag op een plattegrond zou uittekenen, lijkt het op de tanden van een zaagblad. Naar voren, naar achteren, schuin weer naar voren enzovoorts. Cavaleristen noemen dit de ‘zaag’ van het slagveld.

Munitie als maatwerk

De topsnelheid van de modernste Leopard 2’s is op het asfalt ruim 70 kilometer per uur voorwaarts. Achterwaarts haalt hij 30 kilometer.

De Leopard 2 geldt als een wereldkampioen, omdat de kanonsloop, beter gezegd: ‘schietbuis’ – perfect gestabiliseerd is. Alleen al die buis weegt evenveel als een stevige personenauto: 1.347 kilo. De ‘Leo’ heeft een prachtige vering. Het is alsof je in een oude Citroën DS (‘Snoek’) over een hobbelig heideveld zweeft. De schietbuis blijft strak in het gelid, als een enorme waterpas. Op deze manier houdt de schutter het vijandelijke doel onder schot om het weldra volledig uit te schakelen. Dat kan tijdens het rijden. Om een precisieschot te lossen, hoeft de Leopard niet stil te staan.

De munitie zit in een tegen inslagen zwaar beschermde kluis. Het arsenaal bestaat uit 120 mm granaten, waarvan – voor een maximale vernietigende kracht – het moment van de explosie en de omvang van de scherfwerking kunnen worden ingesteld. Om een bunker of een vijandelijke tank te doorboren, heb je nu eenmaal andere munitie nodig dan om voertuigen, artilleriestukken of een groep infanteristen uit de schakelen. De commandant en de schutter op de Leopard kunnen daarom tot op het laatste moment de instellingen van de munitie wijzigen. Explosie kort vóór of vlak ná impact. Munitie als maatwerk. Bij de allernieuwste Leopards 2A8 is het zelfs mogelijk om de munitie  ‘inflight’ te modificeren, dus in de paar seconden dat de granaat nog onderweg is naar zijn doel op maximaal vier kilometer afstand.

Den Haag wil deze nieuwe tanks tussen 2027 en 2030 laten ‘instromen’ bij de Koninklijke Landmacht. Omdat de landmacht feitelijk gefuseerd is met de Duitse Bundeswehr, krijgt Nederland een soort van voorrang bij de leverancier, de Duitse wapenfabrikanten Rheinmetall en Kraus-Maffei Wegmann. Nederland mag meeliften op de Duitse bestellingen. Zonder de samenwerking met de Duitsers kon Den Haag het schudden. Zelfs in de Kamerdebatten van de afgelopen jaren ontstond het idee alsof je nieuw wapentuig snel even bij de Gamma kon inslaan, maar de militairen wisten wel beter.

Tanks aanschaffen doe je niet op een achternamiddag. Het is een zeer langdurig aankoopproces. In Nederland is dat nog eens opgetuigd met bizar trage parlementaire procedures. A-brief, B-brief, C-brief, D-brief. De bijbehorende documentatie werd weleens op een steekwagentje de Tweede Kamer binnengereden. Het kan niet anders of in Moskou moeten deze Haagse rituelen tot gegniffel leiden. Het plan is nu overigens om de bewindslieden gecombineerde brieven naar het parlement te laten schrijven. Dan gaat het iets sneller.

Oefenen in Duitsland  

Nederland koopt straks nieuwe Leopards á 50 miljoen euro (de maximale systeemprijs, dat is de stuksprijs plus de kosten van alle benodigde faciliteiten en opleidingen). Bij het verschijnen van de Defensienota werd daar opgewonden over gedaan, maar 46 of 52 tanks is bepaald niet indrukwekkend. Het is één bataljon in een Nederlandse Brigade die onderdeel is van een Duitse tankdivisie.

De tanks zullen zelden in Nederland te zien zijn, want ze zullen met de Duitse collega’s oefenen op terreinen van serieuze omvang zoals Bergen-Hohne in de buurt van Hamburg. Nederland heeft ook een redelijk groot oefenterrein  – Marnewaard in Groningen – maar volgens sommigen is de omgeving vaak te drassig, waardoor de zware tanks dreigen weg te zakken.

Rutte dwong Hillen alle tanks weg te bezuinigen

Tankbemanningen noemen zichzelf ‘tankers’ en hun adagium is: ‘Eén tank is geen tank.’ Om slagvaardig te zijn, moet je in groepsverband opereren. De vijand verschalken door een geraffineerd samenspel van elkaar dekking geven, onverwacht manoeuvreren en je opponenten in een hoek drijven. Tijdens de Koude Oorlog had Nederland bijna duizend tanks. Ze werden allemaal wegbezuinigd. In 2011 had de landmacht nog ruim honderd Leopards van het type 2A6. De helft was min of meer ‘in gebruik’, de andere helft stond al in de mottenballen.

Toenmalig VVD-premier Mark Rutte drong bij CDA-minister Hans Hillen van Defensie aan op extra bezuinigingen. De tanks moesten eraan geloven. Hillen stuitte bij de landmachtgeneraals op onbegrip. Want ja, een timmerman doet zijn hamer toch niet weg? En de NAVO drong al jarenlang aan op een hoger defensiebudget, dat vooral ten goede moest komen aan een verbeterde slagkracht van de Koninklijke Landmacht.

Hoop op publieke weerstand

Maar ja, als je met een antitankwapen van een paar ton een tank van ettelijke miljoenen kunt vernietigen, is in een tijd van bezuinigingen de keuze snel gemaakt. Het idee was ook dat je beter een compleet wapensysteem eruit kon gooien dan alles kortwieken met een kaasschaaf. Tanks leken veel te ‘hoog in het geweldsspectrum’ te staan. Destijds kon niemand vermoeden dat Rutte nog eens hoogste baas van de NAVO zou worden en hijzelf al helemaal niet.

Volgens Haagse bronnen werd toen op het ministerie van Defensie een list bedacht om aan Ruttes pijnlijke bezuinigingsopdracht te ontkomen. Het idee was dat Hillen het wegsnijden van de tanks bekend zou maken, wat zoveel publieke weerstand zou wekken dat Rutte tot inkeer zou komen. Vervolgens zou het leger zijn Leopardhamer mogen behouden. In de Defensietop fluisterde een enkeling: ‘We richten de tanks nu op de eigen bevolking.’

Die publicrelations-strategie mislukte. Het land leefde anno 2011 nog altijd in een waas van eeuwige vrede. Het schrappen van de Leopards leidde tot tandenknarsen bij de landmacht, maar de rest van het land haalde de schouders op. De ingecalculeerde burgeropstand bleef uit.

Om het verlies van de tanks te compenseren, kreeg de Koninklijke Landmacht een nieuwe eenheid: het cybercommando. Niet alle vlagofficieren zagen de potentie van dat nieuwe wapen meteen in.

Tanks gingen voor een habbekrats naar Finland

Meteen ontstond heftig politiek gedoe over de vraag aan wie de laatste Leopards verkocht mochten worden. Indonesië toonde belangstelling, maar de PvdA en de rest van de linkse oppositie maakten hiertegen bezwaar. Toenmalig PvdA-fractieleider Diederik Samsom voorzag dat het Indonesische leger ‘onze Leopards’ zou inzetten tegen de opstandige burgerbevolking van Nieuw-Guinea, wat gezien het koloniale verleden natuurlijk erg gevoelig lag.

Toen Rutte na 2012 met de PvdA ging regeren, was de Indonesië-deal sowieso kansloos. Gelukkig maar, want vervolgens onderhandelde VVD-defensieminister Jeanine Hennis met Finland. In 2013 gingen 100 Leopards 2A6 naar Finland, dat ze met het oog op een 1.300 kilometer lange grens met Rusland uitstekend kon gebruiken. De tanks vertrokken vanuit de Eemshaven. Ze gingen weg voor een habbekrats: in totaal 185 miljoen, dus 1,85 miljoen euro per stuk.

Geopolitiek is er geen vuiltje aan de lucht

Dat was nauwelijks meer dan de kosten van de ingrijpende onderhoudsbeurt die elke ‘Leo’ kort tevoren had gekregen. De Algemene Rekenkamer rapporteerde kritisch. Maar aangezien Finland per april 2023 tot de NAVO is toegetreden, blijven die perfect gereviseerde tanks toch een beetje van ‘ons’. De belastingbetaler moet het bezuren, maar geopolitiek is er geen vuiltje aan de lucht.

De Finse landmacht is erg tevreden. Anders dan in Den Haag, bleef in Helsinki de timmerman altijd zijn hamer vasthouden. De Nederlandse Leopards vormen een mooie aanvulling op een nog groter arsenaal Leopards en zelfs oudere tanks van Russische makelij, waarover de Finnen al vele jaren beschikken. De 100 Nederlandse Leopards waren vrijwel meteen operationeel. De Finnen maakten alleen het bovendek extra ruw, want in de winterse omstandigheden ter plaatse – met veel sneeuw en ijs – zou je anders te makkelijk kunnen uitglijden en een paar meter naar beneden kukelen.

Bij het ontwerpen van een tank wordt geprobeerd hem zo plat mogelijk te maken, opdat inkomend vuur langs de romp schampt. Maar als je bovenop een Leopard 2 staat, blijkt het gevaarte toch nog behoorlijk hoog en heb je het gevoel dat je op het dak van een vrachtauto bent geklommen en elk houvast mist. Op de toren sta je bijna drie meter hoog.   

Finland heeft een dienstplichtigenleger. In één jaar tijd worden 18-, 19- of 20-jarigen opgeleid tot chauffeur, schutter, lader of commandant op een Leopard. Jongelui staan in de rij, want werken in een tankbataljon geeft status. Dolgraag dienen ze bij de ‘Panssariprikaati’, de pantserbrigade.

Zwarte Kruis

Na het verlies van hun Leopards in 2011, werkten de landmachtgeneraals aan een samenwerking met de Duitse Bundeswehr. Ze droegen de 16 allerlaatste tanks over en zouden voortaan achttien Duitse Leo’s leasen. Nederlandse landmachters mochten sinds 2016 geregeld in Duitsland met Duitse tanks oefenen. De landmacht kreeg een ‘OTK’-tankpeloton voor Opleiding, Training en Kennis. Een enkele keer oefenden Nederlanders op eigen terrein met de Leopards 2, maar op die tanks prijkte, bijna pesterig, het zwarte kruis van het Duitse leger.

Officieren verzekeren dat het op deze manier redelijk lukte de noodzakelijke knowhow van het tankwapen te handhaven. De timmerman heeft het hameren dus niet compleet afgeleerd. De intensieve samenwerking met de Duitsers is zelfs zo goed bevallen, dat de hele landmacht sinds 2023 feitelijk onderdeel is van de Bundeswehr zonder dat de Tweede Kamer daar veel woorden aan vuil maakte. Door decennia van bezuinigingen en door de huidige geopolitieke situatie bood de fusie met de Bundeswehr een uitweg voor de Koninklijke Landmacht. Daarbij hoort de terugkeer van de Leopards, anders doe je niet echt mee.

Pierre Bokma en Lex Oostendorp

De aankoop van 46 tot 52 Leo’s is een rationele keuze. Al mag je de romantiek van het tankwapen ook weer niet onderschatten. Als je met vier soldaten in een benauwd voertuig moet leren hoe je dagenlang de hel kunt overleven, ontstaat vanzelf broederschap.

Pierre Bokma, opgegroeid in pleeggezinnen en internaten, kreeg in de jaren zeventig als dienstplichtig militair een opleiding tot tankcommandant. Tegelijk met Lex Oostendorp, een rechtenstudent uit Rotterdam. Later dienden ze allebei als commandant van een tankpeloton in Duitsland. Eenmaal uit dienst, ging Bokma (nu 69) naar de Toneelschool. Vanuit de Leopard had hij kennelijk zo’n stevige basis, dat hij zich tot een gevierd acteur ontwikkelde. Oostendorp (nu 68) bleef in het leger en ging naar de militaire academie. Hij schopte het tot luitenant-generaal en Inspecteur Generaal der Krijgsmacht. Later werkten de acteur en de topmilitair nog weleens samen aan een publicatie over wat dat nu eigenlijk is, het wapen der cavalerie. Ze zijn vrienden voor het leven.  

Een tank symboliseert kracht en overwinning. Zeker voor de modernste versies van de Leopard 2 geldt dat. De voorzijde is optimaal bepantserd: een anderhalve meter dikke, gelaagde blok gehard staal en andere materialen. Geluiden en warmte van de motor vinden hun uitweg aan de achterzijde, zodat het wapenplatform moeilijker kan worden gedetecteerd door vijandelijke richtmicrofoons en warmtecamera’s, verderop in het terrein.

Op vier hoeken van de toren vangt de Leopard met radar en andere sensoren de signalen op van vijandelijke antitankwapens. Wordt de Leo aangestraald, dan wordt automatisch tegenvuur gegeven. Ook de bemanning kan onmiddellijk reageren door gericht vuur uit te brengen of door snel van positie te veranderen, terwijl uit de zestien lanceerbuizen rookgranaten schieten die de tank aan het zicht onttrekken. Vergeet ook de twee 7.62 mm mitrailleurs niet, die op de toren en links op het bovendek zijn geplaatst. Deze wapens vuren zo nodig duizend patronen per minuut af op niet bepantserde doelen. Ze hebben een bereik van vele honderden meters.

Beheerste bemanning

In Oekraïne zijn tanks kwetsbaar gebleken voor drones. Een wapenplatform van miljoenen valt dan ten prooi aan een spotgoedkoop toestelletje dat met explosieven is volgehangen. Maar de beelden die daarvan op internet circuleren, betreffen vaak verlaten tanks waarvan de bemanning het bovenluik doelbewust geopend liet. Een Leopard 2 die in gedisciplineerd groepsverband opereert, is veel minder kwetsbaar dan het lijkt. Inmiddels wordt gewerkt aan allerlei elektromagnetische en kinetische afweermiddelen tegen drones.

De uitgebreide kwalificaties van de Leopard doen vermoeden dat de soldaten op dit grove geschut per definitie onverschrokken rouwdouwers zijn. Dat is een misverstand. Het zijn beheerste, omzichtig formulerende jongens, heel soms meiden. Twintigers, die snappen dat militaire moed niet per se onbehouwen vuurkracht impliceert. Ze werken met kleine notitieblokjes, waarin ze met een goedkope balpen ezelsbruggetjes en geheugensteuntjes noteren: ‘Mijn Boekje Pienter.’

Dat is een geruststellende gedachte. Met zulke zware wapens laat je geen ‘fucking hell’-lefgozertjes hun gang gaan. Zoals een tank van binnen ook heel anders is dan de buitenstaander denkt. Om te beginnen is het interieur helder wit. Ga je ‘beneden luiks’ dan is het donker. Door de witte kleur van het interieur wordt het weinige licht gereflecteerd en kun je de bedieningspanelen en knoppen toch nog onderscheiden.

Verder is zelfs de grootste Leopard zó volgebouwd met systemen dat het er ongelooflijk krap en heet is. Commandant, schutter en chauffeur zitten vlak op elkaar, praktisch met de voeten op elkaars schouder, in een verstikkende metalen bekisting. De lader heeft ietsje meer ruimte, omdat hij achter zich de munitiekluis moet kunnen openen om telkens een nieuwe granaat te pakken. In een razendsnelle beweging drukt hij op een zwarte knop om de kluis weer te vergrendelen. Die knop is de belangrijkste veiligheidsvoorziening aan boord. De gesloten opslagruimte is beschermd tegen vijandelijk vuur. Staat de wapenkluis open op het moment dat de tank door vijandelijk vuur wordt getroffen, dan explodeert de eigen munitie en is iedereen gedoemd.

Oeroude attributen

Hoe geavanceerd een tank ook is, aan de achterzijde bevinden zich de eeuwige attributen van de frontenoorlog. De Leopard mag een hypermodern wapenplatform zijn, volgestouwd met de elektronische middelen voor de ‘information warfare’, maar achterop hangen altijd ijzeren sleepkabels, een ouderwetse schep, een pikhouweel en een grote handzaag. Dit antieke gereedschap is zo weinig virtueel, dat het misschien treurig stemt. Maar de ‘tankers’ weten dat, als het erop aankomt, zij zichzelf en hun Leo met deze oeroude attributen uit een benarde positie bevrijden.

Eric Vrijsen (1957) is politicoloog en sinds januari 2025 verbonden aan Wynia’s Week. Hij werkte van 1990 tot 2024 als journalist bij Elsevier/EW. Hij schreef over politiek en defensie. Hij deed verslag van het Nederlandse militaire optreden in Afghanistan, Irak en talrijke andere landen.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Goed dat onze landmacht straks weer kan beschikken over de Leopardtank, symbool van kracht en overwinning verscheen eerst op Wynia's Week.