De reden hiervoor is echter wel begrijpelijk. Deze Brazilianen willen niet terug naar het socialisme van de Partido dos Trabalhadores met onverantwoordelijk begrotingsbeleid en (hyper)inflatie als consequentie. En niet alleen Brazilië hangt dit boven het hoofd. De laatste verkiezingen in Argentinië, Colombia en Chili werden eveneens door links gewonnen. Het continent kleurt weer volledig rood.

In potentie rijk

Ik hou van Latijns-Amerika, heb er in diverse landen gewoond en gewerkt. De mensen zijn er vrolijk, hebben immer een glimlach om de mond, de bekende ‘sonrisa’. Het is een optimistische levensstijl. Ondanks hun vaak schrijnende armoede. Het is bewonderenswaardig, kunnen wij Nederlanders nog wat van leren.

Het trieste is echter dat het continent ver onder z’n kunnen presteert. Het is rijk aan mineralen, vruchtbare landbouwgrond en heeft een aangenaam klimaat. Hoe kan het dan dat Latijns-Amerika niet welvarender is? De communis opinio in de westerse wereld is dat het continent eeuwenlang uitgebuit is, de bevolking apathisch is en slecht opgeleid en dat democratie vaak ver te zoeken is.

Het zijn gemeenplaatsen, die een kern van waarheid hebben, maar het fenomeen van onderprestatie niet verklaren. Het koloniale verleden is afgeschud, de bevolking is inmiddels (veel) beter opgeleid en Latijns-Amerika heeft, op Cuba en Venezuela na, een democratisch kiessysteem.

Vrije markt

Er is dan ook iets anders aan de hand. Ik zal het trachten te verklaren aan de hand van een voorbeeld, een eigen ervaring, in Argentinië waar ik van 1991-1995 verbleef.

Het was de tijd van Carlos Menem en zijn minister van Economische Zaken Domingo Cavallo. Het tweetal introduceerde een voor Latijns-Amerika revolutionaire aanpak van de economie. De inflatie werd bestreden door de peso wettelijk aan de dollar te koppelen in de verhouding 1 op 1. De economie werd opengesteld voor buitenlandse investeerders, die weinig in de weg werd gelegd en die hun winsten vrijelijk mochten overmaken naar het buitenland. En de ‘estancieros’ (hereboeren) met hun sojabonen en vlees (het beste in de wereld) konden eindelijk zonder exportbelasting de wereldmarkt veroveren. De vrijemarkt-gedachte stond hoog in het vaandel.

Het legde het land geen windeieren. De economie floreerde en groeide als kool. De werkloosheid verdween voor een belangrijk deel en de welvaart van de totale bevolking nam zienderogen toe.

Corruptie en smijten met geld

De bloeitijd duurde echter niet lang. De verleiding om terug te vallen in oude gewoontes oftewel endemische corruptie bleek te groot. Secretaris-generaal Bauzá – in het presidentieel systeem van Argentinië een soort premier – kreeg de opdracht via kickbacks op vooral infrastructurele projecten de ‘secunda caja’ (tweede kas) te vullen. Mét de ‘caja’ werden de salarissen van de ministers en hoge ambtenaren opgetopt.

Maar nog kwalijker – met meer impact op de economie van het land –  dan deze onverholen corruptie was het uitgavenpatroon van de regering. De president zelf hield er een luxe leven op na in grote paleizen en was verwikkeld in allerlei schandalen. Maar ook anderszins leek geld geen rol te spelen. De regering strooide met geld, een hommage aan Evita Peron. Menem was tenslotte een ‘peronist’ en op die wijze ook aan de macht gekomen.

De oude fout van de peronisten, meer geld uitgeven dan er binnenkomt, werd herhaald en brak het land weer op. De pariteit (1 op 1) met de dollar moest worden opgegeven – de architect van de koppeling aan de dollar, minister van Economische Zaken Cavallo trad af – en de inflatie was weer terug. Argentinië kon z’n schulden niet meer betalen en kwam terecht bij het IMF en de Club van Parijs. Het feest was over.

Standaard-socialistisch beleid

Helaas is Argentinië geen uitzondering. Het is een patroon dat we overal in Latijns-Amerika zien. In bijna alle landen wordt dezelfde fout gemaakt, meer uitgeven dan er aan belasting binnenkomt, met hoge (soms hyper-) inflatie als gevolg. Het is standaard-socialistisch beleid.

Met ongetwijfeld goede bedoelingen wordt een beleid van nivellering en verdeling ingezet. Het is de socialistische methode om armoede te bestrijden en het verschil tussen arm en rijk te verkleinen.

Socialisme werkt niet

De harde werkelijkheid is echter dat er niet zo iets als een taart is die naar believen in stukken kan worden gesneden en verdeeld. De grootte van de taart hangt namelijk af van het welbevinden van de economie. Als deze groeit, groeit ook de taart en omgekeerd. Met een voor het bedrijfsleven negatief overheidsbeleid groeit de economie niet, maar krimpt deze, via te grote regel- en belastingdruk en een expansief overheidsbeleid – meer uitgeven dan je binnenkrijgt en/of de geldpers laten draaien – leidt tot inflatie en daling van de koopkracht van de mensen aan wie meer inkomen via nivellering/eerlijker verdeling was beloofd.

Kortom, socialistisch beleid werkt niet. Het is al zo vaak geprobeerd, van de Sovjet-Unie via Cuba, Noord-Korea en Nicaragua tot het huidige Venezuela, maar het enige resultaat was verarming van de bevolking. Bovendien kwam van het verkleinen van het verschil tussen arm en rijk ook niets terecht. De socialistische partijbonzen houden er vaak nog een luxer leven op na dan de ‘kapitalisten’ in de westerse samenlevingen.

Alarmbellen gaan af

In Brazilië is de verwachting voor de komende tijd een magere groei van 0,9% met een inflatie van 5%. Het ziet er niet zo slecht uit als Argentinië, maar de eerste grote aankondiging van de nieuw gekozen president Lula doet al alle alarmbellen rinkelen. Lula verklaarde dat hij de grondwet wil wijzigen om de bestedingslimiet op te heffen en de overheidsuitgaven nog meer te verhogen.

Door de opkomst van socialistische regeringen in Argentinië, Colombia en Chili zijn de zorgen over de veiligheid van investeerders, eigendomsrechten en monetaire discipline toegenomen. De nieuwe regeringen in Chili en Colombia kondigen beleid aan dat lijkt op dat van ‘peronistisch links’ in Argentinië en de regering-Fernandez in Argentinië lijkt elke dag meer op het Venezuela van Maduro.

Niet de markt faalt, maar de overheid

Wereldwijd zien investeerders het enorme potentieel van Latijns-Amerika. Wanneer regeringen echter een interventionistisch beleid voeren, eigendomsrechten in gevaar brengen met onteigeningsdreigingen en tegelijkertijd de monetaire onevenwichtigheden enorm vergroten door de geldpers te laten draaien zonder echte wereldwijde en afnemende lokale vraag, is de combinatie destructief.

Deze drie beleidsmaatregelen zijn gericht op volledige controle en het afhankelijk maken van de bevolking, niet op groei en verbetering van de sociale omstandigheden.

Interventionisme vergroot de welvaart niet. Extractief en confiscerend beleid zijn geen sociale maatregelen, ze zijn asociaal. Het ergste is dat het, eenmaal geïmplementeerd, moeilijk wordt om ze terug te draaien.  

Dat de ‘markt’ faalt is linkse borrelpraat. Het is de overheid die door interventionisme – beleid dat gebaseerd is op de illusie van de maakbare samenleving – de economie de nek omdraait.

Pendule

Ten tijde van de inauguratie van Bolsonaro, in januari 2019, had de bevolking in Latijns-Amerika genoeg van het socialisme. Na Chili, Argentinië en Colombia was hij de vierde politieke leider die een linkse opponent versloeg.

De pendule is echter weer de andere kant uitgeslagen en een (krappe) meerderheid van de bevolking heeft zich wederom laten verleiden de mooie beloftes van de socialisten voor zoete koek aan te nemen. Tegen hun eigen belang in. Het is triest. Zo komt Latijns-Amerika nooit uit het dal en blijft het gezegde bestaan dat Brazilië het land van de toekomst is, maar dat ook altijd zal blijven. En dat geldt niet alleen voor Brazilië.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaaten onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wanbeleid houdt Latijns-Amerika arm verscheen eerst op Wynia's Week.

Luiz Inácio Lula da Silva, eerder president tussen 2003 en 2011, kraakte in mei vorig jaar in een interview met het Amerikaanse blad Time zijn Oekraïense ambtgenoot Volodymyr Zelensky. Hij vindt hem een heethoofd die zich door de Navo, de VS en de EU dermate liet opjutten, dat Vladimir Poetin wel moest interveniëren.

Nog enkele pareltjes van Lula, te lezen op de website van Time: Zelensky is met zijn bizarre gedrag even schuldig aan de oorlog als Poetin, zoals Saddam Hoessein net zo schuldig was aan de invasie in Irak als president Bush. Als de EU hem op het hart had gedrukt niet te vragen om het lidmaatschap, zou veel kwaad zijn voorkomen. Met zijn bizarre gedrag stevende hij af op oorlog, maar Poetin had daar nooit op mogen ingaan. Zelensky mag dan een verdienstelijk komiek zijn geweest, van diplomatie heeft hij geen benul.

Latijns-Amerika behoort tot het Westen

Lula sprak met Time voordat hij de rabiaat-rechtse Jair Bolsonaro op het nippertje zou verslaan bij de presidentsverkiezingen eind oktober. Een hele opluchting, want Bolsonaro had Brazilië te schande gemaakt. Maar dat kan ook worden gezegd van Lula’s naar complottheorieën stinkende visie op de oorlog tegen Oekraïne.

Elk ander serieus westers staatshoofd zou daar niet mee wegkomen. Maar Lula kan zich straffeloos conformeren aan de onheuse bejegening van het Westen nu in Europa opnieuw een volslagen oorlog woedt. Een oorlog die kan uitgroeien tot een conflict op wereldschaal dat de armste landen niet zal sparen.

Maar ook Latijns-Amerikaanse landen veinzen dat niet te zien en laten het Westen barsten nu het zich tegen Poetins agressie verzet. Ze onthielden zich in de VN massaal van stemming bij resoluties die Ruslands gedrag veroordelen. Datzelfde geldt voor Aziatische en Afrikaanse landen, maar Latijns-Amerika behoort tot het Westen en is door zijn geschiedenis nauw verbonden met Europa en de VS.

Waarom looft Lula Fidel Castro?

Kenners opperen dat Putin-Versteher Lula gevangen zit in de oude anti-Amerikaanse reflexen van links op het continent. Zo verklaren ze ook zijn bewondering voor dode dictators als Fidel Castro en de Venezolaan Hugo Chávez.

Toch haalde Lula het zich gedurende zijn twee internationaal bejubelde ambtstermijnen – de Brazilianen waren minder enthousiast – niet in het hoofd om vijandige media te sluiten, aanhangers van de oppositie uit te maken voor ‘wormen’ en in de gevangenis te gooien, tot de dag van vandaag de praktijk in Cuba en Venezuela.

Zelfs als Lula het zou willen, is de democratische rechtsstaat in Brazilië sterk genoeg om dat te voorkomen. Hoe dan zijn lof te verklaren voor lieden die de rechtsstaat ontmantelden en critici afdoen als agenten van het Yanqui-imperialisme?

We wagen een antwoord: omdat Lula vreest voor ‘rechts’, ‘conservatief’ of, nog erger, pro-Amerikaans te worden uitgemaakt door zijn eigen Arbeiderspartij (PT) en door linkse intellectuelen en politici op het continent. De Franse krant Le Monde citeerde onlangs zo’n geleerde Braziliaanse domoor: ‘Het is niet juist te spreken van een Russische invasie in Oekraïne, het betreft een tegenaanval, een defensieve oorlog.’

Alleen Chileense president heeft geen last van oud-linkse reflexen

Die appeasement van Rusland, dat buiten Cuba en Venezuela weinig invloed heeft, besmet ook rechtse leiders op het continent. Bolsonaro bezocht Poetin een paar dagen voordat deze opdracht gaf Oekraïne binnen te vallen. Hij prees hem als ‘een vriend die vrede wil’. Kort tevoren was de peronistische president van Argentinië, Alberto Fernández, te gast in Moskou. De geruchten over een invasie deden al de ronde, maar Fernández bracht die niet ter sprake. In plaats daarvan bood hij Argentinië aan als ‘toegangspoort voor Rusland in Zuid-Amerika’.

De linkse president van Chili, Gabriel Boric, een dertiger, vormt een gunstige uitzondering. Opvallend, want juist Chili geldt als een land dat Washington nooit zal vergeven voor zijn steun aan de coup van generaal Pinochet tegen de linkse president Salvador Allende in 1973. Boric, die walgt van de potentaten op het continent, heeft geen last van de oud-linkse reflexen van de 77-jarige Lula.

De eerder genoemde kenners vergoelijkten diens verraad aan Oekraïne door te wijzen op de wandaden van de VS in Latijns-Amerika, die hem voor altijd zouden weerhouden van sympathie voor Washingtons standpunten.

Was het Amerikaanse beleid wel overal zo slecht?

Een vreemde opvatting, want niet alleen vond die steun aan militaire coups en de ondermijning van linkse leiders lang geleden plaats, het is ook de vraag of dat beleid overal zo slecht was. Cubanen, Nicaraguanen en Venezolanen zouden veel beter af zijn als de echte of beweerde Amerikaanse pogingen tot afzetting van ‘hun’ dictators zouden zijn geslaagd. Het zou miljoenen mensen een ellendig bestaan hebben bespaard. Alleen al uit Venezuela ontvluchtten, volgens de laatste cijfers van de VN, 7,1 miljoen burgers de ‘socialistische’ hel van Chávez en zijn opvolger Nicolás Maduro, een kwart van de bevolking!

In Chili reisde Fidel Castro ooit wekenlang rond om te controleren of president Allende genoeg voortmaakte met het opleggen van het socialisme. Geen wonder dus dat veel Chilenen vreesden dat hun land een tweede Cuba zou worden en Pinochets door de VS gefaciliteerde coup steunden. Het waren Chilenen die zich vervolgens beestachtig gedroegen tegen hun medeburgers, niet Amerikanen.

Biden deed zijn best

Invloedrijke leden van het Amerikaanse Congres en president Jimmy Carter veroordeelden overigens zulke interventies en kregen het aan de stok met de dictaturen in onder meer Chili, Argentinië en Brazilië. Sterker, Washington verwelkomt tegenwoordig linkse, verantwoordelijke Latijns-Amerikaanse leiders.

Barack Obama noemde Lula ooit ‘de populairste politicus op aarde’. En president Biden trachtte Bolsonaro voorafgaand aan de verkiezingen te overreden een eventuele nederlaag te aanvaarden en niet te proberen zich aan de macht vast te klampen, volgens een analyse in The Guardian. Na de bestorming door bolsonaristas van de machtscentra in Brasilia, afgelopen zondag, is het de vraag of Bidens oproep succes had, maar hij deed in elk geval zijn best.

Wellicht toch geschrokken

Lula en andere oud-linkse leiders zijn echter in de anti-Amerikaanse kramp van de Koude Oorlog blijven steken en koesteren liever de mythes van Che Guevara en Fidel Castro dan te erkennen dat de zaken in Washington ten goede zijn gekeerd. In alles verschilde Lula van Bolsonaro, die de door de VS gesteunde putsch in Brazilië van 1964 bewonderde. Met één uitzondering: hun positieve houding jegens Poetin.

Lula’s minister van Buitenlandse Zaken Mauro Vieira beweerde vorige week in een gesprek met buitenlandse journalisten dat Lula veel van de gewraakte uitspraken over Oekraïne in Time niet had gedaan. Fouten bij de vertaling uit het Portugees zouden zijn woorden een veel te scherpe lading hebben gegeven. Een niet erg geloofwaardige uitleg, maar misschien een teken dat de president toch is geschrokken van zijn kwaadaardige onzin.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Mogen we u noteren? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Foute houding van Lula tegenover Oekraïne komt voort uit oude anti-Amerikaanse kramp verscheen eerst op Wynia's Week.