Zelfbenoemde experts

Dit media-seizoen is Maarten van Rossum – die een boek schreef met de titel Toponderhandelaars – niet te missen in de uitzendingen van Eva Jinek. Let wel, dit is een andere Maarten van Rossum dan de Utrechtse historicus Maarten van Rossem (met een E), bekend van De Slimste Mens. Van Rossum (zonder E) verspreidt in zijn bespiegelingen over de kabinetsformatie platitudes als ‘onderhandelen is samen je verlies absorberen’.

Van Rossum is mededirecteur van marketingbureau &Fluence, dat adverteert met slogans als ‘coalities bouwen’ en ‘het gesprek aangaan’. Via &Fluence is oud-VVD-politicus Halbe Zijlstra regelmatig te gast bij de BNN-VARA-talkshow Pauw & De Wit voor het excuus-rechtse geluid. Ook via &Fluence komt Jeff Mac Mootry, oud-commandant bij de mariniers, bij omroepen als WNL langs om onweersproken te pleiten voor ophoging van het Defensiebudget.

Van Rossum vermeldt op zijn LinkedIn dat hij diplomaat (een vrij breed begrip) was bij Buitenlandse Zaken in Brussel en Washington en dat hij één jaar raadsadviseur was voor het ministerie van Algemene Zaken onder premier Mark Rutte. Oud-voorzitter van de Tweede Kamer Frans Weisglas (VVD) en oud-VVD-minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal vroegen op X rechtstreeks aan Van Rossum op welke toppen hij precies toponderhandelaar was geweest. Antwoord kwam er niet.

Voor Ons Nederland

Een andere netwerkclub is Voor Ons Nederland, opgericht door oud-VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff. De organisatie presenteert zich nadrukkelijk niet als politieke partij, maar als een ‘actiegroep’ voor ‘de milde meerderheid’ en tegen ‘het populisme’. Voor Ons Nederland heeft een ANBI-status en roept via sociale media actief op te doneren. Een van de motto’s van het Dijkhoff-activisme luidt: ‘democratie tegen non-democratie’.

Het Comité van Aanbeveling van Voor Ons Nederland oogt als een reünie van de Rutte-kabinetten. Het bestaat onder meer uit oud-ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers, voormalig PvdA-vicepremier Lodewijk Asscher en oud-D66-minister van Onderwijs Robbert Dijkgraaf. Rector magnificus van de Universiteit Maastricht Rianne Letschert, over wie later meer, completeert het gezelschap.

De Raad van Bestuur van Voor Ons Nederland bestaat naast Dijkhof uit oud-VVD communicatiemanager Bas Erlings en oud-D66 Europarlementariër Marietje Schaake. Erlings afficheert zichzelf als ‘Dé Spindoctor van Rutte’. Schaake pleit tijdens optredens bij NPO-programma’s voor het opschonen van ‘populistische’ sociale media.

Marketeers tegen het populisme

Dijkhoff, Erlings en de Vlaming Tom de Bruyne hebben samen marketingbureau Sue and the Alchemists, dat politieke partijen als de VVD als klant heeft.

Erlings schreef een ‘handleiding’ tegen het populisme en liep de talkshows af met diepzinnigheden als ‘de populisten houden zich niet aan de feiten’. Over verkiezingscampagnes zegt Erlings dat de kiezer zich ‘helaas’ niet door de inhoud laat leiden. Naar eigen zeggen liet Erlings de VVD daadkracht uitstralen (want dat ‘paste bij Rutte’) door alle VVD’ers steeds met opgestroopte mouwen in beeld te laten verschijnen.

Gezichten uit de stal van Klaas Dijkhoff zien we terug in de media. Gert-Jan Segers is wekelijks te gast bij Dit was de Week van de EO. Tom De Bruyne heeft een online column in De Telegraaf over gedragswetenschap en noemde Caroline van der Plas (nadat BBB kritiek had op de Raad van State) bij WNL ‘de Wilders van de Aldi’. Mark Thiessen, nog een oud VVD-campagneadviseur, heeft een politieke column in EW waarin hij ageert tegen de ‘populistische’ koers van de VVD onder Dilan Yesilgöz.

Wat wil Voor Ons Nederland?

De boodschap van het Dijkhoff-ensemble is samen te vatten als voortzetting van het beleid van Rutte3 en -4, gelardeerd met positivo-praat. Een probleem als het woningentekort wil Voor Ons Nederland blijkens een promotie-clipje oplossen met kretologie als ‘uitstel is geen optie meer’ en ‘onverwachte samenwerkingen’.

Erlings en Thiessen hebben, net als de eerder genoemde Van Rossum, hun lidmaatschap van de VVD beëindigd wegens de samenwerking met de PVV in 2023. Het weerhoudt hen er niet van hun (zelfbenoemde) aandeel in het succes van Rutte te gelde te willen maken.

Verbaal kunnen ze overigens niet tippen aan de behendigheid van hun voormalige baas. Rutte wist jarenlang via taalmanipulatie (een onwaarheid heette bij hem ‘een verbreding van de feitelijkheid’) vrijwel elke politieke verantwoordelijkheid te ontlopen, zoals Robbert Wigt analyseert in zijn boek Supergaaf. De overtuigende taal van Mark Rutte.

WNL en de VVD

Een andere Rutte-fluisteraar, Kees Berghuis – jarenlang eindverantwoordelijk voor de campagne- en marketingstrategie van de VVD – , is sinds juni 2025 hoofdredacteur van Omroep WNL. Berghuis beloofde bij zijn aantreden VVD-kritische journalistiek. Inderdaad kunnen (oud-)VVD-ers als Ed Nijpels in de WNL-studio’s ongehinderd aanvallen plegen op de huidige VVD-leider Yesilgöz (waar Berghuis tijdens de Kamerverkiezingen van 2023 nog mee samenwerkte) en hoeven daarbij niet te vrezen voor kritische vragen van WNL-presentatoren als Frank van Leeuwen of Lisette Wellens.

Regeringsvorming beïnvloeden

Netwerkclubs proberen tevens invloed uit te oefenen op regeringsvorming. Stem voor Stabiliteit, een in de luwte opererend netwerkgezelschap rond media-ondernemer Willem Sijthoff, stond plots volop in de schijnwerpers toen één van hen, oud-D66 minister Hans Wijers, informateur werd. Wijers kon vertrekken nadat NRC berichtte dat hij zich tijdens een bijeenkomst op verkiezingsavond denigrerend had uitgelaten over de VVD van ‘feeks’ Yesilgöz. Bij de bewuste bijeenkomst waren RTL-presentator Beau van Erven Dorens, WNL-presentator Martijn de Greve en hoofdredacteur van Follow The Money Eric Smit aanwezig voor presentatie- en panelklussen. 

D66 vroeg vervolgens Rianne Letschert als informateur, zoals eerder vermeld verbonden aan Voor Ons Nederland. Letschert was als rector magnificus in Maastricht warm voorstander van demonstratief ‘diversiteitsbeleid’. Over haar aanpak van de informatie zei ze: ‘Ik kan relaties opbouwen door open te zijn, dat is mijn stijl’. Letschert nodigde D66, CDA en VVD uit voor onderhandelingen op landgoed De Zwaluwenberg over een midden-kabinet zonder te ‘rechtse’ deelnemers.

Eén van de ondernemers in de Raad van Toezicht van Voor Ons Nederland is oud-CEO van ASML Peter Wennink, die half december 2025 een rapport over de staat van de Nederlandse economie presenteerde. Een van de aanbevelingen: miljarden uitgeven om in Nederland datacentra voor Artificial Intelligence te plaatsen, centra die meer schaarse stroom en schoon water verbruiken dan een paar middelgrote steden. Klaas Dijkhoff zelf beval Wenninks rapport aan bij de onderhandelende partijen CDA, D66 en VVD: ‘Wennink legt de bal op de stip!’.

Het middelmatige midden

Samenvattend: er is een kloof tussen de werkelijkheid van de kiezer en de wereld die talkshows en netwerkclubs ons voorspiegelen. Organisaties als &Fluence en Voor Ons Nederland bieden actief boodschappers, bemiddelaars en onderhandelaars voor het consensusdenken uit het Rutte-tijdperk aan. Voor redacties van omroepen als AVRO-TROS en WNL zijn dat risicoloze studiogasten. De kijker ziet zo telkens dezelfde gezichten die de belangen van zichzelf en een selecte groep dienen, en niet die van de kiezers.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De netwerkclubs van de ‘milde meerderheid’ dringen zich op via talkshowgasten en onderhandelaars verscheen eerst op Wynia's Week.

In 1905 dreigde het Naardermeer de vuilnisstortplaats van Amsterdam te worden. Het werd gered door schoolmeester Jac. P. Thijsse. Thijsse werd mede-oprichter van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland. Nu, 120 jaar later, is die vereniging een strak geleid bureaucratisch apparaat met grote pretenties geworden. Van de bevlogenheid van Thijsse is weinig meer over.

Op zichzelf heb ik niets tegen de vereniging Natuurmonumenten. De vereniging doet in veel opzichten goed en nuttig werk, maar ik wil hier toch enkele kanttekeningen plaatsen, die in bredere kring bekend zouden moeten worden.

Natuurmonumenten is super-lobbyist

In de jaren negentig was ik bestuurslid van de agrarische natuurvereniging Vechtvallei. In die tijd zou de Gooiboog worden aangelegd, de rechtstreekse spoorverbinding van Naarden-Bussum naar Almere, waardoor een driehoek weidegrond bij Weesp een natuurbestemming moest krijgen. Wij hebben daarvoor als vereniging een mooi plan geschreven met onder andere verlaat maaibeheer om daar een weidevogelreservaatje te maken. Het werd onze vereniging echter niet gegund. Natuurmonumenten zou beter in staat zijn de natuurontwikkeling ter plaatse vorm te geven en had duidelijk een betere lobby dan wij.
 
Lobbyisme is van alle tijden. Maar Natuurmonumenten is er wel erg goed in. Bij ieder groter infrastructureel project zit Natuurmonumenten steevast vroegtijdig aan tafel. Natuurmonumenten pretendeert apolitiek te zijn, maar kiest altijd politieke kopstukken als voorzitter. Zo had de vereniging in de afgelopen 35 jaar achtereenvolgens als voorzitter Pieter Winsemius (VVD), Herman Wijffels (CDA),  Cees Veerman (CDA), Hans Wijers (D66) en Jeroen Dijsselbloem (PvdA), die allemaal goed de weg weten in Den Haag.

In 1989 kreeg Natuurmonumenten van minister Braks bijna het hele eiland Schiermonnikoog voor 99 jaar in erfpacht tegen een symbolische vergoeding. Begin 1990 had de vereniging 62.300 hectare natuur in beheer, waarvan 50.982 hectare in eigendom. Maar na 1990 ging het echt crescendo. Eind 2023 was de Natuurmonumenten-natuur toegenomen tot 112.702 hectare, bijna een verdubbeling. 

In 1990 introduceerde het ministerie van Landbouw het Natuurbeleidsplan met als hoofddoel meer ruimte voor de natuur. In 1990 bedroeg de omvang van bestaande natuurgebieden nog zo’n 435.500 hectare. Door een Ecologische Hoofdstructuur, later genoemd Natuurnetwerk Nederland (NNN), moesten natuurgebieden worden vergroot en met elkaar worden verbonden met als doel om de achteruitgang van de biodiversiteit te stoppen. De oppervlakte natuur binnen het NNN bedroeg eind 2023 704.811 hectare.

Natuurmonumenten kreeg verboden staatssteun

Naast rechtstreekse aankopen door het rijk (Staatsbosbeheer) komt een belangrijk deel van dit succes door een speciale subsidieregeling.
In 1993 trad de ministeriële regeling subsidies particuliere terreinbeherende natuurbeschermingsorganisaties in werking (de PNB-regeling). Met deze regeling werd tot 100 procent van de aankoopsom van landbouwgronden om deze om te zetten in natuurterreinen door het rijk (= de belastingbetaler) betaald. Alleen de natuurbeschermingsorganisaties Natuurmonumenten en de 12 Provinciale Landschappen (samen de TBO’s) kwamen hiervoor in aanmerking. Van deze PNB-regeling is flink gebruik gemaakt.

Andere particuliere natuurbeschermingsorganisaties waaronder stichting de Hoge Veluwe, verenigd in de vereniging gelijkberechtiging grondbezitters (VGG), die niet voor deze subsidie in aanmerking kwamen, hebben jarenlang tegen de PNB-regeling geprotesteerd en geprocedeerd. Uiteindelijk hebben ze in 2020 van het EU Hof van Justitie gelijk gekregen. Deze heeft de regeling als verboden staatssteun aangemerkt.

Onverminderde expansielust

Natuurlijk konden na zoveel jaren al die aankopen en onterechte subsidies niet meer worden teruggedraaid. Onder leiding van de huidige staatssecretaris voor natuur Jean Rummenie (BBB) is in november 2024 een schikking tot stand gekomen, waarbij de TBO’s zich hebben verplicht 80 miljoen euro te storten in een door de VGG op te richten fonds. Met de middelen uit dat fonds zal het particulier natuurbeheer in Nederland een extra impuls krijgen.

Het wegvallen van de 100% aankoopsubsidie door het Rijk heeft niet geleid tot een vermindering van de expansielust van Natuurmonumenten. De vereniging besteedt ongeveer 10% van de jaarlijkse begroting van ruim 100 miljoen euro aan nieuwe aankopen en ondanks de afschaffing van de PNB-regeling krijgt de vereniging nog steeds ook van lagere overheden tegen gunstige voorwaarden terreinen in eigendom of erfpacht (in 2024 onder andere Oosterheide 81 ha en Schiebroekse Polder 51 ha).

Overigens heeft Natuurmonumenten sinds 1989 450 miljoen euro van de Postcodeloterij ontvangen. En de algemeen directeur van Natuurmonumenten verdient meer dan de burgemeesters van Amsterdam en Rotterdam (159.000 euro).

Ongeveer 20 procent van de jaarlijkse uitgaven wordt besteed onder de post ‘Beweging zijn’, een verhullende benaming voor het betrekken van het publiek bij de organisatie en fondsenwerving. Ook daarin is de vereniging zeer succesvol. Natuurmonumenten heeft door permanente publiekswervingscampagnes nu 945.000 leden en donateurs en een groot bestand aan vrijwilligers. Het werk in de bezoekerscentra en op de terreinen wordt grotendeels verricht door vrijwilligers.

De betaalde medewerkers houden zich voornamelijk bezig met toezicht en controle, public relations, wervingscampagnes en lobbywerk.

Zwartgalligheid

Bijzondere vrijwilligers zijn de Schotse hooglanders en Galloway- en Sayaguese runderen, die zorg dragen voor de openheid van de Natuurmonumenten-landschappen. Na gedane arbeid worden zij geslacht en als luxe natuurvlees verkocht (natuur is ook gewoon business). Waar deze ‘medewerkers’ niet in staat zijn alle verruiging van de natuurterreinen tegen te gaan, wordt wat al te gemakkelijk de schuld bij stikstof gelegd.

Om de eigen noodzakelijkheid te onderstrepen en de kasstromen op gang te houden overheerst in alle publieksuitingen van de vereniging (publieksvoorlichting, website, het ledenblad Puur Natuur) de zwartgalligheid over de gangbare landbouw en de stikstofuitstoot en wordt een heilzame toekomst geschetst als de Nederlandse boeren maar massaal zouden overgaan op natuurinclusief boeren zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen (steevast pesticiden genoemd). In die zin duurt een geclaimd monopolie op het begrip natuur nog voort.

Natuurmonumenten is politiek links

Hoezo is Natuurmonumenten apolitiek? Dit zijn toch echt opvattingen die alleen in het straatje van de Partij voor de Dieren, Groenlinks/PvdA en D66 passen. Natuurmonumenten vindt dat de natuur alleen bij links in goede handen is. Dat blijkt wel uit het feit dat in november 2023, na de rechtse verkiezingsoverwinning, 200 Natuurmonumenten-boswachters in Den Haag ‘voor de natuur’ gingen demonstreren. En na het coalitie-akkoord hoorde ik een bestuurder van Natuurmonumenten in een podcast zeggen ‘we moeten nu een kleine ijstijd door, maar gaan daarna weer op volle kracht verder’.

Dat er ook anders over de natuur en het natuurbeleid kan worden gedacht, blijkt bijvoorbeeld uit een interview met Henk Rampen, voormalig regio-hoofd van Natuurmonumenten. Rampen betoogt met kracht van argumenten dat de natuur in Nederland sinds de jaren zeventig sterk is verbeterd.

Natuurbeschermingsorganisaties ontvangen jaarlijks een beheervergoeding voor de door hen beschermde natuur. In 2023 kreeg   Natuurmonumenten van het rijk gemiddeld 642 euro per hectare. Naar schatting gaf Nederland in 2022 en 2023 per jaar 1,4 miljard (= 1.400 miljoen) euro uit aan natuurbeheer. Dan zijn de natuurposten op begrotingen van andere ministeries en overheden niet meegerekend.
De 500 miljoen euro die de huidige coalitie jaarlijks heeft uitgetrokken voor het agrarisch natuurbeheer (= natuurbeheer op het grootste areaal/50 procent van Nederland) is maar 1/3 deel van de kosten voor de overige natuurbeschermingsorganisaties.

Geen weidevogel te bekennen

Terug naar de natuurdriehoek Gooiboog waarmee ik dit stuk begon. Deze is niet toegankelijk voor het publiek. Maar treinreizigers tussen Weesp en Naarden-Bussum kunnen een goede indruk krijgen van de 25 jaar ‘natuurontwikkeling’ die daar heeft plaatsgevonden door vanuit de trein uit het raam te kijken. Kijk na vertrek uit station Weesp naar links, binnen een minuut passeert u de natuurdriehoek, reizigers uit Naarden-Bussum kijken kort voor aankomst in Weesp naar rechts. Wat zij zien zijn riet en bramenzeeën. En kraaien die vanuit de toppen van de hoogopgeschoten bomen loeren naar een prooi, waardoor in de verre omtrek geen weidevogel meer een nestje kan grootbrengen.

Joost Schepel had carrières in de reiswereld, landbouw en advocatuur en is nu gepensioneerd.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Monopolist Natuurmonumenten koestert een zwartgallige kijk op de natuur verscheen eerst op Wynia's Week.