In dit regressieve denken is elk middel des te verwerpelijker, naarmate het effectiever en moderner is. Hoe beter iets werkt, hoe onnatuurlijker, dus fouter. Het antieke kopersulfaat is een schimmelbestrijder die giftiger is, persistenter in het milieu en minder effectief dan moderne middelen. Maar kopersulfaat mag wel gebruikt worden in de biologische landbouw, en die moderne middelen niet.

Met name onder mensen die geen benul hebben van landbouw en zelf nog geen volkstuintje vrij hebben hoeven houden van onkruid en slakken, is het geloof wijdverbreid dat de moderne landbouw tot in de wijde omtrek de natuur vernietigt en de grond vergiftigt en ‘uitput’.

Sterker nog, velen van hen geloven dat boeren dit nodeloos doen, uit luiheid en slechtheid; omgekocht of gehersenspoeld, of allebei, door Big Agro. Landbouw kan immers net zo goed – nee, béter – zonder kunstmest en al dat gif. Ik heb zelf-verklaarde linkse mensen na een paar borrels in de kroeg over boeren horen praten zoals neo-nazis over joden praten.

Een oproep van D66 tot eigenrichting tegen boeren

Dit voorjaar deed Tjeerd de Groot, landbouwwoordvoerder van D66, een nauwelijks verhulde oproep tot eigenrichting tegen boeren die glyfosaat gebruiken voor hun groenbemester. Terwijl een groenbemester juist een gewas is dat wordt aangeplant om de bodem te verbeteren en minder kunstmest te hoeven gebruiken.

Maar om te voorkomen dat die groenbemester vervolgens je oogstgewas overwoekert, moet die wel tijdig dood. Glyfosaat is daarvoor zeer geschikt, omdat je relatief heel weinig van het middel nodig hebt, en omdat dit in de bodem snel afbreekt. Je kunt dan al snel weer je oogstgewas op die natuurlijk bemeste akker inzaaien. Heel organisch dus.

De Groot riep vanuit de Tweede Kamer iedereen op zulke gele velden te fotograferen en de foto’s naar de minister van Landbouw te sturen. Natuurlijk wist De Groot precies hoe dat zou uitpakken: als een virtuele pogrom. Onwetenden zetten hun foto’s van gele ‘velden des doods’ op social media met felle aanklachten erbij, alsof ze een geval van satanisch kindermisbruik ontdekt hadden.

De sfeer werd zo grimmig, dat LTO Nederland boeren adviseerde om bespoten groentebemesters voortaan maar onder te ploegen voordat ze geel werden.  

Veel mensen schijnen werkelijk niet te weten, dat ‘gif’ een hoogst relatief begrip is: glyfosaat is zeer giftig voor een bepaalde groep planten, maar totaal niet giftig voor zoogdieren. Kwestie van bio-chemie: glyfosaat blokkeert enzymen die planten wel hebben, maar zoogdieren niet. Ook hebben die mensen blijkbaar geen idee dat moderne herbiciden – in tegenstelling dus tot dat kopersulfaat waar niemand zich druk over maakt – biologisch afbreekbaar zijn.

Een paar maanden na het doodspuiten van een veld met glyfosaat, is 99,99 prcoent van dat gif verdwenen. Niet in de omgeving, maar in het niets, omdat het uiteen gevallen is in onschadelijke componenten.

En weer ging de ecolobby los

De nanogrammen glyfosaat die sommige laboratoria claimen gevonden te hebben in menselijk voedsel zijn volstrekt verwaarloosbaar. Je kunt dat spul bij wijze van spreken op je brood smeren. Maar zelfs de notie dat de dosis bepalend is voor de giftigheid van een chemische stof, wordt door vrijwel alle journalisten die zich met ‘gif’ bezig houden doelbewust genegeerd.

Recent ging de ecolobby los op de herkeuring van glyfosaat. Elk bestrijdingsmiddel moet periodiek opnieuw de Europese toelatingsprocedure doorlopen, om de nieuwste wetenschappelijk inzichten over het effect en de bijwerkingen van zo’n middel mee te nemen. Het Europese agentschap dat daar over gaat, de EFSA, gaf in 2021 al voorlopig groen licht, en de slepende procedure heeft nu geresulteerd in een definitief positief advies aan de Europese Commissie en de lidstaten, die daar voor het eind van het jaar over moeten stemmen.

Glyfosaat is al decennia over de hele wereld in gebruik, de effecten zijn uit en te na op vijf continenten onderzocht, en al die kennis is nu opnieuw door de EFSA geëvalueerd. Zelfs in de VS boeken letselschade-advocaten nu de ene nederlaag na de andere in rechtszaken als ze proberen glyfosaat de schuld te geven van de kanker waar hun cliënten aan lijden. The science is settled, zeg je dan.

Desondanks vindt de ecolobby, bij monde van hun club van betaalde lobbyisten in Brussel, het Pesticide Action Network, dat glyfosaat verboden moet worden. Behalve de regelrechte desinformatie die zulke clubs verspreiden, wordt vaak ook nog het wonderlijk feitenvrije voorzorgsbeginsel aangeroepen. 

Het voorzorgsbeginsel is de woke-pest. Het eist honderd procent zekerheid op risico nul, dus kan je er alles mee verbieden wat je niet bevalt. Het is een toverstok waarmee je decennia wetenschappelijk onderzoek van tafel denkt te kunnen vegen wegens een vaag gevoel dat er toch iets niet klopt.

Het is bijzonder ironisch, dat het dogmatisch afwijzen van glyfosaat doorgaat voor ‘links’, terwijl dat neerkomt op hetzelfde soort wetenschapsontkenning waar ‘rechtse’ antivaxxers en corona-ontkenners door ‘links’ voor worden afgefakkeld.

Regenwormen met stress

In het ‘biologische’ evangelie van de modale bakfietsouder is de Nederlandse bodem op sterven na dood: een vergaarbak van landbouwgif die ook nog eens ‘uitgeput’ is door decennia kunstmestgebruik. In die dode grond zouden met name de knuffeldieren van de biologische landbouw, de regenwormen, het loodje gelegd hebben.

Het was hilarisch, in welke bochten Tjeerd de Groot zich moest wringen toen uit onderzoek bleek, dat in landbouwgrond juist meer regenwormen zitten dan in de grond onder natuurgebieden: ja maar, dat telt niet, want die landbouw-regenwormen zitten permanent in de stress vanwege de mest!

De mythe van de door intensieve landbouw uitgeputte bodem wordt ook breed uitgemeten in Uit de shit, een door De Correspondent uitgebracht boekje dat wel wordt aanbevolen als het ‘constructieve antwoord op De Stikstoffuik‘. 

De auteur, bioloog Thomas Oudman, beschrijft lyrisch de netwerken van schimmels, bacteriën en kleine bodemdiertjes die in symbiose met de wortels van planten zorgen voor een duurzaam ecosysteem dat ook de mens in principe alles zal geven wat die nodig heeft. De intensieve landbouw met zijn tractoren en bestrijdingsmiddelen, daarentegen, maakt dat bodemleven kapot en maakt de grond ‘verslaafd aan kunstmest’.

Werkelijk? Laten we eens kijken naar de recente, tot nu toe grondigste inventarisatie van het bodemleven in Europa. In onderstaande afbeelding is voor diverse groepen bodemleven grafisch voorgesteld hoeveel soorten er voorkomen in akkerland, weidegrond en bosgrond, gebaseerd op DNA-analyse.  

Als het verhaal van de dode landbouwbodem klopte, zouden in de gele ovalen veel lagere getallen moeten staan dan in de groene en paarse ovalen. Het tegendeel is het geval. Bekijk bijvoorbeeld de schimmels (fungi), die het volgens Oudman juist het moeilijkst hebben (‘Door kunstmest verdwijnen grote schim[1]melnetwerken in de bodem als sneeuw voor de zon’). Onder akkerland komen in totaal 13.308 soorten schimmels voor (6758+909+4865+776), onder bos 10.906 (5132+909+4865) en onder weide 8708 (4865+776+3067).

Ook de andere groepen organismen laten zien dat de biodiversiteit onder akkers zeker niet minder is dan onder bos of weidegrond.

Onderzoek naar bodemleven is ingewikkeld en onoverzichtelijk

De nuchtere feiten zijn, dat momenteel ongeveer de helft van de wereldbevolking zijn voedsel te danken heeft aan het gebruik van kunstmest in de landbouw, en dat het bodemleven in Europa ook na decennia van intensieve landbouw nog steeds floreert. Er is evenmin sprake van een neerwaartse trend in de, internationaal gezien, spectaculaire oogsten die van de Nederlandse landbouwgrond af komen.   

Onderzoek naar bodemleven is ingewikkeld en onoverzichtelijk, en invloed op de bodem heeft landbouw zeker, dus daar valt voor iedereen wat te shoppen. Maar het idee dat kunstmest en intensieve landbouw de bodem uitputten of dood maken is al meermaals weerlegd.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Tegen het waanidee dat kunstmest en intensieve landbouw de bodem dood maken, lijkt geen kruid gewassen verscheen eerst op Wynia's Week.

Er zijn allerlei belangen die aan het Nederlandse landschap trekken. Maar als eind van het liedje wordt het landschap als geheel op zijn beloop gelaten. En dat levert grote problemen op, zoals de stikstofcrisis en de woningcrisis van nu.

Alles trekt aan Nederland, maar het land wordt niet groter

Hoe Nederland er nu bijligt is de optelsom van wat boeren, bouwers, bedrijven en lobbyisten voor natuur en klimaat, rechters en overheden willen, concludeert Van der Woud. ‘Ondertussen zijn we al heel lang heel slordig met het piepkleine Nederland aan het omgaan. We doen alsof we alle kanten op kunnen, maar dat kunnen we nou juist niet.’

Van der Woud: ‘Gemeenten willen graag bedrijven binnenhalen en houden de grondprijs van bedrijventerreinen laag. Met als gevolg dat we van die gigantische gelijkvloerse dozen in het landschap krijgen, want de grond is toch goedkoop. Nederland is ook een rijtjeshuizenland, meer dan elders in Europa. Terwijl we het dichtstbevolkte land van Europa zijn en eigenlijk erg ongeschikt zijn voor die inefficiënte, ruimte-opeisende vorm van stedenbouw.’

‘Het Lege Land’

Auke van der Woud was hoogleraar bouw- en stedenbouwgeschiedenis in Groningen en aan de VU in Amsterdam. Zijn bekendste en veel herdrukte boek is zijn proefschrift Het Lege Land uit 1987 dat in 2022 in een geheel herziene versie verscheen: De Nederlanden 1800-1850, Het Lege Land.

Twee eeuwen geleden was Nederland niet alleen leeg, maar een derde van het land was ook onproductief. Wat er over is van de ongeliefde ‘woeste gronden’ van toen zijn ruwweg de liefdevol gekoesterde natuurgebieden van nu. Vanaf 1850 heeft de overheid gaandeweg heel Nederland omgespit om het land geschikt te maken voor een ultraproductieve landbouw. Maar nu dat meer dan uitstekend gelukt is, vragen natuur, milieu en klimaat en de uitdijende dorpen en steden om een land waarin er voor die productieve landbouw weinig plaats meer is.

Het videogesprek van Syp Wynia met Auke van der Woud duurt 50 minuten en is ook in podcast beschikbaar. Kijk en luister!

In de 19^e eeuw was er ook al overbevolking

In 1815 woonden er in de hele provincie Drenthe 50.000 mensen. Dat is een kwart van de meer dan 200.000 mensen die er dit jaar in Nederland bij komen (door immigratie). In 1815 woonden er in heel Nederland ongeveer tien keer minder mensen dan er nu wonen, terwijl de oppervlakte niet veel groter is.

‘En in 1850 woonden er 3 miljoen mensen in Nederland en ook toen was er al sprake van overbevolking, zij het vooral omdat het land en de landbouw zo weinig productief waren,’ memoreert Van der Woud. ‘Daar is men vanaf dat moment aan gaan trekken.’

Vanaf de jaren twintig van de 20^ste eeuw, maar vooral in de decennia na de Tweede Wereldoorlog is vrijwel heel Nederland op de schop gegaan voor de intensieve landbouw die nu zo veel tegenstand ontmoet. Het landelijk gebied werd rechtgetrokken, sloten dichtgegooid, riviertjes rechtgetrokken en zandwegen geasfalteerd.

Van der Woud legt een verband met de kaarsrechte Wieringermeer, waar de landbouwminister van na de oorlog, Sicco Mansholt, zelf boerde. In zekere zin werd van heel Nederland buiten de steden en dorpen een Wieringermeerpolder gemaakt. ‘Een tijdbesparend landschap,’ noemt Van der Woud dat. ‘Een zeer productief landschap, ook.’ Die tijden zijn nu voorbij: ‘Het is nu de omgekeerde wereld.’

Anno 2022 is er een eind gekomen aan een land dat in belangrijke mate werd ingericht om het de intensieve landbouw en veeteelt naar de zin te maken. Nu zijn er de eisen van de bevolkingsgroei, van bedrijven, van natuur, milieu, klimaat, van ‘Brussel’ en van gerechtelijke uitspraken. Maar wat voor land levert dat op? Het is een raadsel.

Auke van der Woud zou terug willen naar de jaren zeventig en tachtig, toen het ministerie van VROM de lijnen uitzette voor het Nederlandse landschap, met ruimte voor provincies en gemeenten om daar inkleuring aan te geven. Juist nu de ruimte van Nederland niet meer kan voldoen aan de zich opstapelende eisen en wensen ontbreekt de Haagse regie, zo stelt hij. De Omgevingswet die naar verwachting volgend jaar in werking treedt maakt dat er naar zijn idee niet beter op.

Kan Nederland leven van natuur en kringlooplandbouw?

Na het ‘succesverhaal’ van de intensieve landbouw en veeteelt is er nu de zo bewierookte ‘kringlooplandbouw’ waar D66-politicus Tjeerd de Groot het steeds over heeft – maar zal die wel in staat zijn voor de voedselzekerheid van Nederland te zorgen? ‘Dat is wel een punt,’ zegt Van der Woud. ‘Daar zal goed over nagedacht moeten worden. En vast staat dat het heel veel geld gaat kosten.’

En de natuur, zoals die nu opgeld doet, is dat wel natuur? Of wordt daar veel te romantisch tegenaan gekeken? Is het niet meer een verregaande parkaanleg?

‘Het natuurbeheer van nu is ook een soort landbouw’, zegt Van der Woud. ‘Een vorm van extensieve landbouw, doorgaans in lijn met het beeld van de natuur van een eeuw geleden zoals die door Jacq. P. Thijsse zo prachtig is opgeschreven. Maar de natuur van nu is ook een vorm van ruimtelijke inrichting. En Het Lege Land van de 19e eeuw, dat land is flink volgelopen.’

Wynia’s Week is er 104 keer per jaar, twee keer per week. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht ‘Ons landschap wordt op zijn beloop gelaten’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Rob Jetten, de jonge fractievoorzitter van D66, zette twee jaar geleden de toon. Hij schetste hoe Nederland in 2050 ‘hoorde te zijn’. ‘Vanaf nu is het bouwen aan het Nederland van over 30 jaar. Als het aan mij ligt is Nederland dan een soort Berlijn aan de Rijn’. Het was ‘een land waar hijskranen de wolken doorboren. Waar de windmolens draaien.’

Het land wordt dichtgebouwd

Het Nederland van Rob Jetten krijgt in hoog tempo vorm. Er zijn zoveel plannen om woningen te bouwen dat Nederland – toch al het dichtstbevolkte land van Europa – gaandeweg wordt dichtgebouwd. Tegelijk wordt Nederland onder druk van het klimaatbeleid ook nog eens volgebouwd met duizenden windmolens en tienduizenden hectares zonneweides.

De bevolking blijft ondertussen maar groeien, vooral door een aanhoudende, onbeteugelde stroom van arbeidsmigranten en asielzoekers. Die bevolkingsgroei zorgt niet alleen voor een toenemende vraag naar woningen, maar legt ook een toenemend beslag op de ruimte door extra infrastructuur. Huishoudens worden steeds kleiner, waardoor het ruimtebeslag per persoon ook groter wordt.

Maar willen we dat wel?

Maar is dat wel het Nederland dat Nederland wil? Gaat het Nederland van Rob Jetten zich in 2050 niet eerder afvragen wat Rob Jetten en zijn collega-politici dertig jaar eerder bewoog om Nederland van zijn landschap te beroven en het vol te zetten met aan elkaar gekitte steden, windmolens, distributiedozen, zonneparken en datacenters?

Het zou niet voor het eerst zijn dat politici en andere ‘beleidsmakers’ in dolle drift achter elkaar aanlopen en in collectieve verdwazing een poging doen de vorige oorlog te winnen. Terwijl de rest van West-Europa vooral bezig was te industrialiseren, legde Nederland in de 19^e eeuw en een groot deel van de 20^ste eeuw vooral polders aan om de landbouw te dienen.

Hoewel de verstedelijking voortschreed, is dat vooral het landschap dat we nu nog kennen: een deels eeuwenoud cultuurlandschap, dat in de 20^ste eeuw en nadien overigens een landbouw-industrieel landschap is geworden.

Boeren buitenspel, groene stedelingen voeren het hoogste woord

Was de land- en tuinbouw tot voor kort leidend, nu zijn het de stedelingen die via ‘de politiek’ hun visie op land, stad en landschap dicteren. De woede en de wanhoop van de boeren worden dan ook aangejaagd door verlies. Het groene front van de boeren is immers vervangen door het groene front van klimaat-, milieu- en ecologie-activisten, die hand in hand met de overheid hun stedelijke blik over het Nederlandse landschap laten gaan.

In de coulissen staan de lobby’s van aannemers, bouwers, ingenieurs en installateurs handenwrijvend klaar om de utopische vergezichten van stedelijke GroenLinksers en D66’ers met behulp van ruim gevulde subsidiepotten om te zetten in hoogrendabele projecten. Zelden was de kapitalistische koopman de groene dominee zo dankbaar als in de jaren twintig van de 21^ste eeuw.

Allemaal doelen maar geen plan

Het is een chaotisch proces vol plannen en doelen en tegelijk een proces zonder plan. Want: wie heeft er eigenlijk bedacht dat Nederland volgebouwd moet worden? Welke politicus heeft daarmee steun van de kiezers verworven?

Dat er in Nederland richting 2030 een miljoen woningen bijgebouwd moeten worden is in de aanloop van de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart 2021 nagenoeg onomstreden geworden. Het is een klinkend lobbysucces van Bouwend Nederland (voorgezeten door CDA’er Maxime Verhagen) van de woningcorporaties (voorgezeten door PvdA’er Martin van Rijn) en al die bedrijven en brancheorganisaties die meeliften op de hoge huizenprijzen en het idee dat Nederland een gigantisch woningtekort heeft.

Die bouwlobby werd midden in formatietijd bekroond met een rapport van het Economisch Instituut voor de Bouw – EIB, het planbureau van de aannemers – dat pleitte voor het massaal volbouwen van groene weiden rond en tussen steden. Want, zo redeneert het EIB: anders halen we ‘ons doel’ – het miljoen huizen in 2030 er bij – niet.

Ook dat is de planeconomie van 2021: we moeten ‘onze doelen halen’. Het alles overheersende klimaatbeleid wordt gedicteerd door interpretaties van het klimaatakkoord van Parijs. Dat leidt tot ‘doelen’. De ‘doelen’ zijn heilig. Bedrijven en klimaatclubs wijzen er ook voortdurend op: anders halen we ‘onze doelen’ niet. Slim van de bouwlobby om ook een eigen doel voor 2030 te bedenken –  en als het even tegenzit te roepen dat we ‘anders onze doelen’ niet halen.

Allemaal doelen, maar wie overziet de gevolgen?

Zo worden er allerlei doelen voor 2030 dan wel 2050 tot maat der dingen verklaard, maar er is nauwelijks iemand die het geheel en de gevolgen overziet. Knapt Nederland er wel mee op, als in blinde haast meerjarenplannen voor soms vele decennia worden bedacht die bij nader inzienin collectieve overspannenheid zijn bedacht?

Moest Nederland wel klimaatkoploper van de wereld zijn? Moesten ‘de klimaatdoelen’ wel binnen de Nederlandse grenzen worden bereikt? Was het wel echt de bedoeling daar het landschap (en dat van de zee erbij) aan op te offeren?

Ook dat werd al zichtbaar in het curieuze vooruitgangsgeloof van Rob Jetten in 2019, waarin de windmolens als doel op zich werden geëtaleerd. De blinde euforie rond windmolens en zonneweiden laat zien hoe het middel – dat toch vele bezwaren kent – zelf het doel is geworden.

Teken aan de wand: groene weerstand tegen groene plannen

Pikant genoeg komt de meest zichtbare weerstand tegen zowel (gesubsidieerde) biomassacentrales als (gesubsidieerde) windmolens uit de Amsterdamse wijk IJburg, waar veel inwoners op de fanatiekste klimaatpartij (GroenLinks) stemden, maar afhaken nu GroenLinkse politici zowel een grote houtgestookte warmtecentrale als windmolens in de buurt van hun huizen willen bouwen.

Steeds vaker is er wrijving tussen progressieve ecologen, progressieve milieuactivisten en progressieve klimaatactivisten. De ecologen willen biodiversiteit en deinzen niet terug voor het kappen van bomen als dat de biodiversiteit dient.

Ecologen hebben dikwijls een afkeer van windmolens en zonneweiden, die de leefwereld van dieren aantast. Er zijn nog steeds klimaatactivisten die om boekhoudkundige redenen (‘de doelen’) het verstoken van bossen aanprijzen, maar er zijn geen ecologen of milieukundigen die dat idee steunen.

Het gevecht om de ruimte

De zich ontluikende interne oorlog in de groene kringen kan ook worden beschouwd als een gevecht om de ruimte. In groene en linkse kring en ver daarbuiten is de vrijwel geheel door immigratie veroorzaakte bevolkingsgroei een verboden gespreksthema, terwijl die toch overwegend haaks staat op het groene wereldbeeld. ‘Migratie: het lijkt nu een soort natuurfenomeen’ schrijft CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt trefzeker in zijn onthullende notitie over de bedrijfscultuur  binnen het CDA.

En dan is er ook nog die merkwaardige hang naar grootstedelijkheid – Rob Jetten flirt er ook mee – terwijl grote steden toch niet bepaald de plek zijn waar klimaat, milieu en biodiversiteit gedijen. Feit is natuurlijk wel, dat de kiezers van partijen als GroenLinks en D66 vooral geconcentreerd zijn in grotere steden en hun suburbs. Dergelijke stedelingen exporteren hun wereldbeeld vol windmolens en zonneweiden naar de rest van het land, maar spelen op als de molens voor hun eigen deur komen te staan.

Binnen de steden of buiten de steden?

Ook interessant: GroenLinks en D66 ijveren dan wel weer voor ‘binnenstedelijk’ bouwen, terwijl CDA en VVD juist – in lijn met de bouwlobby – in de groene ruimte buiten de steden wil bouwen. Dat de stadspartijen GroenLinks en D66 graag meer stadse stemmers willen laat zich nog wel begrijpen.

Maar dat CDA en VVD graag in de groene ruimte willen bouwen waar hun kiezers zo aan gehecht zijn is minder duidelijk. Weegt de lobby zo dikwijls weer zwaarder dan de kiezer? Het is immers niet erg aannemelijk dat CDA- en VVD-kiezers massaal staan te juichen bij de gedachte dat de groene ruimte nabij hun dorp of stad wordt volgebouwd.

Alles wordt voller

De optelsom van alle beleidschaos is ondertussen dat Nederland, toch al het volste land van Europa, de komende tien en wellicht meer jaren nog voller wordt. Voller met mensen, voller met gebouwen, voller met wegen, voller met windmolens en zonneweiden en voller met industrieterreinen. Groen en open ruimte wordt steeds schaarser. De Randstad groeit verder dicht, steden als Breda en Tilburg en ook Arnhem en Nijmegen groeien aan elkaar en worden zelf een Randstad.

Het doet denken aan momenten uit de vorige eeuw, toen politici, bouwers en futurologen Nederland richting het toen magische jaar 2000 ook al graag zagen groeien en verstedelijken. Maar vanaf begin jaren ’70 wogen juist de ideeën van de ‘Grenzen aan de groei’ van de Club van Rome door, waardoor de aanleg van wegen en woongebieden soms lang werden getraineerd.

Nu, een halve eeuw later, lijkt de naoorlogse manie van bouwen, bouwen, bouwen – en te industrialiseren, al is het dan duurzaam en digitaal – helemaal terug. Alleen: wie wil dat? Hebben de Nederlanders er om gevraagd? Waar zijn we eigenlijk mee bezig?

De bevolking groeit, door immigratie

Laten we kort enkele drijfveren achter het volbouwen van Nederland langslopen. Ten eerste de bevolkingsgroei. Die bedroeg de afgelopen vijf jaar gemiddeld zo’n 100.000 per jaar, voor zo’n 80 procent veroorzaakt doordat er meer mensen Nederland binnenkomen dan er vertrekken. Er zijn talloze prognoses voor de toekomst, maar als de bevolkingsgroei zich langs deze lijnen richting 2030 ontwikkelt komt er tot die tijd een stad als Amsterdam bij.

Dat kan alleen voorkomen worden door het immigratiebeleid te herzien. Daar is nog wel enige beleidsruimte – Nederland subsidieert nu bijvoorbeeld arbeidsmigranten – al is het meeste beleid uit handen gegeven door het tekenen van verdragen van de EU, de VN en van de Raad van Europa. Zo’n beetje de enige reële mogelijkheid is om de positie te bedingen van een land als Denemarken, dat door een ‘opt-out’ binnen te halen als EU-land toch het eigen migratiebeleid heeft behouden.

Zijn er wel echt zoveel woningen nodig?

De roep om meer woningen is deels een gevolg van de bevolkingsgroei – er zijn nooit woningen gebouwd voor de honderdduizenden asielzoekers en arbeidsmigranten – en van onbegrijpelijk overheidsbeleid. Het laatste kabinet Balkenende stimuleerde de woningbouw nog, maar onder de kabinetten-Rutte lieten zowel de Rijksoverheid, de provincies als de gemeenten na om voldoende woningen te bouwen.

Er wordt nu vaak gesteld dat er een tekort van meer dan 300.000 woningen zou zijn. Of dat werkelijk zo is, staat niet vast. Het Centraal Bureau voor de Statistiek en De Nederlandsche Bank stellen bijvoorbeeld, dat de hoge huizenprijzen niet zozeer het gevolg zijn van een gebrek aan woningen, maar van een teveel aan geld.

Er is veel spaargeld onder de mensen maar bij afwezigheid van rente trekt dat geld naar de huizenmarkt. Als de Haagse politiek de kanttekening van CBS en DNB niet serieus neemt, wordt er in Nederland mogelijk teveel gebouwd, de komende jaren: de inhaalactie slaat dan door.

Dat wordt dan bouwen voor leegstand. Maar ook lege woningen maken een einde aan groene, open ruimte. Hetzelfde geldt voor kantoren en andere bedrijfsgebouwen. Corona heeft geleerd dat thuiswerken vaak net zo productief kan zijn. Waarom dan toch nog her en der kantoren bijbouwen?

Duurzame landbouw vraagt niet minder, maar meer grond

De landbouw is sinds enkele jaren het mikpunt van veel Haagse politici. De landbouw neemt teveel ruimte in beslag, draagt teveel bij aan klimaatbelasting en bemest de natuur door stikstofuitstoot. De trend is: minder boeren, maar wel ‘circulaire’ landbouw. De paradox luidt echter, dat je voor minder intensieve landbouw (veel) meer ruimte nodig hebt.

Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de boerenlobbyclub LTO zich niet alleen verzet, maar ook een klassieke vlucht naar voren kiest: nieuwe polders voor de landbouw in de Noordzee. Zodat het platteland van Nederland deels verdwijnt, maar ook het Nederlandse deel van de Noordzee geen zee meer is (want die wordt ook al voor een derde windmolenpark).

De industrie is economisch steeds minder belangrijk voor Nederland, maar wordt vervangen door nieuwe, duurzaam en digitaal gedachte industrie: het gigantische beslag van windmolens en zonnepanelen maakt van Nederland een nieuw industrieel landschap. De aangroeiende protesten uit dorpen en steden tegen windmolens en zonneweiden illustreert dat Nederland eigenlijk te klein is voor het gigantische ruimtebeslag van deze energietransitie. Ter vergelijking: één behoorlijke kerncentrale neemt minder ruimte in beslag dan een paar windmolens en produceert meer stroom dan duizend van die molens.

Daar komen nog eens de gigantische datacentra en de talloze distributiecentra voor digitale winkels bij. Nederland was al aan het ‘verdozen’ maar dat gaat in rap tempo door. Om een idee te geven: alleen al in de provincie Limburg werden in april van dit jaar niet minder dan vijf nieuwe distributiecentra aangekondigd. Pijnlijk: distributiecentra heten vaak goed te zijn voor de werkgelegenheid, maar die is dan doorgaans weggelegd voor buitenlandse werknemers die met hun aanwezigheid ook zelf bijdragen aan een vol Nederland.

Het Nederlandse landschap nadert zijn einde

Het slot van het liedje luidt dat als er niet snel wordt ingegrepen, Nederland binnen enkele tientallen jaren niet meer bestaat. Het Nederlandse landschap is dan afgeschaft en vervangen door een postindustrieel verstedelijkt landschap waarin zowel mens als dier worden weggedrukt. Voor open ruimte, om eindelijk weer eens te kunnen ademhalen, is de Nederlander dan aangewezen op het buitenland.

Is dat wat we willen? Waarschijnlijk niet. Waarom grijpt dan niemand in? Het komende kabinet, waarschijnlijk RutteVier, is mogelijk het laatste dat een stokje kan steken voor een onleefbaar, rommelig volgebouwd Nederland. De kans dat het nieuwe kabinet ingrijpt is, afgaande op de signalen, echter verwaarloosbaar.

Rob Jetten: woontorens in de natuur

Rob Jetten, de visionair uit het begin van dit verhaal, die van het land Nederland een grootstad aan de Rijn zou willen maken, woont overigens niet in een grootstad. Hij is uit het middelgrote Nijmegen vertrokken en woont nu in ‘het dorpje Ubbergen’, zoals hij het zelf noemt.

Vanuit Ubbergen kan Jetten binnenkort waarnemen hoe in de Ooijpolder, het nabijgelegen natuurgebied aan de Waal, de eerste woontorens worden gebouwd. Want dat is ook ‘Berlijn aan de Rijn’: Nederland bouwt en bouwt, overal staan de bouwkranen en de windmolens. Ook in de natuur. Ook in de weilanden. Wil Nederland wel dat Nederland van Rob Jetten? Wil Rob Jetten dat zelf eigenlijk wel?

Wynia’s Week volgt de vorming van het vierde kabinet-Rutte met argusogen. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Graag! Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Stop! Waarom wil iedereen Nederland volbouwen? verscheen eerst op Wynia's Week.