‘Het aldus bereikte beschermingsniveau [van alleen natuurherstel] zou echter hoger zijn dan het niveau dat door de Uniewetgever in het kader van de vogelrichtlijn werd beoogd. De lidstaten [zijn] immers slechts verplicht om de populatie van de vogelsoorten op een niveau te brengen en te houden dat beantwoordt aan de ecologische, wetenschappelijke en culturele eisen, waarbij zij tevens rekening houden met economische en recreatieve eisen.’

De Raad van State weigert om rekening te houden met dit uitgebalanceerde Europese oordeel. De minister voegt in dezelfde trant een achterhaald advies van de Landsadvocaat bij zijn gehate brief. En intussen is de papierwinkel over natuur en vogels geëxplodeerd.

‘Meer systeemanalyse’

Wat eist de EU? Die wil een eenvoudig document dat de lidstaten in Brussel moeten indienen. Een standaardformulier van acht pagina’s per natuurgebied. Hier is een voorbeeld.

Ik was benieuwd en zocht de laatste rapportage over het natuurgebied dicht bij waar wij wonen in het oostelijk deel van het Groene Hart: de Nieuwkoopse Plassen & de Haeck. Dit rapport heeft niet acht, maar 341 pagina’s. En de volgende keer worden het er nog meer. De zogenaamde Ecologische Autoriteit is namelijk op werkbezoek geweest en was nog lang niet tevreden: ‘Een meer kwantitatieve systeemanalyse is nodig.’

Tijdens het koffiedrinken na de zondagse mis sprak ik een boer. Hij vertelde dat lokale natuurbeheerders vanwege het stikstofbeleid van Den Haag bezorgd zijn voor weidevogels die niet genoeg insecten kunnen vinden op de verschraalde grond. Daarom strooien zij stiekem wat stikstofrijke mest op de hen toevertrouwde natuur. ‘Maar vertel het niet in Amersfoort’ – waar zevenhonderd kantoorklerken papier schuiven op het hoofdkantoor van Natuurmonumenten.

Ik kreeg een tweede les over hoe het echt gaat met natuurbeheer tijdens een rondvaart. De gids vertelde: ‘De natuurbeheerders weten dat als ze rapporteren dat ze een of twee vogelsoorten al een tijd niet meer hebben gezien, ze de beste kans maken op een hogere subsidie. Soms denken wij wel eens dat ze een vogel verzinnen die al in geen jaren hier meer is aangeland.’ (Arnout Jaspers vertelt nog meer mooie anekdotes in hoofdstuk 9 van zijn nieuwe boek Stikstoffuik 2.0)

Sommige vogels hebben het moeilijk met zo weinig stikstof, en dus strooien natuurbeheerders stiekem extra stikstofmest uit in stikstofarme delen om die vogels te helpen. De boer die ik sprak in de kerk dacht trouwens dat hij dit jaar meer roofvogels zag dan gemiddeld en dat er ook daarom misschien minder weide- en watervogels zijn. Andere vogels nestelen bij voorkeur in natuurtypes die in het verleden juist te veel stikstof hebben opgenomen. Arnout Jaspers vertelt dat Natuurmonumenten kunstmatig stukjes natuur creëert die extra gevoelig zijn voor stikstof en daarmee evenwichtig natuurbeleid nog moeilijker maakt.

Jan Tinbergen

Je hoeft geen Nobelprijshouder te zijn om te snappen dat we met stikstofbeleid niet alle conflicterende doelen tegelijk kunnen bereiken. Maar gelukkig was er een Nobelprijswinnaar die het probleem oploste – onze eigen Jan Tinbergen. In een beroemd boek uit 1952 legde hij uit dat als we heel veel doelen tegelijk willen bereiken, we dan ook heel veel ‘instrumenten’ moeten inzetten.

Als Jan Tinbergen de instrumenten zou tellen, kwam hij uit op vijf: twee keuze-instrumenten voor de gewenste uitstoot en neerslag van stikstof, nog twee instrumenten extra voor het al dan niet instellen van een verbodszone van 500 of 1000 meter rondom natuurgebieden, en dan nog een beslissing over de hoogte van het waterpeil. Maar op deze manier kunnen we het nooit zo uitmikken dat én alle tientallen beschermde vogelsoorten happy zijn én alle tien natuurtypes simultaan groeien en bloeien. Dat is geen onwil, dat is logica.

Mijn studievriend Cees Waal (1943-2011) werd in de jaren zeventig wethouder en locomeester van Leiden. Hij zei over de gemeenteraad: ‘Papier willen ze hebben – papier kunnen ze krijgen’. Ik vroeg hem: ‘Heb je wel de tijd om al die stukken te lezen waar de ambtenaren jouw naam onder zetten?’ ‘Welnee,’ zei hij, ‘maar dat hoeft ook niet. Daar gaat het niet om’.

Met 341 pagina’s voor één natuurgebied (in plaats van acht op het EU-formulier) wordt het beleid niet zorgvuldiger, maar kunnen minister Van Essen, de ambtenaren, de kantoorklerken van Natuurmonumenten en de door ons gesubsidieerde ngo’s kiezen waar ze paniek over willen zaaien. En dat is natuurlijk hun echte doel.

Weg uit de kantoortorens

Er moet een eind komen aan deze papieren gekte. Terug naar het standaardformulier van acht pagina’s en daarmee de macht weg uit de kantoortorens in Den Haag en Amersfoort en terug naar boeren en lokale natuurkenners.

Laat de gemeente Nieuwkoop fulltime en parttime beheerders (gepensioneerde boeren?) aanstellen, controleren en geld geven, mensen die daar wonen en het gebied goed kennen. De Nieuwkopers kunnen dan zien of de eenzijdige weg van Van Essen wordt gestopt en vervangen door de koninklijke weg, duidelijk geschetst door het Europese Hof, waar natuur, economie en eigendom elkaar respecteren. De Raad van State heeft (met opzet?) gefaald om zo’n evenwicht te borgen tussen de eisen van de natuur en het eigendomsrecht en de ondernemersverantwoordelijkheid van de boeren.

De milieuambtenaren zullen niet blij zijn, maar hun macht moet terug naar waar die hoort: dicht bij de lokale natuur.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De EU wil evenwichtig natuurbeleid, maar de radikalinski’s van de Raad van State hebben daar maling aan verscheen eerst op Wynia's Week.

Die vergelijking gaat natuurlijk mank: een rijbewijs kan worden ingetrokken als de houder ervan zich heeft misdragen of een ander gebrek vertoont, terwijl de vijf pluimveehouders niets te verwijten valt en zij volledig binnen hun geldende vergunning handelen.

Daarom is het voorgenomen besluit van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant zo ongekend. Er wordt vaak in ander verband over de rechtsstaat gesproken, maar juist hier zou dat op zijn plaats zijn.

Laffe coalitiepartijen

Het is dan ook vreemd én laf van de coalitiepartijen D66, VVD, PRO, SP en Lokaal Brabant dat zij in de Statenvergadering van 14 augustus de gelederen gesloten hielden en alle moties van de oppositie wegstemden. Met name de VVD valt hier flink wat te verwijten. De enige motie die die partij steunde, was mede door haar ingediend (en werd aangenomen) om eerst nog eens met de pluimveehouders te gaan praten. Alsof daar de oplossing zou liggen.

Het is volstrekt duidelijk dat niet alleen in de landelijke politiek, maar ook in de provincie Noord-Brabant D66 momenteel de scepter zwaait.

Het enige Statenlid dat op 14 augustus echt de vinger op de zere plek legde was Hetty Egger-van Oppen (CU/SGP), in het dagelijks leven advocaat. Zij hekelde onder meer de wijze waarop Gedeputeerde Staten verweer had gevoerd in de door Vollenbroek aangespannen rechtbankprocedure. Een eerstejaars advocaat weet dat als je in zo’n procedure de stellingen van de tegenpartij erkent, de rechter niet anders kan dan die stellingen voor waar aan te nemen.

Geen principieel verweerstikstofdepositie

Hier wreekt zich dat het rechtbankproces gevoerd was tussen een activistische milieugroep (MOB) en het door D66 gedomineerde provinciebestuur, die het in feite eens waren dat stikstof dé bepalende factor is voor de natuurkwaliteit van Natura2000-gebieden. De betreffende pluimveehouders werden alleen maar als derde-belanghebbenden gehoord, terwijl het over hun bestaan en levenswerk ging.

De landsadvocaat was kennelijk niet geïnstrueerd om alles op alles te zetten om de eisen van MOB onderuit te halen. Hier had toch echt veel beter en principiëler verweer kunnen worden gevoerd.

De vijf pluimveehouderijen worden ‘piekbelasters’ voor stikstof genoemd en liggen in de buurt van de Natura2000-gebieden Deurnese Peel en Mariapeel, Groote Peel en Kampina.

Het Peelgebied is een grotendeels afgegraven en ontgonnen hoogveengebied op de grens van Noord-Brabant en Limburg en is landelijk bekend geworden door de streekromanschrijver Toon Kortooms, die het zware leven, de armoede en unieke cultuur van de turfstekers treffend heeft beschreven. Meer dan 95 procent van de turf uit de Peel is in vroeger eeuwen in kachels en ovens verdwenen. Dat verleden maak je niet zomaar ongedaan, welke verwoede pogingen Staatsbosbeer nu ook doet.

Volgens de gebiedsanalyse uit 2017 was in het Natura2000-gebied Deurnese Peel en Mariapeel op een totale oppervlakte van 2734 hectare 0,02 hectare (200 vierkante meter) actief hoogveen aangetroffen. Bij monitoring in 2021 bleek zelfs die 200 vierkante meter actief hoogveen te zijn verdwenen. In Natura2000-gebied Groote Peel (totale oppervlakte 1347 hectare) werd helemaal geen actief hoogveen gevonden. Maar dat was geen reden om de bakens te verzetten.

Geen urgent probleem

In beide gebieden is nog wel het habitattype H7120 aanwezig: aangetast hoogveen waar natuurlijke regeneratie nog mogelijk is. Vanzelfsprekend moeten de juiste omstandigheden geschapen worden om dat proces op gang te krijgen.

In een evaluatierapport uit 2014 dat gaat over herstelmaatregelen in onder meer hoogveengebieden, staat dat uit vele laboratorium- en veldexperimenten is gebleken dat ‘bij de huidige stikstofniveaus hoogveenontwikkeling mogelijk is’. Inmiddels zijn sinds 2014 de stikstofniveaus fors gedaald, in het bijzonder in de Peel. Hoe kan het dan toch een urgent probleem zijn?

De schoen wringt echter op een heel ander punt. Hoogveen is volledig afhankelijk van een stabiele waterstand en van mineraalarm regenwater. Er zijn in de Peel honderden miljoenen uitgegeven aan hydrologische maatregelen, waarbij compartimenten en kades zijn aangelegd om het regenwater vast te houden. Maar het blijkt niet te werken. De Peel is namelijk lek.

Bij extreme regenval is er wel tijdelijk sprake van een (zeer) hoge waterstand, maar na enige droogte (zoals deze zomer en in 2018, 2019 en 2022) lekt het grondwater ondanks de kades weg naar het omliggende lagergelegen gebied. Deze grote wisselingen in de waterstand maken hoogveenherstel onmogelijk, los van de vraag of je dat zou moeten willen, mede gegeven de klimaatverandering en de aanwezigheid van miljoenen hectares hoogveengebied in de rest van Europa.

In Scandinavië en de rest van Noord-Europa ligt ongeveer 20 miljoen hectare veengebied, waarvan een aanzienlijk deel uit hoogveen bestaat. De Peel was vanouds een van de zuidelijkste hoogveengebieden. Is hoogveenherstel daar überhaupt mogelijk bij een temperatuurstijging van gemiddeld 1,5 graden? Hoeveel honderden miljoenen gaan wij als belastingbetalers nog meer uitgeven aan een microscopisch klein areaal hoogveen zonder kans op succes?

Voor landbouwminister Jaimi van Essen (D66) is dat voorlopig geen vraag. In juni zegde hij de provincies Noord-Brabant en Limburg nog 300 miljoen euro toe voor verdere herstelmaatregelen in de Peel.

‘Alle beetjes helpen’

Recent maakte de stichting Aan Tafel een mooie natuurdocumentaire over de Peel, waarin de landschapsecoloog Henk Rampen een heldere analyse gaf. De oorzaak van het uitblijven van hoogveenherstel is de extreme verdroging en de te lage grondwaterstand. Stikstof speelt nauwelijks een rol. Waarom iets na blijven streven dat onmogelijk is? Andere natuur is ook heel waardevol.

Ook in Natura 2000-gebied Kampina vormt verdroging een belangrijk knelpunt, naast de aanvoer van voedingsstoffen door ganzen naar de vennen. Beheermaatregelen in het gebied zouden dus op zijn plaats zijn. Maar nee, onder het provinciale motto ‘alle beetjes helpen’ krijgt de (mogelijke) stikstofdepositie van buiten het gebied de hoofdrol toegemeten.

Uit dit alles wordt duidelijk dat sluiting van de vijf pluimveehouderijen geen aantoonbaar positief effect op de natuur zal hebben en dat dit dus een disproportionele maatregel is. Bij mijn weten zijn al deze punten niet door de provincie ingebracht bij de rechtbank. Hoe verbazingwekkend is het dan dat Vollenbroek zijn zin krijgt?

Om het wat breder te trekken: in de medische wetenschap wordt algemeen aanvaard dat alleen een juiste diagnose tot een goede behandeling van een ziekte kan leiden. De arts luistert naar de klachten van een patiënt, doet lichamelijk onderzoek en indien nodig aanvullend diagnostisch onderzoek en bepaalt dan de behandelmethode.

Voor de natuur, die volgens een wijdverbreide mening ‘op omvallen’ staat, zou hetzelfde schema moeten worden toegepast. Het beleid moet niet gebaseerd zijn op computermodellen, maar op natuurmonitoring (het feitelijk van jaar op jaar volgen van de ontwikkelingen) en waar nodig aanvullend bodemonderzoek. En daarop dan een behandelmethode baseren. De vorige staatssecretaris voor natuur Jean Rummenie (BBB) had daar oog voor. Helaas was zijn termijn te kort.

Uitgebreid bodemonderzoek

We zitten nu opgescheept met een bewindspersoon die verder borduurt op het stramien van voormalig stikstofminister Christianne van der Wal (Rutte IV) en die – om in medische termen te blijven – nog steeds aderlating toepast, het probate ‘geneesmiddel’ tegen alle kwalen uit vroeger eeuwen. Zie het plan van Van Essen voor uniforme bufferzones van 500 tot 1000 meter rond Natura2000-gebieden.

Inmiddels is er zoveel meer bekend over alle factoren die van invloed zijn op de staat van de natuur. Stikstof is daar één van, maar in de meeste gevallen zeker niet de belangrijkste.

Stichting Agrifacts heeft in een groot aantal natuurgebieden uitgebreid bodemonderzoek laten doen. De resultaten daarvan worden binnenkort bekend. Het had op de weg van het ministerie gelegen om zelf zulke onderzoeken te initiëren, maar hopelijk neemt de minister kennis van de resultaten van dit particuliere initiatief.

De Stikstoffuik 2.0

Ook lijkt mij het lezen van De stikstoffuik 2.0 van Arnout Jaspers en het onbetwiste rapport van de Wageningse (stikstof)wetenschappers Van verwarring naar verbinding verplichte kost voor Van Essen.

Komt hij niet tot inkeer, dan is het wachten op betere tijden en (na verkiezingen) nieuwe bewindspersonen die wél na een goede diagnose tot een adequaat natuurbeleid kunnen komen – zonder rigoureuze kaalslag van de boerenstand.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe vijf Brabantse pluimveehouders de prijs betalen voor malafide natuurbeleid verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Europese Hof van de EU heeft op 26 februari gekozen voor een aanpassing in het juridisch natuurbeleid met de hoop op een bredere acceptatie. Hier zijn drie verruimde regels:

1. De eis dat steeds voor honderd procent bewezen moet worden dat elk risico op verslechtering van de natuur valt uit te sluiten is geschrapt.
2. Als een vogelsoort zich ergens minder vestigt mag compensatie komen wanneer die vogel meer talrijk broedt in een ander natuurgebied waarin hetzelfde type natuur ook voorkomt.
3. Bij vogelbescherming gaat het om de populatie, niet om een enkel specimen.

Bizarre eis

Goed dat het Hof de onmogelijke eis heeft geschrapt van sluitend bewijs dat elk risico voor de natuur wordt vermeden. Zoals de advocaat-generaal bij het Hof, prof Juliene Kokott, kort en krachtig aanvoerde: dat kan niet zijn wat Europa echt wil, want dan zouden we ook huiskatten moeten verbieden omdat niet valt uit te sluiten dat een kat wel eens een vogel vangt. Zie ook artikel 53 van het Hof.

Daarmee vervalt de juridische basis voor veel van de gehate brief van minister Jaimi van Essen. Hij schrijft: ‘Een totaalpakket aan generieke en gebiedsgerichte maatregelen moet ervoor zorgen dat ten minste (dreigende) verslechtering van Natura 2000-gebieden kan worden uitgesloten.’ Dat woord ‘moet’ is sinds 26 februari geen Europese eis meer, maar een zelfstandige keuze van onze minister. De eis is bizar en die passen we in het dagelijks leven nergens anders toe.

Ook de landsadvocaat blijft hangen in het verleden. Hij schrijft: ‘De passende beoordeling dient volledige, precieze en definitieve constateringen en conclusies te bevatten die elke redelijke wetenschappelijke twijfel over de gevolgen van een plan of project, voor de betrokken Natura 2000-gebieden kunnen wegnemen.’ Fout sinds 26 februari. Pijnlijk is dat de ambtenaren van Van Essen een oud advies van de landsadvocaat hebben gebruikt bij de gehate brief en daarop de datum hebben weggelakt. In dit nu ongedateerde advies verwijst Pels Rijcken alleen naar uitspraken van het Europese Hof uit 2016 en 2018, maar niet naar de uitspraak van 26 februari 2026 die duidelijk een andere koers inslaat.

Over punt 2 (Als de vogels lijken weg te blijven uit één natuurtype in één natuurgebied kan elders compensatie worden gevonden) zegt het Hof: ‘[Er is] geen sprake van het opzettelijk storen wanneer maatregelen het mogelijk maken om elke wezenlijke invloed te voorkomen die in strijd is met de doelstellingen van deze richtlijn, namelijk de populatie van alle natuurlijk in het wild levende vogelsoorten op het Europese grondgebied van de lidstaten op een bevredigend niveau te houden of te brengen, waarbij met name rekening wordt gehouden met de ecologische, wetenschappelijke en culturele eisen, alsook met economische en recreatieve eisen.’

Vogels mogen zelf kiezen

De advocaat-generaal kan het korter zeggen: ‘Bij het beoordelen van die vraag kunnen lidstaten rekening houden met de effecten van maatregelen om de habitats van de betreffende soort op een andere locatie te verbeteren.’ Dat mocht al eerder in artikel 6:4 van de Habitatrichtlijn maar was verboden in artikel 6:3. Een grote opluchting dat het Hof hier nu die ruimte schept en daarbij ook economische en recreatieve eisen benadrukt.

Net zoals wij niet ieder jaar verplicht zijn om de zomer op dezelfde plek door te brengen, mogen ook de vogels nu zelf kiezen waar ze naartoe vliegen om geteld te worden.

Populaties, niet exemplaren

Over punt 3. schrijft het Europese Hof: ‘Artikel 5 van de vogelrichtlijn verbiedt dus storingen die van wezenlijke invloed zijn op het als bevredigend geachte niveau van de populaties van in het wild levende vogelsoorten, en niet op exemplaren van deze soorten.’

Met die uitspraak was het dus niet nodig geweest om het trucker-festival in Noord-Holland vanwege één broedende uil te verbieden.

Milieuambtenaren reageren niet op uitnodiging

Een paar weken later kwam de Europese Commissie als follow-up met een uitnodiging om mee te denken over de uitwerking van dit nieuwe juridische kader en suggesties in te dienen voor vogels en natuur. Het doel van deze ‘stresstest’ is ‘om de concurrentiekracht van de EU te vergroten terwijl economische, sociale en milieudoelen worden beschermd’.

En hoe nemen de milieuambtenaren hun verantwoordelijkheid om Nederland hierbij aan te sluiten? Antwoord: hoor niets, zie niets, zeg niets. De Nederlandse ambtenaren weigeren mee te denken over een ‘beter evenwicht tussen economische, sociale en milieudoelen’. Evenmin erkennen zij de noodzaak voor urgente bijscholing van henzelf, van de rechters en van iedereen die over milieubeleid gaat.

Intussen zetten de extreme milieulobby’s zich nog een keer schrap. Harm Dotinga, de jurist van Vogelbescherming, auteur van Vogels en de wet dat nu naar de ramsj kan, schrijft met drie juristen uit Tilburg een keihard pamflet: ‘De stresstest is gebaseerd op de verkeerde aanname dat de richtlijnen voor vogels en Natura2000 de economie hinderen. Dit argument is ongegrond. Er is geen volledig verbod op economische activiteiten: alleen die activiteiten die de natuur kunnen aantasten.’ Mooi geruststellend, dat ‘geen volledig verbod’. Maar geen moment reflectie waarom zo veel boeren, bedrijven en burgers een bedreiging voelen bij dat ‘kunnen aantasten’. En dat zijn docenten die onze bestuurskundigen opleiden. Geen empathie.

Wachten op landsadvocaat

Nu is het wachten tot de landsadvocaat met een nieuw advies komt dat rekening houdt met 26 februari. Dan kan Van Essen het nog een keer proberen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Europees Hof kiest voor ruimer natuurbeleid – Minister Jaimi van Essen weigert hierin mee te gaan verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Na het enorme succes van De Stikstoffuik in het voorjaar van 2023 heb ik serieus gedacht dat dit het soort boek was dat zichzelf overbodig kan maken. Kort daarop viel het kabinet-Rutte IV, primair over migratie, maar de stagnatie op het onderwerp stikstof speelde mee.

‘Het heeft er even op geleken dat de politiek deze kritiek op het heersende stikstofnarratief, die insloeg als een bom, breed tot zich door laten zou laten dringen. Politici hebben in de Tweede Kamer met het boek staan zwaaien naar stikstofminister Christianne van der Wal. Uiteraard zouden GroenLinks, PvdA en D66 niet voor rede vatbaar zijn, maar CDA en VVD hadden in die demissionaire periode een groot verschil kunnen maken. Ze hadden met BBB en andere partijen een meerderheid kunnen smeden om het beleid radicaal om te gooien. Dan waren we uit de stikstoffuik ontsnapt en had het boek kunnen worden bijgezet in het archief. Daar is niets van terecht gekomen, dus helaas heeft De Stikstoffuik nog niets van zijn urgentie verloren.’

Maar het kabinet-Schoof wilde toch wel het roer omgooien op stikstof?

‘De BBB-bewindslieden hebben dat geprobeerd, maar door alle obstructie, ook van partijen binnen de eigen coalitie, is er toen weinig tot niets bereikt. CDA en VVD hebben zich zowel in het kabinet-Schoof als nu in het kabinet-Jetten qua stikstof opgesteld als de handtas van D66. Het stikstofbeleid is in wezen al drie kabinetten lang D66-beleid. Met het plan van Van Essen breekt voor Nederland de volgende Groundhog Day aan: opnieuw worden aan de landbouw onmogelijke eisen gesteld die moeten leiden tot een drastische krimp van de sector. En waarvoor: om een stel snippers stikstofovergevoelige wensnatuur van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer in stand te houden. Die dragen trouwens niets bij aan de biodiversiteit van Europa als geheel.

‘De ruggengraatloze middenpartijen CDA en VVD schijnen nog altijd niet te beseffen welke enorme maatschappelijke en economische schade dit aanricht. Die geloven – of ze doen alsof – in het sprookje van D66 en PRO dat je de landbouw een nieuw, ‘biologisch’ verdienmodel kan opdringen met lagere productie en hogere productiekosten, omdat de burger graag 20 procent meer betaalt voor voedsel van eigen grond. Wat kan daar nou mis mee gaan, als die Nederlandse waar in het schap van de supermarkt naast goedkope import uit onze EU-buurlanden ligt?’

We gaan het zo meteen over De Stikstoffuik 2.0 hebben, maar eerst: hoe kijk je terug op die periode na de eerste publicatie?

‘Het is maar weinig wetenschapsjournalisten gegeven om zo’n hype te veroorzaken. Sterker nog, ik denk dat dit in Nederland nooit eerder gebeurd is. Vlak na m’n eerste tv-optreden, bij WNL op Zondag, begonnen de bestellingen voor het boek binnen te stromen bij uitgeverij Blauwburgwal, en die moest in de weken daarna alle zeilen bijzetten om de honderden bestellingen per dag te verwerken. De Stikstoffuik schoot naar de toppositie op de Nederlandse bestsellerslijst en bleef daar weken staan, een unicum voor zo’n non-fictieboek.

‘Daaruit bleek hoe enorm de behoefte was aan een kritisch, maar wetenschappelijk onderbouwd verhaal over de zogenaamde “stikstofcrisis”, een verhaal dat je in de gevestigde media (NOS, NRC, Volkskrant, Trouw, Follow the Money, enz.) nooit te lezen kreeg. De journalistiek ligt op milieu en klimaat namelijk al decennia in de ideologische houdgreep van groen en links.

‘Toen die media door het succes van De Stikstoffuik niet meer om het boek heen konden, was hun reactie voorspelbaar: ze produceerden lange stukken waarin critici alle ruimte kregen om het boek neer te sabelen en de auteur verdacht te maken, terwijl mij niets gevraagd werd. Niet één van deze media die tekeergingen tegen het boek hebben me om een interview gevraagd of aan wederhoor gedaan. Een ingezonden stuk waarin ik in ging op de kritiek in de Volkskrant, werd door hun opinieredactie geweigerd. Sommige “betere boekhandels” verbanden het boek uit hun schappen en weigerden zelfs het voor klanten te bestellen.

‘Ik was door m’n ervaringen met klimaatjournalistiek en het staatsconformisme in de coronaperiode al niet erg onder de indruk van de mogelijkheid tot een open debat over zulke controversiële kwesties, maar ik had de ideologische verkramping van de reguliere, zogenaamd gezaghebbende media nog onderschat. Het is een vrij schokkend brevet van onvermogen voor de Nederlandse “kwaliteitsjournalistiek”.

‘En dan ben je ineens een bekende Nederlander, althans voor even, met alle gebruikelijke bijverschijnselen: vreemden die voor je deur staan omdat ze met je over stikstof willen praten. Uitgenodigd worden door ‘dansleraar’ Willem Engel voor zijn wappiecongres omdat die denkt dat je dan ook wel op zijn complottrein zult springen. Van alle haat en onzinnige verdachtmakingen op X en facebook lig ik geen seconde wakker – zodra ik in Thailand, waar ik tegenwoordig woon, mijn laptop dichtklap, zijn dat maar pixels op een scherm. Serieus te nemen bedreigingen zijn er ook niet geweest.

‘Pijnlijk vond ik wel alle mensen die mij belden omdat ze persoonlijk geraakt werden door deze stikstofwaanzin: veelal boeren die in de clinch lagen met de provincie of anderszins vreesden voor hun bedrijf. Die hoopten dat ik ze nuttige adviezen of zelfs hulp bij rechtszaken kon geven, maar als journalist kun je niet meer doen dan stukken of een boek schrijven, en dat had ik al gedaan. Daarna is het toch echt aan de politiek, en aan rechters, advocaten en bestuurders.’

En daarom is er nu De Stikstoffuik 2.0. Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen beide versies?

‘Alles wat in de originele versie stond, staat ook in versie 2.0, maar waar nodig met geactualiseerde gegevens. Het is de basiskennis die je nodig hebt om zelf mee te kunnen denken en praten over stikstof in Nederland. Aan die basis is in wezen niets veranderd, noch aan het feit dat het Nederlandse stikstofbeleid op essentiële onderdelen niet wetenschappelijk onderbouwd is. Het wordt dan ook nog steeds nergens in Europa nagevolgd.

‘Maar in de drie jaar daarna is er politiek en juridisch op het gebied van stikstof van alles gebeurd. Er kwamen nieuwe rapporten uit van TNO, onafhankelijke denktanks en van bevlogen individuen die deze waanzin niet langer aan konden zien. Het is veelzeggend dat dit vaak gepensioneerde ecologen zijn: wie nog een carrière aan de universiteit of bij de overheid ambieert, moet zich niet tegen het heersende stikstofnarratief aan bemoeien. Binnenskamers zijn zulke zaken bespreekbaar, maar naar buiten toe moet het front gesloten blijven.

‘Dat zet ik in versie 2.0 allemaal in context, en geef er duiding aan. Daarom is het boek anderhalf maal zo dik geworden. De politiek heeft de afgelopen drie jaar vooral machteloos gesparteld in de stikstoffuik. Veel belangrijker is, dat rechters – dat wil zeggen: de Raad van State en de rechtbank in Den Haag – de ene na de andere uitspraak gedaan hebben die de stikstoffuik alleen maar strakker hebben aangetrokken.

‘Waar het op neerkomt, is dat rechters milieuclubs als Greenpeace en MOB van Johan Vollenbroek alle gelegenheid hebben gegeven om hun agenda door te drukken. Het is onbegrijpelijk hoe de politiek zich hier zonder slag of stoot aan onderwerpt, onder aanheffen van de mantra dat nieuw beleid ‘juridisch houdbaar’ moet zijn. Politici durven op stikstof, milieu en klimaat bijna niks meer te doen uit angst dat de rechter weer njet zegt, waarna Groundhog Day opnieuw begint.’

Welk voortschrijdend inzicht heb je zelf ontleend aan de reacties en kritiek op de eerste versie van De Stikstoffuik?

‘Ten eerste dat het boek inhoudelijk staat als een huis. Daar was ik bij publicatie uiteraard redelijk zeker van, maar als een legertje ideologisch gedreven tegenstanders allemaal tevergeefs proberen het onderuit te halen is dat een vrij straffe vorm van peer-review.

‘Wel ben ik met wijsheid achteraf steeds kritischer geworden op de Nederlandse rechter. In versie 1.0 vond ik de PAS-uitspraak van de Raad van State in 2019, waar alle ellende mee begon, nog te rechtvaardigen, omdat het PAS een systeem was om stikstofrechten uit te geven met een hypotheek op de toekomst. Ik noemde het PAS daarom ‘sjoemelsoftware’. Die term gebruik ik nu niet meer. Ik denk nu dat de Raad van State toen al het gezond verstand en het belang van Nederland had moeten laten prevaleren.

‘Daarna zijn rechters op dit onderwerp steeds meer farizeeërs geworden, die onder het aanroepen van het voorzorgsbeginsel, de Europese Habitatrichtlijn en andere internationale verdragen het belang van Nederland compleet uit het oog verliezen. Politici zouden eens ruggengraat moeten tonen door zich uit te spreken tegen dit activisme van de Raad van State en de rechtbank in Den Haag (die de Urgenda en Greenpeace zaken doet). Dat is een enorm taboe, weet ik, van een vonnis mag je als politicus zogenaamd niks vinden, maar dat taboe moet overboord. Uiteindelijk is een vonnis ook maar een mening.’

Heb je een radicalere overtuiging gekregen als het gaat om stikstof?

‘Ja, dat we frontaal de confrontatie met de Europese Commissie aan moeten gaan en tientallen Natura2000-gebieden hun status moeten ontnemen. Daar is geen legale procedure voor, maar er zijn legio voorbeelden van Europese regels die in Brussel soepel worden aangepast of genegeerd zodra een lidstaat echt dwars gaat liggen.

‘We hebben als Nederland een enorme fout gemaakt door rond de eeuwwisseling een stuk of honderd stikstofovergevoelige snippers natuur die Natura2000-status te geven. Het gaat nu vaak over piekbelasters: de 500 of 3000 boerenbedrijven die door hun stikstofdepositie het meest schadelijk zouden zijn voor die gebiedjes. Ik draai de zaak om: die snippers wensnatuur zijn ecologische piekbelasters, want ze veroorzaken een enorme maatschappelijke schade die in geen verhouding staat tot hun natuurwaarde. Een lapje “herstellend hoogveen” zo groot als een tennisbaan kan 25 kilometer in de omtrek bedrijven failliet laten gaan en alle culturele of sportieve evenementen onmogelijk maken. Terwijl veel mensen nog steeds geloven dat dit stikstofbeleid nodig is om de Veluwe of de Waddenzee van de ondergang te redden.

‘Je kunt plannen maken totdat je 1 mol weegt om de pijn van de stikstofwaanzin anders te verdelen of te verzachten, maar de kern van de zaak blijft dat die snippers wensnatuur in een dichtbevolkt, geïndustrialiseerd en hoogproductief landbouwland nauwelijks te handhaven zijn. Daarom moeten we van die ecologische piekbelasters af.’

Arnout Jaspers’ nieuwe boek De Stikstoffuik 2.0. De giftige coalitie van politici, rechters en eco-drammers (176 pagina’s, € 21,50) is in iedere (online) boekhandel te koop – en uiteraard ook bij Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers over zijn nieuwe boek De Stikstoffuik 2.0: ‘Stop met het heilig verklaren van willekeurige stukjes wensnatuur’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Gelukkig komt de EU in beweging. Ik schreef onlangs al dat de Europese Commissie alle lidstaten vroeg om vóór 10 augustus te komen met ideeën voor een beter evenwicht tussen economische, sociale en natuur-doelen. Die 10 augustus is gepasseerd, maar lidstaat Nederland heeft geen enkele suggestie gedaan. Onze PRO/D66-ambtenaren zijn kennelijk wel comfortabel met hun enorme macht.

Tweede signaal

Gelukkig kwam dit jaar nog een belangrijk tweede signaal dat Europa het anders en beter wil doen. Het Europese Hof van Justitie wordt minder extreem. Het gaat dan om drie thema’s die zo vaak conflicten hebben veroorzaakt tussen mens, economie en natuur:

1. Europa verbood tot nog toe het opzettelijk jagen en neerschieten van vogels. Maar is die term ‘opzettelijk’ ook van toepassing wanneer een boom wordt gekapt om een heel andere reden die niets met jacht heeft te maken?
2. Mag er een redelijke balans komen tussen vrijheid van mensen en natuur? We accepteren toch ook het houden van huiskatten hoewel een kat wel eens een vogel vangt?
3. Als een snelweg of een nieuwe woonwijk natuur aantast – kan het anders? – mag er dan goedkeuring komen wanneer vogels, planten en dieren op een andere locatie ter compensatie méér ruimte krijgen?

Daarover heeft het Europese Hof op 26 februari een bevrijdende uitspraak gedaan. Gangmaker bij het Europese Hof was ook in deze zaak de Duitse juriste Juliane Kokott, hoogleraar aan de Universiteit van Sankt Gallen (Zwitserland) en een van de twaalf officiële advocaten-generaal die voor de EU optreden bij het Europese Hof.

Haar eerste grote milieuzaak uit 2020 ging over een Zweedse onderneming die een bos beheerde. Het Zweedse gerechtshof had het kappen van bomen verboden vanwege risico voor vogels. Kokott zag het als eerste bij het hof anders: het doel van de kap was niet het opzettelijk verstoren van de vogels, maar het gezond houden van een natuurgebied. Het hof sprak zich toen nog niet uit over wat ‘opzettelijk’ inhoudt, maar Kokott ging door.

Even tussendoor: deze zomer is dit onderwerp tragisch actueel geworden dankzij de vele aangestoken bosbranden. Brandgevaar neemt toe wanneer omgevallen bomen moeten blijven liggen en onderhoud aan brandgangen wordt gezien als aantasting van de natuur.

Kokott deed vorig jaar een tweede poging in een zaak uit Estland. Toen zei ze onder meer: ‘De verbodsbepalingen van de EU-vogelrichtlijn gelden voor alle Europese vogels, dus ook soorten die bijna overal worden aangetroffen. Dan kan moeilijk worden beweerd dat de mogelijke aantasting van deze soorten veel voorkomende vogels door moderne samenlevingen niet wordt aanvaard. Het is juist algemeen bekend dat deze soorten vogels aanzienlijk worden aangetast door de meest uiteenlopende menselijke activiteiten, zoals bouw en wegverkeer. Denk ook aan de verliezen veroorzaakt door huiskatten en landbouw.’

Ruimte voor evenwicht

Daarna kwam Kokott met een bijdrage in een zaak van een Oostenrijkse milieugroep die de aanleg van een snelweg wilde blokkeren. Driemaal bleek scheepsrecht: op 26 februari 2026 ging het Europese Hof in veel opzichten met haar mee. Juristen zullen nog lang deze belangrijke uitspraak analyseren – zie nu al bijvoorbeeld deze bijdrage van Alice Whittaker – maar ook een niet-jurist kan zien dat er met deze uitspraak meer ruimte is gekomen voor een beter evenwicht tussen mensen, economie en natuur.

Onze duizenden milieuambtenaren bij rijk en provincies moeten dus op herscholing. Superbelangrijk is ook dat compensatie elders voor een mogelijke beschadiging aan de natuur mogelijk gaat worden binnen artikel 6:3 van de Europese Habitatrichtlijn. Het lijkt nu ook niet meer nodig om voor een enkele vleermuis of ransuil noodmaatregelen te nemen. En de Europese Commissie heeft toegezegd om zelf aan het werk te gaan met nieuwe voorstellen van lidstaten voor een beter evenwicht van doelen op economisch, sociaal en natuurgebied (gelukkig is Nederland met de weigering om mee te denken een uitzondering).

Kortzichtig en gevaarlijk

In plaats van urgente herscholing graven de Nederlandse milieuambtenaren zich dieper in. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) kwam in april met het rapport Werken aan transformatie. Een handelingsrepertoire in ontwikkeling bij het Rijk voor opgaven in de leefomgeving. Vijftien keer staat daarin het woord ‘weerstand’, want dat is de term die het PBL graag gebruikt voor iedereen die nog afwijkt van de milieuambtenaren. Een griezelige uitdrukking die doet denken aan de leninistische variant van het marxisme. De voorhoede, zo leert Lenin, is niet geïnteresseerd in samenwerken en consensus, maar in het overwinnen van weerstand.

Het is kortzichtig en gevaarlijk van het PBL om alle geluiden van buiten te zien als vijandige weerstand. Waarom niet de universiteiten van Luik en Augsburg gevolgd en professor Kokott respectvol een Wagenings eredoctoraat aangeboden, en daarbij en passant vertrouwelijk haar advies gevraagd over de deze maand actueel lopende procedure om een nieuwe Nederlandse advocaat-generaal voor te dragen? De eigenmachtige Nederlandse milieuambtenaren hebben op het terrein van natuurbeleid een veel te grote broek aangetrokken en zouden van Kokott veel kunnen leren.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De EU wordt eindelijk verstandiger over natuur en milieu, maar het kortzichtige Nederland graaft zich steeds dieper in verscheen eerst op Wynia's Week.

Als sprekend voorbeeld van het confirmatie-vooroordeel uit die tijd: Galileo Galileï kwam na langdurige studie (door telescoopwaarnemingen en wiskundige analyses) met het bewijs dat de aarde om de zon draait en niet andersom zoals toen de geldende opinie was. In plaats van dat zijn baanbrekend werk in dankbaarheid werd aanvaard, werd Galileï om die reden in 1633 door de Inquisitie wegens ketterij tot levenslang veroordeeld.

En stel nu de vraag aan willekeurig wie en ook iedere basisschoolleerling kan je vertellen dat niet de zon om de aarde draait, maar de aarde om de zon en dat Galileï dus gelijk had.

Na argumenten werden de meningen extremer

In latere eeuwen is de theorie van Francis Bacon op velerlei terrein bestudeerd en bevestigd. Het voert te ver om al die studies hier te bespreken, maar voor de studie van Taber en Lodge uit 2006 maak ik een uitzondering: mensen verwerken ook politieke informatie uiterst bevooroordeeld om hun bestaande overtuigingen te beschermen.

De onderzoekers voerden twee experimenten uit waarin deelnemers argumenten moesten beoordelen over zeer gevoelige onderwerpen: wapenbeheersing en positieve discriminatie. Het tonen van een gebalanceerde stroom aan voor- en tegenargumenten zorgde er niet voor dat mensen naar elkaar toegroeiden, maar in plaats daarvan werden de meningen extremer.

Omdat de deelnemers de eigen argumenten omarmden en de tegenargumenten agressief filterden, raakte men na het zien van de feiten nog overtuigder van het eigen gelijk. Opvallend was dat dit effect het sterkst was bij politiek actieve en hoogopgeleide burgers.
Het hoeft dan ook niet te verbazen dat Kamerdebatten er veelal uitzien als gesprekken tussen doven.

Op 11 september 2003 stuurde toenmalig minister van Landbouw Cees Veerman (CDA) een brief naar de Tweede Kamer. Deze brief is ook wel bekend als de ammoniakbrief en vormde het formele startpunt van het Nederlandse stikstofbeleid en de introductie van stikstofnormen rondom beschermde natuurgebieden. Sindsdien geldt hier het adagium dat stikstof de belangrijkste bedreiging is voor de kwaliteit van de natuur.

Dat adagium is in de afgelopen decennia van allesbepalende invloed geweest op het Nederlandse natuurbeleid, in gerichte wetenschappelijke onderzoeken, in rapporten (gebiedsprogramma’s en natuurdoelanalyses), in de media, bij wetgeving, de uitvoeringsinstanties, de rechtspraak én (aanvankelijk tegen heug en meug omdat men de consequenties van eerdere keuzes niet had voorzien) het bestuur.

‘Stop met het zaaien van twijfel’

Zo’n algemene opinie werkt ook disciplinerend: mensen met kritiek in (uitvoerings)organisaties houden zich stil uit angst voor hun carrière/promotiemogelijkheden.

Die algemene opinie en dat beleid leidden ertoe dat alternatieve geluiden, die er toch wel waren, niet mochten worden gehoord.
In augustus 2022 stuurden de hoogleraren Han Olff en Wim de Vries samen met 34 andere wetenschappers een opinieartikel naar dagblad Trouw met de oproep om op te houden met het zaaien van twijfel over de stikstofwetenschap. De brief benadrukte dat de relatie tussen stikstofuitstoot en natuurschade onomstotelijk bewezen was. ‘De wetenschap’ had gesproken.

De Stikstoffuik

Maar de wetenschap houdt natuurlijk niet op bij een oproep van professoren, ook al heten zij Olff en de Vries. Wetenschap is de voortdurende zoektocht naar kennis.

In maart 2023 publiceerde de natuurkundige/wetenschapsjournalist Arnout Jaspers zijn boek De Stikstoffuik. Gelet op de bewezen theorie van Francis Bacon hoeft het geen verbazing te wekken dat het boek niet met open armen werd ontvangen door de gevestigde media en bobo’s. Gelukkig kreeg Jaspers niet, zoals Galileï, een levenslange gevangenisstraf, maar een algemene erkenning blijft voorlopig achterwege.

Natuur verslechtert niet

Ondertussen staat de wetenschap niet stil. De rapporten van gepensioneerd WUR-Wageningen onderzoeker Henri Prins ‘Natuur 2023, vallen of opstaan?’ en ‘De Veluwe als toetssteen’ (2025) stellen op basis van veldmetingen dat de Nederlandse natuur sinds 2000 herstelt en niet verslechtert. Maar Henri Prins kreeg het verwijt dat hij niet wetenschappelijk te werk zou zijn gegaan.

Ook andere wetenschappers met kritiek op het stikstofnarratief (onder anderen Han Lindeboom, Ronald Meester, Jaap Hanekamp) wordt gebrekkig wetenschappelijk inzicht en desinformatie verweten of zij worden eenvoudig doodgezwegen in de gevestigde media.

Verbinding

Gelukkig is sinds 2025 de Nationale Databank voor Flora en Fauna (NDFF), zij het beperkt, opengesteld voor het publiek. De natuurmonitoringsdata in deze databank liggen te wachten op onderzoekers à la Henri Prins. Ik ben benieuwd of nieuwe onderzoeken zijn rapporten verder zullen onderbouwen of niet.

Een van de critici van het geldende stikstofnarratief, ir. Wouter de Heij, heeft de handschoen opgepakt en is om tafel gaan zitten met de stikstofwetenschappers uit Wageningen (Wim de Vries cum suis).
Deze bijeenkomsten hebben geleid tot een gezamenlijk WUR-rapport: ‘De Nederlandse stikstofcrisis: van verwarring naar verbinding’.

Koppel natuurherstel los van vergunningverlening

Het rapport leest als een tactische terugtocht van de stikstofwetenschappers om uiteindelijk gezichtsverlies te voorkomen. In het inleidend gedeelte wordt weliswaar aan stikstof nog een belangrijke plaats als de grote boosdoener toegedicht, maar bij de voorgestelde maatregelen is stikstofreductie veel beperkter en geleidelijker dan nu nog wettelijk voorgeschreven, met uitzondering van enkele gebieden met een grotere opgave.

Het rapport benadrukt dat het probleem veel complexer is dan alleen stikstof en bepleit ook een beter natuurbeheer en het loskoppelen van natuurherstel van vergunningverlening. Door vergunningverlening mogelijk te maken kunnen boeren weer investeren en innoveren, waarmee die geleidelijker stikstofreductie haalbaar wordt.

Uitvoering van dit plan zou een paar miljard kosten, veel minder dan de 20 miljard die het kabinet-Jetten voor de stikstofcrisis heeft uitgetrokken. Bij de technische briefing in de Tweede Kamer door de opstellers van het rapport zag Pieter Grinwis (ChristenUnie) het scherp toen hij zijn bewondering voor het plan uitsprak. Zet tegenstanders bij elkaar en het is echt mogelijk om dan een verrassende en verbindende uitkomst te krijgen waarmee het kabinet meteen uit de voeten had kunnen gaan.

De Kamerbrief van Van Essen

Niet aldus onze nieuwe minister van Landbouw. Jaimi van Essen en de ambtenaren op zijn ministerie kwamen op 26 juni met een Kamerbrief die dodelijk is voor veel landbouwbedrijven. De 20 miljard gaan grotendeels naar de boeren die stoppen, dus naar afbraak van economische activiteit zonder direct soelaas te bieden voor de blijvers.

Zelfs Ger Koopmans, voorzitter van de LTO die steeds met de minister in gesprek was geweest, was teleurgesteld (‘mijn vertrouwen in de minister is geknakt’). Maar de Kamerbrief van de minister kon direct op de hartelijke goedkeuring van PRO en Van Essens eigen partij D66 rekenen.

Maar ook CDA en VVD verklaarden zich – uit coalitieoverwegingen – akkoord met de brief, dus een Kamermeerderheid gloort, al moet gezegd dat een deel van de achterban van deze partijen is begonnen met morren.

Het is dan ook de vraag of de door Van Essen voorgestane spoedwetgeving ooit in het Staatsblad terecht zal komen.

D66, PRO en PvdD bewijzen gelijk Bacon

Wie zich serieus bewust is van het confirmatie-vooroordeel zou algemene opinies en aannames slechts tijdelijk moeten erkennen en open moeten staan voor bewijzen van het tegendeel. Op 25 juni, een dag voor de Kamerbrief van Van Essen, vond in de Tweede Kamer een rondetafeldebat plaats met drie deskundigen over het door de vorige staatssecretaris Jean Rummenie bestelde stikstofrapport van hoogleraar Ronald Meester. Typerend (en een zoveelste bewijs dat de theorie van Francis Bacon hout snijdt) was dat D66, PRO en PvdD daarbij verstek lieten gaan. Zij wilden niet meedoen aan desinformatie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Gelovigen in de schadelijkheid van stikstof houden zich angstvallig doof voor tegenargumenten verscheen eerst op Wynia's Week.

Er bestaat een hardnekkige mythe dat Nederlanders een nuchter volk zijn. We zijn praktisch, recht door zee en lossen – soms met een beetje polderen – problemen op voordat ze problemen worden. Dat vertellen we elkaar tenminste graag.

Maar als die nuchtere Nederlander ooit heeft bestaan, dan is-ie al decennialang verdwenen. Zeker waar het ons natuurbeleid en -beheer betreft is daadkracht ver te zoeken. De gemiddelde groene ambtenaar of ecoloog is vooral goed in het schrijven van impactanalyses en natuurdoelen, maar daar beheer je geen populaties mee. In totaal werd er in 2025 door provincies 92.167.920 euro aan schadevergoedingen uitgekeerd. Dat is dus bijna 100 miljoen euro – omdat wij niet bij machte zijn soorten als gans, bever, das en wolf in het gareel te houden.

Geen vlammende protest

De gemiddelde Nederlander lijkt dat niet eens een punt van discussie te vinden. De jaarlijkse cijfers en rapporten van BIJ12, de organisatie die namens de twaalf provincies de schade afhandelt, roepen in elk geval zelden vlammend protest op. Een krantenstukje hier, een nieuwsberichtje daar en we gaan weer vrolijk verder met waar we mee bezig waren. Ruim 92 miljoen euro is kennelijk de prijs is die we bereid zijn te betalen voor onze buitenproportionele dierenliefde.

Of is het de afkoopsom voor ons geweten? Wij zijn immers ook de grootste vernietiger van natuur en leefgebieden van wilde dieren.

De ironie is dat Nederland waarschijnlijk het meest beheerde stukje natuur van Europa bezit. Waterstanden, stikstof, recreatie, begrazing, maaibeheer, rasters, ecoducten, populatietellingen, faunabeheerplannen—vrijwel alles wordt gereguleerd. Maar preventief ingrijpen en beheren om problemen te voorkomen lijkt godsonmogelijk geworden door alle wet- en regelgeving, het gedram van actiegroepen en het prevaleren van economische belangen.

Kijk naar de komst van insecten als de Aziatische hoornaar of de tijgermug. Experts waarschuwen al jaren dat importeurs van autobanden, waarin tijgermuggen vaak verscholen zitten, zich niet aan de regels houden. Maar serieus ingrijpen bleef uit. Nu is de verwachting dat de tijgermug, die dengue (knokkelkoorts), zikakoorts en chikungunya kan overbrengen, zich voor 2030 in ons land gevestigd heeft. En het is niet meer te stoppen.

Ferme stappen

Wat de exoten betreft probeert D66-minister Jaimi van Essen nu een paar ferme stappen te maken. Hij wil dat 21 soorten die staan vermeld op de invasieve exotenlijst (onder meer de Nijlgans en Grijze Eekhoorn) vanaf volgende jaar met minder administratieve rompslomp beheerd kunnen gaan worden. Nu vallen een aantal van die soorten al onder provinciaal beheer, dus zoveel verandert er in de praktijk niet.

En dan nog: als Van Essen de andere partijen in de Tweede Kamer al meekrijgt, kun je er donder op zeggen dat de dierenclubs klaarstaan om meteen naar de rechter te stappen, zoals ze dat nu ook al doen om provinciale ontheffingen aan te vechten. Met een simpele pennenstreek wegens gebrek aan onderbouwing zijn we dan niet alleen terug bij af, maar mogen we waarschijnlijk nog minder dan nu het geval is.

Paradox

Met de inheemse soorten gaat het al niet veel beter. Of eigenlijk gaat het té goed met ze. De bever, in de jaren tachtig uitgezet om de soort in ons land te herintroduceren, veroorzaakt inmiddels voor zo’n 4,5 miljoen euro aan graafschade bij de 21 waterschappen.

Het is een ironische paradox. Dezelfde overheid die tientallen jaren werkte aan de terugkeer van de bever, moet nu miljoenen investeren om de gevolgen van dat succes weer beheersbaar te maken. Het beestje ondergraaft namelijk dijken en knaagt menig boom terug tot een nagenoeg perfecte potloodpunt. Kortom, de bever is een probleem geworden.

De bestrijding komt echter pas nu mondjesmaat op gang. In Gelderland werden in de winter van 2022/2023 vijf bevers gedood. In Noord-Brabant moesten in 2024 uiteindelijk vier bevers afgemaakt worden nadat ze schade bleven veroorzaken. In Limburg werden in 2024 180 bevers gedood. Het is typerend voor de Nederlandse situatie: pas als het te laat is, gaan we wat doen. En dan zijn we ook nog verbaast dat we de boel nauwelijks meer onder controle krijgen. Bever of das, het is steeds weer hetzelfde verhaal.

En dan is er natuurlijk ook die ander beschermde diersoort: de wolf. In 2025 werden in ons land 139 wolven geïdentificeerd. Het merendeel van de groei (70 procent) komt voor rekening van welpen in bestaande wolvenroedels. Er is inmiddels zo lang gewacht, getreuzeld en gedebatteerd dat de situatie steeds nijpender begint te worden en het probleem steeds groter.

‘Het is wachten tot het echt misgaat, dan gaat er misschien iets gebeuren’, schreven Wouter Roorda en ik in ons boek Nederwolf. Inmiddels zijn we honderden dode schapen en paarden verder, zijn kinderen aangevallen, zijn hondjes meegesleurd, een wandelaarster gebeten en is ‘probleemwolf’ Bram doodgeschoten.

De situatie is inmiddels zo penibel dat VVD-staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw) recent eigenhandig een wolvenwet invoerde. Met deze Maatregel van Bestuur passeerde hij de Tweede Kamer die pas in september zou vergaderen over dit hoofdpijndossier. Langer wachten op een maatregel was volgens Erkens niet verantwoord. Hij wilde actie en wel nog tijdens het welpenseizoen. Provincies mogen nu preventief een vergunning klaarleggen om een mogelijke probleemwolf af te schieten.

Zoete broodjes

Maar dit lijkt stoerder dan het is. Erkens verkoopt zoete broodjes, want in feite gaat hij veel minder ver dan zijn voorganger staatssecretaris Jean Rummenie (BBB). Erkens wil zijn ambtenaren te vriend houden. Hij wil wel iets doen aan het wolvenprobleem, maar met mate. Hij wil probleemwolven vlotter kunnen aanpakken, maar weet niet goed te definiëren wat nou een probleemwolf is. Een wolf bijt wel eens een dier of vertoont wel eens ongewenst gedrag. Pas in laatste instantie, zeg maar bij recidive, wordt bij Erkens een vervelende wolf een probleemwolf.

Ook Erkens kiest er dus voor om alle wolvenknuffelaars tevreden te houden met een veel te soft aanvalsplan. Uit openbaar gemaakte Woo-stukken blijkt dat Rummenie een veel hardere aanpak wilde. Hij wilde een simpele procedure waarbij provincies sneller vergunningen konden krijgen en minder tussenstappen nodig waren om een agressieve wolf aan te pakken.

Erkens is terughoudender omdat bij een te ruimhartige vergunningverlening en te weinig controlemomenten weleens een vergisafschot zou kunnen plaatsvinden. Dan ligt de verkeerde wolf in het gras en stapt heel wolfminnend Nederland naar de rechter. Mede om die reden, en om in de aanloop naar het afschot de procedures goed te registeren, moet er in het plan van Erkens een ‘onafhankelijke’ wolvendeskundige meekijken.

Als Erkens echt het verschil wil maken moet hij een quotum stellen en gaan beheren. Net zoals ze nu in Duitsland doen. Erkens gaf onlangs in het tv-programma Goedenavond Nederland toe dat de Duitse aanpak voor hem een voorbeeld is, maar zijn plannen komen daar vooralsnog niet in de buurt.

Terug bij af

Deze plannen verkruimelen als je er even over doordenkt. Reken maar dat actiegroepen naar de rechter zullen stappen zodra er een ‘probleemwolf’ is gedood. De rechter zal hen dan vermoedelijk in het gelijk stellen, want is die ontheffing wel voldoende gemotiveerd? En hoe verhoudt zich dit tot Europees recht? Dan zijn we weer helemaal terug bij af en hebben we hetzelfde gedonder als nu al het geval is met bijvoorbeeld de ontheffing voor afschot van reeën vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid.

Erkens’ plannen zijn niet meer dan symboolpolitiek. Ze wekken de indruk van daadkracht, maar veranderen in de praktijk nauwelijks iets. De politiek speelt voor boswachter, terwijl de rechter uiteindelijk bepaalt wat er in het bos gebeurt.

En de wolf? Die trekt zich van Haagse spierballentaal net zo weinig aan als van provinciegrenzen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Wolven, bevers, ganzen en dassen krijgen in Nederland alle ruimte. De rekening was vorig jaar 92 miljoen euro verscheen eerst op Wynia's Week.

Minister Heijnen wil niet meer uitgeven, maar de inflatie stijgt boven de drie procent en daarbij horen natuurlijk eisen voor meer loon en hogere uitkeringen. Als Heijnen dan toch de rug recht wil houden, brengt de vakbeweging bij voorbeeld de apothekersassistenten naar voren: groot verloop, slecht betaald en veel vacatures. En zo zijn er meer groepen werknemers die het moeilijk hebben. Een strenge VVD-minister in een land met een lage staatsschuld en een lage rente in vergelijking met de buurlanden lijkt dan al snel onnodig hard.

EU zoekt beter evenwicht tussen economische vrijheid en natuur

Een beter breukpunt voor de VVD is de houding van minister Jaimi van Essen (Landbouw en Natuur). Die weigert namelijk om mee te werken aan een belangrijk Europees initiatief. In het begin van het jaar kondigde de EU een ‘stresstest’ aan van de Europese vogel-en habitatrichtlijnen. Het doel is ‘om het concurrentievermogen van de EU te vergroten en simultaan de economische, sociale en milieudoelstellingen te waarborgen. De stresstest is bedoeld om te beoordelen of de richtlijnen nog steeds geschikt zijn’.

Dat is dringend nodig. Drie recente Nederlandse voorbeelden: De brug over de N737 naar Noord-Drenthe is al maanden afgesloten vanwege één zwaluwnest. Een jaarlijks meerdaags festival voor truckers in Noord-Holland moest op het laatste moment worden afgeblazen vanwege één ransuil. Een woningbouwproject voor honderden woningen in Capelle lag jaren stil vanwege een paar vleermuizen. Gelukkig zoekt de EU nu naar een nieuw en beter evenwicht tussen economische vrijheid, werkgelegenheid, en natuur, en vraagt landen (en organisaties) om voor 10 augustus met ideeën te komen.

Maar hoe reageert onze D66-minister op die uitnodiging? Hij laat zijn ambtenaren een stuk van 45 pagina’s naar de Kamer sturen waarin zij vervormen wat de EU wil tot ‘een technisch vooronderzoek, om administratieve lasten te verlagen of de richtlijnen kostenefficiënter uit te voeren’. Dat verwijdert dus bij voorbaat alle EU-zorgen over het ‘concurrentievermogen’ uit de stresstest. We zien in de 45 pagina’s niets over ‘simultaan werken aan economische, sociale en milieudoelstellingen’, zoals de EU zelf toch duidelijk schrijft.

Van Essen schoffeert boerenclubs

Misschien geven de ambtenaren bij Landbouw elkaar een high-five nu ze het plan van de EU hebben gecastreerd met hun leugenachtig label van ‘technisch vooronderzoek’. Maar wat de ambtenaren een goed gevoel geeft, is niet wat minister Jaimi van Essen nodig heeft als hij wil overleven. Hij zou bij de VVD meer kans maken door juist wél de EU hier te volgen en in te stemmen met ‘simultaan’ (de EU-term) te spelen op de drie borden ‘economisch’, ‘sociaal’ en ‘natuur’.

In plaats daarvan tekent hij voor een heel andere strategie: ‘het is belangrijk om voortdurend met betrokken partijen in gesprek te blijven.’ Maar vervang ‘betrokken partijen’ daarbij maar door ‘goedgekeurde partijen’. Wat zijn collega van Sociale Zaken Hans Vijlbrief (D66) nooit zou durven – spreken met de grootste vakbond (FNV) maar de op-een-na grootste (CNV) schofferen – doet Van Essen ongegeneerd. Boerenclubs twee, drie en vier (na LTO) worden bewust buitengehouden, hoewel Agractie, FDF en de Melkveehouders Vakbond samen meer dan twintigduizend leden hebben. En dan teleurstelling veinzen wanneer de uitgestotenen demonstreren!

Van Essens ambtenaren weigeren mee te denken

Zes jaar geleden publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving nog een rapport met de mooie titel: ‘Gezamenlijk de puzzel leggen voor natuur, economie en maatschappij’. De EU wil dat nu ook en vraagt om inputs. Van Essens ambtenaren weigeren om mee te denken en geven liever overheidssubsidie aan Natuurmonumenten dat druk is met een petitie tegen de EU-stresstest. Zo zijn de standpunten duidelijk: de EU zoekt een beter evenwicht tussen ‘economische, sociale en natuurdoelstellingen’ maar de ambtenaren en hun D66-minister willen daar niet bij helpen.

Is Nederland een serieus land en kunnen we met elkaar afwegen of het verstoren van één broedende uil uit twintigduizend uilen acceptabel is om een meerdaags feest voor duizenden mensen niet te verknoeien? Kunnen we eerlijk accorderen om één zwaluwnest te ontrieven om een belangrijke brug op tijd te repareren en zo te voorkomen dat tienduizenden liters brandstof worden opgestookt vanwege het omrijden?

Er zijn minder zwaluwen dan in 1960, maar de fluctuaties in hun aantallen hangen vooral ook af van wisselende omstandigheden ten zuiden van de Sahara waar zij de winter doorbrengen. En mogen we ook Europees denken? Honderdduizenden zwaluwen komen ieder jaar in de lente terug uit Afrika en kiezen dan een nestplaats ergens in een gebied van Ierland tot Estland (waar de zwaluw officieel de nationale vogel is).

Ongevraagd advies

En moeten wij dan echt in Capelle zo streng zijn om elk vleermuisnest jarenlang onaantastbaar te verklaren? Natuurlijk staat de EU ook nu al incidentele uitzonderingen toe op de regels, maar de ambtenaren willen er niet van weten. Trouwens, nergens staat dat klein Nederland elk dier dat ergens in NoordWest-Europa voorkomt ook binnen de eigen grenzen in grote aantallen moet laten zien, en dat anders het natuurbeleid faalt en moet worden aangescherpt met nog meer beperkingen in en om natuurgebieden. Zie dit artikel.

Mijn ongevraagd advies aan de VVD daarom: ga wél voor ‘Simultaan werken aan economische, sociale en milieudoelen’ en zoek een landbouwminister die dat niet saboteert.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De VVD moet zich schrap zetten tegen de anti-ondernemers koers van D66-minister Jaimi van Essen verscheen eerst op Wynia's Week.

Als levenslange Zuid-Hollander fiets ik sinds een half jaar, wegens de recente verhuizing van een naaste, regelmatig langs en door het natuurgebied rond de Zevenhuizerplas. We kunnen wel afgeven op het geplande karakter van het parkachtige groen dat in Nederland is overgebleven, en steeds minder doet denken aan de wilde natuur die we geneigd zijn te idealiseren, maar geloof me: op een mooie dag is het gebied tussen Rotterdam-Nesselande, Gouda en Zoetermeer, ondanks de aanpalende nieuwbouwwijken, een lust voor het oog! En blijkt de rechte lijn niet iets kils en minimalistisch te zijn, maar de poëtische materialisatie van weidsheid en ruimte.

Het punt is alleen: waar vind je een bankje om – lekker in de wind en de zon – van al dat moois te genieten? Die vind je niet (snel).

Wit voetje halen

Onlangs was ik voor een week in een ex-Joegoslavische republiek en werd ik, kennelijk gewend geraakt aan de bankjesschaarste, overweldigd door de gulheid waarmee de ongetwijfeld armere overheid dan in Nederland daar overal bankjes had rondgestrooid. Of het nu een park was, een kuststrook of een natuurgebied: steeds hoefde je maar een paar passen te doen om ergens neer te kunnen zijgen. Wat een feest! Niet alleen voor de Balkan-bewoners die heerlijk op die bankjes aan het ont-stressen waren, maar ook in bredere zin, zo leek me, voor het sociale klimaat.

Mensen die op bankjes zitten zijn doorgaans (hoera) rustig met elkaar in gesprek. Waar vind je dat nog? Andere bankzitters mijmeren wat voor zich uit (ook lekker, toch?) of, eveneens niet slecht, lezen een boek of tijdschrift. Het zou te ver gaan het openbare bankje tot oplossing voor de alom betreurde ‘ontlezing’ te bombarderen, maar tevens een zwaar gemiste kans bankjes te negeren als potentieel belangrijke schakel in het verrijken van de buitenruimte en het bijdragen aan geestelijk welzijn.

Bovendien: wat is er makkelijker dan als overheid een wit voetje te halen bij de burger door hem of haar in geval van uitzicht op een wijds panorama of vermoeidheid in de benen te trakteren op iets weldadigs als een bankje?

Natuurlijk zijn er banale redenen aan te dragen waarom overheden en natuurorganisaties niet meteen staan te juichen bij het plaatsen van een bankje. Ach jee, het vereist onderhoud. Een bankje is immers geen museumstuk in een luchtdichte vitrine, maar een aan weersinvloeden blootgesteld object dat onderhoud vergt. En na verloop van tijd – tjonge, vervelend – vervangen moet worden. Voeg daarbij de neiging van jeugdigen om op en rond bankjes bijeen te komen en er hun afval te dumpen en je hoort de eerste mitsen en maren in de diverse vergaderzaaltjes al opklinken.

Tot zover het banale kostenaspect. En de door instanties als last ervaren logistiek van het moeten inspecteren van hoe de bankjes, áls je ze onder beheer hebt, ‘erbij staan’. Serieuzer en meer ideologisch gedreven is het idee dat bankjes sowieso onwenselijke ondingen zijn. Juist omdat ze (bah!) mensen aantrekken. En ze in de eerste plaats aan mensen (in plaats van dieren) een dienst bewijzen.

Wonderlijk argument

Illustratief voor de ‘mensvijandigheid’ van veel natuurorganisaties is het recente besluit van Staatsbosbeheer om hun zeven Buitencentra (grootschalige horeca in of bij door hun beheerde terreinen) de nek om te draaien.

Staatsbosbeheer wekte op z’n minst de schijn dat sluiting een economische beslissing is geweest, want, zo viel te noteren, de centra zouden ‘verliesgevend’ zijn. Een wonderlijk argument voor een organisatie die jaarlijks honderden miljoenen overheidssubsidie ontvangt, maar het kennelijk te duur vindt als er mensen van gaan profiteren die, tussen het wandelen en andere natuurgenietingen in, een koffiebroodje of een appelpunt naar binnen willen schuiven. Of een plasje willen doen.

Radikalinski’s

In een begeleidende tekst van Staatsbosbeheer komt de werkelijke aap uit de mouw. Omdat die paar Buitencentra (zeven, och hemel) niet direct bijdragen aan de kerntaak van ‘natuurbeheer’, hebben de radikalinski’s van Staatsbosbeheer geconcludeerd dat die centra, wegens de noodzaak er geld bij te leggen, onaanvaardbaar veel inbreuk maken op diezelfde kerntaak, zijnde – je kon erop wachten – het bevorderen van ‘biodiversiteit’ en ‘de oplossing van het stikstofprobleem’.

Het komt er, samenvattend, op neer dat Nederlanders per vierkante meter het meeste in heel Europa betalen voor een stukje natuur, maar zelf niet te dicht en te massaal bij het resultaat mogen komen. Stel je voor: bij een Buitencentrum je auto parkeren en met je gezin een hapje eten om daarna zomaar de natuur in te lopen.

Help!

Dan onderschat je het groene activisme in Nederland, al decennia treffend gesymboliseerd in het BNNVARA-radioprogramma Vroege Vogels, waar ze elke week wel een natuurvereniging aan het woord laten die, vanuit hun eigen specialisme of lievelingsdier, een ‘verarming van de biodiversiteit’ meent waar te nemen. Veroorzaakt natuurlijk door die ene diersoort waarvan Vroege Vogels-luisteraars nooit moe worden het te kapittelen: de mens.

De bankjescrisis beperkt zich helaas niet tot de natuurgebieden. In de steden komen bankjes ook steeds meer in de kwade reuk van ‘risicofactor’ te staan, al was het maar omdat de naastgelegen prullenbakken wegens de nieuwe (door de milieulobby afgedwongen) statiegeldregeling door onverlaten worden leeg gesnaaid, op zoek naar in te leveren plastic flesjes (en bijbehorende cash). Negen van de tien keer beginnen die onverlaten aan een manische grabbelactie waarbij een woud van niet statiegeldwaardig afval op de grond terechtkomt. Met als resultaat dat je menig stadsbankje aantreft in een orgie van zwerfvuil. En de schoonmaakkosten rond zo’n bankje oplopen.

En denk maar niet dat de autoriteiten ergens bij deze verloedering van de openbare ruimte een grens trekken. Zolang zij maar goede sier kunnen maken met statistieken waaruit blijkt dat meer plastic flesjes worden ingeleverd en al die ingeleverde flesjes vervolgens aan de achterkant naar hernieuwbaar plastic gerecycled kunnen worden, nemen ze die afzichtelijke straatrommel op de koop toe.

Zeker in de grote steden straalt de schijn van verantwoord klimaatbeleid gunstiger op jou, als politicus, af, dan kniesoren om een berg condooms, snoepwikkels, tissues, bierblikjes en ander afval dat ogenschijnlijk door een kanon op al die stadsbankjes is afgeschoten.

Weegt dat laatste voor jou zwaarder, dan heet je al snel ‘domrechts’.

Digitale natuurbeleving

De natuurorganisaties zijn, tot slot, verdwaald genoeg om het verwijt publieksvijandig te zijn met digitale fopspenen van zich af te willen schudden. Zo zijn er al tienduizenden ‘wildcamera’s’ geplaatst waardoorheen je naar de natuur kunt koekeloeren, alsook ‘nestcams’ en ‘livestreams’ om je gewenste dosis natuurbeleving te scoren.

En ja, natuurlijk zijn er ook al heuse bankjes-apps operationeel. Zodat de natuurbeheerders hun bankjes zo verdekt kunnen neerzetten als ze zelf willen, en alleen de die-hard rustzoekers ze, via de app, weten te vinden, in plaats van Henk en Ingrid die nog ouderwets verwachten op een hoofdwandelroute een bankje aan te treffen.

In een high trust samenleving is het grootmoedig faciliteren van burgers door het plaatsen van bankjes op schilderachtige, belangrijke en inspirerende plekken een abc’tje, maar in Nederland is die high trust ons allang ontglipt. Het openbare bankje is afgegleden naar ‘een stukje levenskwaliteit’ dat alleen nog genoten kan worden wanneer het financieel, ecologisch en maatschappelijk binnen de gestelde parameters past.

Welkom bij de dystopische kantjes van Nederland.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Bankjescrisis: milieufanatici willen natuur met zo weinig mogelijk mensen – en dus zo weinig mogelijk zitplaatsen verscheen eerst op Wynia's Week.

Uit een vergelijking van de verschillende PAF’s over de periode 2021-2027 blijkt dat Nederland (ook) hier veruit koploper in Europa is. Nederland geeft meer dan drie keer zoveel uit als het eerstvolgende EU-land Portugal. De extra budgetten voor stikstof zijn nog niet meegeteld. Die waren ten tijde van deze inventarisatie nog niet bekend.

Uit een inventarisatie van dezelfde bron naar natuurdoeltypen blijkt dat in de periode 2021-2027 de jaarlijkse investering in natuurgraslanden de lieve som van 42.170 euro per hectare bedraagt en in veen en moeras 16.312 euro per hectare. Deze bedragen zijn vele malen hoger dan de benodigde beheerskosten en zijn de kosten die horen bij omvorming naar natuur. Geld speelt hier kennelijk geen rol.

Het volgende staatje is ook interessant: de ontwikkeling van de kosten voor natuur en landschap van 2000 tot 2025 (bron: Compendium voor de Leefomgeving). Waar deze kosten zich lange tijd rond de 1 miljard euro bewogen, bedroegen deze In 2023 1782 miljoen euro, een toename van 12,6 procent ten opzichte van het jaar ervoor en de tendens is verder stijgend.

De hoofdmoot van deze natuuruitgaven komt van het ministerie van ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), maar sinds de decentralisatie van 2014 ook in belangrijke mate van de provincies. Deze uitgaven zijn slechts het topje van de ijsberg, omdat veel natuuruitgaven onder een andere noemer bij andere departementen en andere overheden zoals waterschappen en gemeenten worden neergelegd.

Van afslag naar natuurgebied

Aan de hand van een praktijkvoorbeeld kan dat worden verduidelijkt. Eerder besteedde Wynia’s Week aandacht aan het Plan Huydecoper bij Hilversum, een project om van een in onbruik geraakte afslag van de A27 natuur te maken, waar tegen een forse kostenoverschrijding alle bergen zand moesten worden gefilterd om te controleren of er misschien rupsen van de teunisbloempijlstaart in zaten, een zeldzame vlinder (ze werden niet aangetroffen).

Het Plan Huydecoper is tevens bedacht om een waterberging voor het overtollige regenwater van Hilversum-Oost te realiseren. Zo ontstond de mogelijkheid dat ook andere overheden en zelfs waterleidingbedrijf Vitens gingen meebetalen. Voor zover mij bekend prijken er geen kosten van het project op de natuurbegroting van LVVN.

Het is vrijwel onmogelijk om precies vast te stellen hoeveel de uitvoering van het project uiteindelijk heeft gekost, maar het moet om vele tientallen miljoenen euro’s zijn gegaan. Het gros van de kosten werd gedragen door Rijkswaterstaat en de gemeente Hilversum. De uitgaven van de gemeente Hilversum waren verstopt in grotere budgetten voor riolering, wateroverlast en het programma Groen Hilversum.
Ook de provincie Noord-Holland, waterschap Amstel, Gooi en Vecht en drinkwaterbedrijf Vitens betaalden mee zonder dat echt transparant werd voor hoeveel. De belastingbetalers (en Vitens-klanten) merken dat vanzelf wel in hun portemonnee.

Volgens de officiële gegevens mocht de stichting Goois Natuur Reservaat (GNR) tegen een marktconforme prijs eigenaar van het nu geschapen natuurgebiedje van circa 35 hectare worden, het heet inmiddels Huydercopersbos. Ik keek bij de algemene verkoopgegevens van het kadaster. De gemiddelde prijs voor een hectare bosgrond bedraagt momenteel tussen de 18.000 en 22.000 euro. Het is niet onredelijk om te veronderstellen dat GNR (marktconform) in totaal om en nabij de 700.000 euro voor het hele natuurgebiedje heeft betaald, terwijl het de belastingbetaler eerder vele tientallen miljoenen heeft gekost. Maar daar tegenover staat dat de omgeving ook fiets- en wandelroutes rijker is geworden en er voor Oost-Hilversum nu een waterberging is.

Onduidelijkheid troef

Ik zal de laatste zijn om een negatief oordeel over dit natuurprojectje uit te spreken, maar we zouden ons moeten realiseren dat er honderden van dit soort projecten in Nederland zijn, waarbij onduidelijk is waar het geld vandaan komt (uiteindelijk van de belastingbetaler) en wat er precies wordt gerealiseerd.

De milieu- en natuurorganisaties blijven ondertussen steen en been klagen over het uitblijven van de sinds 2021 wettelijk voorgeschreven noodzakelijke stikstofreductie in natuurgebieden en dat er nog véél meer geld aan de natuur moet worden besteed. Maar de zogenoemde Wet stikstofreductie en natuurverbetering met haar resultaatverplichtingen en deadlines voor de staat die in de nasleep van de PAS-uitspraak van de Raad van State (2019) tot stand kwam, is een anomalie. Hoe eerder die wet wordt geschrapt, des te beter.

Eerder wees ik al op de indrukwekkende documentaire Natuur houdt zich niet aan natuurbeleid van onderzoeksjournalist Robert Ellenkamp. Bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen (die ondanks het advies van scheidend Raad van State-baas Thom de Graaf wellicht niet al te lang op zich laten wachten) zouden kiezers een groter belang kunnen en behoren te hechten aan het gedrag van partijen in het stikstof- en natuurdebat.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Geen land in de EU geeft zoveel geld uit aan natuurgebieden als Nederland. Laten de milieuclubs dus eens ophouden met klagen verscheen eerst op Wynia's Week.