Samen met Uitgeverij Blauwburgwal werken we aan een nieuwe reeks actuele boeken die vanaf 1 september gaandeweg zullen verschijnen — van zowel vertrouwde als nieuwe stemmen, onder wie Edwin van de Haar, Hans van Willigenburg, Eric Vrijsen, Hildebrand Bijleveld, Benno de Jongh, Maaike van Charante en Wouter Roorda. Later meer!

Voortbouwen op vertrouwen

Wynia’s Week investeert in de toekomst, in het vertrouwen dat onze lezers, kijkers en luisteraars het belang blijven zien van ons eigenzinnige en nuchtere project: onafhankelijke en ongebonden berichtgeving in Nederland. Om die reden zijn we ook bezig een Vereniging van Vrije Media (VVM) op te richten, om onafhankelijke geluiden te beschermen tussen het geweld van internationale concerns, dan wel van belastinggeld betaalde mediabedrijven. Later meer!

Met deze zomerse boodschap doen we dan ook een beroep op iedereen die Wynia’s Week een warm hart toedraagt, maar er nog niet toe gekomen is donateur te worden. Onze unieke formule garandeert vrije toegang tot alle artikelen, columns, video’s en podcasts. Wij doen niet aan betaalmuren. Die open toegang is alleen mogelijk dankzij de steun van onze donateurs.

Hoe kan ik doneren?

Dat kan op verschillende manieren — via een terugkerende bijdrage of een eenmalige donatie, via internetbankieren of via Backme. Klik daarvoor HIER.

Wat is een passend bedrag?

Die vraag krijgen we regelmatig. Uiteraard bepaalt u zelf wat u wilt bijdragen — en of dat maandelijks, per kwartaal of jaarlijks is. Ter indicatie: Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar. In dat licht zijn bijdragen van bijvoorbeeld €150 per jaar, €25 per kwartaal of €10 per maand naar ons idee heel redelijk. Kleinere of grotere bijdragen zijn vanzelfsprekend ook zeer welkom. Dank u wel!

Is mijn donatie aftrekbaar van de belasting?

Sinds september 2023 zijn donaties aan Wynia’s Week en aanverwante projecten ook fiscaal aftrekbaar. Dat kan door te geven via Stichting De Vrije Pers, die door de Belastingdienst is erkend als ANBI (Algemeen Nut Beogende Instelling). Meer informatie vindt u op de website van de stichting.

Bij voorbaat dank voor uw betrokkenheid en steun!

Het bericht Wij bouwen voort, met uw support! verscheen eerst op Wynia's Week.

Vrij Nederland kwam op 21 mei met groot nieuws, althans zo leek het. ‘Microsoft heeft namen van Nederlandse ambtenaren en wetenschappers met de Amerikaanse overheid gedeeld. De gegevens staan in een onderzoeksrapport, opgesteld door een commissie van het Huis van Afgevaardigden, die Microsoft, Google, Meta en andere techbedrijven verplichtte interne documentatie te delen.’

Het nieuws werd breed opgepikt. Maar in tegenstelling tot wat veel media schreven, zijn de namen van Nederlandse ambtenaren niet gepubliceerd. De kramp waarin veel journalisten schieten zodra het om de Amerikaanse overheid gaat, is symptomatisch.

‘Desinformatie’ en ‘haatspraak’

Zoals gemeld in het eerste deel van deze artikelreeks heeft een commissie van de Republikeinse partij op basis van Amerikaanse wetgeving via een dagvaarding de correspondentie opgevraagd tussen de Europese Commissie en tien, voornamelijk Amerikaanse techbedrijven over de toepassing van de DSA. Dus geen cliëntgegevens, overheidsbestanden of andere in sommige media gesuggereerde informatie.

De actie van de Amerikanen vloeide voort uit verzet tegen de censuurmogelijkheden die de DSA overheden in de EU biedt. Daarbij staat niet de bestrijding van kinderporno en terrorisme ter discussie, maar het tegengaan van wat ‘desinformatie’ en ‘haatspraak’ wordt genoemd. In die gevallen is de scheidslijn tussen illegale content en vrije meningsuiting een stuk minder duidelijk. Uit het door de Amerikanen gepubliceerde rapport blijkt dat posts op sociale media werden verwijderd die (ruimschoots) binnen de vrijheid van meningsuiting vallen.

Wie de moeite neemt de beide rapporten van de commissie te lezen, ziet dat de namen van medewerkers van techbedrijven en ambtenaren zijn weggelakt. Bedrijven zijn ook in Nederland niet wettelijk verplicht om dit soort informatie geanonimiseerd aan te leveren. Dat hangt sterk af van het doel waarvoor deze wordt opgevraagd. Op voorhand naar eigen inzicht lakken in stukken waaruit mogelijk juridische consequenties volgen, is niet de bedoeling.

De Amerikaanse handelwijze hangt samen met de fundamenteel verschillende manier waarop tegen censuur op socialemediaplatforms wordt aangekeken. De VS hebben geen met de DSA vergelijkbare wetgeving of gedragscodes. De bemoeienissen van de Europese Commissie om toezicht of censuur uit te oefenen op sociale media wordt in de VS gezien als een inbreuk op het recht op vrije meningsuiting. De reactie van Microsoft op het artikel was dan ook dat het bedrijf handelde conform Amerikaanse wetgeving, die volgens Vrij Nederland kennelijk ondergeschikt is aan EU-wetgeving.

Om de kwalijkheid van de Amerikaanse actie te onderstrepen voert het Vrij Nederland-artikel woordvoerders op van EU DisinfoLab en Bits of Freedom (BoF). De auteur ‘vergeet’ daarbij te melden dat deze ngo’s zelf betrokken zijn bij de DSA, doordat ze meehelpen bij het opstellen van de regels en gedragscodes. Voor het via de DSA bestrijden van desinformatie en haatspraak consulteert de Europese Commissie ngo’s voor ‘expert knowledge’ en nodigt ze uit voor deelname aan expertgroepen. Bits of Freedom en Waag Futurelabs zijn Nederlandse ngo’s die hierbij betrokken zijn.

Bits of Freedom werpt zich op als bewaker van privacy op internet. Daarnaast wil het bijdragen aan ‘een gezond publiek debat’, door bijvoorbeeld de grote Amerikaanse techbedrijven onder vuur te nemen. Het op het Prinseneiland in Amsterdam gevestigde BoF vertrok van X om Bluesky te promoten en het kabinet-Schoof werd getypeerd als ‘een gevaar voor de rechtsstaat.’ Ook zit BoF in de Nederlandse Democratie Coalitie, een samenwerkingsverband van linkse ngo’s die zich inzetten ‘voor het versterken en verdedigen van de democratie in Nederland en daarbuiten’. Deze coalitie, die vooral stemming maakt tegen rechtse politieke partijen, wordt financieel gesteund door de goededoelenfondsen Stichting Democratie & Media (SDM), Adessium en het Vfonds. De laatste is een uithangbord van de Nationale Postcode Loterij.

‘Weerbaar en duurzaam’

BoF heeft een jaarbudget van ruim 1,5 miljoen euro, waarvan circa de helft afkomstig is van organisaties zonder winststreven (filantropie en ngo’s). Het wordt financieel gesteund door George Soros via zijn Open Society Foundations (OSF), dat ook EU DisinfoLab financiert. Twee andere belangrijke financiers van linkse ngo’s in Nederland, SDM en Adessium, dragen ook bij. Men neemt geen geld van Big Tech en overheden aan.

Opmerkelijk is de bijdrage van Stichting Internet Domeinregistratie Nederland (SIDN). Met een eigen fonds ondersteunt deze stichting onder meer BoF, maar ook andere, met name linkse doelen. Zo gaat er geld naar het decentrale sociale platform Mastodon en naar projecten als ‘de ecologische impact van je website’ en ‘hoe we kunnen voorkomen dat AI discriminatie en vooroordelen in stand houdt’. SIDN streeft naar een ‘weerbare, duurzame digitale samenleving’ en is toegewijd aan de duurzame ontwikkelingsdoelen. Oud-Tweede Kamerlid Marjet van Zuijlen (PvdA) is voorzitter van de raad van toezicht. De stichting zet circa 25 miljoen euro per jaar om met het beheren van .nl-domeinnamen. Het verbaast niet dat een deel van het geld dat met het uitvoeren van deze semipublieke taak wordt verdiend, richting linkse ngo’s rolt.

Vorstelijke betaling

Stichting Waag Futurelabs is gevestigd in Amsterdam, waar tevens het historische Waag-gebouw op de Nieuwmarkt wordt beheerd. Waag wil bijdragen aan ‘onderzoek, ontwerp en ontwikkeling van een duurzame, rechtvaardige samenleving’ door ‘publieke waarden te bevorderen in het digitale domein’ en zegt te opereren op het snijvlak van wetenschap, technologie en kunst, maar is vooral een linkse actiegroep. Technologische ontwikkeling blijkt gericht op het ondersteunen van manieren om socialemediaplatforms te modereren.

Oprichtster en directeur Marleen Stikker – tevens lid van de Adviesraad voor Wetenschap, Technologie en Innovatie, een door de overheid bij wet ingesteld adviesorgaan voor regering en parlement – wordt met een jaarlijkse bezoldiging van 145.000 euro vorstelijk betaald. Ze schreef in 2019 een boek met de titel Het internet is stuk. Maar we kunnen het repareren. Het is een devies dat lijkt te gelden voor haar hele organisatie. Nostalgisch kijkt men terug op het project De Digitale Stad (DDS), dat in de jaren negentig met veel subsidie van de gemeente Amsterdam tot stand kwam: internet, maar dan zonder grote Amerikaanse techbedrijven.

Waag ontvangt in het kader van de ‘culturele basisinfrastructuur’ een overheidssubsidie van 1,2 miljoen euro voor de periode 2025-2028. Van de totale inkomsten in 2024 ter hoogte van 4,7 miljoen euro (2023: 4,8 miljoen euro) was 3,6 miljoen (2023: 3,9 miljoen) direct afkomstig uit subsidie. De resterende ‘eigen inkomsten’ vloeiden vooral voort uit opdrachten voor met belastinggeld gefinancierde organisaties.

Waag ziet voor zichzelf een belangrijke taak weggelegd bij het bestrijden van de ondermijnende effecten van Big Tech en digitale ongelijkheid. Moderatie van sociale media door ‘maatschappelijke organisaties’ moet tot meer ‘democratische technologie’ leiden. Waag maakt zich bovendien sterk voor ‘artistiek en ontwerpend onderzoek bij maatschappelijke transities’. Het streven naar ‘eerlijke, inclusieve technologie’ betekent dat wordt meegewerkt aan het zoeken van alternatieven voor platforms als X, TikTok en Instagram, en ook voor Teams, Zoom en Eventbrite.

Waag wil deze platforms dus niet alleen modereren, maar ook waar mogelijk ondermijnen. Het vertrok zelf met veel bombarie van X naar Mastodon. Waag benadrukt dat het antiracistisch is en een voorstander van diversiteit en inclusie. Het werkt samen met geestverwante clubs als Bits of Freedom, Amnesty, Open State Foundation en People vs Big Tech. Publiekscampagnes richten zich op de lezers van onder meer De Groene Amsterdammer, Het Parool, Trouw en de VPRO Gids, die zo hun -inkomsten opkrikken. Opmerkelijk is dat VVD’er Uri Rosenthal zitting heeft in de raad van toezicht.

‘Niets onoorbaars’

Sinds het van kracht worden van de DSA in 2023 zijn er talrijke bijeenkomsten geweest waarbij de Europese Commissie socialemediaplatforms uitnodigde om te praten over en inzicht te geven in de toepassing van de verordening. Daarbij waren ook altijd ngo’s aanwezig. Die ngo’s huldigen per definitie het standpunt dat censuur van desinformatie en haatspraak goed is, want anders zouden ze niet trouw hebben meegewerkt aan de doelstellingen van de DSA en de bijeenkomsten hebben bezocht. Directeur Evelyn Austin van BoF zei eerder dit jaar tegen onderzoeksplatform Follow the Money dat er op deze bijeenkomsten niets onoorbaars wordt besproken. Maar wie er precies aanwezig zijn en welke onderwerpen op de agenda staan, blijft geheim. Vandaar ook de Amerikaanse dagvaardingen. Deze geheimzinnigheid verhoudt zich nogal slecht tot de openheid die BoF zegt na te streven.

Austin pleit er in Vrij Nederland voor om de gesprekken over de DSA voortaan te houden zonder de socialemediabedrijven, dus alleen tussen de Europese Commissie en ngo’s. Maar wie heeft deze organisaties, die grotendeels worden gefinancierd met belastinggeld maar niet beschikken over een noemenswaardige achterban, het mandaat gegeven om het internet te censureren? En waarom zou EU-wetgeving voor de wereldwijd opererende Amerikaanse bedrijven voorrang moeten hebben op de wetgeving uit eigen land? De uitspraak van Austin is niet alleen onthullend als het gaat om de toepassing van censuur, maar laat ook goed zien welke veel te grote broek links-activistische ngo’s aantrekken in het publieke debat.

BoF reikt jaarlijks de Big Brother Awards uit aan personen of instanties die het ziet als de grootste privacyschenders. De prijs gaat opvallend vaak naar VVD-bewindslieden. Als positieve tegenhanger heeft BoF de Felipe Rodriguez Award ingesteld. In 2019 was Marleen Stikker de winnaar. Waag schuift dan af en toe wat belastinggeld als gift richting BoF. Gezien de medeplichtigheid aan de censuuractiviteiten van de Europese Commissie, mag BoF zo langzamerhand zichzelf nomineren voor de Big Brother Award.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe met belastinggeld opgetuigde NGO’s de Europese Commissie helpen bij het censureren van sociale media verscheen eerst op Wynia's Week.

Want leg het maar eens uit aan, laten we zeggen, een Amerikaan: dat de TV guide naast je toestel is vervaardigd door – het is maar een voorbeeld – de Association of Worker Radio Amateurs (VARA), maar dat we ook zendgemachtigden kennen als Broadcaster Black (Omroep Zwart) en de VPRO, opgericht als Freethinking Protestant Radio Broadcaster. Of vertel een Duitser dat je in ons land kunt kijken naar programma’s van publieke omroepen als Wache Niederlande (WNL), Ungehörte Niederlande (ON) en de Öffentlich-rechtlicher Rundfunk klar denkender Niederlande und ähnliches (PowNed).

Een waaier van angstbeelden

Zoals bekend dateert ons publieke omroepbestel uit het interbellum. De verzuilde elites in ons land waren toen als de dood dat het nieuwe medium van de radio zou kunnen leiden tot ontsporingen bij de eigen godsdienstige of politieke achterban.

‘Een waaier van angstbeelden omgaf de radio,’ schreef mediahistoricus Huub Wijfjes in 1994. ‘Men voorspelde bijvoorbeeld verloedering van de zeden door “hot jazz” en andere voor ongeremd genot bedoelde dansmuziek. Voorts vreesde men onaangename inbreuken op de huiselijkheid door politieke debatten, ontworteling van de jeugd door slechte voorbeelden, verstoring van de relaties met bevriende buurlanden door polemische sprekers en, misschien bovenal, onttakeling van de maatschappelijke rust door beluistering van andersdenkenden.’

En dus werd wantrouwen het centrale begrip bij de inrichting van de Nederlandse omroep. Er kwamen zendgemachtigden die voor de diverse godsdienstige en politieke kuddes als mediareservaat gingen fungeren: voor katholieken de KRO, voor socialisten de VARA, voor orthodoxe protestanten de NCRV, voor vrijzinnige protestanten de VPRO en voor de rest van Nederland de ‘algemene’, maar in de praktijk liberaal-burgerlijke AVRO.

In de propagandapraatjes die de leiding van de NPO graag verspreidt, wordt opvallend genoeg het tegenovergestelde beweerd: de klassieke ‘missie’ van de publieke omroepen zou steeds zijn geweest om voor ‘verbinding’ te zorgen. De founding fathers van KRO, VARA, NCRV, VPRO en AVRO zouden er met verbijstering kennis van hebben genomen. Legendarisch zijn de kopspijkertjes die AVRO-aanhangers op straat gooiden om zo op socialistische hoogtijdagen de feestelijke optochten van de VARA te verstoren. ‘Omroepstrijd’ heette dat. Voor verbinding moest je in die dagen bij de EHBO zijn, niet in Hilversum.

Een ander op het Mediapark bedacht kletsverhaal is dat de NPO ‘onafhankelijk’ zou zijn van de politiek en van commercie. Maar waar komt het geld voor de omroepen vandaan? Eerst en vooral uit Den Haag (de politiek) en van de STER (de commercie). Ook wemelt het in Hilversum al sinds jaar en dag van (oud-)politici. Of zoals Kim van Keken en Joost Ramaer van onderzoekscollectief Spit in 2023 constateerden in Vrij Nederland: ‘De top van het publieke omroepbestel is verworden tot een baantjescaroussel voor Haagse insiders.’

De commando’s van de omroep

Het was afgelopen week precies honderd jaar geleden dat de VPRO werd opgericht. Sinds de vrijzinnige dominees er eind jaren zestig van het toneel verdwenen – alleen Eppe Gremdaat houdt hun herinnering levend – was het decennialang de lievelingsomroep van ‘progressief’ en hoogopgeleid Nederland. De hoogtepunten staan gebeiteld in ons collectieve geheugen en komen vanzelfsprekend ook voorbij in het zeer leesbare, door de 82-jarige VPRO-veteraan Jan Haasbroek geschreven jubileumboek.

De blote borsten van Phil Bloom in Hoepla (1967).

De absurdistische shows van Wim T. Schippers rond Fred Haché (1971-1972), Barend Servet (1972-1973) en Sjef van Oekel (1974-1976).

Het atypische, door Hans Keller bedachte documentaire- en reportageprogramma Het Gat van Nederland (1971-1978).

Het oeuvre van Kees van Kooten en Wim de Bie (1974-1998).

De highbrow talkshow Hier is… Adriaan van Dis (1983-1992).

Het anarchistische jeugdprogramma Theo en Thea (1985-1988).

De Jiskefet-reeks (1990-2005).

Je kon de VPRO-medewerkers vroeger over één kam scheren, zei Michiel Romeyn in 2011. ‘Ze vonden zichzelf het elitecorps, de commando’s van de omroep, het hoogst haalbare.’

In 2026 is dat allemaal vergane glorie. ‘De VPRO bestaat honderd jaar, maar is er eigenlijk wel reden tot feest? Bijna alle iconische VPRO-programma’s zijn geschrapt óf vertrokken naar de commerciële omroep,’ stelde HP/De Tijd onlangs vast, onder verwijzing naar onder anderen Arjen Lubach, Thomas Erdbrink en het naderende einde van Zomergasten. Ook VPRO-directeur Zakia Guernina werd aangehaald. De bezuinigingen op de publieke omroep, zo klaagde ze eind vorig jaar in een persbericht, veroorzaken een ‘kaalslag’ waardoor de VPRO nauwelijks nog ruimte overhoudt voor ‘experiment, innovatie en talentontwikkeling’.

Of is ook die riedel weer zo’n typisch Hilversumse fabel?

Steeds meer personeel

Bij de dertien publieke omroepen en koepelorganisatie NPO werken inmiddels 4171 fte. Dat is 66 fte meer dan een jaar eerder, becijferde De Telegraaf vorige week.

‘Vooral opmerkelijk is het aantal fte’s bij een omroep als de VPRO (355), terwijl die relatief weinig programma’s maakt. De omroep heeft slechts twee keer zoveel mediabudget als PowNed, maar heeft wel bijna zeven keer zoveel mensen in dienst. Vier op de tien medewerkers van de omroep zijn volgens het eigen jaarverslag ook niet bezig met het maken van tv, radio of ander media-aanbod, maar vallen onder “organisatiekosten”, “nevenactiviteiten” en de “vereniging”.’

Tot zover de tragedie van de bijna kapotbezuinigde VPRO. Voor wie het nog niet wist: ook honderdjarigen kunnen in Hilversum liegen als de beste.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Bijna 7 keer zoveel mensen in dienst als PowNed, en maar klagen over bezuinigingen: de 100-jarige VPRO is vooral chagrijn en vergane glorie verscheen eerst op Wynia's Week.

De EC zegt in een recente campagne sterk te hechten aan het beschermen van persvrijheid. Sinds mei 2025 zijn op basis van doorgaans gebrekkige bewijsvoering tientallen journalisten wegens het verspreiden van desinformatie door de EC op een sanctielijst gezet. Banktegoeden werden bevroren en toegang tot sociale media werd verhinderd. Daarnaast worden vooral rond verkiezingen tienduizenden socialemediaposts van platforms verwijderd en auteurs door justitie vervolgd. Het sanctioneren van journalisten en het censureren van sociale media staan volgens de EC kennelijk niet op gespannen voet met het beschermen van de persvrijheid.

Bij het bestrijden van desinformatie en haatspraak gaat het vaak over legitiem politiek debat en inhoud die niet strafbaar is, maar voor sommigen aanstootgevend. Dat blijkt uit documenten die onderzoekers van de Republikeinse fractie in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden na het dagvaarden van socialemediaplatforms in handen kregen.

Concrete voorbeelden

Autoriteiten hebben dankzij de DSA met name in verkiezingstijd de bevoegdheid om met spoed censuurverzoeken te doen aan platforms. Een zinnetje als ‘We need to take our country back’ blijkt niet door de beugel te kunnen. Ook heeft de EC weinig op met satire en memes.

Het Amerikaanse rapport noemt een aantal concrete voorbeelden van berichten die moesten worden verwijderd:

• Polen: ‘Electric cars are neither ecological nor an economic solution.’
• Frankrijk (over een asielzoeker die in 2023 in een park in Annecy verschillende jonge kinderen neerstak): ‘I certainly hope this little dust-up in #Annecy doesn’t hurt this poor young Syrian asylumseekers chances of becoming a Frenchman.’
• Duitsland (naar aanleiding van een bericht dat een Syrisch gezin 110 criminele feiten had gepleegd en de schuld daarvan legde bij jeugdzorg): ‘Deport the whole lot of them!’

Dit betrof in het Franse en Duitse voorbeeld accounts met minder dan duizend volgers en posts met relatief weinig views. De post over ‘Annecy’ was van een Amerikaan die twitterde vanuit de VS.

Niet alleen autoriteiten hebben de mogelijkheid met voorrang te vragen posts te verwijderen. Platforms moeten ook prioriteit geven aan censuurverzoeken van door de overheid erkende derde partijen die de status van trusted flagger hebben. Een dergelijke betrouwbare melder rapporteert illegale inhoud aan socialemediaplatforms. Die zijn niet verplicht de post te verwijderen, maar moeten wel de melder informeren over wat zij met diens melding hebben gedaan.

Een betrouwbare melder is per definitie pro-censuur, want anders zou deze geen status als trusted flagger hebben aangevraagd. Dat is prima als het gaat om het verspreiden van bijvoorbeeld kinderporno. Maar in veel gevallen is de scheidslijn tussen wel en niet illegaal niet zo duidelijk. Veel betrouwbare melders zijn bovendien ngo’s die voor hun financiering sterk afhankelijk zijn van een enkele donor, zoals de overheid, wat vraagtekens zet bij hun onafhankelijkheid.

In 2025 heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) in haar rol als nationaal DSA-coördinator de eerste betrouwbare melders in Nederland aangemerkt. Dit zijn Stichting BREIN, Stichting NL Confidential, React en Stichting Offlimits. Al voor 2025 fungeerden deze vier organisaties de facto ook als zodanig.

Stichting BREIN bestrijdt inbreuken op auteursrechten en wordt gefinancierd door rechthebbenden en brancheorganisaties uit de entertainment- en media-industrie. React is een organisatie gefinancierd door het bedrijfsleven, die zich keert tegen het online aanbieden van nepartikelen. Stichting Offlimits richt zich met name op het bestrijden van de verspreiding van kinderporno via internet en wordt voor 90 procent gesubsidieerd door diverse overheden.

Gefinancierd met belastinggeld

NL Confidential is een overheidsstichting die gespecialiseerd is in het opzetten en beheren van meldpunten en hulplijnen voor vertrouwelijke en zo nodig anonieme meldingen, waaronder Meld Misdaad Anoniem. Het onderdeel ‘Meld.Online Discriminatie’ fungeert als betrouwbare melder. Opmerkelijk is dat op de website allerlei voorbeelden van discriminatie worden genoemd, maar dat discriminatie van blanke en/of autochtone Nederlanders niet ter sprake komt. NL Confidential wordt volledig gefinancierd met belastinggeld, wat de eigen claim ‘onafhankelijk’ te zijn in een iets ander daglicht zet.

Ook bij de buitenlandse betrouwbare melders zit een aantal opmerkelijke partijen, die we bijvoorbeeld kennen uit het hier besproken boek Der NGO-Komplex van Björn Harms. Zo is Meldestelle Respect! één van de vele door ngo’s gerunde meldpunten in Duitsland. Iedereen die zich gediscrimineerd voelt kan hier met klachten terecht, waarna mensen om vaak onschuldige mediaposts worden aangepakt door justitie. De meldpunten worden grotendeels gefinancierd met belastinggeld. Hate Aid is een ngo die linkse politici, zodra ze met haatspraak te maken krijgen, helpt met het voeren van processen. De medewerkers zijn vooral afkomstig uit het kader van de Grünen. Sinds 2020 kreeg Hate Aid via de Duitse overheid drie miljoen euro subsidie. Het kwam inmiddels tot een aantal geruchtmakende rechtszaken. Het Oostenrijkse zusje ZARA (Zivilcourage und Anti-Rassismus Arbeit) heeft eveneens de status van betrouwbare melder en houdt zich met soortgelijke activiteiten bezig. Onlangs besloot minister Claudia Bauer van de christendemocratische ÖVP de al jarenlang lopende subsidie stop te zetten, waarna een collega-minister van de sociaaldemocratische SPÖ de financiering voor in elk geval dit jaar overnam om te voorkomen dat ZARA zou omvallen.

Bekende Belgische betrouwbare melders zijn overheidsorganisaties Unia en het Vlaams Mensenrechteninstituut, equivalenten van het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens. Beide organisaties krijgen regelmatig het verwijt uitsluitend een bepaald deel van het politieke spectrum op de korrel te nemen. Reden voor de Vlaamse regering om eerder de financiering van Unia stop te zetten en voor Vlaanderen een eigen organisatie op te zetten. Na nogal ‘wereldvreemde’ adviezen over hoofddoeken en zwemkledij treft het Vlaamse instituut inmiddels dezelfde verwijten over partijdigheid als zijn federale evenknie Unia.

Deze betrouwbare melders leggen geen verantwoording af over de posts die als desinformatie of haatspraak worden aangemerkt. Wel mag vermoed worden dat platforms onder druk van hoge boetes of juridische aansprakelijkheid er eerder voor kiezen bepaalde posts te verwijderen. Veel van die verwijderingen gebeuren automatisch. Algoritmes die hiervoor worden gebruikt, gaan vooral bij satirische berichten regelmatig in de fout.

Socialemediaplatforms zijn wel verplicht om een melding te doen als zij posts verwijderen, zowel richting de gebruiker als de wettelijke toezichthouder. Alle beslissingen om berichten te verwijderen worden opgenomen in de DSA Transparancy Database. Daar word je niet veel wijzer over de inhoud van de verwijderde berichten, die zijn ingedeeld in zestien tamelijk brede categorieën. Derden kunnen zich dus geen oordeel vormen of posts al dan niet terecht zijn verwijderd, als een gebruiker niet zelf aan de bel trekt. Wetenschappers en organisaties kunnen wel om toegang vragen tot de inhoud van verwijderde berichten. De meeste verwijderde berichten hebben betrekking op de categorie ‘Scams and/or Fraud’ en zijn verwijderd op Google Shopping.

Naar eigen inzicht

De VS hebben geen met de DSA vergelijkbare wetgeving of gedragscodes. Daar mogen socialemediaplatforms naar eigen inzicht inhoud weigeren of verwijderen en wordt dit gerekend tot hun redactionele vrijheid. Ook kunnen ze in de regel niet juridisch aansprakelijk worden gesteld voor wat gebruikers op hun site plaatsen en ook niet worden aangeklaagd voor het al dan niet verwijderen van inhoud. Dit verklaart waarom vanuit de VS de bemoeienissen van de EC om toezicht of censuur uit te oefenen op sociale media wordt gezien als een inbreuk op het recht op vrije meningsuiting.

Vóór 2025 waren er geen betrouwbare melders in het kader van de DSA. Wel heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken al vanaf 2019 op basis van individuele afspraken een dergelijke status bij de socialemediaplatforms Facebook en Twitter/X en sinds 2021 ook bij Google, TikTok en Snapchat. Het ministerie heeft hiervan een paar keer gebruik gemaakt door Twitter te vragen berichten te verwijderen die betrekking hadden op het ongeldig maken van stembiljetten. Toenmalig minister Hugo de Jonge van Binnenlandse Zaken kwam overigens niet spontaan met deze informatie over de brug, maar pas na WOO-verzoeken, mediaberichten en Kamervragen.

De Europese Commissie financiert dus in het kader van de DSA ngo’s die als betrouwbare melders met voorrang geluiden op socialemediaplatforms proberen te censureren. Welke ngo’s de EC daar nog meer voor financiert en hoe die betrokken zijn bij censuur komt in het derde deel van deze serie aan de orde.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe NGO’s helpen bij de uitvoering van Europees censuurbeleid verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Het Veronica van nu,’ oordeelde hij, ‘is een dump vol herhalingen en aangekochte series. Daarvan bloedt je Veronica-hart.’ De slingers konden direct weer worden opgeborgen.

Niet eens meer een B-merk

Iedereen in de mediawereld weet het: het ooit oppermachtige Veronica is niet eens meer een B-merk. Behalve aan de verloederde programmering van de gelijknamige tv-zender, sinds 2017 volledig in handen van Talpa, is dat ook te merken aan de oplagecijfers van Veronica Superguide.

Het programmablad, tegenwoordig eigendom van DPG Media, had aan het begin van de eeuw nog een oplage van meer dan 1,1 miljoen exemplaren en was Neerlands grootste tijdschrift, op afstand. Het meest recente oplagecijfer is 83.346, minder nog dan de programmabladen van Omroep MAX, KRO, VPRO, TROS en VARA.

‘Abonnees van Veronica Superguide zijn automatisch ook lid van de Vereniging Veronica (Kleine Gartmanplantsoen 10, 1017 RR Amsterdam),’ vermeldt het colofon in minuscuul kleine lettertjes. Dat is het adres van debatcentrum De Balie, tevens de werkplek van voorzitter Yoeri Albrecht. Zijn club – anderhalf jaar geleden in stilte omgezet naar een stichting – beheert het vermogen (ruim 70 miljoen euro) dat ‘overbleef’ na de verkoop van de omroep en de gids. Er worden mediaprojecten mee ondersteund. Sinds 2024 hoort daar ook een nieuwe publieke omroep bij met de naam Omroep Blauw, met wederom Albrecht als voorzitter. Door de constructie met Veronica Superguide zouden er meteen al tienduizenden leden zijn. Maar, erkent de inmiddels nog maar weinig actieve website van Blauw, ‘dit zijn nog geen leden in de zin van de omroepwet. Daarvoor moeten de leden een omroepbijdrage van € 8,50 betalen.’

Mister Veronica

Wat een geluk dat Rob Out het allemaal niet meer mee hoeft te maken. Als geen ander was hij in de jaren zeventig en tachtig verantwoordelijk voor de groei en bloei van Veronica. Onder de titel Mister Veronica schreef Van der Veer in 2019 een biografie over hem. Het was een wat slordig gecomponeerde levensbeschrijving en voor wie bekend was met de Veronica-boeken van Arjan Snijders (2007), Auke Kok (2008), Will Luikinga (2015) en Lex Harding (2017 en 2019) stond er weinig nieuws in. Maar toch, wát een verhaal.

De ex-commando en ex-bajesklant Robert Simon Out, in 1939 geboren als zoon van een katholieke Amsterdamse kunstschilder, was aanvankelijk actief als hoofdredacteur van tienerblad Muziek Parade en uitbater van een stomerij en een platenwinkel in de Amsterdamse Kinkerstraat. In 1965 werd hij gevraagd een programma te presenteren op Radio Veronica, het commerciële station met een zendschip enkele kilometers buiten de kust van Scheveningen, net buiten de territoriale wateren.

De luidruchtige en onstuimige Out, tevens drankorgel, vrouwenverslinder en autogek, schopte het al gauw tot programmaleider. In 1973 kreeg hij 80.000 jongeren de straat op om te protesteren tegen het dreigende verbod van Radio Veronica. Zo’n grote demonstratie had Nederland na de oorlog nog niet meegemaakt.

Toen de zeezender een jaar later toch uit de ether verdween, was Out de man die Veronica in 1976 het publieke bestel binnenloodste. Met behulp van pakkende slogans (‘Je bent jong en je wilt wat’), gewiekste campagnes (‘Voor een joet zit je goed’) en natuurlijk de frisse meisjes van het promotieteam (‘Veronica komt naar je toe deze zomer’) werd de omroep van Out in de jaren tachtig de grootste van Nederland.

Op tv onderscheidde Veronica zich met popprogramma Countdown, talkshow RUR, automagazine De Heilige Koe en de soft-erotische PinUp Club. En uiteraard met stoere Amerikaanse actieseries: Starsky & Hutch, Miami Vice, Tour of Duty.

Op non-actief

En passant scoorde Out ook nog een nummer één-hit (Kom uit de bedstee mijn liefste, onder het pseudoniem Egbert Douwe), overleefde hij diverse ernstige autocrashes en ging in het Gooi jarenlang het gerucht dat hij een weigerachtige minnares van het balkon van het Veronica-gebouw had geduwd. Niet waar, verzekerde de betrokkene in het boek van Van der Veer. ‘Hij ging weg, liep naar zijn auto en ik riep hem. En ik verloor mijn evenwicht en ik viel.’

Toen hij in 1992 door zijn eigen bestuur op non-actief werd gezet, kwam aan het bewind van Mister Veronica een einde. Door zijn steeds excessievere drankgebruik was van zijn creativiteit en slagkracht weinig meer over. Alleen financieel ging alles nog crescendo: als mede-aandeelhouder van enkele ondernemingen die hij had opgericht met zijn Veronica-companen Lex Harding en Peter de Jager dook hij in 1998 zelfs op in de Quote 500.

De laatste jaren van zijn leven sleet de vermagerde en grijs geworden Out in zijn kapitale villa in Laren, bijna als een kluizenaar. Hij liet het pand zwaar electronisch beveiligen en keek eindeloos naar de zwart-wit-beelden van de bewakingscamera’s. ‘Met een intensiteit alsof hij in een montagekamer zat,’ schreef Van der Veer.

Syndroom van Korsakov

Rob Out overleed in 2003. Zeven jaar later volgde zijn vrouw Marion en in 2012 ook hun oudste dochter Birgit. Ze was verslaafd geraakt aan heroïne, afgekickt en daarna moslima geworden. ‘Rob, Marion maar ook hun dochter Birgit, zij konden geen maat houden,’ zegt Harding in het boek van Van der Veer.

Voormalig Veronica-boegbeeld Tineke de Nooij is in haar onlangs verschenen biografie wat explicieter: ‘Rob leed aan het syndroom van Korsakov, een hersenziekte gekenmerkt door ernstige geheugenproblemen, vaak in de war zijn, zenuwachtigheid, onrust, agressie en het niet meer herkennen van mensen. Voor iemand die altijd alle besluiten in zijn eentje had genomen, de enige kapitein op het schip, was zo’n ziekte, die erg op dementie lijkt, natuurlijk vreselijk. Rob was niet gek, hij besefte terdege dat hij de greep op de dagelijkse gang van zaken bij Veronica aan het verliezen was.’

Mét Rob Out ging het bij Veronica niet meer, maar zónder ook niet, zo hebben zijn opvolgers bewezen. Wat zijn mediatragedies toch altijd fascinerend.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht 50 jaar Veronica-tv: hoe Neerlands grootste mediamerk kapot ging aan drank en uitspattingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Thierry Breton is niet welkom in de VS. De voormalige EU-commissaris dreigde in 2024 een interview van Elon Musk met toenmalig presidentskandidaat Donald Trump op X (voorheen Twitter) te verbieden: omdat tijdens de live-uitzending nepnieuws en desinformatie dreigden te worden verspreid, zonder dat er ‘gemodereerd’ kon worden.

Het inreisverbod is een speldenprik in een controverse die teruggaat tot 2015. Toen begon de Europese Commissie zich zorgen te maken over het toenemende protest tegen massamigratie en multiculturalisme. Ook werd Rusland (naar later bleek ten onrechte) beschuldigd van het beïnvloeden van de uitslag van de Amerikaanse (2016) en Franse (2017) presidentsverkiezingen. In plaats van te luisteren naar de voorkeuren van de kiezer greep de Europese Commissie naar middelen om kritische geluiden te censureren.

Onder het mom van het aanpakken van haatspraak en desinformatie werd in 2015 het EU Internet Forum opgetuigd, dat misbruik van internet voor terroristische doeleinden moest bestrijden. In 2016 (tegen haatspraak) en in 2018 (tegen desinformatie) kwamen er ‘niet-bindende’ gedragscodes voor socialemediaplatforms, waarin deze beloofden inhoud te censureren. Wereldwijd, omdat anders ontduiken via VPN mogelijk was. De inhoud van de gedragscodes werd zorgvuldig afgestemd met ngo’s. Als platforms niet meewerkten, zouden de gedragscodes wet worden.

Miljardenboetes

Amerikaanse bedrijven werden meteen hard aangepakt. Zo kreeg moederbedrijf Alphabet tussen 2017 en 2019 miljardenboetes van Google voor ‘machtsmisbruik’ via de advertentietak AdSense en het mobiele betalingssysteem Androïd. En ook voor het voortrekken van de eigen productvergelijker in resultaten van zijn zoekmachine.

In 2019 kwam de nieuw aangetreden Europese Commissie onder leiding van Ursula von der Leyen met het voorstel de gedragscodes om te zetten in een Digital Services Act (DSA). De DSA kwam tot stand in 2022 en werd effectief in 2023. Niet voldoen aan de DSA kan leiden tot een forse boete van maximaal 6 procent van de wereldwijde omzet of een totale ban in de EU. De wet verplicht platforms om samen te werken met ‘external stakeholders’, waaronder met name ook ngo’s.

Overigens gingen de gedragscodes niet op in de DSA. Wie voldoet aan de gedragscodes geniet bescherming tegen de toepassing van de DSA. Aangezien de EU van de westerse landen de meest vergaande wetgeving heeft rond censuur, werd voldoen aan de DSA de wereldwijde standaard. Wat dus implicaties heeft voor andere landen, zoals de VS. Daar waren de Democraten veelal bereid mee te werken aan de EU-maatregelen, terwijl de Republikeinen kozen voor de confrontatie. In twee achtereenvolgende rapporten problematiseerde een Republikeinse commissie inhoud en reikwijdte van de DSA en bracht een aantal onthullende feiten naar boven. Dat gebeurde door via dagvaardingen informatie op te vragen bij tien techbedrijven: Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, OpenAI, Reddit, Rumble, TikTok en X.

De Europese Commissie implementeerde met de DSA niet alleen vergaande wetgeving, maar ging bij de toepassing van de regels ook nog eens meten met twee maten. Zo is de Global Disinformation Index (GDI) leidend als het gaat om de betrouwbaarheid van websites. De GDI is een ngo die geld ontvangt van overheden en linksleunende filantropische organisaties, zoals de Open Society Foundations van George Soros. De GDI heeft het vooral voorzien op de rechterkant van het politieke spectrum. Onder de verzamelnaam ‘extreemrechts’ werd – conform de GDI – veel inhoud met een conservatief karakter als gevaarlijk gesignaleerd door de Europese Commissie. Vooral als het gaat over immigratie en gender is het label ‘violent right-wing extremism’ gauw geplakt. Berichten uit rechtse hoek over deze thema’s die nog net door de beugel konden (zogenaamde ‘borderline content’), werden door algoritmes naar beneden geplaatst, wat aanmerkelijk scheelt in advertentie-inkomsten. Hoewel de GDI transparantie tot kernprincipe heeft verheven, is er geen jaarverslag.

In tientallen bijeenkomsten met socialemediaplatforms en ngo’s drong de Europese Commissie de afgelopen jaren aan op het aanpakken van desinformatie over corona, de Russische invasie in Oekraïne en rond diverse verkiezingen. Deelname aan deze bijeenkomsten was verplicht en platforms moesten rapporteren wat ze deden aan het bestrijden van desinformatie. In de maanden voorafgaand aan het van kracht worden van de DSA pasten veel platforms hun ‘community guidelines’ op dit punt aan.

De eerste toepassing van de DSA was bij verkiezingen in Slowakije in het najaar van 2023. Uitingen als ‘There are only two genders’ en ‘Children cannot be trans’ werden met een beroep op de DSA verwijderd. De Europese Commissie stuurde TikTok een lijst met 63 accounts die moesten worden gecensureerd.

Ook in Nederland

Hierna was Nederland aan de beurt. Voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023 was er een speciale bijeenkomst met TikTok en de Europese Commissie. Over wat er precies is besproken, is niets bekend. Dat het in dit geval om slechts één bijeenkomst ging, zegt overigens weinig over de werkwijze van de Europese Commissie. Alleen al in Brussel vonden in de periode 2023-2025 tientallen vergaderingen plaats over toepassing van de DSA door socialemediaplatforms. Telkens als er ergens verkiezingen waren – in Polen, Frankrijk, Ierland en zelfs buiten de EU in Moldavië – werd ook nog een bijeenkomst in het desbetreffende land georganiseerd om landspecifieke aandachtspunten en accenten te zetten.

Zo was er zes weken voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025 opnieuw een bijeenkomst in Nederland met socialemediaplatforms als Alphabet, Meta, Microsoft, TikTok en tal van ngo’s. Deze bijeenkomst werd georganiseerd door de Autoriteit Consument & Markt. De ACM is onder de DSA aangewezen als Digital Services Coordinator, die in Nederland de supervisie heeft over de DSA en deze moet handhaven.

De agenda van deze bijeenkomst maakt duidelijk dat van socialemediaplatforms werd verwacht dat zij actief censuurmaatregelen zouden toepassen. Welke ngo’s precies deelnamen, blijkt niet uit de stukken. In ieder geval aanwezig waren Bits of Freedom en Justice for Prosperity (JfP).

Bits of Freedom zegt te streven naar ‘een open en rechtvaardige informatiesamenleving’. Het wordt financieel vooral gesteund door andere ngo’s, waaronder de Open Society Foundations van George Soros. Onder de werkzaamheden vallen zaken als de ‘dekolonisatie van digitale rechten in Europa’, ‘algoracisme’ en digital welfare.

Wie de website van Justice for Prosperity bezoekt, krijgt de indruk dat de EU een vrijplaats is voor rechtsextremisten die onder aanvoering van Andrew Tate en met steun van Trump los gaan op allerlei kwetsbare minderheden. Ook wordt de uitslag van elke verkiezing in de EU volgens JfP beïnvloed door grootschalige Russische inmenging. JfP werkt met een budget van 250.000 euro per jaar dat nagenoeg volledig wordt opgebracht door overheden (met name de EU) en ngo’s. Oprichter en CEO Jelle Postma is een graag geziene gast aan de Nederlandse talkshowtafels, waar hij gretig schermt met zijn verleden bij de NCTV en de AIVD. In een recent rapport beschuldigt JfP ook Wynia’s Week van het ondermijnen van fundamentele mensenrechten door statistische informatie over immigratie en de etnische achtergrond van criminelen te publiceren.

Geen juridische basis

Onderdeel van het interventierepertoire van de DSA is verder een ‘Rapid Response System’, waarin door de EC goedgekeurde factcheckers de mogelijkheid hebben om ‘priority censorship requests’ te doen in de aanloop naar verkiezingen. Dit Rapid Response System werd ingezet tijdens de verkiezingen in Frankrijk (2024), Moldavië (2024), Roemenië (2024 en 2025) en Duitsland (2025).

Met name de bemoeienis met de presidentsverkiezingen in Roemenië ging ver. Interne TikTok-documenten laten zien dat er via TikTok geen Russische beïnvloeding plaatsvond, anders dan veel media suggereerden. De documenten laten verder zien dat veel inhoud die populistische en nationalistische kandidaten steunde, werd verwijderd zonder dat daar een juridische basis voor was. Vanaf een bepaald moment in de campagne vroegen de Roemeense verkiezingsautoriteiten om alle afbeeldingen van de populistische kandidaat Călin Georgescu te verwijderen. Voorafgaand aan de nieuwe presidentsverkiezingen een half jaar later blijkt dat met name TikTok werd belaagd door de Roemeense autoriteiten en de EC om de censuurregels verder aan te scherpen.

De Amerikaanse rapporten laten zien dat de Europese Commissie met behulp van de DSA meningen wil censureren die niet schadelijk of illegaal zijn. Daarbij verplichten de gedragscodes en de DSA socialemediaplatforms om samen te werken met ngo’s en factcheckers, met name in verkiezingstijd. Over wat die ngo’s en factcheckers precies doen en hoe het zit met hun financiering, kom ik terug in het tweede deel van mijn artikel.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe de Europese Commissie stiekem probeert om ‘verkeerde’ verkiezingsuitslagen te voorkomen, óók in Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Die termen zijn ‘overprikkeld’ en ‘onderprikkeld’.

In het geval van ‘overprikkeld’ leun je tegen de totale verwarring aan omdat je gebombardeerd wordt door een overschot aan prikkels; in het geval van ‘onderprikkeld’, aan de andere kant van het stemmings-spectrum, zit je tegen comateus-zijn aan omdat je onvoldoende prikkels zou krijgen, of de prikkels die je krijgt al zo vaak zijn toegediend dat ze je coma niet meer kunnen verdrijven.

Waar je ooit ‘links’ of ‘rechts’ was, ben je nu, lijkt het wel, of een stuiterbal (dus overprikkeld) of een slome duikelaar (dus onderprikkeld).

De prikkeldictatuur

Dat we omgeven zijn door prikkels, en dat die prikkels groeien in aantal, kun je nog schouderophalend als een fact of life betitelen; als een onontkoombaar gevolg van digitalisering. Maar dat we, veelal aangedreven door commercie, van alles wat waardevol en verrijkend is een prikkel zijn gaan máken (of daar in hoog tempo mee bezig zijn), is andere koek. Dat is een bewuste keuze.

Of het nu een museum is, een tv-programma, een speelfilm of een politieke partij: als het niet opgedeeld kan worden in prikkels (lees: TikTok-video’s, snippets of spanningsbogen van gelijke kortademigheid) dreigt het uit de publieke aandacht weg te zakken.

Kortom, de prikkel groeit uit tot een imperatief; tot iets wat naarstig geleverd móet worden op straffe van irrelevantie.

Nog los van de vraag of leedvermaak diep in de Chinese cultuur verankerd zit en Chinezen veel tijd en zin hebben om via webcamera’s naar het Europese vasteland te koekeloeren, moeten ze welhaast in hun vuistje lachen wanneer ze zien hoe zich geheel vrijwillig mensenrijen vormen voor koffiebars, pizzatenten of ijssalons die dankzij een TikTok-filmpje van tien seconden ineens razend populair zijn. Kortom, de westerling als doodsimpel te beheersen robot. Je gooit er in Beijing een muntje in en duizenden kilometers verderop beweegt een legertje mensen zich naar punt X of Y.

Het gebeurt gewoon. Crowd control op afstand. En wie ervaart zoiets nog als dystopisch?

Exit ‘Zomergasten’

Nogmaals, dat technologie processen versneld en afstanden soms betekenisloos maakt, daar valt niks tegen te doen. Maar dat we onze cultuurgoederen uit eigen beweging gaan ‘versnijden’ tot prikkels, net zolang tot die cultuurgoederen nauwelijks meer van de prikkels zijn te onderscheiden, is een ontwikkeling die volop aan de gang is.

Neem, als voorbeeld, de veel besproken video’s die politieke partijen online slingeren. En waar hun eigen politici, door slim en afgepast te editen, steevast als briljant uit tevoorschijn komen. In het bewerken van kiezers nemen die snippets al een veel belangrijker plaats in dan ouderwetse partijprogramma’s, die, zeker door jongeren, als ‘te lang’ en ‘te saai’ worden ervaren. (‘Pas op, risico op onderprikkeling’ zou een ironische waarschuwingstekst bij die verkiezingsprogramma’s kunnen zijn.)

Of neem het besluit tot opheffing van VPRO’s Zomergasten, het laatste bastion van prikkelarme televisie (twee mensen aan een tafel plus een reeks film en tv-fragmenten). Hoewel het in de latere fase een ordinaire personality-show dreigde te worden, en de fragmenten de gast en diens fascinaties moesten illustreren in plaats van een verhaal op zichzelf vormden (zoals in vroeger dagen), was het belangrijkste manco dat er van Zomergasten met de beste wil van de wereld geen prikkel te maken was. Het programma bleef verhalend en kritisch van aard. Inhoudelijk. Tijdrovend. Genuanceerd.

Dus?

Exit Zomergasten.

Verraderlijke tango

Een ander voorbeeld van de ver-prikkeling van de politiek was de Nederlandse vlag tijdens de verkiezingsoptredens van Rob Jetten. Wat hij precies met die vlag bedoelde of wilde uitdrukken werd niet duidelijk, maar dat hij het als symbool inzette, en het schijnbare alleenrecht van rechtse partijen om met die vlag te zwaaien ermee uitdaagde, werd alom gezien als een uiterst gewiekste en geslaagde prikkel in de campagne. Een prikkel, bovendien, waar menig medium dusdanig door werd geprikkeld dat ze er een reportage of artikel aan wijdde.

Zelfs in commercials zie je dat verhalende elementen onder druk staan. En dat talloze reclamespotjes niet verder komen dan het uitdelen van een prijsprikkel. Of een twee-voor-een-prikkel dan wel een aanbiedingsprikkel of een WK Voetbal-prikkel. Een uitgebreid exposé over de kenmerken van een product of het leggen van een associatie met de intrigerende omgeving van een chique kasteel of de hardvochtige Noordpool (denk aan nieuwe auto’s) sterft langzaam uit. Dat soort entourages te filmen wordt, zelfs in tijden van AI, alleen maar gezien als kostbaar en tijdrovend terwijl het niet aantoonbaar bijdraagt aan de prikkel.

Het ver-prikkelen van de communicatie is natuurlijk een verraderlijke tango, met twee dansers: aanbieder én consument. Dat ook die laatste z’n partijtje meeblaast, zie je onder meer in het steeds vaker verwerpen of ridiculiseren van de ‘bezigheid’ van het tv-kijken. Waarom ellenlange programma’s, tot de aftiteling aan toe, vanaf de bank consumeren als je op YouTube in een fractie van de tijd alle hoogte- en dieptepunten – kortom, de meest prikkelende momenten – geserveerd krijgt? Als je toegeeft ’s avonds doodmoe de tv in te schakelen om even nergens meer aan te denken, is dat zeker voor jongeren haast het levende bewijs dat je een verachtelijke ‘boomer’ bent. En onderweg naar de status van hersendode. ‘Zonder prikkels geen leven’, lijkt het nieuwe mantra.

Terwijl je liggend voor de tv, of bladerend door een krant, juist ontvankelijk wordt voor o zo belangrijke context. Hoe lui je geestesgesteldheid op dat moment ook is.

Luiheid als stimulans voor kennisvermeerdering, is bij nader inzien zo’n vreemde stelling nog niet.

Desintegrerende samenleving

De Koreaans-Duitse glamour-filosoof Byung-Chul Han heeft in zijn fraaie boekje De crisis van het narratieve overigens allang beschreven op welke route we als westerse samenleving dreigen te belanden. Hij stelt dat we ‘informatie’ (die ons verdeeld) grootschalig zijn gaan verwarren met ‘kennis’ (die ons samenbrengt). En dat je van een samenleving waarin iedereen, zonder al teveel kennis van zaken, zijn eigen prikkels bij elkaar shopt niet vreemd moet opkijken als het begint te desintegreren.

Met de boeiende inzichten van deze Han in het achterhoofd besef je ook hoe vergeefs de pogingen van de Europese Commissie zijn om architecturen te ontwerpen die zogenaamd ‘nepnieuws’ of ‘desinformatie’ moeten bestrijden. En de Europese bevolking in een koker van goedgekeurde informatie moeten opsluiten. In de visie van Han kun je weliswaar proberen bepaalde, onwelgevallige informatie te blokkeren, maar het dieper liggende probleem – dat de EU geen samenbindende rituelen of tradities kent, geen historisch gegroeid concept kent waarin prikkels in een bepaalde context worden geïnterpreteerd – los je er niet mee op.

Zolang we een prikkelsamenleving zijn hoeft een vijandige mogendheid maar wat nep-accounts aan te maken en een regen aan TikTok-filmpjes te laten neerdalen, of je kunt in een paar weken een nieuwe presidentskandidaat tot enorme hoogte in de peilingen opstuwen, zoals niet zo lang geleden in Roemenië nog gebeurde.

Weerwoord

Natuurlijk kun je, bij wijze van weerwoord, zeggen dat al die snippets en prikkels noodzakelijke instrumenten zijn om digitale consumenten te verleiden ‘echte inhoud’ tot zich te nemen, in de vorm van een gedegen docu, een gedegen artikel, een gedegen tv-reportage of een gedegen krant. Maar het verneukeratieve is dat wat wij tot voor kort als ‘echte inhoud’ zagen, denk even terug aan VPRO’s Zomergasten, alleen nog overleeft als het zichzelf weet te definiëren als een niet te missen prikkel tussen miljoenen andere prikkels. Kan het dat niet? Dan gaat het commercieel ten onder.

Met andere woorden, in feite verleiden prikkels je ertoe iets te consumeren dat evenzeer een prikkel is: hoe hoog het ook van de toren blaast over de eigen betrouwbaarheid, objectiviteit en journalistieke kwaliteit.

Met Byung-Chul Han in je achterzak kijk je wel extra uit om historische gegroeide concepten, zoals natiestaten, een-op-een te vervangen door bureaucratische bedenksels als de Europese Unie. Zonder symbolen, rituelen en een daaruit voortvloeiende saamhorigheid, houden we alleen een markt over die ons onstuitbaar, zonder pauze, blijft overspoelen met prikkelende informatie die met andere prikkelende informatie in concurrentie is.

En in die prikkelsamenleving zijn we, constant onderhevig aan context-loze prikkels, helaas zélf het nepnieuws en de desinformatie.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Vroeger waren we links of rechts, nu zijn we ‘overprikkeld’ of ‘onderprikkeld’ verscheen eerst op Wynia's Week.

26 januari 2026, Troelstrazaal, Tweede Kamer, Den Haag

‘Oh hi, Ik dacht dat je van de beveiliging was!’ MAX-baas Jan Slagter gooit er meteen een belediging uit als hij Meindert Landsmeer, de adviseur van de minister die eerder bij AVROTROS en KRO-NCRV werkte, in de wandelgangen van de Tweede Kamer treft. Landsmeer, die vele kilo’s is afgevallen, kijkt Slagter emotieloos aan.

Landsmeer heeft een rapport geschreven waarin hij vaststelde dat Hilversum niet in staat is om zichzelf te hervormen en dat de politiek nu eindelijk eens moet ingrijpen. Slagter ziet de ministeriële adviseur als een gevaar. Landsmeer pleitte in zijn advies voor het opheffen van een aantal omroepen om het systeem bestuurbaar te maken. Zijn oproep kan mogelijk leiden tot het einde van de zelfstandigheid van MAX wanneer deze moet samengaan met een andere omroep. Straatvechter Slagter weet dat en deelt daarom maar even een verbale tik uit aan de ordedienst van het bestel.

De mannen zijn naar Den Haag gekomen om in de Troelstrazaal een volgende zitting van de volksvertegenwoordiging bij te wonen over het omroepbestel. Het parlement vergadert weer eens over de veranderingen in het bestel.

Gaza en de NOS

Bij de PVV is Martin Bosma teruggekeerd nadat hij niet werd herkozen als Kamervoorzitter na de verkiezingen van 29 oktober 2025. Hij provoceert als vanouds. Hij geeft aan zijn lidmaatschap van de publieke omroep te willen opzeggen en houdt een rapport omhoog waarin onderzoekster Maaike van Charante betoogt dat de NOS kinderen indoctrineert met berichtgeving over Gaza, in video’s in educatieve programma’s als School TV, het Jeugdjournaal en NOS op 3.

De klacht is dat de NOS Israël te zwart afschildert en wegkijkt bij de gruwelen van Hamas in Gaza. De discussie is een herhaling van zetten, in andere bewoordingen met andere voorbeelden, waar bij je vaak verzandt in semantische discussies. GroenLinks-PvdA Kamerlid Mohamed Mohandis mompelt weer dat het omgekeerde ook wordt gezegd.

Gouke Moes is nog een paar weken minister. Hij is lid van een dubbel demissionair kabinet-Schoof en heeft besloten om niks meer te beslissen. Naast hem zit zijn souffleur: topambtenaar Youssef Louakili. Een onberispelijk geklede man met manchetknopen die de jonge BBB-minister af en toe wat influistert.

De kwestie is nog steeds hetzelfde. Hoe nu verder? Met die bende van dertien omroepen gaat het niet lukken. De term Poolse Landdag valt. Hoeveel blijven er over? Ook de ledenbinding en de bestuurstermijnen zijn toe aan vernieuwing. Een bak met moties is inmiddels aangenomen.

Op de publieke tribune zitten ook als altijd dezelfde hoofdrolspelers. Jet de Ranitz, de nieuwe bestuursvoorzitter van de NPO, wordt geëscorteerd door dezelfde jurist en dezelfde woordvoerder als haar voorgangster Frederieke Leeflang ruim een jaar eerder. De woordvoerder springt als een bodyguard voor haar als je haar iets wil vragen.

De Ranitz is geen Leeflang. Die sprak vrijuit in de koffiepauzes van het debat en maakt van haar twijfels geen geheim, een houding die haar uiteindelijk fataal werd. De Ranitz is gewaarschuwd en zwijgt. Ze heeft geen zin in conflicten en stuurt aan op compromissen waarbij de omroepen hun zin krijgen, de NPO aan het stuur blijft, en vooral zijzelf overleeft.

De lakeien van het systeem

Slagter zit naast Taco Zimmerman, de directeur van AVROTROS. Naast hem Lonneke van der Zee, de directeur van BNNVARA. Van der Zee, een goedlachse vrouw, zit er namens het College van Omroepvoorzitters. Van der Zee is de opvolger van Arjan Lock; de appende EO-baas is er vandaag niet om zijn volksvertegenwoordigers iets in te fluisteren. Ook Van der Zee is voorzichtig. Ook zij is een lakei van het systeem: vanaf 2009 werkzaam bij de VARA, daarvoor vanaf 1998 in dienst als beleidsadviseur bij het Commissariaat voor de Media.

Net als oud-VARA-voorzitter Vera Keur is Van der Zee doordesemd met de wandelgangenmacht van het Media Park, een bestuurskundige die met de rug langs de muur loopt om rondvliegende messen te ontwijken. Van der Zee is vriendelijk en buigt zachtjes mee nu zich in de Kamer een meerderheid aftekent voor de plannen van VVD-Kamerlid Claire Martens.

Het debat is een pingpongwedstrijd die we al vaker hebben gezien: er lijkt een fikse meerderheid voor het terugdringen van het aantal omroepen, de bestuurstermijnen krijgen een limiet en omroepen moet opgaan in ‘omroephuizen’. Niet in drie, zoals Landsmeer en Taco Zimmerman hoopten, maar in vier. Het is een compromis om twijfelaars over te halen en valt goed.

GroenLinks-PvdA, die de 4-plus-1-variant in het verkiezingsprogramma heeft opgenomen, steunt het plan, evenals D66 en CDA. Woordvoerder Harmen Krul, die nog werd geappt door Lock, toont zich enigszins geïrriteerd dat Moes niets heeft gedaan om de wetgeving in gang te zetten.

Tegen politieke lijntjes

Ook het conservatief-liberale JA21, dat zeer kritisch is op de publieke omroep, schaart zich achter deze optie. Kamerlid Annabel Nanninga schuift nog even de publieke tribune op om haar stemverklaring af te geven. Nanninga, een voormalig journaliste die ooit schreef voor GeenStijl en The Post Online, is niet per se tegen de publieke omroep zoals de PVV en de FVD, maar wel voor meer transparantie en tegen politieke lijntjes.

Nanninga is kritisch op Forum voor Democratie. Die partij vecht vooral voor Ongehoord Nederland, dat het lijkt te beschouwen als een propagandakanaal, maar tegelijkertijd wel eist dat de minister ingrijpt in ‘extreem-linkse’ berichtgeving bij de NPO. FvD wil geen staatsomroep, behalve als het over het eigen geluid gaat. Dan moeten de sluizen open. Nanninga: ‘Best gek toch? Als je bij het publieke bestel wil, moet je je wel aan journalistieke principes van hoor- en wederhoor houden.’

Een paar dagen later worden de moties aangenomen in de Kamer. VVD-ster Claire Martens appt enigszins opgewonden: ‘Het is historisch. Het zal een einde maken aan de eeuwigdurende baantjes.’

Weer een paar dagen later is er een nieuw regeerakkoord. Daar staan de afspraken in. Vier omroepen dus, plus de neutrale nieuw stak bestaande uit NOS en NTR.

Vier Hilversumse zuilen

Ministersadviseur Meindert Landsmeer heeft op de publieke tribune al hardop zitten tekenen. Een progressieve zuil: BNNVARA met Omroep Zwart. Een tweede tak: conservatief-burgerlijk (WNL/MAX). Drie Liberaal: AVTROTROS met PowNed. En vier de neezeggers die zich presenteren als het Huis van de Verdieping: HUMAN/EO/VPRO. Alleen voor KRO-NCRV en ON is het dan nog zoeken naar onderdak. De minsten van de kwaden. Landsmeer zal het nooit hardop zeggen, maar ziet ook dat dit de beste optie is: een waterig poldercompromis.

Er blijft nog wel een netelige kwestie over: wie neemt Ongehoord in huis? MAX en WNL willen niet. ON-directeur Peter Vlemmix, die enorm zijn best doet aardig gevonden te worden, zoekt steun om het imago van ON te verzachten dan wel journalistieke legitimiteit te verschaffen. ‘We maken toch prima uitzendingen?’, zegt hij bijna verlangend.

En daarmee is er na een eeuw omroeppolitiek mogelijk een doorbraak gerealiseerd. Niet dat de NPO de verzuiling begraaft. Het is slechts een kleine scheur in de muur. Het nieuwe kabinet staat onder leiding van Rob Jetten die de verkiezingen – aldus insiders – mede won vanwege zijn optredens in het NPO-programma De Slimste Mens en het podium dat de publieke omroep hem bood.

Jetten-I, met daarin twee ex-toezichthouders van NPO-omroepen (Sjoerd Sjoerdsma van BNNVARA en Mirjam Sterk van KRO-NCRV) draait de bezuiniging van het kabinet-Schoof deels terug. Die komt nu uit op 106 miljoen euro, 50 miljoen euro minder. Hilversum lijkt even tot rust te komen.

Maar kan Hilversum zonder hokjesgeest? Hoogleraar Wouter Hins vergelijkt de publieke omroep met de Europese Unie: een archipel waar de omroepen soevereiniteit eisen, maar geen verantwoording willen afleggen. Een rijk waar niemand formeel de baas is, maar iedereen wel de baas speelt. Een wereld waarin zoals presentator Jeroen Pauw constateert ‘vooral heel veel beslissingssnelheid is weggehaald’.

Mark Koster: Studio Ego – Wie redt Hilversum van plucheplakkers, graaiers en journalistieke misleiders? Uitgeverij Ezo Wolf, 286 pagina’s, € 21,99.

Wynia’s Week is journalistiek gespecialiseerd in Hollandse handjeklap, al te korte lijntjes en kleffe vriendjespolitiek. Steunt u deze onafhankelijke berichtgeving? Hartelijk dank!

Het bericht Schijn en werkelijkheid in Hilversum: ‘Maak morgen mee. Eerlijker, groener en liever’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Haar opmerking past perfect in de cultuurstrijd die in Frankrijk al jaren aan de gang is en waarbij de ooit linkse hegemonie de ene slag na de andere incasseert. Ook boekwinkels, en de ongeveer 450 vestigingen op stations en vliegvelden van de keten Relay, getuigen daarvan. De beste plekken zijn er gereserveerd voor boeken van rechtse en ultrarechtse politici en schrijvers die vaak twee dingen gemeen hebben: ze schetsen een apocalyptisch beeld van een Frankrijk dat teloorgaat onder niet-westerse immigratie én ze verschijnen bij de prestigieuze uitgever Fayard, ooit bekend van beroemde, klassieke, Franse en buitenlandse auteurs.

Nu prijken op Fayards bestsellerslijsten de boeken van politici als oud-president Nicolas Sarkozy, die in de gevangenis een dagboek bijhield, Jordan Bardella, leider van het radicaal-rechtse Rassemblement National en mogelijk presidentskandidaat in 2027 benevens het essay waarmee Marion Maréchal, kleindochter van Jean-Marie Le Pen, tracht zich nóg rechtser te profileren.

Drijvende kracht

‘De verkoopcijfers van deze boeken zouden een teken zijn dat Frankrijk naar rechts en zelfs naar extreemrechts afzwenkt,’ schrijft Michel Guerrin in zijn wekelijke column in Le Monde over de wisselwerking tussen politiek en cultuur in Frankrijk. De drijvende kracht achter de verrechtsing blijft op de achtergrond. Dat is de Bretonse ondernemer Vincent Bolloré, een conservatieve, zeer katholieke zeventiger die steeds meer media de door links gehate en naar hem vernoemde ‘bollosphère’ binnenloodste.

Nog erger, volgens zijn critici: de man is nog succesvol ook. CNews, een van zijn zeer vele aankopen, heeft dus de concurrentie verslagen, terwijl ook zijn recentere aanwinsten als de radiozender Europe1 en de zondagskrant Le Journal du Dimanche (JDD) meer luisteraars en lezers kregen. Die media bieden buitensporige, welwillende aandacht aan rechtse politici, schrijvers en denkers. Niet dat linkse evenknieën worden gemeden, maar zij moeten wel hun ondergeschikte plaats kennen. Dit alles met het doel, volgens de in Frankrijk steeds zeldzamer wordende neutrale waarnemers, om in 2027 een oer-rechtse president aan de macht te brengen als opvolger van de niet herkiesbare Emmanuel Macron.

De met Bolloré’s zegen uitgegeven boeken behalen voor Frankrijk ongekende oplagen, noteert Michel Guerrin. Van Sarkozy’s Journal d’un prisonnier zijn al zo’n 200.000 exemplaren verkocht, 320.000 van Jordan Bardella’s twee boeken, 400.000 van auteur-politicus-ondernemer Philippe de Villiers. De verkoop van werken van linkse politici steken daar sneu bij af, zoals de 1200 verkochte exemplaren van het boek van de socialiste Ségolène Royal, overigens ook uitgegeven bij Fayard.

Wat uiteraard geen verband bewijst tussen hoge verkoopcijfers en verkiezingsresultaten. Maar de toon is gezet: in het ooit links geachte Frankrijk spelen verschillende variaties van rechts de eerste viool. Waarbij de vraag rijst waarom CNews toch zo populair is. Ster-presentator Pascal Praud, net als Johan Derksen een voormalig voetbalcommentator, dirigeert discussiepanels van oudere rechtse heren en een enkele dame die het heel erg met elkaar eens zijn over de rampspoed die de niet-westerse immigratie Frankrijk berokkent.

Daar zit veel waars in, maar de boodschap wordt er bij de voornamelijk oudere kijkers urenlang wel erg hard ingehamerd. Toch waarderen zij Prauds soms onorthodoxe aanpak, zoals zijn met tranen doordrenkte en bijna poëtische verslag van de begrafenis van een jonge rugbyspeler die werd doodgestoken tijdens een dorpsfeest. Dat was in 2023, maar de bijna meteen opgepakte verdachten, allen van Noord-Afrikaanse afkomst, zijn nog steeds niet berecht. Volgens CNews en andere media van Bolloré’s conglomeraat Vivendi past de moord in een patroon van ‘racisme tegen blanken’, het zoveelste gevolg van de immigratie.

Sinds Bolloré’s overname in 2023 is ook de JDD, Frankrijks enige echte zondagskrant, van een soort AD uitgegroeid tot een ideologisch vehikel voor zeer rechtse ideeën. Daar ging wel een wekenlange staking van de inmiddels vertrokken journalisten aan vooraf, benevens petities van bezorgde Fransen, niet per se allemaal links, tegen het afglijden van een respectabel zij het wat gezapig journalistiek instituut naar de bollosphère of zelfs de fachosphère, waar het fascisme op de loer ligt.

Taboes geslecht

De protesten haalden niets uit en de nieuwe hoofdredacteur, in een eerdere functie aangeklaagd wegens racisme jegens een zwarte politica, gaf ruim baan aan de crème de la crème van het ultrarechtse columnistendom. Politici als Marion Maréchal en Sarah Knafo, de ambitieuze echtgenote van Eric Zemmour, worden regelmatig in het zonnetje gezet. Jordan Bardella, volgens peilingen de grote favoriet bij de presidentsverkiezingen van 2027, geldt in de kolommen reeds als toekomstig staatshoofd.

In reportages overtreden JDD-journalisten de in andere media gerespecteerde taboes op vermelding van etnische afkomst van verdachten van misdrijven of de bevolkingssamenstelling van bepaalde buurten. Ze leggen daar juist sterk de nadruk op.

De leiding van de JDD beweert dat de oplage sinds de overname is gestegen tot… 112.000. Dat stelt natuurlijk niets voor in zo’n groot land, de concurrentie met de zondagsuitgaven van dagbladen is dan ook moordend. Maar de invloed van de JDD reikte altijd verder dan zijn bescheiden oplage: ‘bekende Fransen’ kozen die krant als ze iets te melden hadden. Inmiddels zijn dat vooral rechtse BF’ers.

Cultureel rechts en economisch links

Je zou verwachten dat de rechtse cultuurgolf ook beukt op de linksige sociaal-economische politiek van president Emmanuel Macron, onder wiens leiding de Franse staatsschuld dermate is gestegen dat ‘Griekse toestanden’ op de loer liggen als niet fors wordt bezuinigd. Maar hier blijft het stil, de bollosphère lijkt de neus op te halen voor dit soort banale zaken.

Volgens de rechtse krant Le Figaro, (nog) niet behorend tot het imperium van Bolloré, regende het de laatste weken bij de begrotingsonderhandelingen extra belastingen voor bedrijven, extra uitkeringen aan zwakkeren in de samenleving en intrekkingen van belastingvoordelen voor ondernemers. Het stemgedrag van de fractie van Marine Le Pens partij, de grootste in het parlement, kwam vaak overeen met dat van socialisten, communisten en de ultralinkse partij LFI van Jean-Luc Mélenchon. In het radicaal-rechtse jargon zijn dat ‘immigrationnistes’, voorstanders van meer immigratie.

Cultureel zeer rechts en economisch zeer links, Frankrijks ultra-conservatieven zitten er niet mee. Nogal wat boekwinkels staan echter voor een dilemma: moeten ze prominente plekken reserveren voor die verfoeide bestsellers?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht In Frankrijk is het voorbij met de linkse hegemonie in de media en de boekwinkels verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Meneer wil dat we vox-popjes gaan scoren,’ hoorde ik vaak. ‘Wat een cliché!’ Op mijn beurt ergerde ik me mateloos aan deze houding: alsof die 18-, 19- en 20-jarigen ervan overtuigd waren dat ze de werkelijkheid al kenden. Sterker, dat die werkelijkheid alleen maar afleidde van waartoe ze dachten op aarde te zijn: urgente, wereldverbeterende artikelen schrijven over onderwerpen waar ze ‘passie’ voor voelden, in plaats van hun tijd te verdoen door met mensen te spreken van wie ze meenden niks te kunnen leren.

Fabuleuze journalistiek

Je kunt beter niet verliefd worden op de symboliek van je eigen voorbeelden, maar als ik de vorige alinea nog eens overlees, valt er ook niet weg te kijken bij diezelfde symboliek. Waarom zijn PVV’ers en de pers zo’n lastige combinatie? Hoe komt het dat alles wat een beetje afwijkt tegenwoordig ‘extreem-rechts’ of ‘radicaal-rechts’ heet? Waarom verdrinken de zogenaamde ‘kwaliteitskranten’ in columns die vanuit het wereldbeeld van de urbane koffiebarbezoeker zijn geschreven? En waarom weten autocraten dat ze in een levend sentiment roeren wanneer ze journalisten wegzetten als ‘vijanden van het volk’? Vergeef me dat ik dan altijd aan die ene, zojuist aangehaalde opdracht denk. En aan de verveelde, afkerige gezichten zodra ik aspirant-journalisten de straat opstuurde.      

Met permissie: ik ga nog even door op dit thema. Want sinds enige weken loopt er een prachtige serie bij de VPRO, Wakker in Paraguay geheten. Fleur Amesz en Gijs Swantee, de makers, hebben zichzelf op fabuleuze en journalistiek uiterst productieve wijze ondergeschikt gemaakt aan een groepje mensen dat Nederland niet meer ziet zitten en een vermeend paradijselijke toekomst in Latijns-Amerika tegemoet reist.

Dat zij zich privé misschien doodlachen om stralingsgevaar, chemtrails of andere complottheorieën, weerhoudt hen er niet van deze Nederlanders, die er wél in geloven, met minutieuze aandacht tot in Paraguay, en hun zich daar ontwikkelende leven, te volgen. Behalve dat hun namen op de aftiteling voorbijkomen, verschijnen Amesz en Swantee, geheel in lijn met hun vertelwijze, zelf niet in beeld. Een perfectere uitvoering van de ‘show, don’t tell!’-strategie dan in deze serie ten beste wordt gegeven,is bijna niet denkbaar.

Wat had ik graag geschreven dat de makers van Wakker in Paraguay ooit bij mij in de klas hebben gezeten en daar, in tegenstelling tot de overgrote meerderheid, ontdekten dat praten met en interesse voor andersdenkenden zo niet een journalistieke basisvaardigheid is, dan toch zeker een verrijkende levenservaring.

Dankzij Amesz en Swantee krijgen we een loepzuiver tijdsbeeld geserveerd over (een deel van) de onvrede in de westerse samenleving. Weliswaar staat lang niet iedereen op het punt naar Paraguay te emigreren, en is lang niet iedereen zo extreem als Mart, die in elke smartphone een stralingsmonster en in elke chemtrail een ‘manipulatie door de elite’ ziet. Maar de vrees voor de macht van het bureaucratendom, voor een cultureel verweesd Europa en een langzaam dichtgeknepen wordende vrijheid, is natuurlijk verre van voorbehouden aan deze emigranten die hun heil in Paraguay zoeken. Met hoeveel valse nostalgie de geportretteerde vastgoedondernemer Jeroen Pols in de serie ook zegt dat ‘onze kinderen niet eens meer weten wat het betekent en hoe dat voelt, vrijheid’, reken maar dat zijn woorden bij veel kiezers resoneren.    

Alomtegenwoordig moralisme

Waar de VPRO met deze serie zijn reputatie als dwarse omroep tijdelijk ‘herstelt’ en gelukkig eindelijk weer iets anders programmeert dan risicoloze programma’s voor de eigen doelgroep, doopt NRC-recensent Wilfred Takken zijn toetsenbord in azijn. Wat de kracht van de serie is, het niet oordelen, bevalt hem nu juist niet (‘deze tv-kijker had wat meer moeite met niet oordelen’, schrijft hij aan het begin van zijn aanklacht tegen de geportretteerden).

Dat Takken zijn taak als tv-recensent opzij schuift en zijn oordeel over politieke standpunten tot middelpunt van zijn recensie maakt, is helaas geen incident. Het moralisme in de kunstkritiek is meer dan ooit alomtegenwoordig. Niet zo lang geleden stelde literair journalist Isa Davids (ook NRC) aan de succesvolle Franse debutant Felicia Viti (debuutroman Het verticale meisje) de diep-moralistische vraag waarom ze het geweld in haar roman, fictie dus (!), niet ‘veroordeelde’. Alsof iets wat rood, groen of zwart is in een literaire roman alleen als iets roods, groens of zwarts mag worden beschreven. Ofwel, glaszuivere betutteling tot de honderdste macht.

Journalistiek dreigt de kant van de ‘invuloefening’ op te gaan. Een oefening die vanuit de kantoortuin, pal naast de koffiemachine, ingevuld kan worden. Liever dan dat Takken zich onderdompelt en geniet van het medium waarvoor hij is aangesteld (televisie), bauwt hij de autoriteiten na die de hoofdrolspelers van Wakker in Paraguay als ‘anti-institutionele extremisten’ bestempelen. Waarmee hij deze fantastische serie, inclusief de makers, buiten de orde probeert te plaatsen. En zijn lezers een vrijbrief verschaft gezellig in hun eigen, met correcte standpunten afgeladen bubbel te blijven hangen.

Buiten de kleuterklas

Mijn collega Arthur van Amerongen is de scribenten van de kwaliteitspers onder meer gaan kwalificeren als ‘laven van het Vlaamse mediakartel’. En inderdaad: figuren als Wilfred Takken en Isa Davids lezend, lijkt de journalistiek van een vrij beroep in een morele vinkjesexercitie te zijn veranderd. Met andere woorden: als de werkelijkheid niet aan bepaalde morele standaarden voldoet, dient die zoveel mogelijk bij het publiek te worden weggehouden of – beter nog – compleet genegeerd. Een standpunt dat mijn onwillige leerlingen van toen, niet van zins enige interesse te tonen voor ‘gewone mensen’, vermoed ik, innig hadden omarmd.

In een variant op de uitspraak van Jeroen Pols ben ik geneigd te zeggen dat ‘onze kinderen niet eens meer weten hoe dat voelt, op een plekje te zitten buiten de kleuterklas’.      

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht ‘Wakker in Paraguay’ bewijst: zelfs tegen eigengereide VPRO-tv is links niet meer bestand verscheen eerst op Wynia's Week.