Deze prestatie lijkt een felicitatie waard, maar luisterend naar zijn relaas in deze podcast gaat zijn ogenschijnlijke succes met een zwart randje gepaard: hij zit gevangen in de doelgroep waar hij voor schrijft. En voelt zich min of meer verplicht doorlopend icoon/ambassadeur/gids te zijn van de door hemzelf tot ‘havermelkelite’ gebombardeerde groep mensen. Door de innige vervlechting van persoon en verdienmodel en het moordende levenstempo dat nodig is om zijn havermelk drinkende lotgenoten met voldoende reis-, restaurant-, kleding-, relatie- en uitgaanstips te blijven bedienen, is het inderdaad discutabel of Kooyman winnaar of, alsnog, verliezer is.  

Riant inkomen

Dat het moeilijk kiezen is tussen winnaar of verliezer mag niet verbazen, want bijna alles aan de havermelkelite heeft een dubbele lading. Jazeker, er heerst een enorm snobisme bij deze elite om in de hipste tent het nieuwste, ongetwijfeld klimaatneutrale of anderszins wereldreddende drankje of hapje te drinken of te eten. Maar nee, dat snobisme wordt schijnbaar niet aangejaagd door de drang andere personen op laaghartige wijze de ogen uit te steken, nee, men wil koste wat kost voorbeeld zijn, ofwel de overtreffende trap van hip, groen en verantwoord. Een lid van de havermelkelite is dus, op z’n eigen manier, evenzeer verwikkeld in een ratrace, misschien niet over de kwestie ‘wie heeft het meeste geld?’ maar over ‘wie belichaamt het meest de idealen van de havermelkelite?’.  

Als je die wedstrijd wint of in ieder geval bovenin meedraait, zoals Jonas Kooyman gelukt is, heb je jezelf in zekere zin klem gezet. Want de vraag ‘wie heeft het meeste geld?’ mag door deze elite dan gezien worden als een te verachten overblijfsel van perfide, rauw-kapitalistische, bodemschatten verslindende tijden: dat betekent niet dat geld voor hen geen rol speelt. Integendeel. Voor de lifestyle van de havermelkelite is een riant inkomen nodig.

Ook dat zou niet moeten verbazen, want als het drinken van een duurdere variant van koemelk, havermelk dus, als keurmerk van je deugdelijkheid geldt, kun je daar geen lege portemonnee bij gebruiken. Laat staan als je de ambitie hebt om binnen de havermelkelite een sociale stijger te zijn, dan moet je een hele lijst aan verantwoorde bezigheden afwerken waarvoor het nodig is dat er constant iets op je bankrekening staat, liefst veel. In het geval van Kooyman betekent dat: naarstig door blijven posten op zijn succesvolle Insta-account.

De havermelkelite zou de havermelkelite niet zijn als de havermelkelite niet hun favoriete gespreksonderwerp is. En als men de dubbele lading van het eigen gedrag niet zelf als eerste aan de kaak stelt. Zelfreflectie is zowat tweede natuur; de havermelkelite begrijpt als geen ander dat de eigen, prijzige lifestyle en verzotheid op de allerlaatste consumptiegoederen in flagrante tegenspraak is met de niet-consumptieve idealen waar lippendienst aan bewezen wordt. En wil met grappige commentaren (‘ik bereken het maandbudget om mijn Amsterdamse lifestyle te kunnen blijven financieren’ staat er boven een plaatje van een vrouw die zegt ‘I will be looking for between 60 and 70 million’) maar al te graag tonen zich daarvan bewust te zijn.

Hoge omloopsnelheid

Want in deze kringen is ook zelfreflectie onderdeel van de ratrace: wie geeft blijk de eigen hypocrisie het scherpst te doorzien, jij, jij of jij? En ook hier weer die dubbele lading: ben je cool als jezelf doorprikken je hoofdbezigheid wordt of ben je bij nader inzien een loser?

Afgaand op het weifelende boegbeeld Kooyman weet men het zelf ook vaak niet. Leden van de havermelkelite zijn gelijktijdig criticaster én uithangbord van het kapitalisme; zo blinkt men uit in het zich geestdriftig informeren over de nieuwste producten en diensten om vervolgens, met een door het kapitalisme goedkeurend bekeken ongeduld, van de ene groenste eco-winkel, -ervaring of -bezorgservice op de andere over te stappen. Ofwel, de omloopsnelheid van hun voorkeuren en de honger om te switchen van merk of leverancier ligt hoger dan menig kapitalist ooit heeft durven dromen.   

Hoewel buitenstaanders geneigd zullen zijn de havermelkelite te gunnen het door hen verafgode goedje als de duurzame en gezonde keuze in ongelimiteerde hoeveelheden achterover te slaan, blijkt ook havermelk zelf geen eenduidige zegening. Het mag dan geen dierlijke ingrediënten bevatten en voor veganisten dus gedachteloos te drinken zijn, want ideologisch zuiver, maar havermelk is onderaan de streep een fabricage, geen natuurproduct.  

Vandaar dat havermelk in verschillende varianten te verkrijgen is; van ongezoete, minder-commerciële varianten tot gezoete, commerciële varianten; waarbij de laatste variant natuurlijk minder gezond is.

Naast uiteenlopende berekeningen over land- en watergebruik die nodig zijn voor de havermelkproductie en verschillende inschattingen omtrent de duurzaamheid ervan, woedt er volgens Tros Radar ook nog een juridische strijd rond de naam ‘havermelk’. Met als merkwaardig bijverschijnsel dat er in de supermarkt geen havermelk te kopen valt, of eigenlijk wel, maar dan onder de naam ‘haverdrink’. Al dit geharrewar zorgt ervoor dat havermelk dikwijls in een adem genoemd wordt met slimme marketing. En dat het heilige imago van een door God gegeven alternatief voor koemelk, terecht, lachwekkend wordt gevonden.  

Hooghartig  

Eveneens een dubbele lading heeft, tot slot, de geografische concentratie van de havermelkelite, met het centrum van Amsterdam als onofficieel hoofdkwartier. Terwijl hun zogenaamde engagement zich richt op het welbevinden van ‘de wereld’ en ‘de natuur’, is er bijna geen groep te bedenken die zozeer bij elkaar klit en zo hooghartig alles afwijst wat zich buiten de eigen bubbel bevindt.

Hier en daar zie je onder de havermelk-consultants, -advocaten, -programmeurs, -beleidsambtenaren, -investeerders en -merkstrategen zelfs het verlangen opspelen om zich voorgoed van invloeden van buiten – in het havermelk-jargon laatdunkend ‘de provincie’ geheten – te verlossen; daar wonen huns inziens de ‘fascisten’. Anders gezegd, de omliggende wereld moet zo vriendelijk zijn op de havermelkelite te gaan lijken want de havermelkelite is omgekeerd, als voorbeeldige voorhoede, niet bereid ‘af te dalen’ naar de provincie.

Ziedaar Rutger Bregman, Rob Wijnberg en Sander Schimmelpenninck! Namens de havermelkelite schrijven zij hun vingers stuk om via hun artikelen, columns en boeken ‘de provincie’ te tuchtigen. Vanuit hun vrijwillig gekozen dwangbuizen – waarvandaan ze 24/7 proberen hun havermelk-vriendelijke imago in stand te houden– schrijven ze voor wat waarheid, moraal en fatsoen behelst.

Het enige resultaat tot dusver is dat zij er zelf dik geld aan verdienen en hun havermelk-lifestyle er ruimschoots van kunnen bekostigen, maar vrijwel niemand buiten hun bubbel zich met hen identificeert en buiten de grote steden de steun voor progressieve politiek zienderogen afbrokkelt. Kijk naar de uitslag van de laatste landelijke verkiezingen en kijk ook naar de verhelderende analyses van electoraal geograaf Josse de Voogd, die glashard aantoont dat steeds grotere groepen in de periferie op ‘populistische’ of ‘buitenstaanders-partijen’ stemmen.   

Het slopen van links…

Conclusie? Met haar narcistische, kieskeurige en hooghartige gedrag is de havermelkelite keihard bezig de laatste sympathie voor links te slopen, dat wil zeggen, het qua stemmerspotentieel te reduceren tot verwaarloosbare enclaves in grote steden. Met deze elite prominent in de gelederen zal het voor GL/PvdA en aanverwante partijen, kortom, nog moeilijker worden succesvol te zijn in de strijd om de kiezersgunst.  

De dag dat drukke, betweterige en onvrije stedelingen aantrekkingskracht gaan uitoefenen op niet al te opgejaagde mensen buiten de stad, zal lang op zich laten wachten.

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’. 

Wynia’s Week ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De havermelkelite maakt links nóg onverkiesbaarder verscheen eerst op Wynia's Week.

Als de menselijke trekvogels van de 21ste eeuw zwermen deze millennials uit over de aardbol, houden via sociale media contact en strijken in losse, wisselende groepen neer op hun favoriete pleisterplaatsen, de zogeheten co-working spaces. Want in je eentje met een laptop op je hotelkamer zitten, dat heeft al na een halve dag niets glorieus meer.

Digitale nomaden klitten daarom samen in hippe cafés en lunchrooms, en in speciaal daartoe ingerichte verzamelgebouwen met flex-werkplekken. Dat laatste klinkt eigenlijk al weer bijna als een sleurbaan in een call-centrum, maar de locatie moet dat goed maken. Digitale nomaden die elkaar in het echt tegenkomen, beginnen elkaar meteen te overbieden op welke fantastische plekken ze ge-coworked hebben. Marbella was gewéldig, bijna net zo goed als Toronto. Wat, ben jij nog nooit in die sublieme co-working space in Sao Paulo geweest?       

Ook het Thaise paradijseiland Koh Phangan staat hoog in het lijstje favorieten van de digital nomad community. Geef ze eens ongelijk. Ik ken geen volk dat zo’n natuurtalent heeft om farang (westerlingen) zich thuis te laten voelen als het Thaise. Als je met de warme wind in je haar op een scooter over dit nog altijd prachtig groene, bergachtige eiland crosst, van het ene palmenstrand naar het andere – niet te lang naar de azuurblauwe oceaan kijken, want dan bots je op een aap – dan bekruipt je de gedachte: hoe hebben mensen het ooit in hun hoofd gehaald om in Europa te willen wonen? Weliswaar schijnt het daar tot nu toe een zeer zachte winter te zijn, maar anders had ik m’n ticket al terugverdiend op de uitgespaarde stookkosten.  

Zuipen, spirituelen, healen

Op de zuidpunt van het eiland wordt traditioneel vooral gezopen, want daar ligt het strand waar elke maand de fameuze Full Moon Party gehouden wordt, met pre-corona tot wel twintigduizend deelnemers. De noordwest kant van het eiland, echter, is het domein van de spirituelen. Daar zijn geen bars en fastfood cafetaria’s, maar healing centers en veganistische restaurants. Langs de kustweg naar dat gebied kom je op je scooter langs een bordje met ‘Think less, feel more’.

Is het paradoxaal dat dit ook de regio is waar de digitale nomaden neerstrijken? Die verdienen hun geld dankzij een mondiale infrastructuur van 21ste eeuwse technologie, gebaseerd op quantummechanica en andere geavanceerde fysica. Je zou verwachten dat zij toegewijde rationalisten zijn, maar nee, er wordt wat afgezweefd in die gemeenschap.

Even een zijsprong om die schijnbare paradox te verklaren. In een artikel op De Correspondent over de virtuele realiteit werd laatst wat medelijdend gedaan over iedereen die voor 1980 geboren was. Die waren niet van kinds af aan opgegroeid met zulke digitale technologie, dus die zouden er nooit net zo moeiteloos mee om kunnen gaan als millennials en dertigers. Dan was je behoorlijk zielig. Het is een algemeen geaccepteerd idee: die oudjes kunnen het niet meer bijbenen. 

Pardon!?! boomerde ik in het diepst van mijn gedachten. De generatie die voor 1980 geboren is, heeft die hele technologie bedacht, ontworpen en over de wereld uitgerold. Jullie millennials gebruíken die technologie alleen maar, bijna altijd zonder een snars te begrijpen van hoe dat werkt. Want nee, weten hoe je door de keuzemenuutjes op je telefoon moet wandelen is niet ‘weten hoe iets werkt’. Daarvoor moet je begrijpen wat er onder de motorkap gebeurt.

Wat moet er allemaal genezen worden en waarom?

Met hetzelfde gemak waarmee de millennialzwever digitale technologie omarmt die voor hem of haar neerkomt op pure magie, bekeert die zich tot de spiritualiteit. Met een straalvliegtuig afgeleverd op het eiland, door transoceanische glasvezelkabels, wifi en nanotech permanent in contact met alle vrienden en familie, geef die zich over aan yoga, Tibetaanse klankschalentherapie, tantra workshops en dance immersions. Nu is daar op zich niets mis mee; als je dat prettig vindt om te doen, vooral doen.

Maar bespaar jezelf de hocus pocus die er omheen verkocht wordt. Millennialzwevers zijn allemaal behoorlijk ziek, afgemeten aan hoeveel healing ze consumeren, want al die spirituele activiteiten zijn healing, genezend ofwel helend.

Wat er dan genezen moet worden is onduidelijk, al wordt in de advertentieteksten meestal wel wat geprutteld over innerlijke balans, blokkades en energiebanen. Gokje: in wezen is het de eeuwig gemankeerde ziel van de narcistische millennialzwever die geheeld moet worden.  

Permanente vergiftigingsangst  

Ook leeft de millennialzwever in permanente angst vergiftigd te worden. Dus wordt er op hun Facebookgroep geklaagd over het feit dat de eilandbewoners hun afval verbranden. We kunnen daar levenslange schade door oplopen, zo wordt gewaarschuwd. Gif zit in alles: in lucht, in water, in al het niet-vegan voedsel, en ook het eigen lichaam slibt voortdurend dicht met gif dat regelmatig verwijderd moet worden met een detox-behandeling. Die komt vaak letterlijk neer op heftige diarree, opgewekt met middeltjes die elk normaal mens als giftig zou aanmerken.

Net als overal op het eiland kun je er vers fruit kopen, gewoon van een stalletje langs de weg. Maar daar hangt boven de stapel mango’s een bordje ‘anti-cancer’, en boven een stapel kokosnoten het bordje ‘detox’. Blijkbaar heeft de locale fruitverkoopster inmiddels de westerse marketingaanpak onder de knie.

Elkaar ontdekken

Ontluisterend is ook, hoe in zichzelf gekeerd deze spirituele voorhoede is. Contacten met Thais beperken zich grotendeels tot transacties in winkels, het huren van een scooter of huis, of door ze in te huren als schoonmaker (en op facebook klagen over wat daar mis mee gaat).

Iemand meldt enthousiast op de Facebookgroep dat hij binnenkort naar het eiland komt. ‘Weten jullie of hier ook praktiserende boeddhisten zijn?’ vraagt hij. Negentig procent van de autochtone eilandbewoners is praktiserend boeddhist, maar dat weet hij niet of het telt niet: hij wil een groepje boeddhistische westerlingen bij elkaar krijgen om samen lekker oosters spiritueel bezig te zijn. 

En ondertussen moet er wel geld verdiend worden. Een nogal zwaar gespierde digitale nomade die ik onlangs op het naburige eiland Koh Samui aan de bar tegenkwam, stond daar onder het genot van een biertje op zijn mobiele telefoon anabole steroïden te verkopen in zijn thuisland Groot-Brittannië. Zo hield hij al twee jaar in Thailand comfortabel het hoofd boven water.

Bull-shit baan in het paradijs

Van een andere digitale nomade hoorde ik, dat ze haar geld verdient met de marketing voor een online goksite. Elke ochtend staat zij op, zet haar computer aan en begint dingen te verzinnen om mensen nog meer geld in de bodemloze put van hun verslaving te laten gooien. Ik oordeel nu niet over de persoon, want ze is Russische, en misschien is het voor haar de enige mogelijkheid om buiten bereik te blijven van een regime dat ze verafschuwt.

Maar ik denk wel: is er een vreselijker bullshit-baan denkbaar? Het klinkt zo romantisch en bevrijd, over de hele wereld je geld kunnen verdienen vanachter een toetsenbord. Maar het komt inderdaad heel vaak neer op geestdodend marketinggedoe. Jeff Hammerbacher, ooit leider van het datateam van Facebook, stelde al tien jaar geleden gedesillusioneerd vast: ‘The best minds of my generation are thinking about how to make people click ads. That sucks.” Oftewel: ‘De beste breinen van mijn generatie breken zich het hoofd over hoe ze mensen op advertenties kunnen laten klikken. Wat een treurnis.’

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers opereert deze winter als ‘digital nomad’ vanuit Thailand. Maar in de loop van februari is hij terug, voor de presentatie van Het Grote Stikstofboek.

We vallen u er niet graag mee lastig, maar het is natuurlijk wel waar: de donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt – ook nu weer, in 2023. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Waarom zijn die ‘digital nomads’ toch de hele tijd aan het healen en detoxen? verscheen eerst op Wynia's Week.