Het summum vind ik wel die voortuinen in Vinex-wijken met – precies in het midden van een perkje met grind – een Trachycarpus Wagnerianus. Dat is een palmboom die mogelijk is ontstaan in de teelt in Japan en in de negentiende eeuw werd ontdekt door een tuinder uit Leipzig: Albert Wagner (vermoedelijk geen familie van ‘der Richard’). Wagner haalde die Japanse palmbomen naar Europa en begon er een lucratief handeltje in.

Tegenwoordig tel je voor zo’n boompje al snel 130 euro neer, maar dan heb je ook wat: een palmboom die onze koude winters kan overleven. Dat doen veel soortgenoten hem niet na. Maar waarom zou je? Waarom zou je in ons land van mest, mist en vuile koude regen in hemelsnaam een palmboom in je voortuin zetten? Wat voor statement wordt hiermee gemaakt? Het is, voor de palmeigenaar in kwestie, ongetwijfeld een uiting van originaliteit, individualiteit en/of rijkdom. Maar als iedereen zo’n ding in zijn voortuin zet – en ik heb straten gezien waar dat het geval is – is er weinig origineels meer aan.

Lekker Hollands

Het doet mij in elk geval verlangen naar het tuintje dat oma vroeger had: wat gras en een bordertje met Afrikaantjes (ook een exoot trouwens) of viooltjes. Lekker simpel. Lekker Hollands. Wat stond er nou vroeger in een voortuintje? Een beetje gras, een verloren vetplant, een paar tulpen en zo’n houten spoorbiels, dat was ook heel modern. Maar dankzij de stijgende welvaart en opkomst van tuincentra is de tuin steeds meer een statussymbool geworden.

En dus verschenen er watervalletjes, vijvers met koikarpers, Boeddhabeeldjes, Japanse bonsaiboompjes en alles wat niet thuishoort in een oer-Hollands tuintje. De bomen moesten hoger en de flora zo exotisch mogelijk. Maar veel van die – vaak in het buitenland opgekweekte – kleurrijke exoten zitten barstensvol bestrijdingsmiddelen. Berucht is de vlinderstruik die in tuincentra verkocht wordt omdat er zoveel insecten op afkomen. Harstikke duurzaam. Groen labeltje erop en klaar is Kees. Dat menig insect dood neervalt als-ie de plant bezoekt, zegt men er in het tuincentrum niet bij.

Pesticide Action Network Netherlands (PAN-NL) onderzocht vorig jaar voorjaarsbloeiers zoals lavendel, anjer, vlinderstruiken, klokjesbloem en struikmargriet op resten van pesticiden. De typische planten die door tuincentra vaak worden verkocht als insectenlokkers. De steekproef werd gedaan bij Praxis, Intratuin en Welkoop. Op zestien tuinplanten werden maar liefst 27 verschillende pesticiden en vijf metabolieten aangetroffen. Vijftien van de zestien onderzochte planten bevatten een cocktail van drie tot dertien verschillende pesticiden en metabolieten. 75 procent van de voorjaarsbloeiers was besmet met insecticiden en dus een gevaar voor insecten.

Fotografe Marlonneke Willemse nam met haar camera in 2024 eenzelfde soort steekproef. Ze kocht tien verschillende tuinplanten en liet die bezoeken door verschillende groepjes insecten. Een controlegroep kreeg onbespoten plantjes voorgeschoteld. Het resultaat leverde een indrukwekkende fotoserie op met misvormde koolwitjes en dode krekels. In de controlegroep stierf geen van de insecten. Het is maar even dat u het weet als u dit voorjaar iets goed wil doen voor de biodiversiteit.

Bijvriendelijke soorten

Denk dan eens aan al die insecten die de meeste uitheemse planten niet eens als voedsel herkennen. Uitheemse tuinplanten als lavendel en kattenkruid worden aangeprezen als bijvriendelijk, maar een recent Belgisch onderzoek wees uit dat ze slechts door een beperkt aantal bijensoorten worden bezocht. Op lavendel werden 28 verschillende soorten bijen aangetroffen, op kattenkruid slechts 23 soorten. In België komen echter 420 soorten wilde bijen voor. Het belang van deze planten voor bestuivers blijkt dus beperkt. En woekerplanten zoals rododendron (11 soorten), rimpelroos (13 soorten), Amerikaanse vogelkers (14 soorten), sneeuwbes (8 soorten), olijfwilg (4 soorten) en mahonie (11 soorten) trekken nog minder bestuivers aan. De moraal van dit verhaal: laat die ‘rodo’ in het tuincentrum staan en plant een braam of zaai inheemse paardenbloemen. Ook leuk!

Verschil maken

Ons land kent 550 miljoen vierkante meter aan voor- en achtertuinen. Dat is bijna tien keer de oppervlakte van nationaal park De Veluwe. Als we die 550 miljoen vierkante meter dit voorjaar nu eens vol zetten met inheemse insectentrekkers en kruidenrijk gras. Dan zouden we best een verschil kunnen maken.

Op het gevaar af dat ik nu als woke wordt weggezet, wat ik niet ben, stel ik dan ook voor dat niemand en dan ook echt níemand meer mag roepen dat het slecht gaat met onze Nederlandse natuur zolang hij of zij zelf nog uitheemse soorten in de eigen tuin heeft staan. Namens Wynia’s Week wens ik u een groen, insectrijk en nationalistisch tuinseizoen!

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Eigen plant eerst. Want een oer-Hollandse tuin is veel beter voor de natuur verscheen eerst op Wynia's Week.

Geesje Rotgers doet al decennia onderzoek naar het natuur- en milieubeleid, zowel door overheden als door veelal gesubsidieerde NGO’s, invloedrijke grondbeheerders als Staatsbosbeheer, provinciale ‘landschappen’, Natuurmonumenten en andere lobby’s. Centraal in dat vaak volstrekt ondoorzichtige beleid zijn de toegepaste rekenmodellen – gemeten wordt er zelden – die fungeren als een black box. Rotgers: ‘Zo’n model is ondoorgrondelijk, dat geldt ook voor wat er ingaat en wat er uitkomt. Het fungeert als een loterij.’

’40 procent van Nederland voor de natuur’

Rotgers constateert dat het invloedrijke netwerk van overheden en lobby’s er op uit is om een groot deel van het dichtbevolkte Nederland, wellicht 40 procent van de grond, te bestemmen voor natuur- of natuurgerelateerde bestemmingen. Dat is nog meer dan de 30 procent waarvan elders in de Europese Unie sprake is. Dergelijke gebieden worden met name aan de landbouw – maar ook aan de rest van de economie en bijvoorbeeld aan de woningbouw – onttrokken.

Veelal komen vrijgekomen hectares vervolgens in handen van grote ‘terreinbeheerders’ als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de provinciale landschappen, die nu samen al ruim 500.000 hectare van Nederland in handen hebben, maar dus ook eigenbelang hebben bij hun lobby om de greep op het land verder te vergroten. Het huidige grondbezit van deze ‘terreinbeheerders’ is al ongeveer één achtste van het land en aldus ongeveer gelijk aan de oppervlakte van de grootste provincie, Gelderland. De greep op de Nederlandse grond zou, als de opzet slaagt, dus nog enkele malen worden vergroot.

Geesje Rotgers werkte geruime tijd voor de periodieken van de inmiddels geprivatiseerde uitgeverij van de Wageningse landbouwuniversiteit, maar heeft zich gaandeweg verzelfstandigd en opereert nu vanuit een netwerk van onderzoekers met de naam Agrifacts. Ze benadrukt de onafhankelijkheid van haarzelf en van haar collega-onderzoekers.

Dat Rotgers en haar collega’s ook niet altijd met feiten komen die de landbouwsector bevallen mag blijken uit het feit dat zij aan het licht bracht dat de stikstofuitstoot van de veesector niet meetbaar terugliep na innovaties die juist beoogden de stikstof te reduceren. De landbouwlobby wijst graag op stikstofwinst door technische ingrepen.

Feiten worden weggestopt in stikstofland

Het werd Rotgers en haar collega’s door de boerensector niet in dank afgenomen dat ze ruchtbaarheid gaf aan onmeetbare winst van stikstofinnovaties. Opmerkelijk genoeg maakt Johan Vollenbroek, de activist die reeksen rechtszaken voert op basis van de stikstofwetgeving, soms juist gebruik van wat Rotgers boven water heeft gehaald. ‘Wij gaan uit van de feiten,’ zegt Rotgers zelf. En dus meldde ze dat al die luchtwassers op de stallen, stikstofreducerende vloeren en de zodeninjecties geen meetbaar effect hadden gesorteerd op de luchtkwaliteit. Na 25 jaar aan maatregelen werd nog steeds geen afname van de landbouwstikstof in de lucht gemeten.

Feiten, die zijn in stikstofland soms schaars en vaak moeilijk boven water te halen. Rotgers schetst een beeld van schimmige netwerken, onderzoeken die selectief worden verdonkeremaand of stiekem aangepast, vragen aan Staatsbosbeheer die merkwaardig genoeg worden beantwoord door een provincie, processen waarbij Johan Vollenbroek tegen betaling overstapt van bezwaarmakers naar overheden en Nederlandse rapportages voor Brussel die in Nederland worden achtergehouden, maar in Brussel wel verkrijgbaar zijn.

Anders dan vaak beweerd kun je volgens Geesje Rotgers ook niet zeggen dat ‘Brussel’ altijd zoveel strenger is dan wat Nederland zou willen, integendeel. De afgelopen jaren keken verder best groene leden van de Europese Commissie juist op van de verregaande, maar nogal stiekeme voortvarendheid waarmee Nederlandse overheden – met een grote rol voor de provincies – het Nederlandse landelijk gebied een louter groene bestemming wensten te geven. ‘Het gaat Brussel juist veel te ver om het hele platteland op de schop te nemen.’

Het valt Rotgers op dat het ‘beheer’ door grote natuurgrondbeheerders vaak helemaal niet leidt tot de ‘biodiversiteit’ die op papier als doel fungeert – maar die ‘resultaten’ worden zelden gepubliceerd. Tegelijkertijd wordt er zowel door deze groene grootgrondbezitters – veelal betaald door belastinggeld en loterijen – samen met overheden een permanente campagne gevoerd waarin de indruk wordt gewekt dat de natuur (en sinds kort ook de waterkwaliteit) ernstig aan het verslechteren is.

Al die onheilstijdingen maken – net als het aanhoudende waarschuwen voor de schade door stikstof – deel uit van de modes operandi van het hierboven geschetste netwerk, door Arnout Jaspers eerder wel betiteld als ‘de ecolobby’. Rotgers laat niet na op te merken dat het voortdurende natuuralarm nogal contrasteert met de vele miljarden die er de afgelopen decennia al in het verbeteren van de natuur zijn gestoken.

Dat Nederland het enige land ter wereld is dat ooit een ‘stikstofminister’ (VVD-ster Christianne van der Wal) had en een stikstofcrisis die door de premier (Rutte) als de grootste van zijn carrière werd getypeerd gaat in het relaas van Rotgers terug tot de jaren ’80 van de vorige eeuw. Nadat de door zwaveluitstoot veroorzaakte zure regen door technische maatregelen al snel was bestreden begonnen in Nederland de NGO’s en de natuurbeheerders onafgebroken op de stikstoftrom te slaan als oorzaak van alles wat er niet zou deugen aan de natuur.

Het stikstofalarm wordt dus al veertig jaar gaande gehouden. Diverse bewindslieden lijken aan de leiband van de lobby te lopen. Zo vroeg Christianne van der Wal aan de Wageningse universiteit hoeveel hectares er extra onttrokken moesten worden om ‘de natuurdoelen’ te halen. Het bleek 700.000 hectare te zijn – een derde van het hele Nederlandse landbouwareaal. Dat paste naadloos in de bovengenoemde agenda om 40 procent van Nederland tot natuurgebied te gaan bestempelen.

Jetten hervat het peperdure stikstofbeleid van Rutte

Nadat de Rutte-kabinetten tot 2035 tientallen miljarden uittrokken voor het uitkopen van boeren met het doel zo tot stikstofreductie te komen, koos het kabinet-Schoof (en met name BBB-landbouwminister Femke Wiersma) ervoor om de Nederlandse stikstofregels – enig in hun soort – te versoepelen.

Geesje Rotgers constateert dat het kabinet-Jetten feitelijk het miljarden kostende beleid van de kabinetten-Rutte (en met name van VVD-stikstofminister Christianne van der Wal) weer gaat hervatten. In het spoor van Femke Wiersma had men kunnen besluiten de regels te versoepelen (waardoor Nederland overigens nog steeds het strengste stikstofland van Europa zou zijn), maar om onnaspeurlijke redenen gebeurt dat niet. ‘We hebben de afgelopen jaren gezien dat de politiek dat niet wil,’ constateert Geesje Rotgers. ‘We houden zo onze stikstofcrisis in stand.’

De ecolobby schoof aan bij de kabinetsformatie

Opvallend genoeg kwamen alle vertegenwoordigers van de invloedrijke ‘ecolobby’ de afgelopen maanden ook steeds opdraven bij de formatie van het kabinet-Jetten. En de nieuwe stikstofstaatssecretaris, dat is een jonge wethouder van D66 – de partij die de afgelopen jaren als geen andere ijverde voor het halveren van de veestapel om ‘de stikstofdoelen’ te halen. Staatssecretaris Jaimi van Essen mag er in tien jaar twintig miljard euro aan spenderen.

Kun je zo zeggen dat de met de ecolobby verstrengelde overheden koste wat kost vasthouden aan de strenge stikstofnormen en de zogenaamde stikstofcrisis die daardoor is ontstaan nodig hebben als hefboom om greep te krijgen en te houden op het grondgebruik in Nederland? Geesje Rotgers: ‘Ik denk het wel. Dat is precies wat ik zie. Daarom wil men geen oplossing.’

Wynia’s Weekvolgt de omstreden stikstofcrisis al vijf jaar op de voet, met soms baanbrekende publicaties. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Graag! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De ecolobby hervat met het kabinet-Jetten de stikstofcampagne om Nederland in haar greep te krijgen verscheen eerst op Wynia's Week.

70 procent van de Nederlanders vond in 1966 dat er sprake was van overbevolking. De gloednieuwe partij D’66 (toen nog met apostrof) van Hans Gruijters en Hans van Mierlo sprak van ‘een zeer verontrustend verschijnsel’. D’66 pleitte voor opname van de pil in het ziekenfondspakket en voor ‘een verantwoorde meningsvorming omtrent het toestaan van vrijwillige vruchtafdrijving’. Dat was een gedurfd standpunt in een land waar de confessionelen in dit opzicht nog de dienst uitmaakten.

Terug naar 10 miljoen

In de jaren zeventig werden ook natuurbehoud en internationale solidariteit in de strijd geworpen als argument tegen overbevolking. PvdA-econoom Jan Tinbergen vond dat Nederland een bijdrage moest leveren aan het terugdringen van milieuverontreiniging en aan het inperken van de overbevolking in de hele wereld. De Nederlandse bevolking moest terug naar 10 miljoen. Zijn collega Jan Pen (ook van de PvdA) deed er nog een schepje bovenop. Hij vond 5 à 6 miljoen wel genoeg.

Beide economen waren lid van de Staatscommissie Bevolkingsvraagstuk, ingesteld in 1972. Deze commissie onder voorzitterschap van PvdA-professor Piet Muntendam adviseerde dat de Nederlandse bevolking ‘stationair’ op 12 miljoen inwoners gehandhaafd moest blijven. Muntendam voorspelde dat ‘de belangrijke verarming van flora en fauna’ en ‘de versnippering en vermindering van de open ruimte’ alleen maar zouden toenemen. Conclusie: ‘Duidelijk is dat een afnemende bevolkingsgroei op het handhaven van milieukwaliteit en kwantiteit een positieve invloed uitoefent.’

Dat geldt vijftig jaar later met zes miljoen inwoners extra natuurlijk nog veel sterker: bevolkingsgroei staat haaks op natuurbehoud. Nederland kan geen immigratieland zijn. Dat was in de jaren zeventig trouwens al officieel regeringsbeleid. Daarbij ging het niet om asielzoekers, want er waren minder dan duizend asielaanvragen per jaar. Het ging om arbeidsmigratie. Daar moest een einde aan komen.

‘Gastarbeid’, stelde de commissie-Muntendam begin jaren zeventig, ‘heeft overwegend negatieve effecten voor zowel het land van herkomst als bestemming’. De oplossing was: investeren in machines, betere beloning voor onaangenaam werk en betere arbeidsomstandigheden. Zo konden de eigen Nederlandse werklozen weer aan de slag. Het was een prima advies. Toch kwam er niets van terecht, want de werkgevers deden niet mee.

Hoog tijd om consequent te zijn

En politiek links deed evenmin mee. Van een hoog geboortecijfer is al lang geen sprake meer, nu neemt de bevolking uitsluitend toe door een hoog migratiesaldo. En links maakt wel – en terecht – bezwaar tegen de behandeling van de gastarbeiders van nu, maar wil het niet of nauwelijks hebben over de voortgaande overbevolking door hoge asielcijfers.

Ondertussen staan diezelfde linkse partijen onverminderd op de bres voor milieu, natuur en – tegenwoordig ook – het klimaat, maar zijn ze vergeten wat een halve eeuw geleden ook al waar was: een groeiende bevolking en het bouwen van nieuwe steden zitten natuurbehoud in de weg. Hoog tijd om consequent te zijn en de wetenschap van toen toe te passen in het heden.

Hans Wansink is historicus en journalist. Dit artikel is ontleend aan zijn pas verschenen boek ‘Ontketend Nederland. Van Provo tot PVV’. Het boek is verschenen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €29,95 en is HIER te bestellen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Links is vergeten dat de natuur lijdt onder overbevolking verscheen eerst op Wynia's Week.

Pratende koe

De dieren hebben er ondertussen weer een clubje bij: een heuse vakbond nog wel. In de NRC las ik over het eerste congres dat deze Vakbond voor Dieren heeft gehouden in een circulair gebouwtje in Bussum. Daar had ik bij willen zijn. Dan had ik het glimmende gezicht kunnen zien van ene Leonie die kan praten met koeien. Echt waar, ze heeft ooit een koetje horen vragen waar haar kalf was.

Ik hoor mijn kippen nooit praten. Ze kakelen wat af, maar praten… nee, echt niet. De haan heeft zelfs niet om hulp gevraagd toen hij vorige week op een koude winternacht aan zijn kop door een of andere hongerige predator hardvochtig door de tralies van het hek werd getrokken. De volgende ochtend, toen ik hem vond, kon hij praten noch kakelen. Laat staan een klacht indienen bij de vakbond.

Volgens het verslag in de NRC was het congres een strijdbare vertoning. Dierethicus Bernice Bovenkerk van de Wageningen Universiteit was uitgenodigd voor een lezing en er was een heuse cursus ‘Chicks in Dialogue’ waarmee theatermaakster Lindertje Mans het handjevol dierenknuffelaars inwijdde in één van de veertig kakelfrases. Dat had ik evenmin willen missen, want een woordje kips kan altijd van pas komen. Lijkt me best leuk: de troonrede in het kips of Ursula von der Leyen die Donald Trump een stevig woordje kips laat horen namens alle NAVO-bondgenoten van het continent in verval.

De vakbond werd trouwens opgericht door dierenrecht-activiste Marjolein de Rooij. Die schreef ooit een boekje  met de aansprekende titel Hoeveel vakantiedagen heeft een varken? Dat is een vraag waar het weldenkende deel van de natie zich niet dagelijks het hoofd over breekt, maar het antwoord lijkt mij duidelijk: een varken heeft geen vakantiedagen, want een varken is een dier. Vakantie lijkt mij een typisch mensending dat nauw verweven is met de opkomst van onze welvaartsstaat.

‘Spekkoek’ van belangenclubjes

De link met de Partij voor de Dieren wekt nauwelijks verbazing. Die partij grossiert in allerlei satellietclubjes, zoals de Faunabescherming, Wakker Dier en Animal Rights, die allemaal een eigen rol spelen, maar op een of andere manier gelieerd zijn aan de partij en het maatschappelijk debat proberen te beïnvloeden. In het boek Nederwolf schrijven Wouter Roorda en ik over die ‘spekkoek’ van belangenclubjes. Een Vakbond voor Dieren kan daar ook nog wel bij. En de ambities zijn hoog. De Rooij wil aan tafel bij de Sociaal Economische Raad (SER), want ‘niemand vraagt Albert Hein wat zij een geschikt minimumloon vinden voor hun personeel, maar als het over vee gaat mag de sector zelf alles bepalen’.

Nu gun ik elke koe een goede pensioenregeling en ook zwangerschapsverlof, maar ik heb toch de indruk dat die beesten daar zelf maling aan hebben. En daar wringt de schoen: al die Peter Singer-achtige praatjes vallen stuk op de realiteit. Een dier is geen mens en mensen kunnen hooguit het beste voor hebben met dieren. Ze kijken altijd door een mensenbril. Dieren zijn geen medeburgers en ook geen arbeidskrachten. Het dogma van gelijkwaardigheid is niet zelden een manier om anderen een hyperpersoonlijke, maatschappelijke, politieke en levensbeschouwelijke bias door de strot te duwen. Zo bekeken is dat vakbondje natuurlijk gewoon het zoveelste actiegroepje dat vooralsnog kraait als een haan op de mesthoop.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Er is nu een Vakbond voor Dieren. Maar willen koeien wel echt zwangerschapsverlof en een pensioenregeling? verscheen eerst op Wynia's Week.

Gedeputeerde Staten (GS) van Utrecht hebben onlangs het Ontwerp Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) 2026-2035 ter inzage gelegd. Leidraad voor dit plan is de provinciale Omgevingsvisie waarin de provincie beschrijft hoe Utrecht er richting 2050 uit moet zien.

De gedeputeerde voor landbouw en natuur, Mirjam Sterk (CDA), verdedigt het plan met verve. Sterk, afgestudeerd in de theologie, heeft zich het in groenlinkse kringen geldende stikstofnarratief goed eigen gemaakt en dat zelfs geïnternaliseerd. In deze kringen staat men niet open voor het realisme van Arnout Jaspers (De Stikstoffuik) of voor betere methoden om de staat van de natuur te meten zoals uiteengezet in Natuurmonitoring als alternatief voor het stikstofreductiebeleid van Henri Prins en anderen. Tot 16 februari kunnen zienswijzen tegen het plan bij Gedeputeerde Staten van Utrecht worden ingediend (van harte aanbevolen om dat ook als burger te doen).

Natuurherstel

Het plan mikt onder andere op een klimaatbestendig water- en bodemsysteem. De provincie zoekt daarbij naar manieren om wateroverlast te voorkomen en voldoende water beschikbaar te hebben voor droge tijden. Naast maatregelen in het watersysteem zijn ruimtelijke maatregelen nodig om water vast te houden, te bufferen en te bergen.

In het Utrechtse plan neemt natuurherstel in en rond de Natura2000-gebieden een belangrijke plaats in. Het bekende uitgangspunt daarbij is dat het door overschrijding van de Kritische Depositiewaarden (KDW’s) slecht gesteld is met de natuur in Utrecht danwel dat verslechtering daarvan niet valt uit te sluiten. De erfenis van voormalig minister Christianne van der Wal is bij de provincie in Utrecht springlevend.

De Natuur Doel Analyses (NDA’s) en de beoordeling daarvan door de (door Van der Wal benoemde) Ecologische Autoriteit zijn zwaarwegend en kaderstellend voor de te nemen maatregelen om (verdere) verslechtering van de Natura2000-gebieden te voorkomen.
In overgangsgebieden rondom de Natura2000-gebieden moeten maatregelen worden genomen, zoals het instellen van stikstofzones, hydrologische maatregelen waaronder vernatting of extensievere vormen van landbouw, het versterken van ecologische verbindingen en het vergroten van het areaal natuur.

Op dit moment is nog ongeveer 70.000 hectare van de in totaal 150.000 hectare in de provincie in agrarisch gebruik (46%).

Rendabel én natuurinclusief

Dat de plannen grote gevolgen zullen hebben niet alleen voor de gangbare landbouw in de provincie, maar ook voor het leven op het platteland is evident.

Het plan besteedt daar veel mooie woorden aan. Samengevat uit het ontwerp Omgevingsvisie 2026: ‘We streven naar een landbouwsector met economisch rendabele bedrijven die circulair, natuurinclusief, klimaatneutraal en dierwaardig zijn (kringloop landbouw) en dicht bij de inwoners staan (2050).’

Afhankelijk van de subsidieruif

De provincie denkt dit onder andere te bereiken door een verbreding van de verdienmodellen van de landbouwsector, zoals boerderijeducatie, zorg, directe verkoop van producten en energieproductie (windmolens, zonneweides, mestvergisting) en groen/blauwe diensten (voor natuurbeheer). Agrariërs die willen blijven boeren, zullen voor een belangrijk deel afhankelijk worden van de door de burger te betalen subsidieruif.

Eén ding staat daarbij vast. Namelijk dat voor een zelfstandige landbouwsector die economisch op eigen benen kan staan in de toekomst in Utrecht geen plaats meer is. Utrecht is geen eiland in Nederland en Nederland is geen eiland in de EU. Marktprijzen zijn bepalend voor het (koop)gedrag van consumenten. Dit klemt te meer met een verwacht Mercosur-verdrag met Zuid-Amerika en een mogelijke toetreding van Oekraïne tot de EU, die beide een verder prijsdrukkend effect op landbouwproducten in het algemeen zullen hebben.

Gespeend van werkelijkheidszin

Het plan wordt dan ook gekenmerkt door een idealisme dat gespeend is van werkelijkheidszin inzake het (koop)gedrag van consumenten, het landelijk gebied en de voedselzekerheid, typerend voor de bevolking van een van de meest verstedelijkte provincies van Nederland. Waar de bevolkingsdichtheid van Nederland gemiddeld al 544 inwoners per km2 bedraagt, is deze in de provincie Utrecht 949 inwoners per km2.

Met zo’n verstedelijkt kiezerscorps hoeft het niet te verbazen dat het college van Gedeputeerde Staten in Utrecht wordt gevormd door de coalitiepartijen van het beoogde minderheidskabinet Jetten (VVD, D66, CDA), aangevuld met GroenLinks en PvdA.

Dit UPLG kan dan ook gezien worden als blauwdruk voor een opnieuw op te starten Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), dat juist door het huidige inmiddels demissionare kabinet in de ijskast was gestopt.

Gedeputeerde Mirjam Sterk heeft volmondig erkend dat zij regelmatig overleg voert met het MOB van activist Johan Vollenbroek. Zij geeft daarvoor als reden dat zij wil voorkomen dat boeren, die een ontoereikende natuurvergunning hebben (PAS-melders en interimmers), gedwongen worden om met hun bedrijf te stoppen.

Ambtenaren blij met Sterk

Dat ook teruggekomen kan worden op de ondoordachte stikstofwet uit 2021 met de wettelijk vastgelegde resultaatverplichtingen tot stikstofreductie, valt kennelijk buiten haar voorstellingsvermogen.
Daartoe is een nog dramatischer uitslag nodig van de parlementsverkiezingen dan die van november 2023.

Mirjam Sterk wordt genoemd als mogelijke minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur in het komende kabinet-Jetten. Dat zal de op dat ministerie werkzame ambtenaren, die het beleid van de huidige minister Femke Wiersma (BBB) danig hebben gefrustreerd, een groot genoegen doen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In de provincie Utrecht gaat het CDA gewoon door met de groene stikstofcrisis verscheen eerst op Wynia's Week.

Toegegeven, je kunt je van alle grote conferenties afvragen wat ze nu eigenlijk bijdragen. Drie of vier keer ben ik als wetenschapsjournalist naar de AAAS geweest (spreek uit: triple ee-es), een van de grootste algemene wetenschapsconferenties, georganiseerd door de American Associaton for the Advancement of Science, de club die onder meer het toonaangevende vakblad Science uitgeeft. Duizenden wetenschappers, voorlichters en wetenschapsjournalisten klonteren jaarlijks samen in telkens een ander Amerikaans conferentiecentrum. Over drie maanden mogen ze allemaal weer, dit keer in Phoenix, Arizona.

Niets nieuws

Ik weet niet hoe het nu is, maar toen gold: als je als wetenschapsjournalist of voorlichter van je leidinggevende naar de triple-ee-es mocht, telde je pas echt mee. Om het rendement van zo’n dure trip te verhogen maakte je liefst ook een paar interviewafspraken buiten de conferentie om, maar voor de rest was het nogal vaag wat je daar te zoeken had. De AAAS verzint ieder jaar wel een thema, maar eigenlijk gaan de honderden lezingen, paneldiscussies en wat dies meer zij over van alles en nog wat.

Ik zal niet zeggen dat ik daar nooit een idee voor een artikel of een nuttig inzicht opgedaan heb, of nooit een interessante onderzoeker heb ontmoet, maar het probleem van zulke conferenties is dat er niets nieuws gepresenteerd wordt. Elke onderzoeker die echt iets ontdekt, probeert dat eerst in Nature of Science gepubliceerd te krijgen, en als dat niet lukt in een minder hoog aangeschreven vakblad. Al die bladen, ook hun eigen Science, eisen dat je voor publicatie niets over je resultaten naar buiten brengt, dus ook niet op de AAAS.

Status had het wel, de triple-ee-es: ik heb er keynote lectures bijgewoond door Al Gore toen hij vice-president van de VS was, en door de president van Rwanda, Paul Kagame, waarvan men in het Westen toen nog dacht dat hij een voorbeeld voor Afrika was. Maar de eerlijke reden waarom wij Europeanen allemaal de oceaan over vlogen waren natuurlijk de gratis borrels, recepties, netwerkbijeenkomsten en diners aangeboden door de grote sponsors van de conferentie, en dan natuurlijk nog de informele, rijkelijk besprenkelde nazit met collega’s. Sommige voorlichters, als ik me goed herinner, hadden een creditcard van de zaak voor ‘representatiekosten’. Er was een kleine kolonie van Nederlandse wetenschapsjournalisten en voorlichters die bijna elke keer gingen, de triple-ee-es was hun jaarlijkse reünie.

Allemaal leuk en aardig, maar na een stuk of acht van die bijeenkomsten – de jaarlijkse Europese triple-ee-es heet ESOF – liep ik er steeds depressiever rond, meer en meer overtuigd dat ze inhoudelijk nutteloos zijn, een pretentieuze verspilling van tijd, geld en energie. We hielden allemaal de schijn op dat dit heel belangrijk en nuttig was, anders mochten we volgend jaar niet meer. Terwijl de AAAS of de ESOF nog niet eens een slotresolutie hoefden op te leveren om de wereld te redden.

Schrijnend voorbeeld Sharon Dijksma

Als het bij de COP-conferenties echt om resultaat voor het klimaat ging, hoefden alleen de twintig grootste uitstoters (EU, VS, China, etc.) elk één onderhandelaar te sturen, die voor de komende 25 jaar afspraken maken over beperking van hun uitstoot, en klaar is kees tot 2050, we zien elkaar weer in 2049. De overige bijna tweehonderd dwergstaatjes qua uitstoot die nu ook allemaal een delegatie stuurden, de talloze special interest– en lobbygroepen, de ngo’s, de hele clowncar van ‘inheemse’ en ‘queer’ vertegenwoordigers, de complete UNFCCC-bureaucratie: ze kunnen voortaan allemaal thuisblijven of opgeheven worden.

Neem als schrijnend voorbeeld Sharon Dijksma: vier keer naar de COP geweest, in 2015, 2016, 2022 en 2023. De eerste keer was ze nog functioneel aanwezig, als ondertekenaar namens de EU van het klimaatverdrag van Parijs. Blijkbaar was het daar erg gezellig, want het jaar daarop was de aanleiding al dunner: ze was invalstaatssecretaris van infrastructuur en milieu in het kabinet Rutte II (en wel zo fijn dat je je dan in het buitenland minister mag laten noemen). Maar in 2022 en 2023 ging ze als burgemeester van Utrecht en voorzitter van de VNG, om op de COP te pleiten ‘voor de rol van steden in de klimaattransitie’. Dijksma hield daar als aflaat voor haar snoepreisje in een klein zaaltje een powerpointpresentatie vol dooddoeners waar Grok of ChatGPT zich nog voor zou schamen. Hebben we dit jaar wellicht iemand van de Bovag gestuurd, bijvoorbeeld ex-stikstofminister Christiane van der Wal, om te pleiten voor de rol van auto’s in de klimaattransitie?

De eerste week van COP30 leverde vooral geklaag van gedelegeerden op over kamers zonder airco en een rel over ‘gender’. De woke hersenverweking zit ook bij de VN al heel diep: klimaatactie moet gebaseerd zijn op ‘wijsheid van inheemse gemeenschappen’ en gender-responsive zijn, rekening houden met ‘gender’. Maar men werd het niet eens over wat ‘gender’ is, aangezien sommige landen volhielden dat gender iets met sekse te maken heeft. Daarentegen wilden westerse delegaties een nog bredere discussie, over ‘intersectionaliteit’ en ‘gender-diverse’ mensen. Lekker belangrijk, als de mensheid op de rand van de klimaatafgrond staat, zoals deze gedelegeerden allemaal zeggen te geloven, maar dat is net zo’n geloof als dat gender niets met sekse te maken heeft.

Dit heb ik uit de Britse krant The Guardian, die deze irrelevante nonsens volstrekt serieus neemt. Daarentegen gingen er nu zelfs in het ecosysteem van de COP zelf stemmen op dat het zo niet langer kan: moet de conferentie nog wel elk jaar gehouden worden, en wat schiet het klimaat er mee op dat die de wereldjamboree van woke geworden is?      

Vicieuze cirkellinks

Wie op de officiële website van COP30 rondkijkt, wordt veel van het kastje naar de muur gestuurd, of komt in vicieuze cirkellinks terecht, maar concrete informatie over resultaten is er niet te vinden. Tip voor uw bullshitdetector: als u regelmatig de termen ‘stakeholders’, ‘transformative’ , ‘indigenous’ en ‘gender-responsive’ tegenkomt, gaat het gegarandeerd nergens over.

De prijs voor de meest evidente bullshitfunctie gaat naar de Climate High-Level Champions (CHLC’s). Op elke COP wordt er één benoemd, en het is volstrekt duister wat deze functionaris geacht wordt te doen. Althans, misschien mis ik iets in onderstaande taakomschrijving die me onweerstaanbaar aan het werk van Wim T. Schippers doet denken:

Reken er maar niet op dat de COP afgeslankt wordt. Als tienduizenden dikbetaalde mensen op invloedrijke posities er voor hun carrière en snoepreisjes van afhankelijk zijn, kan alleen de Derde Wereldoorlog of de overtreffende trap van Covid nog roet in het eten gooien.   

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht De klimaatconferenties van de VN zijn bijeenkomsten van bullshitbaners verscheen eerst op Wynia's Week.

Onderzoek op de Veluwe

Daarom is het recent verschenen rapport Veluwe als toetssteen van gepensioneerd Wageningen-onderzoeker Henri Prins van groot belang. Het gangbare beeld in Nederland bestaat dat natuurgebieden als de Veluwe ernstig te lijden hebben onder stikstofdepositie en vermesting en verzuring van kwetsbare natuur, met het verdwijnen van typische soorten en het achteruitgaan van ecosystemen als gevreesd resultaat. Dit beeld is diep verankerd in beleid en publieke discussie en vormt vaak de rechtvaardiging voor generieke bronmaatregelen.

Prins heeft in zijn onderzoek methodisch ruim 1000 bodemmonsters op meer dan 100 locaties in de Veluwe geanalyseerd. Ook heeft hij de aanwezigheid van typische soorten in vier deelgebieden onderzocht: Ermelosche Heide, Speulder- en Sprielderbos, Kootwijkerzand en Hierdense Beek. Voor de beoordeling van de typische soorten heeft hij gebruik gemaakt van verschillende nationale en internationale databronnen, waaronder de Nationale Databank Flora en Fauna, Global Diversity Information Facility, SOVON Vogelonderzoek, Vlinderstichting en de Natuurdoelanalyse van de Ecologische Autoriteit.

Uit zijn gedegen onderzoek blijkt dat er op de Veluwe ondanks de stikstofdepositie geen massale verzuring of vermesting is en dat soortenrijkdom en ecologisch functioneren veelal op orde zijn. Het rapport gaat weliswaar over de Veluwe, maar is ook exemplarisch voor andere Natura2000-gebieden in Nederland.

Zoals al in 2020 was vastgesteld door de commissie Hordijk, blijkt opnieuw uit het rapport van Prins dat het in Nederland toegepaste computer rekenmodel Aerius volstrekt ongeschikt is voor de vergunningverlening. Volgens Prins kan Aerius wel geschikt zijn voor prognoses en beleidsanalyses, maar zeker niet als juridisch instrument.

Rapport helpt kiezers en politici

Waar door autoriteiten en in de gangbare media veelal een (te) negatief beeld van de staat van de natuur wordt geschetst, is het belangrijk dat de kiezer zich ook breder kan informeren. Dit rapport biedt een wetenschappelijke basis om ook in de stikstofkwestie een verantwoorde keuze te maken.

Het is te hopen dat ook politici lering zullen trekken uit het rapport en dat in het vervolg opgeklopte berichten als ‘de natuur staat op omvallen’ tot het verleden zullen behoren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Onderzoek toont aan dat het ondanks de stikstof uitstekend gaat met de natuur in Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland zit klem. Terwijl de woningnood groeit, de infrastructuur overbelast raakt en bevolkingsaantallen blijven stijgen, houdt Den Haag vast aan natuurregels die decennia geleden in Brussel zijn afgesproken. De EU-Habitatrichtlijn, ooit bedoeld om kwetsbare ecosystemen te beschermen, is verworden tot een juridisch slot op de samenleving. Het stikstofbeleid, dat eruit voortvloeit, verlamt duizenden bouwprojecten — van woningen tot dijken, van wegen tot warmtenetten. Nederland is door zijn eigen wet- en regelgeving onbestuurbaar geworden.

We moeten kiezen

Onze ruimtedruk heeft geen natuurlijke oorsprong. In de afgelopen tien jaar groeide Nederland met een miljoen inwoners, grotendeels door migratie. Het gaat niet alleen om arbeidsmigranten, maar ook om een structureel hoge asielinstroom en gezinshereniging. Terwijl andere Europese landen krimpen, groeit Nederland onverminderd door. Dat betekent niet alleen meer mensen die een woning zoeken, maar ook meer druk op zorg, onderwijs, sociale zekerheid en natuur.

Tegelijkertijd leggen we onszelf op dat we jaarlijks 100.000 woningen willen bouwen én de stikstofuitstoot willen verlagen én de natuurdoelen van twintig jaar geleden onaangetast willen laten. Dat is intern tegenstrijdig. Wie werkelijk iets aan woningnood wil doen, moet durven kiezen. Je kunt niet alles tegelijk.

De sleutel tot deze impasse ligt bij de Habitatrichtlijn. Die verplicht lidstaten om Natura2000-gebieden strikt te beschermen tegen elke vorm van achteruitgang, inclusief minimale stikstofeffecten. In Nederland heeft dit geleid tot een bouwstop, waarbij zelfs tijdelijke of compenseerbare stikstofuitstoot voldoende reden is om projecten te blokkeren.

Dat is niet meer in verhouding tot de maatschappelijke opgaven. Het proportionaliteitsbeginsel, dat vereist dat regels niet verder mogen gaan dan nodig, wordt daarmee geschonden. Ook het subsidiariteitsbeginsel — dat besluitvorming zo dicht mogelijk bij de burger moet plaatsvinden — is uit zicht verdwenen. Juist in een land met zo’n unieke bevolkingsdruk, geografische schaal en maatschappelijke dynamiek zou nationale afweging leidend moeten zijn.

Genoeg juridische mogelijkheden

Het zou dan ook logisch zijn dat Nederland de Habitatrichtlijn eenzijdig buiten werking stelt. Toch gebeurt dat niet. Hoewel het juridisch verdedigbaar is — onder meer op basis van artikel 5 lid 4 van het EU-Verdrag, dat ruimte laat voor nationale proportionaliteitsafweging — ontbreekt het aan politieke moed. Regeringen vrezen een confrontatie met de Europese Commissie of een rechtszaak bij het Hof van Justitie.

Maar ook daar zijn mogelijkheden. Nederland zou kunnen aanvoeren dat de stikstofimpasse fundamentele grondrechten onder druk zet, zoals het recht op wonen. De nationale belangen zijn zwaarwegend, de effecten op natuur lokaal beperkt en tijdelijk. In eerdere zaken heeft het Hof blijk gegeven van terughoudendheid wanneer lidstaten hun afweging goed motiveren en binnen het rechtsstatelijk kader blijven. Een combinatie van tijdelijke afwijking, mitigerende maatregelen en een duidelijke democratische motivering maakt juridische verdediging realistisch.

Bestuurlijke verlamming

Waarom gebeurt het dan toch niet? Niet omdat het niet mag, maar omdat we het niet durven. De politieke en ambtelijke werkelijkheid kent haar eigen traagheid en blokkades. Binnen brede coalities ontbreekt het aan leiderschap: het is makkelijker om de impasse te laten voortduren dan om impopulaire besluiten te nemen die strijdig zijn met de EU-lijn. Ambtelijke adviezen blijven hangen in juridische orthodoxie; ze zijn vaak gebaseerd op oude interpretaties van het EU-recht en uitermate risicomijdend. Politici vrezen beschadiging van het Europese imago, binnenlands gezichtsverlies en electorale afstraffing.

Europese regels worden door een groot deel van het politieke spectrum niet kritisch benaderd, maar juist als moreel superieur beschouwd — wat elk afwijkend geluid snel verdacht maakt. Tegelijkertijd hebben milieuorganisaties en belangengroepen het juridisch speelveld gemobiliseerd en procederen doelbewust om stagnatie af te dwingen, daarbij rechters gebruikend als vervangend wetgever. Rechters die, bij gebrek aan politieke correctiemechanismen, slechts de letter van het recht kunnen volgen — ook als dat tot bestuurlijke verlamming leidt.

Ondertussen blijft de bestuurlijke reflex: dieper ingraven. Er worden nieuwe commissies opgericht, nieuwe doorrekeningen gevraagd en nieuwe overlegtafels ingericht, terwijl de structurele spanning in stand blijft: open grenzen leiden tot bevolkingsgroei en woningdruk, maar tegelijkertijd worden bouwplannen vastgezet op basis van oude ecologische doelen. Er is geen visie waarin die twee realiteiten samenkomen.

Tegelijkertijd blijven de fundamentele oorzaken van de ruimtedruk buiten beeld. Niemand durft hardop te zeggen dat Nederland structureel meer woningen nodig heeft door migratie, zowel arbeidsmigratie als asielinstroom. De combinatie van open grenzen en gesloten natuurdoelen is onhoudbaar. Het is precies die combinatie die ons beleid incoherent maakt: aan de ene kant stimuleren we bevolkingsgroei, aan de andere kant blokkeren we bouwprojecten met juridische regels die nooit bedoeld waren voor deze situatie.

Vereist zijn leiderschap en scherpte

Daarmee raken we aan de kern van het probleem: verdragen en regels die ooit rationeel en evenwichtig waren, zijn verworden tot belemmeringen omdat ze niet meer kunnen worden aangepast. Er is geen politiek mechanisme meer dat dergelijke verdragsregels dynamisch houdt. Wie ze ter discussie stelt, wordt beschuldigd van onbetrouwbaarheid of rechtsstatelijk verval. Maar het tegendeel is waar: een democratie die zichzelf niet meer kan corrigeren, verliest haar legitimiteit.

Toch is het niet te laat. Nederland kan, mits goed onderbouwd, de Habitatrichtlijn tijdelijk buiten werking stellen en tegelijkertijd het debat in Europa openen over modernisering van natuur- en migratiebeleid. Dat vereist leiderschap, juridische scherpte en morele helderheid. Maar wie die knoop durft door te hakken, opent de weg naar echte oplossingen. Dan ontstaat er weer ruimte om te bouwen, te plannen en het vertrouwen in de democratische rechtsorde te herstellen. Niet ondanks Europa, maar juist door binnen Europa te herdefiniëren wat bestuurbaarheid, proportionaliteit en legitimiteit betekenen.

*John T. Knieriem maakt deel uit van Klassiek Liberaal, een platform binnen de VVD.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Wie natuur boven mensen stelt, maakt beleid onmenselijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Met de EGD loopt de EU met stip voorop in de wereldwijde strijd tegen de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde, veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen als gevolg van menselijk handelen. Een klimaatneutrale EU zal vanaf 2050 niet meer bijdragen aan de opwarming van de aarde. Maar hoe solide is die claim eigenlijk? We zochten het uit.

Wat is klimaatneutraal?

Laten we om te beginnen eens kijken naar wat de EU precies onder klimaatneutraal verstaat. Gek genoeg is er in de EU Klimaatwet geen omschrijving van het begrip te vinden. Klimaatneutraal komt er welgeteld 61 keer in voor maar nergens in de totaal 17 pagina’s tekst van de wet wordt het begrip gedefinieerd. Terwijl die wet toch bedoeld is ‘tot vaststelling van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit’. Kennelijk is klimaatneutraliteit voor de Brusselse wettenmakers zo vanzelfsprekend dat aan een precieze omschrijving geen behoefte bestaat.

Niet getreurd, wat de EU met klimaatneutraal bedoelt valt met enige moeite en goede wil wel te achterhalen uit de tekst van de Klimaatwet. Volgens die tekst betekent klimaatneutraal dat menselijk handelen het klimaat niet verandert, waarbij voor het gemak klimaat gelijk gesteld wordt aan de gemiddelde temperatuur van de aarde. Vervolgens wordt in de tekst het abstracte begrip ‘klimaatneutraal’ concreet ingevuld met de voorwaarde dat broeikasgassen die ten gevolge van menselijk handelen in de atmosfeer worden uitgestoten eveneens door menselijk handelen uit de atmosfeer moeten worden verwijderd.

Klimaatneutraal komt dus volgens de EU-wettenmakers neer op een netto-uitstoot van broeikasgassen van nul (Netto-Nul). De wet maakt geen onderscheid tussen de verschillende broeikasgassen, ze moeten allemaal tegelijk en in hetzelfde tempo naar de Netto-Nul.

De invulling van het begrip klimaatneutraal lijkt op het eerste gezicht niet onlogisch. Vanaf het moment dat er netto geen broeikasgassen meer worden uitgestoten, wordt de oorzaak van de opwarming van de aarde weggenomen en blijft de gemiddelde temperatuur van de aarde verder op hetzelfde niveau, natuurlijk afgezien van de altijd voorkomende natuurlijke variaties. Maar zo eenvoudig ligt het niet. Wereldwijd niet, en zeker niet voor de EU-landen.

Klimaatneutraliteit zoals ‘gedefinieerd’ in de Klimaatwet kan op ieder moment ingaan, afhankelijk van geschatte urgentie, politieke ambitie en praktische beperkingen: 2030 (Partij voor de Dieren), 2040 (GroenLinks en D66), 2050 (EU), 2060 (China), 2070 (India) of nog later.

De keuze van de EU voor 2050 heeft te maken met de internationale afspraken in het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 om de opwarming van de aarde ten opzichte van de pre-industriële periode te beperken tot ‘ruim onder de twee graden Celsius’ en als het even kan tot ‘anderhalve graad Celsius’. De ‘ruim onder de twee graden’ en de ‘anderhalve graad’ zijn de uitkomsten van een politiek onderhandelingsproces en hebben verder geen speciale (klimaat)wetenschappelijke betekenis. De term klimaatneutraal komt niet voor in het Parijse akkoord, het patent daarop ligt bij de EU-beleids- en wettenmakers.

Wensdenken

De EU heeft gekozen voor de meest rigoureuze grens van ‘anderhalve graad’. Dat is een politieke keuze, de EU had voor hetzelfde geld ook voor de ‘ruim onder de twee graden’ grens kunnen kiezen. Volgens de EU hoort bij de ‘anderhalve graad’ een reductiepad voor de uitstoot van broeikasgassen van Netto-Nul in 2050 en een reductie in 2030 van 55% ten opzichte van 1990. Dat pad is gebaseerd op het in 2018 verschenen speciale wetenschappelijke rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) over de wereldwijde uitstootreductie van CO2 en de ‘anderhalve graad’ grens (SR15).

Dat wil niet zeggen dat daarmee de ‘anderhalve graad’ en de EGD uitstootdoelen (Netto-Nul in 2050 en 55% reductie in 2030) een stevige wetenschappelijke basis hebben. Integendeel, SR15 is een omstreden rapport met een hoog gehalte aan wensdenken. De promotie in dat rapport van de ‘anderhalve graad’ en de wereldwijde Netto-Nul in 2050 spreekt al boekdelen. Ook wetenschappers zijn mensen en hebben zo hun wensen.

De illusionaire anderhalve graad

Anno 2025 is het overduidelijk dat de ‘anderhalve graad’ een gepasseerd station is. Op dit moment bedraagt de officieel geregistreerde opwarming al bijna 1,3 graad. Dat komt omdat wereldwijd de uitstoot van broeikasgassen nog steeds toeneemt. De EU en het Verenigd Koninkrijk doen dan wel hun uiterste best om hun uitstoot te verlagen, de andere landen, vooral de Aziatische met de meeste uitstoot, laten het voorlopig afweten. Als we uitgaan van de huidige trend in de wereldwijde uitstoot dan zal de grens van ‘anderhalve graad’ al voor 2035 worden overschreden, ruim vijftien jaar voor de ‘deadline’ van 2050.

Niettemin houden de EU beleidsmakers, gesteund door hun  wetenschappelijke adviseurs, tot op de dag van vandaag blind vast aan de ‘anderhalve graad’ in 2050. De onlangs door de Europese klimaatcommissaris Hoekstra voorgestelde aanscherping van het Europese klimaatbeleid (90% reductie in 2040) is dan ook helemaal gebaseerd op die illusionaire ‘anderhalve graad’. Met de 90% wil Hoekstra zeker stellen dat de ‘anderhalve graad’ ook metterdaad wordt gehaald. Tja.

Tot zover het reductiepad. Laten we nu wat nauwkeuriger kijken naar de invulling van het begrip klimaatneutraliteit. Die luidt dat op het grondgebied van de EU de door mensen veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen ook weer door mensen moet worden gecompenseerd. De EU gaat daarbij op drie punten in de fout.

Ten eerste, voor de EU bestaat er maar één soort broeikasgas: het belangrijkste broeikasgas koolstofdioxide (CO2). Het andere op één na belangrijkste broeikasgas methaan (CH4) wordt omgezet naar een equivalente hoeveelheid CO2. Dat is een wetenschappelijk ongeoorloofde en onnodige simplificatie. Beide broeikasgassen zijn zeer verschillend en mogen niet op één hoop worden gegooid. Door de uniforme behandeling van broeikasgassen wordt vooral de landbouwsector, de belangrijkste CH4-uitstoter, onnodig hard aangeslagen.

Natuur ruimt zelf al veel op

Ten tweede, de EU negeert de verwijdering van broeikasgassen uit de atmosfeer door natuurlijke processen. Immers, in de EU-versie van klimaatneutraliteit telt alleen verwijdering van CO2 door menselijk handelen. Dat is een miskenning van de natuurwetenschappelijke werkelijkheid. In de atmosfeer uitgestoten CO2 wordt voor een aanzienlijk deel opgenomen in de biosfeer en de oceanen (meer dan 60% sinds het begin van de industriële periode). En uitgestoten CH4 wordt in de atmosfeer langzaam maar zeker geoxideerd, leeft maar betrekkelijk kort (gemiddeld 12 jaar), en verdwijnt op den duur dus vanzelf. De natuurkunde leert dat voor het beperken van de opwarming door de uitstoot van CH4, een nul-CH4-uitstoot onnodig is.

De belangrijkste beleidsconsequentie van het negeren van de natuurlijke verwijderingsprocessen is dat de reductiedoelen die de EU heeft geformuleerd (100% in 2050 en 55% in 2030) onnodig restrictief zijn. Er valt voor de mens veel minder op te ruimen omdat de natuur al een aanzienlijk deel voor haar rekening neemt. Als de hele wereld het voorbeeld van de EU zou volgen zou de wereldwijde opwarming omslaan in een wereldwijde afkoeling. En dat is nou ook weer niet nodig.

Uitstoot door handelsstromen

Ten derde, naast het negeren van natuurlijke processen gaat de EU ook de mist in door de (netto) uitstoot op het EU-grondgebied (territoriale uitstoot) als maat voor de EU-klimaatneutraliteit te nemen. Dat is onjuist. Het gaat niet alleen om de territoriale EU-uitstoot maar ook om de uitstoot van landen buiten de EU die via allerlei handelsstromen in de EU belandt.

Zonnecellen, windmolens, huishoudplastic, elektrische auto’s en stofzuigrobots, noem maar op, die de EU op grote schaal importeert, hebben allemaal hun eigen en vaak niet geringe voetafdruk van broeikasgassen. Wat telt voor de klimaatneutraliteit van een enkel land of een groep landen is dat de totale voetafdruk van het land of de groep landen nul moet zijn, inclusief de import van broeikasgassen via handelsstromen. Dat is de zogeheten consumptie-uitstoot, die behalve de territoriale uitstoot ook bestaat uit de uitstoot die gekoppeld is aan de geïmporteerde goederen en diensten. Behalve de territoriale uitstoot wordt ook de consumptie-uitstoot jaarlijks keurig bijgehouden en gerapporteerd door de nationale en transnationale statistiek bureaus.

Consumptie-uitstoot ligt boven de territoriale uitstoot

Onderstaande grafiek toont zowel de historische territoriale CO2-uitstoot (blauw) als de historische consumptie-CO2-uitstoot (oranje) op het grondgebied van de EU. Op de verticale as staat de uitstoot in Gigaton CO2 per jaar en op de horizontale as de tijd in kalenderjaren van 1990 tot 2050. De uitstootgegevens zijn geplukt van de onvolprezen website Our World in Data. De streepjeslijnen geven de lineaire trendlijnen weer voor de historische uitstoot.

Zoals we zien ligt de consumptie-uitstoot aanzienlijk boven de territoriale uitstoot. Het verschil over de periode van 1990 tot 2022 is vrijwel constant en gelijk aan 0,65 Gigaton/jaar, bijna een kwart van de territoriale CO2-uitstoot in 2022. Dat verschil zal naar verwachting tot 2050 alleen maar toenemen, tenzij de EU de import van goederen en diensten rigoureus aan banden gaat leggen.

Restuitstoot

Wat in de grafiek verder opvalt is de aanzienlijke restuitstoot van CO2 in 2050, aannemende dat de historische afname in zowel de territoriale als de consumptie-uitstoot zich voortzet als een simpele rechte lijn. Als het de EU lukt om de territoriale uitstoot in 2050 naar nul terug te brengen (hoogst onwaarschijnlijk) dan resteert in 2050 nog een consumptie-uitstoot van minimaal 0,65 Gigaton CO2.

Klimaatneutraliteit in 2050 betekent dat die restuitstoot vanaf 2050 kunstmatig moet worden gecompenseerd, dat wil zeggen door menselijk handelen met behulp van technieken die tot nu toe alleen maar op papier werken en bovendien intrinsiek peperduur zijn.   

Samenvattend, het EU-streven naar klimaatneutraliteit in 2050 is buitengewoon nobel maar abominabel uitgewerkt. Het door de EU voorgestelde reductiepad naar 2050 gaat uit van een illusionaire opwarming van ‘anderhalve graad’ en ontbeert een solide wetenschappelijke basis; de EU maakt ten onrechte geen onderscheid tussen de verschillende broeikasgassen; de EU gaat voorbij aan de natuurlijke verwijdering van broeikasgassen uit de atmosfeer; en de aanzienlijke import van broeikasgassen als gevolg van handelsstromen wordt niet meegeteld.

Bij de Brusselse plannenmakers heeft de wens om het goede te doen voor de aarde en de mensheid en de wens voorop te gaan in de strijd tegen de klimaatverandering het duidelijk gewonnen van de natuurkunde, het gezonde verstand en de economische werkelijkheid. De Europese Green Deal is een hele slechte deal en dringend aan herziening toe.

Spelen met vuur

Binnenkort zal het Europese Parlement (EP) in Brussel het uitbreidingsvoorstel van klimaatcommissaris Hoekstra behandelen (de 90%). Het EP zou er bij die gelegenheid verstandig aan doen de discussie te verbreden en uit te breiden naar de wetenschappelijke grondslagen van de EGD. Het is van de zotte dat het EU-klimaatbeleid dat met stoom en kokend water de volledige economische infrastructuur van de EU op de schop neemt op wetenschappelijk drijfzand is gebaseerd. Dat is spelen met vuur en kan nooit goed gaan.

Mocht de EU, tegen beter weten in, volharden in haar wens-gedreven, eurocentrische, illusionaire, onwetenschappelijke en onrealistische klimaatbeleid, dan is het verder een kwestie van wachten tot de wal het schip keert en de ‘alleingang’ van de EU alsnog ten einde komt. Vanaf de wal is het schip al met het blote oog te zien.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!  

Het bericht De Europese Green Deal is een heel slechte deal en dringend aan herziening toe verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze keer wil ik het hebben over de vergroting van natuurgebieden. Ook hier wordt dankbaar gebruik gemaakt van het stikstof-frame. Als voorbeeld neem ik de gang van zaken in en rond het Natura2000-gebied Lemselermaten in Overijssel (56 hectare), maar een zelfde proces vindt ook plaats rond diverse andere Nederlandse natuurgebieden.

Op 2 juli werd door Provinciale Staten van Overijssel het Provinciaal Inpassingsplan (PIP) Lemselermaten aangenomen. Volgens de toelichting van Gedeputeerde Staten ‘zijn er maatregelen nodig om de natuur in dit gebied te herstellen en te versterken. Dit komt voort uit de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn en is een verplichte opgave’. Maar dat klopt niet. Verplicht is dat de natuur niet verslechtert – en dat is iets anders.

Grootschalige werkzaamheden

Onderdelen van het plan zijn een uitbreiding van het natuurgebied met 68 hectare en ingrijpende ‘natuurherstel’-werkzaamheden zoals het verondiepen en dempen van beken, greppels en sloten, het beperken van bemesting op gronden rondom het gebied, het afschrapen (plaggen) van de bovenste grondlaag en het verwijderen van bomen.

Dat voor deze grootschalige werkzaamheden de inzet van veel bulldozers en andere machines noodzakelijk is, spreekt voor zich. Daarbij moet echter worden bedacht dat de Lemselermaten een van de laatste stukjes ‘woeste grond’ in Nederland is. Als je daar met bulldozers en zware machines aan de gang gaat, weet je bij voorbaat zeker dat je veel kapot maakt. Het is vervolgens afwachten wat er voor in de plaats komt.

In 2017 was het pad voor de operatie al geëffend met een gebiedsanalyse en duurbetaalde rapporten van KWR Watercycle Research Institute, Witteveen & Bos en Royal Haskoning. Om het PIP verder te onderbouwen – maar ook en niet in de laatste plaats om eventueel verzet in de kiem te smoren – zijn daarna negentien rapporten over de Lemselermaten geproduceerd (in totaal 1279 pagina’s) door instellingen als Onderzoekscentrum B-ware, Ingenieursbureau Tauw, Ingenieursbureau Arcadis, Bureau Aequator Groen en Ruimte, Bureau Aveco de Bondt, Unie van Bosgroepen, Lycens, Eco Groen en Natuurbank Overijssel. Allemaal met min of meer dezelfde boodschap: er zou sprake zijn van te hoge stikstofdepositie, vermesting, verzuring en met nitraat belast grondwater.

Daarna zijn onder meer informatieavonden belegd en zijn door het gebiedsteam ‘keukentafelgesprekken’ gevoerd met alle grondeigenaren. De wetenschap had gesproken en de schop moest erin, in én rond de Lemselermaten.

Bij zo’n overwicht aan overheidsinformatie en -druk legden een aantal betrokkenen het hoofd in de schoot, ook de land- en tuinbouworganisatie LTO Noord. Toch zijn er een aantal moedigen die zich niet bij de gang van zaken willen neerleggen en overwegen tegen het PIP in beroep te gaan bij de Raad van State. Waarbij ze zich wel realiseren dat ze bij het begin van de wedstrijd al met 0-3 achterstaan.

Zo heeft de provincie een groot aantal goedbetaalde medewerkers in dienst – beleidsambtenaren, ecologen, juristen, gebiedsteams – die dag in dag met de materie bezig zijn. Misschien nog wel belangrijker is dat bestuurders niet graag terugkomen op eerder door hen genomen besluiten.

Eenzijdige focus

De provincie heeft bovendien hulptroepen: de eerder genoemde onderzoeksbureaus. Ook zij beschikken over een scala aan deskundigen, hydrologen en ecologen. Waarbij moet worden aangetekend dat geen van hen het zal wagen zich kritisch uit te laten over het stikstof-frame op straffe van verlies van lucratieve andere opdrachten. Een onafhankelijke ecoloog noemde deze brigade van hulptroepen spottend ‘de natuurherstelmaffia’. Ook moet de baantjescarrousel niet worden onderschat. Iemand die zich in dit wereldje kritisch uitlaat over het stikstof-frame, kan het wel vergeten als hij ergens anders wil solliciteren.

En dan is er nog de Raad van State. Het is algemeen bekend dat deze instelling geneigd is de stelling te betrekken ‘dat niet op voorhand is uit te sluiten dat de natuur verslechtert’. Wat moet je daar als eenvoudig burger tegenover stellen?

Er zijn een aantal lichtpuntjes. Allereerst bestaan er gepensioneerde ecologen en hydrologen die zich niets van de baantjescarrousel hoeven aan te trekken en die hun – dankzij lange ervaring – rijp gefundeerde oordeel kunnen geven. Ook zijn er ecologen die de eenzijdige focus op stikstof niet terecht vinden. Een advies van een gepensioneerde hydroloog leidde op 2 juli tot een door BBB ingediende en door de Staten aangenomen motie, waarin werd vastgelegd dat een commissie van drie zich over de hydrologische rapporten zal buigen: één hydroloog aangewezen door de provincie, één aangewezen door grondeigenaren en een door beide partijen aan te wijzen onafhankelijke hydroloog.

Deze commissie zal ook aandacht moeten besteden aan de waterwinning van Vitens die op een afstand van 700 meter ten zuiden van het Natura2000-gebied 1 miljoen kubieke drinkwater per jaar omhoog pompt. Vitens heeft geweigerd bij wijze van proef het oppompen gedurende twee weken stop te zetten en dan te onderzoeken wat de hydrologische gevolgen zijn.

Verder blijkt er sinds de referentiedatum van 2004 nooit een nulmeting van de staat van de natuur in het Natura2000-gebied te hebben plaats gevonden, lees: een exacte telling van aantallen te beschermen typische soorten. Ook heeft er tot nu toe nog nooit een bodemonderzoek plaatsgevonden om de abiotische condities van het gebied vast te stellen. Dag gaat binnenkort – beter laat dan nooit – alsnog gebeuren.

David versus Goliath

Tenslotte is in de rapporten een vaststelling uit het beheerplan van 2016 over het uit het oosten komende kwelwater in het Natura2000-gebied weggemoffeld: ‘Het vermestingsfront dat het sterkst was in de jaren tachtig, kan gezien de reistijd nog enkele decennia aanhouden wegens de verblijftijd van het regionale grondwater-systeem (ordegrootte zestig jaar)’. Met andere woorden: zelfs met grootschalig ‘natuurherstel’ valt te verwachten dat de komende twintig jaar nitraatrijk grondwater het gebied binnen zal stromen. Over vijf of tien jaar zal dus wel opnieuw de roep om verdere uitbreiding van het natuurgebied klinken. Om dat te voorkomen, zou de commissie van drie hydrologen ook daar goed naar moeten kijken.

Ondanks het overduidelijke overwicht van de provincie hoeft de zaak voor omwonenden niet hopeloos te zijn: ook David heeft destijds van Goliath gewonnen.

*Joost Schepel is gepensioneerd en had carrières in de reiswereld en de advocatuur. Hij stond bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2024 op de kandidatenlijst van de BBB.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe de ‘natuurherstelmaffia’ oprukt in Overijssel verscheen eerst op Wynia's Week.